Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:13

Διότι δεν είπε ότι: «Μόνο εκείνοι που κατά τον καιρό των διωγμών θα παραδώσουν τα σώματά τους για το όνομά μου θα κληρονομήσουν αιώνια ζωή», αλλά ότι όλοι όσοι για το όνομά μου απαρνηθούν και τον κόσμο και όλες τις επιθυμίες του, και απαρνηθούν όλα τα υπάρχοντά του, θα κληρονομήσουν αιώνια ζωή, μαζί δηλαδή με όλους εκείνους που μαρτύρησαν για το όνομά μου. Όλους τους πτωχούς τω πνεύματι, και τους καθαρούς τη καρδία, και τους πράους, και όσους φοβούνται το όνομά του, ο Σωτήρας τους αποκαλούσε μακάριους, λέγοντας: «Διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών». Επειδή οι μεν μάρτυρες πολλές φορές, έχοντας αγωνιστεί έστω και για μια στιγμή του χρόνου, έφτασαν στην τελείωση· ενώ η πολιτεία των μοναχών μαρτυρεί καθημερινά δι' αυτόν με άθλους, καθώς δεν παρατασσόμαστε ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά η πάλη της διεξάγεται μέχρι την έσχατη αναπνοή ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους αυτού του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας, και έτσι αγωνίζεται, και στεφανώνεται οχυρωμένη με την πανοπλία του Θεού, και τα πάντα μπορεί χάρη στον Χριστό που την ενδυναμώνει και την ελεεί. Διότι ο Κύριος, θέλοντας να χαρίσει σε εμάς τον δικό του πλούτο, έλεγε σε μια παραβολή: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με έναν έμπορο που αναζητεί καλούς μαργαρίτες», και τα εξής. Επιβεβαιώνοντας αυτήν ακριβώς την εντολή, ο ευαγγελιστής είπε τα εξής: «Μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο».

Δες, λοιπόν, τον πόθο αυτής της μακάριας ψυχής που λέει: «Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε μέσα στον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου». Δες την πεποίθηση αυτής της μακάριας ψυχής, πώς, έχοντας θάρρος, προκαλεί η ίδια τους πειρασμούς για να δοκιμαστεί. «Εξεγέρσου», λέει, «βοριά, και έλα, νοτιά». Αυτό που λέει είναι το εξής: Εγώ έχω στηριχθεί πάνω στην πέτρα, ας έλθουν οι άνεμοι και ας χτυπήσουν πάνω μου, ο μεν ένας από αυτό το μέρος, και ο άλλος από το άλλο· εγώ δεν φοβάμαι κανέναν. Έχω την πέτρα που με βαστάζει· διότι οικοδόμησα την οικία μου πάνω στην πέτρα, και όταν ήλθαν οι άνεμοι δεν φοβήθηκα. Θέλεις να μάθεις ποια είναι η πέτρα, πάνω στην οποία στέκεται αυτή η μακάρια ψυχή; Άκουσε τον Παύλο πώς την ερμηνεύει, λέγοντας: «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός». Στεκόμενη πάνω σε αυτή την πέτρα δεν πτοείται, αλλά και τον διάβολο που έρχεται από τον βορρά δεν τον φοβάται, ούτε πάλι εκείνον από τον νότο. Διότι, εφόσον είμαι θεμελιωμένος και στέκομαι πάνω στην πέτρα, δεν φοβάμαι τίποτα· ακόμη κι αν με απειλεί με θάνατο, δεν πτοούμαι, δεν φοβάμαι τον διωγμό. Είμαι έτοιμος να ομολογήσω· δεν φοβάμαι τον λιμό, έχοντας τον Λόγο που με ενδυναμώνει· και λέω κι εγώ κατά τα λόγια του μακαριότατου Παύλου: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει».

Και θα καθίσει ο Κύριος ως βασιλιάς εις τον αιώνα· όμοιο με το: «Διότι σε αυτόν θα λυγίσει κάθε γόνατο». Ο Κύριος θα δώσει δύναμη στον λαό του. Όμοιο με το: «Τα πάντα μπορώ χάρη στον Χριστό που με ενδυναμώνει». Ο Κύριος θα ευλογήσει τον λαό του με ειρήνη.

Ασθένησε για εμάς, ώστε εμείς να εγερθούμε εν δυνάμει και να πούμε, όπως ο Παύλος: «Όλα τα μπορώ δια του Ιησού Χριστού που με ενδυναμώνει». Έλαβε σώμα φθαρτό, ώστε το φθαρτό να ενδυθεί την αφθαρσία· ενδύθηκε το θνητό, ώστε το θνητό να ενδυθεί την αθανασία. Και τέλος, έγινε άνθρωπος και πέθανε, ώστε εμείς, που πεθαίνουμε ως άνθρωποι, να θεοποιηθούμε, και να μην έχουμε πλέον τον θάνατο να βασιλεύει επάνω μας. Διότι ο θάνατος δεν μας κατακυριεύει, όπως άλλωστε κηρύττει και ο αποστολικός λόγος· για τον λόγο αυτό και σταυρώνεται, ώστε να εξαγοράσει την κατάρα και εμείς να κληρονομήσουμε την ευλογία. Διότι, ενώ ο ίδιος έπασχε, δεν υφίστατο καμία απολύτως βλάβη, αλλά μάλλον παρείχε χάρη· και πεθαίνοντας, δεν παρέμενε νεκρός, αλλά απεναντίας ζωοποιούσε και τους νεκρούς· και σφαγιαζόμενος δεν χανόταν, αλλά με το αίμα της σφαγής λύτρωνε ανεξαιρέτως τους πάντες, ενώ ο ίδιος παρέμενε απαθής.

Απάντηση: Ναι, χρειάζεται και αυτός τη διάκριση, για να μη βρεθεί να ενεργεί πάνω από τη δύναμη του λογισμού του και μετανιώσει για ό,τι έπραξε. Γι' αυτό και ο Παύλος είπε: «Όχι με λύπη ή από ανάγκη, διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με χαρά». Διότι τα τέλεια ανήκουν στους τέλειους, ενώ τα μικρότερα στους μικρότερους. Διότι ο τέλειος και τη φτώχεια την υπομένει γενναία, και τον πλούτο περιφρονεί, και τα πάντα τα σηκώνει χωρίς ταραχή, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει» και «Ο κόσμος έχει σταυρωθεί για μένα» και τα εξής.

Ερώτηση 247. Εφόσον η Γραφή λέει: «Μην καυχάστε και μη μιλάτε με υπεροψία», και ο Απόστολος άλλοτε μεν ομολογεί ότι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως», και πάλι: «Έγινα άφρων καυχώμενος», άλλοτε δε επιτρέπει λέγοντας ότι: «Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω»· ποια είναι η εν Κυρίω καύχηση και ποια η απαγορευμένη; Απόκριση. Η αναγκαστική αντίσταση του Αποστόλου απέναντι στα πάθη είναι ολοφάνερη. Διότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να καταρρίψει το θράσος της αλαζονείας και την έπαρση κάποιων. Η μεν εν Κυρίω καύχηση υπάρχει όταν κάποιος δεν αποδίδει τα κατορθώματά του στον εαυτό του, αλλά στον Κύριο, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ εν Χριστώ που με ενδυναμώνει»· η δε απαγορευμένη καύχηση μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα, είτε σύμφωνα με το: «Ο αμαρτωλός επαινείται στις επιθυμίες της ψυχής του», και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, ω δυνατέ;», είτε σύμφωνα με το: «Τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», εξαιτίας ακριβώς της επιθυμίας τους να επαινεθούν για όσα πράττουν, σαν να καυχώνται για τα πεπραγμένα τους. Οι τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν μάλιστα και ιερόσυλοι, καθώς ιδιοποιούνται τις δωρεές του Θεού και αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα που οφείλεται στον Θεό.

Κεφάλαιο Γ΄ Ιδού, λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό και την ισχυρή. Αφού ο ιουδαϊκός λαός συνέλαβε πονηρή βουλή εναντίον του Κυρίου, Εκείνος που σταυρώθηκε από αυτούς εξαιτίας της σαρκικής ασθένειας, αλλά έζησε με τη δύναμη του Θεού Πατρός, άφησε σε εκείνους αυτήν την ασθένεια. Διότι, λέγει, «θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας»· σε εμάς όμως χάρισε τη δύναμη της αναστάσεως: «Διότι αυτός που πιστεύει σε εμένα, και αν πεθάνει, θα ζήσει». —Οι μεν άπιστοι ασθενούν λόγω της απιστίας τους απέναντι στον σταυρό· οι δε δίκαιοι με πεποίθηση λέγουν: «Τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Επομένως, όποιος δεν έχει τον Χριστό, ο οποίος είναι η δύναμη του Θεού, δεν έχει ισχύ. —Γι' αυτό, ο Κύριος θα αφαιρέσει από την Ιερουσαλήμ και από την Ιουδαία τον ισχυρό και την ισχυρή, όπως ήταν η Σάρρα, η οποία είχε ισχύ και εξουσίαζε έναν τόσο μεγάλο Αβραάμ, σύμφωνα με το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε: «Σε όλα όσα σου πει η Σάρρα, άκουγέ την».

Διότι, κατά τον καιρό της αμαρτίας, η διάνοιά του υπέστη όχι μικρή ταραχή, καθώς συγχύστηκε και σκοτίστηκε από εκείνον που ενεργεί την αμαρτία, ώστε να περιπέσει ακόμη και σε αφροσύνη. Γι' αυτό και παραπάνω έλεγε: «Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Ταράχτηκε, λοιπόν, η καρδιά του όταν βρέθηκε σε αφροσύνη, και αφενός ξέπεσε από την αρετή της φρονήσεως, αφετέρου έπραττε έργα αφροσύνης. Τότε τον εγκατέλειψε και η δύναμή του· διότι δεν ήταν πλέον σε θέση να πει: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει», επειδή νικήθηκε από το πάθος και αποδυναμώθηκε. Διότι, σε εκείνους μεν που κατορθώνουν την αρετή ισχύει το «Το πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής»· ενώ σε εκείνους που νικιώνται, η σάρκα υπερηφανεύεται και κυριαρχεί, ενώ η ψυχή ατονεί και εξασθενεί.

Ο Θεός της δόξης, λοιπόν, εβρόντησε, ο Κύριος επιβαίνει πάνω σε ύδατα πολλά. Ύδατα είναι και οι άγιοι, διότι ποταμοί ρέουν από την κοιλία τους, δηλαδή η πνευματική διδασκαλία που αρδεύει τις ψυχές όσων ακούν. Και πάλι, λαμβάνουν ύδωρ που αναβλύζει για ζωή αιώνια, το οποίο, σε όσους το έλαβαν ορθά, γίνεται πηγή ύδατος που αναβλύζει για ζωή αιώνια. Πάνω σε τέτοια ύδατα, λοιπόν, επιβαίνει ο Κύριος. Θυμήσου δε και την ιστορία του προφήτη Ηλία, όταν ο ουρανός έκλεισε για τρία έτη και έξι μήνες· όταν, ενώ επικρατούσε αιθρία στην κορυφή του Καρμήλου, άκουσε φωνή πολλών υδάτων· έπειτα ακολούθησε το να υπάρξει βροντή από τα νέφη και να πέσει νερό. Ο Κύριος, λοιπόν, επιβαίνει πάνω σε πολλά ύδατα. Φωνή Κυρίου εν ισχύι. Όπως στον τροχό δημιουργείται η φωνή, έτσι και η φωνή του Κυρίου συνίσταται με ισχύ. Διότι εκείνος που τα μπορεί όλα μέσω του Χριστού που τον ενδυναμώνει, αυτός ακούει τις εντολές του Κυρίου και τις εφαρμόζει. Φωνή Κυρίου, λοιπόν, δεν υπάρχει στην ασθενική και παραλυμένη ψυχή, αλλά σε εκείνη που με ρώμη και ισχύ κατεργάζεται το αγαθό. Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία. Η μεγαλοπρέπεια είναι αρετή εξόχως μεγάλη. Εκείνος, λοιπόν, που με τον πρέποντα τρόπο εκτελεί τα έργα των μεγάλων πράξεων, αυτός αποκαλείται μεγαλοπρεπής.

Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που εναποθέτει την ελπίδα του σε άνθρωπο, ή σε κάτι από τα ανθρώπινα. Ο Θεός, λοιπόν, είναι για εμάς καταφυγή και δύναμη. Για εκείνον που μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», ο Θεός είναι δύναμη. Είναι ίδιον πολλών βέβαια να λένε: «Ο Θεός μας είναι καταφυγή»· και το: «Κύριε, έγινες καταφυγή σε εμάς»· το να το πουν όμως με την ίδια εσωτερική διάθεση με τον Προφήτη, είναι γνώρισμα πάρα πολύ λίγων. Διότι λίγοι είναι εκείνοι που δεν θαυμάζουν τα ανθρώπινα, αλλά είναι ολοκληρωτικά εξαρτημένοι από τον Θεό, και αναπνέουν Εκείνον, και έχουν σε Αυτόν κάθε ελπίδα και πεποίθηση.

Θεωρώ δε αναγκαίο να εννοούμε και να κατανοούμε μέσω της πίστεως τη δύναμη κάθε ρητού, και να ομιλούμε στον βαθμό που, χάρη στις κοινές προσευχές, θα μας δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μας. Διότι έχει γραφτεί: «Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε»· και πάλι: «Πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα». Επειδή δε θεωρώ ότι η χρήση των ονομάτων, των λέξεων και των πραγμάτων της καθημερινής συνήθειας δεν παραλαμβάνεται στη θεόπνευστη Γραφή —από τον Θεό και τον Χριστό Του, καθώς και από τους αγίους προφήτες, ευαγγελιστές και αποστόλους— απλώς και τυχαία, κατά σύμπτωση, αλλά δοκιμασμένα εν Αγίω Πνεύματι, προς τον σκοπό του ευσεβούς φρονήματος, και τούτο όχι εξ ολοκλήρου, αλλά εν μέρει και στον βαθμό που το καθένα συμβάλλει στον προκείμενο υγιή λόγο, ώστε να φρονούμε ευσεβώς και να καθοδηγείται ο νους στην κατανόηση των κριμάτων και των δογμάτων της ευσέβειας· καθίσταται αναγκαίο και εμείς να προσέχουμε διερευνητικά και με μεγάλη προσοχή κάθε ρητό, και να εκλέγουμε το νόημά του σύμφωνα με τον σκοπό της άνω κλήσεως. Και αυτό θα το πράξουμε, εάν, χάρη στις κοινές προσευχές, μας ενδυναμώσει ο Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που είπε ο Απόστολος: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει».

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΕΙΣ ΤΟ ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ Το όνομά σου είναι μύρο που αναβλύζει. Αυτό φανερώνει επίσης την επωνυμία του Μονογενούς που κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη, σύμφωνα με την οποία όλα τα έθνη αναδίδουν ευωδία προς αυτόν, φέροντας το δικό του όνομα. <Γι' αυτό οι νεάνιδες, κ.λπ.> Νεάνιδα ήταν και ο Παύλος, λέγοντας: «Τα πάντα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Γι' αυτό και αγάπησε πάρα πολύ, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» Πώς όμως τον προσέλκυσαν; Ακολουθώντας τα ίχνη του και απολαμβάνοντας τα ευαγγελικά μύρα. Εάν όμως τρέξουμε, σύμφωνα με τον λόγο των νεανίδων, θα πορευθούμε οπίσω από τον Κύριο και Θεό. —Την οποία βασιλεία, στα παρόντα λόγια, την ονομάζει ταμείο. <Με έβαλαν φύλακα, κ.λπ.> Ίσως δε κατηγορεί τον εαυτό της ότι δεν φύλαξε τον δικό της αμπελώνα, αφήνοντάς τον να τον λεηλατήσει καθένας που περνούσε από τον δρόμο· και να τον καταστρέψει ο κάπρος του δάσους, και το άγριο θηρίο να τον καταβοσκήσει.

Μτ 7, 24-26 Ο ακροατής του νόμου που νοείται πνευματικά, χωρίς όμως να είναι και τηρητής του, παρομοιάζεται με σπίτι που έχει χτιστεί πάνω στην άμμο, το οποίο σε καιρό πειρασμού καταρρέει και καταχώνεται, όταν πνεύσουν τα πνεύματα της πονηρίας, όταν τα ταραγμένα ύδατα εισέλθουν έως την ψυχή και ο θολός χείμαρρος της ανομίας τους ταράξει τα πάντα και επισείσει τον έσχατο κίνδυνο. Ορθά δε, για μεν τον φρόνιμο είπε «θα τον παρομοιάσω», ενώ για τον μωρό «θα παρομοιαστεί». Διότι ο εργάτης της αρετής ασφαλώς «ισχύει εν τω ενδυναμούντι» αυτόν Χριστώ, από τον οποίο προέρχεται καθετί που κατορθώνουν οι άνθρωποι, από τον οποίο πηγάζει η σοφία, η σύνεση και η εξομοίωση προς το αγαθό. Αντίθετα, ο φαύλος δεν έχει τον Θεό ως αίτιο της δικής του κακίας και αφροσύνης, αλλά ο ίδιος εξομοιώνεται με τον άφρονα, έχοντας αποστατήσει από το κατά φύση και έχοντας βρεθεί στο παρά φύση.

Διότι ποιος λόγος υπάρχει πλέον σε αυτούς για την επίτευξη της αρετής; Ή ποιος είναι ο δοκιμασμένος και εκείνος που έχει ασκηθεί στο να αντιστέκεται στα πάθη της σάρκας, δηλαδή στις επιθέσεις των άτοπων ηδονών; Διότι ο νους όλων τους βρίσκεται εκτεθειμένος σαν μισοβρασμένο τεύτλο, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη. Επειδή δεν μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Έχει δε αφαιρεθεί από αυτούς η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος· άρτου όμως πάλι όχι του αισθητού, αλλά ούτε και υδάτων από αυτά που βρίσκονται σε κοινή χρήση, αλλά μάλλον εκείνου για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Άρτο του ουρανού τους έδωσε· άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Και για τα ύδατα λέμε ότι εννοεί τα νοητά, για τα οποία κάπου λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα αντλήσετε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτήρος». Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον». Κατανόησε δε με ακρίβεια τα λόγια του προφήτη. Διότι δεν είπε απλώς ότι θα αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους ο άρτος και το ύδωρ, αλλά η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος. Και πρέπει εμείς να θεωρήσουμε ότι κάτι τέτοιο θέλει να διδάξει. Διότι εμείς, όταν μελετούμε τους ιερούς λόγους και διαβάζουμε τις θείες Γραφές και έπειτα τις κατανοούμε, δεχόμαστε την ισχύ του νοητού άρτου. «

Και αυτό ήταν άρα εκείνο που ειπώθηκε για αυτούς από τον Θεό διά φωνής του προφήτη: Ιδού, εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό ασθένεια και θα ασθενήσουν ανάμεσά τους πατέρες και γιοι μαζί. Ο γείτονας και ο πλησίον του θα καταστραφούν. Αν και για εκείνους που έχουν κληθεί εν Χριστώ στον αγιασμό δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Διότι ισχύς και ύμνησή τους είναι ο Κύριος, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και το επιβεβαιώνει ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Θα αλωθούν λοιπόν, λέει, οι άπιστοι άνθρωποι, ενώ νομίζουν ότι βρίσκονται σε ασφάλεια.

Όπως λέμε ότι οι άγιοι είναι σκεύη εκλογής, έτσι και διαβολικά σκεύη είναι αυτοί που έχουν υποταχθεί σε αυτόν, και έχουν επιλέξει ή έχουν εξαναγκαστεί να φρονούν τα δικά του. <Έτσι λέει ο Κύριος: Εάν κάποιος αιχμαλωτίσει γίγαντα, θα πάρει λάφυρα· και αυτός που παίρνει από τον δυνατό, θα σωθεί.> Ανέφερα προηγουμένως ότι, χρησιμοποιώντας τις άρρητες και θεοπρεπείς δυνάμεις Του, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εισήλθε στην οικία του ισχυρού, δηλαδή, ήλθε σε αυτόν τον κόσμο με σάρκα, και αυτόν που παλαιότερα πλεονεκτούσε και καταδυνάστευε τους ανθρώπους σε όλη τη γη, και τους υπέβαλλε στον ζυγό της αμαρτίας, και τους είχε καταστήσει αιχμαλώτους, τον λαφυραγώγησε και, ρίχνοντάς τον τρόπον τινά σε άρρηκτα δεσμά και καταταρταρώνοντάς τον με σκοτεινές αλυσίδες, τον παρέδωσε να φυλάσσεται για την κρίση της μεγάλης ημέρας προκειμένου να τιμωρηθεί, τον λαφυραγώγησε και, επιπλέον, έπεισε όσους είχαν βρεθεί υπό την εξουσία του να επιστρέψουν, στο να επιθυμούν να υποταχθούν στον αληθινό Θεό, να προσκολλούνται στα δικά Του προστάγματα, και να σπεύδουν να εκπληρώνουν ό,τι συντελεί στην εύρεση της σωτηρίας τους. Επειδή δε επικράτησε ο Χριστός, μετέδωσε τη νίκη και σε εμάς τους ίδιους, όχι όμως χωρίς Αυτόν· διότι Αυτός είναι το καύχημα της δυνάμεως των αγίων, σύμφωνα με τα λόγια του Ψαλμωδού. Γι' αυτό και ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει».

Διότι, μερικές φορές, ο φόβος του θανάτου που ενσκήπτει απροσδόκητα ταράζει ακόμη και τον σταθερό νου. Γι' αυτόν τον λόγο πλησίασαν κάποτε και έλεγαν στον Χριστό: «Πρόσθεσέ μας πίστη». Υπολείπεται του τελείου ως προς την πίστη εκείνος που έχει υποπέσει στα σφάλματα της ολιγοπιστίας. Διότι, όπως ακριβώς ο χρυσός δοκιμάζεται στη φωτιά, έτσι και η πίστη δοκιμάζεται στους πειρασμούς. Όμως, ο ανθρώπινος νους είναι ασθενής και έχει οπωσδήποτε ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, για να μπορέσει να υπομείνει με ανδρεία όσα του συμβαίνουν. Και αυτό μας το δίδασκε ο Σωτήρας, λέγοντας: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Και αυτό το ομολογεί και ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Όταν δε έπαψε η τρικυμία και η θάλασσα μεταβλήθηκε σε γαλήνη και καλοκαιρία με ένα νεύμα του Χριστού, οι μαθητές, έκπληκτοι από το θαύμα, ψιθύριζαν μεταξύ τους λέγοντας: «Ποιος άραγε να είναι αυτός, που διατάζει ακόμη και τους ανέμους και το νερό, και τον υπακούουν;» Άραγε έλεγαν μεταξύ τους το «Ποιος είναι αυτός;» επειδή δεν Τον γνώριζαν; Έπειτα, πώς δεν είναι εντελώς απίθανο αυτό το πράγμα;

Είναι λοιπόν φοβερό το να προσκρούει κανείς στον Θεό, και θα γίνει αιτία της έσχατης ακαρπίας. Θα στερηθούμε δε και την πνευματική τροφή, και εξαιτίας αυτού θα βρεθούμε στο χειρότερο κακό. <Εγώ όμως θα αγαλλιάσω στον Κύριο, θα χαρώ στον Θεό τον Σωτήρα μου· ο Κύριος ο Θεός μου είναι η δύναμή μου, και θα κατευθύνει τα πόδια μου εις συντέλειαν· στα υψηλά με ανεβάζει, για να νικήσω με την ωδή του.> Εδώ λοιπόν, είτε εισάγεται σαφώς το ίδιο το πρόσωπο του Προφήτη να λέει τα εξής, είτε θα μπορούσε κανείς να πει ότι τα λόγια αυτά ανήκουν σε εκείνους που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, οι οποίοι θεωρούν χαρά τους τον Χριστό, και χαίρονται για αυτόν, και τον αναγνωρίζουν ως χορηγό της δύναμης που υπάρχει μέσα τους, και διακηρύττουν ότι τα πάντα μπορούν εν αυτώ, ακριβώς όπως άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Ψάλλει δε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους»· προσδοκούν δε να εμπλουτιστούν καλώς με τη σταθερότητα στην ευσέβεια αποκλειστικά και μόνο από αυτόν. Διότι το «θα κατευθύνει τα πόδια μου εις συντέλειαν», δεν μας δηλώνει απολύτως τίποτε άλλο παρά αυτό. Γι' αυτό και το εβραϊκό κείμενο αντί για τη λέξη «συντέλεια» έχει θέσει τη λέξη «Ασφάλεια». Τα δε πόδια που τοποθετούνται σε ασφάλεια, τι άλλο θα μπορούσαν να μας υποδείξουν, παρά τη σταθερότητα, όπως είπα, στην ευσέβεια, και το ακλόνητο στην αρετή, και τη στήριξη στην πίστη και στην αγάπη προς τον Χριστό;

ΨΑΛΜΟΣ ΝΘ΄. <Σώσε με τη δεξιά σου.> (E f. 110.) Λέμε ότι δεξιά του Πατρός είναι ο Υιός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα. <Με τον Θεό θα αποδείξουμε δύναμη, και αυτός θα εξουδενώσει αυτούς που μας θλίβουν.> (A f. 313.) Τέτοιος ήταν ο Παύλος που έλεγε: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Και πάλι: «Όχι όμως εγώ, αλλά η χάρη που είναι μαζί μου».

Διότι ο Θεός θα χορηγήσει τη δύναμη. Το πώς, όμως, αρμόζει να αγωνίζεσαι ενάντια στους αντιπάλους, θα το μάθεις εξετάζοντας τις θείες Γραφές. Εκεί θα βρεις τον Παύλο να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Εκεί θα θαυμάσεις τον Ψαλμωδό να ψάλλει και να βοά προς τον Θεό: «Με τη δική σου βοήθεια θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε αυτούς που εγείρονται εναντίον μας». Θεωρώ δε ότι πρέπει, εκτός από όσα ειπώθηκαν, να σου αναφέρω και άλλους τρόπους, οι οποίοι μπορούν να οξύνουν το θάρρος σου. Διότι, στους αγώνες του παρόντος βίου, όποιος καταφέρει να επικρατήσει όλων, είτε επειδή υπερτερεί των άλλων λόγω της εμπειρίας του στην τέχνη, είτε επειδή η τιμή του απονέμεται λόγω της σωματικής του ρωμαλεότητας, απέναντί του ο χορηγός των στεφάνων θα είναι οπωσδήποτε άκρως εχθρικός. Διότι, όσο περισσότερο ανυψώνεται ο έπαινος των νικητών, τόσο περισσότερο θα αυξάνεται για τους αγωνοθέτες η οικονομική ζημία· και όσο περισσότερο διακρίνονται εκείνοι, τόσο περισσότερο θα αυξάνεται το κόστος των επάθλων, καθώς η αναλογία των αμοιβών ακολουθεί προφανώς το μέγεθος των κατορθωμάτων.

Έτσι ευλογούσε τον Ιακώβ, πληθαίνοντας τα κοπάδια του. ΠΑΛΛ. Σωστά μιλάς. ΚΥΡ. Σε όσους λοιπόν ευδοκιμούν με αυτόν τον τρόπο και έχουν γίνει λαμπροί, ως γνήσιοι πλέον, αυτός που γνωρίζει να σώζει λέει ότι δεν πρέπει να αδρανούν, και μάλιστα τους υπόσχεται ωφέλιμα ότι θα λάβουν πλούσιο μισθό· απομακρύνοντας συγχρόνως την αδυναμία και τη δειλία όσο το δυνατόν πιο μακριά από το ποίμνιο εκείνων που τον σέβονται, και παρακινώντας τους σε προθυμία με την ελπίδα όσων έχει υποσχεθεί, καθιστώντας τους πιο δυνατούς. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας αυτήν τη διάθεση, άλλοτε έλεγε: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει»· και άλλοτε πάλι: «Τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· τώρα πια με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης». Στενοχωριέται όμως πάρα πολύ ο θεσπέσιος Αβραάμ, και παρότι έχει γιο γεννημένο στο σπίτι του, δεν απαλλάσσεται από τη δυσθυμία. «Τι θα μου δώσεις», λέει, «εφόσον φεύγω από τη ζωή άτεκνος;» και θεωρεί ίσο με την ατεκνία το να έχει νόθο καρπό. Έπειτα ο Θεός τού υπόσχεται τον γιο από την ελεύθερη γυναίκα, δηλαδή τον Ισαάκ, και λέει ότι μέσω εκείνου θα γίνει πατέρας πολλών εθνών, και ότι θα έχει απογόνους σαν τα άστρα του ουρανού· διότι στενοχωρούσε πάρα πολύ τους αγίους αποστόλους το να έχουν νόθο καρπό, σαν από κάποια δούλη, δηλαδή από τη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο.

Τι να πούμε λοιπόν για τον αληθινά κόσμιο και ευπρεπή; Δεν νομίζεις ότι πρέπει, στηριζόμενος στη σταθερότητα της γνώμης του, να αναγνωρίζεται ως αυτό που ακριβώς είναι, και όχι ως κάτι άλλο; ΠΑΛΛ. Το βεβαιώνω. ΚΥΡ. Επομένως, ας μην υποδύεται ποτέ τη φήμη της ανδρείας το ευάλωτο και μαλθακό φρόνημα κάποιων· διότι αυτό σημαίνει το, Δεν θα φορεθούν ανδρικά ρούχα σε γυναίκα· ούτε πάλι ο αληθινά δυνατός ας επιδιώκει τη μαλθακότητα· διότι αυτό πάλι σημαίνει το, Δεν θα ντυθεί άνδρας με γυναικεία στολή. Διότι και στις δύο περιπτώσεις η φαυλότητα είναι ίση, και τα σφάλματα αυτά αποτελούν ύβρη προς την αρετή. ΠΑΛΛ. Επικίνδυνη, όπως φαίνεται, είναι η μαλθακότητα, και το πράγμα δεν είναι αζήμιο. ΚΥΡ. Να μην αμφιβάλλεις καθόλου. Διότι το πάθος αυτό είναι εντελώς απορριπτέο και μισητό από τον Θεό· γι' αυτό και αποβάλλεται από τους ιερούς καταλόγους όποιος τυχόν εμπλέκεται σε τέτοια παραπτώματα. Διότι εγώ λέω ότι ο αληθινά δυνατός και γενναιότατος πρέπει να μην αφήνει με κανέναν τρόπο τον νου του να καταρρέει από απερισκεψία, αλλά να τον διατηρεί ανώτερο από κάθε φόβο και δισταγμό, και, στηριζόμενος άμεμπτα στην πίστη προς τον Θεό, να λέει, «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει»· και να απορρίπτει ως αιτία ολέθρου, που μας καθιστά αδόκιμους ενώπιον του Θεού, την επιλογή του να φρονεί τα γήινα.

Διότι ούτε για λύτρωση θα επαρκούσε ο νόμος, ούτε βέβαια για να μπορεί να τελειοποιήσει στον αγιασμό τους λυτρωμένους. Λύτρωση όμως και αγιασμός είναι ο Χριστός, με τη συνεργασία των αγίων· όπως ακριβώς ο Μωυσής με τον Ααρών τότε στην Αίγυπτο, και με τον ίδιο τον Ααρών οι γιοι του. Με τον αρχιερέα όμως όλων και ηγούμενο Χριστό συνεργάζονταν πνευματικώς και οι θεσπέσιοι μαθητές. Σε Αυτόν που έχει τη δύναμη να τα κατορθώνει όλα, τον συνέτρεχαν όχι επειδή ήταν αδύναμος, αλλά επειδή είχαν κληθεί σε διακονία και είχαν επιλεγεί ως άριστοι, κερδίζοντας από Αυτόν την πλήρη δύναμη για τα πάντα. Και θα το μαρτυρήσει αυτό λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» ΠΑΛΛ. Επομένως, ο Ααρών και οι υπόλοιποι έχουν κληθεί στην ιερουργία ως εκλεκτοί και ονομαστικά. ΚΥΡ. Και επιπλέον αυτών, νομοθέτησε να κατασκευάζονται για αυτούς λαμπρά και ιεροπρεπή ενδύματα λέγοντας: «Και θα κατασκευάσεις άγια στολή για τον Ααρών τον αδελφό σου για τιμή και δόξα, και εσύ μίλησε σε όλους τους σοφούς στη διάνοια, τους οποίους γέμισα με πνεύμα συνέσεως, και θα κατασκευάσουν την άγια στολή του Ααρών για το αγιαστήριο, με την οποία θα ασκεί την ιερατεία σε εμένα.» Ο σοφότατος Παύλος, λοιπόν, συμβουλεύει όσους έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης ότι πρέπει να φορούν την όντως άγια και εξ ουρανού στολή, γράφοντας: «Ενδυθείτε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.»

Και πρώτα χρίεστε στο μέτωπο, για να απαλλαγείτε από την ντροπή που ο πρώτος παραβάτης άνθρωπος περιέφερε παντού, και για να αντικατοπτρίζετε με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου. Έπειτα στα αυτιά, για να αποκτήσετε αυτιά, για τα οποία έλεγε ο Ησαΐας: «Και μου πρόσθεσε ο Κύριος αυτί για να ακούω», και ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.» Έπειτα στην όσφρηση, ώστε, αισθανόμενοι το θείο μύρο, να λέτε: «Είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται.» Μετά από αυτά στο στήθος, για να «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.» Διότι, όπως ακριβώς ο Σωτήρας μετά το βάπτισμα και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος βγήκε και κατατρόπωσε τον αντίπαλο, έτσι και εσείς, μετά το ιερό βάπτισμα και το μυστικό χρίσμα, έχοντας ντυθεί την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, στέκεστε απέναντι στην εχθρική ενέργεια και την κατατροπώνετε, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Αφού αξιωθήκατε αυτό το άγιο χρίσμα, ονομάζεστε χριστιανοί, επαληθεύοντας το όνομα αυτό με την αναγέννησή σας.

Αν όμως αναζητήσει κανείς σε αυτούς τον έμψυχο, γόνιμο και ζωντανό λόγο, από τον οποίο «όποιος πιει θα αποκτήσει πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», δεν θα τον έβρισκε. Γι' αυτό και προφητεύεται ότι θα είναι «σαν παράδεισος που δεν έχει ύδωρ». «Η ισχύς τους», λέει, «θα είναι σαν το καλάμι», όχι του σιταριού ούτε κάποιου άλλου από τα αναγκαία, αλλά σαν «το καλάμι του λιναριού» (στουπί), διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς «ο ισχυρός και η ισχυρή, η δύναμη του άρτου και η δύναμη του ύδατος, ο γίγαντας και ο δυνατός». Γι' αυτό και δεν μπορούν να πουν, παρόμοια με τους μαθητές του Χριστού: «τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει», και: «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;» και τα εξής. Διότι έτσι έχει γίνει η ισχύς τους «σαν το καλάμι του λιναριού», ώστε όχι μόνο να χάσουν την ελευθερία τους, για την οποία πρωτύτερα καυχιούνταν απολαμβάνοντας αυτονομία και δικό τους βασίλειο, αλλά και να υποδουλωθούν στους τυχαίους Ρωμαίους στρατιωτικούς. «Και τα έργα τους έχουν γίνει σαν σπινθήρες», επειδή οι πράξεις τους γίνονται αιτία πυρός, εφόσον «δεν οικοδομούν με χρυσάφι ούτε με ασήμι ούτε με πολύτιμους λίθους, αλλά μόνο με ξύλα, χορτάρι και καλάμια». Γι' αυτό και σε όλα αυτά προστίθεται: «και θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί, και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Βλέπεις πώς ο λόγος τους απειλεί με πυρπόληση και εμπρησμό.

Βλέποντας αυτά η παλαιά μητέρα γεμίζει με χαρά· «τότε θα δεις και θα χαρείς και θα φοβηθείς και θα εκσταθεί η καρδιά σου»· το δε «και θα φοβηθείς», δεν απαντάται στους υπόλοιπους ερμηνευτές. Διότι, εάν «γίνεται χαρά στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», με τόσα έθνη που επιστρέφουν, πώς δεν «θα χαρούν» οι ψυχές των αγίων που αναχώρησαν νωρίτερα, οι οποίες ξεκίνησαν την ίδια θεοσέβεια και τελειώθηκαν μέσα σε αυτήν; Ακόμη δε, οι ψυχές αυτές «θα χαρούν» βλέποντας να μεταφέρεται προς αυτήν ο «πλούτος» της «θάλασσας» και των «εθνών» και όλων των αλλοφύλων «λαών». Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: «όταν μεταστραφεί προς εσένα το πλήθος της θάλασσας, η δύναμη των εθνών». Και εδώ επίσης παρατήρησε πώς παρομοίασε το μεγάλο πλήθος των σωζομένων με το «πλήθος της θάλασσας». Και «δύναμη των εθνών» θα μπορούσαν να είναι όσοι επιτυγχάνουν τον πνευματικό σκοπό, χωρίς να εξασθενήσουν μπροστά στην ένταση του κατά Θεόν βίου, αλλά ενισχύονται ώστε να λένε: «τα πάντα μπορώ διά του Ιησού Χριστού που με ενδυναμώνει».

Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈και θα είναι ανοιχτές οι πύλες σου παντοτινά, ημέρα και νύχτα δεν θα κλειστούν· ⌜πύλες〉 δε της πόλεως του Θεού ποιες θα μπορούσαν να είναι παρά οι στοιχειώδεις και εισαγωγικές διδασκαλίες, για τις οποίες λέει ότι 〈έχουν ανοιχθεί μέρα και νύχτα〉 σε όλους τους ανθρώπους, προκειμένου να υποδεχθούν όλους εκείνους από όλα τα έθνη που έχουν επιλέξει να είναι θεοσεβείς;⌝ Γι' αυτό έχει ειπωθεί: 〈για να φέρουν προς εσένα τη δύναμη των εθνών, αλλά και τους βασιλείς〉 αυτών των ίδιων 〈εθνών〉 υπόσχεται ότι θα γίνουν δεκτοί μέσα στις προαναφερθείσες 〈πύλες〉. ⌜〈Δυνάμεις〉, λοιπόν, των 〈εθνών〉 είναι εκείνοι που μπορούν να πουν: «τα πάντα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει», 〈βασιλείς〉 δε αυτών είναι οι εξαίρετοι και άξιοι της επουράνιας βασιλείας.

Υποδηλώνει δε τις νεανικές δυνάμεις της ψυχής, λέγοντας ότι έχουν ταραχθεί τα οστά του, μέσω των οποίων συνηθίζει να αντιστέκεται στα πάθη με ανδρεία· αυτό ακριβώς αποσαφηνίζοντας πρόσθεσε: «Και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Θεραπεία δε της ασθένειας της ψυχής είναι η δύναμη που προέρχεται από τον Θεό· όποιος την αποκτήσει, λέει: «Τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Το ότι δε τα οστά δεν είναι απαραιτήτως τα αισθητά, το δηλώνει το: «Όλα τα οστά μου θα πουν: Κύριε, ποιος είναι όμοιος με εσένα;» Και το: «Διασκορπίστηκαν τα οστά μας δίπλα στον άδη».

Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου· ο Κύριος είναι το στερέωμά μου, η καταφυγή μου και ο ελευθερωτής μου. Ο Θεός μου είναι ο βοηθός μου, και θα ελπίζω σε αυτόν· είναι ο υπερασπιστής μου, το κέρας της σωτηρίας μου και ο αντιλήπτοράς μου ..... Εξάλλου, ονομάζει τον Θεό ισχύ, ομολογώντας την ανθρώπινη αδυναμία, και δείχνοντας ότι δεν θα είχε καμία ισχύ χωρίς τον Θεό. Διότι και ο Παύλος είπε: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Ο Ακύλας, εξάλλου, και ο Σύμμαχος, αντί για τη λέξη «στερέωμα», χρησιμοποίησαν στην ερμηνεία τους τη λέξη «πέτρα»· όπως άλλωστε είπε και ο μέγας Απόστολος: «Και η πέτρα ήταν ο Χριστός». Επειδή ο Δαβίδ οικοδομούσε το σπίτι του πάνω σε αυτήν την πέτρα, παρομοιάστηκε με τον φρόνιμο άνδρα που οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Γι' αυτό και αναδείχθηκε ισχυρότερος όλων των εχθρών, οι οποίοι του επιτίθονταν σαν τη βροχή, τους ανέμους και τα ποτάμια. Αλλά ούτε σε σωματοφύλακες στήριξε την ελπίδα του ούτε σε στρατό, παρά μόνο στον Θεό, έχοντάς τον ως βοηθό, πανοπλία και κέρας. Ώστε θα μπορούσε να πει και ο ίδιος: «Με τη δύναμή σου θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας».

Διότι, κατά τον καιρό της αμαρτίας, το διανοητικό του υπέστη όχι μικρή ταραχή, αφού συγχύστηκε και σκοτίστηκε από εκείνον που ενεργεί την αμαρτία, με αποτέλεσμα να περιπέσει σε αφροσύνη και να διαπράττει έργα αφροσύνης. Τότε λοιπόν τον εγκατέλειψε και η ισχύς του· διότι δεν ήταν πλέον σε θέση να λέει: «Πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντι με», καθώς νικήθηκε από το πάθος και εξατόνησε.

Δεν υπάρχει λοιπόν για εμάς άλλη ελπίδα για να δούμε τις επαγγελίες σου, παρά μόνο εάν εσύ ο ίδιος το θελήσεις. Διότι, εάν εσύ το θελήσεις, είναι δυνατόν σε εμάς τους προφήτες σου να συγκαταλεχθούμε στην περιτειχισμένη σου πόλη και να οδηγηθούμε έως την Ιδουμαία που έχει υποδειχθεί. «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, διότι μάταιη είναι η σωτηρία των ανθρώπων. Με τον Θεό θα αποκτήσουμε δύναμη, και αυτός θα εξουδενώσει εκείνους που μας θλίβουν.» Όσοι έχουν καταξιωθεί των επαγγελιών διδάσκονται μέσα από τα προκείμενα λόγια να νήφουν και να γρηγορούν, να προετοιμάζονται για τις θλίψεις και μέσω προσευχών να λέγουν στον βασιλέα τους: «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη»· διότι μάταιη είναι κάθε ελπίδα που προέρχεται από τους ανθρώπους. Έπειτα, αφού προσευχηθούν με αυτά τα λόγια, επιδεικνύουν την αγαθή προθυμία τους λέγοντας: «Με τον Θεό θα αποκτήσουμε δύναμη, και αυτός θα εξουδενώσει εκείνους που μας θλίβουν.» Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Όλα τα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει»· και πάλι: «Όχι εγώ», λέγει, «αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου.» Αυτά δε εκπαιδεύονται να λέγουν όσοι έχουν προσέλθει με τη χάρη του Θεού από την Ιδουμαία και από τα αλλόφυλα έθνη. Εάν όμως αυτά λέγονται εκ μέρους του προφητικού χορού, θα ταίριαζε σε αυτούς, αφού θρηνήσουν την αποπομπή και την καθαίρεση του παλαιού λαού, να αναπέμψουν προσευχή υπέρ του κοινού σώματος όλων αυτών, και να πουν προς τον Θεό τα προκείμενα λόγια.

Διδασκόμαστε δε μέσω αυτών ότι βεβαίως όλοι όσοι επιβουλεύονται τους ανθρώπους του Θεού, δεν επιδιώκουν τίποτε άλλο παρά να τους αποστερήσουν από την τιμή που έχουν ενώπιον του Θεού. «Μόνο στον Θεό να υποτάσσεσαι, ψυχή μου, διότι από Αυτόν προέρχεται η υπομονή μου. Διότι Αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου, δεν θα μεταναστεύσω.» Στην αρχή μεν έλεγε: «Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό;», σαν να ενδοιάζει ακόμη· εδώ όμως, αποφαντικά, έχοντας βεβαιωθεί από τα όσα ειπώθηκαν, δίνοντας θάρρος στην ίδια του την ψυχή την προτρέπει· γι' αυτό και της λέει: «Μόνο στον Θεό να υποτάσσεσαι, ψυχή μου.» Και πιο πάνω έλεγε: «Διότι από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου»· εδώ όμως λέει: «Διότι από Αυτόν προέρχεται η υπομονή μου.» Και αυτό θα ήταν παρόμοιο με εκείνον που είπε: «Όλα τα μπορώ μέσω Εκείνου που με ενδυναμώνει.» Διότι δεν απέκτησα τη δύναμη από τον εαυτό μου, αλλά από Αυτόν που με ενδυναμώνει· έτσι και εδώ, λέει, «Η υπομονή μου» δεν συνίσταται από τη δική μου αρετή και δύναμη, αλλά προέρχεται από τη δική Του χάρη· «Διότι Αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου»· επομένως, ως Θεός μου και Σωτήρας μου, μου παρέχει την υπομονή. Έπειτα, πιο πάνω έχεις το: «Διότι Αυτός είναι Θεός μου και Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου, δεν θα μεταναστεύσω»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο: «δεν θα σφάλλω». Υπάρχει δε μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτόν που ισχυρίζεται: «δεν θα σαλευθώ πλέον», και σε αυτόν που λέει: «δεν θα σφάλλω», και «δεν θα μεταναστεύσω».

Το ότι δε δεν είναι όλοι οι εξ Ισραήλ πραγματικός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του· και ότι δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά που είναι τέκνα του Θεού· ούτε Ιουδαίος είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η φανερή στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι αυτός που είναι εσωτερικά [κρυφά], και περιτομή είναι της καρδιάς εν πνεύματι, όχι κατά το γράμμα, αυτά διδάσκει σαφώς ο Απόστολος. Πάνω στον Ισραήλ, λοιπόν, βρίσκεται η μεγαλοπρέπειά του· αλλά και «η δύναμή του μέσα στις νεφέλες»· για τις οποίες ο Ησαΐας προφητεύει λέγοντας: «Και θα δώσω εντολή στις νεφέλες να μη ρίξουν βροχή πάνω στο αμπέλι». Εννοούσε, βέβαια, τους προφήτες και τους δασκάλους των θείων διδασκαλιών, οι οποίοι, με τη χορηγία του Πνεύματος, πότιζαν με την ουράνια βροχή τις ψυχές των ανθρώπων, σαν να ήταν αγαθά χωράφια. Έτσι, λοιπόν, και η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες. «Θαυμαστός ο Θεός στους αγίους του», οι οποίοι είναι άλλοι πέρα από τους προαναφερθέντες προφήτες και αποστόλους. Και ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά εκείνοι από όλα τα έθνη που έχουν αξιωθεί την αγνεία και την αγιωσύνη; Στους οποίους είναι και θαυμαστός ο Θεός, δίνοντάς τους δύναμη και κραταίωση. Γι' αυτό επισυνάπτεται αμέσως μετά: «Ο Θεός του Ισραήλ, ο ίδιος θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογητός ο Θεός». Και πάλι εδώ, λοιπόν, αναφέρεται πως αναγκαίως δίνει δύναμη στον άγιο λαό του, ώστε να μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει».

Όλα δε αυτά και όσα αναφέρονται στη συνέχεια θα αποδοθούν στον εν Χριστώ άνθρωπο, και σε καθέναν που μπορεί να πει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού Ιησού που με ενδυναμώνει». Αυτός θα ήταν ο χορός του Χριστού, που συγκροτείται από αγίους και τέλειους μάρτυρες του Θεού, ο οποίος αγωνίζεται μέχρις αίματος υπέρ της αλήθειας, και αποκομίζει τα βραβεία της εν Θεώ νίκης κατά των αντιπάλων. Και στον άνθρωπο του Χριστού θα εφαρμοστούν τα λεγόμενα· αυτό τουλάχιστον αποδεικνύει αυτή η ακολουθία των αναφερομένων. Διότι, αφού ο λόγος απευθύνθηκε σε κάποιον, με το «Ότι αυτός θα σε λυτρώσει από την παγίδα των κυνηγών και από λόγο ταραχώδη», και, «Με τα μετάφρενά του θα σε επισκιάσει, και κάτω από τις πτέρυγές του θα ελπίσεις»· και προσθέτοντας προς τον ίδιο το, «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθεια του»· και το, «Δεν θα φοβηθείς από φόβο νυχτερινό»· και το, «Θα πέσει από το πλευρό σου μια χιλιάδα, και δέκα χιλιάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε σένα δεν θα πλησιάσει»· και προσθέτοντας σε αυτά το, «Μόνο με τα μάτια σου θα παρατηρήσεις, και θα δεις την ανταπόδοση των αμαρτωλών»· αφού, λοιπόν, τα είπε όλα στον ενικό σαν να απευθύνεται προς έναν, συμπληρώνει λέγοντας, «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου»· καθίσταται έτσι σαφέστατο ότι ο Κύριος ήταν εκείνος προς τον οποίο λέγονταν όλα αυτά.

Εάν δε υπάρχουν και μεταξύ των ανθρώπων κάποιοι που μετέρχονται τον ισάγγελο βίο, εφόσον φέρουν την εικόνα του επουρανίου, έχοντας και οι ίδιοι τη δύναμη να εφαρμόζουν τον λόγο του και όντας ικανοί να υπακούουν στη φωνή του, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Τα πάντα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει». Ας τον ευλογούν και αυτοί, όντας ισάγγελοι. Κανένας όμως από όσους παραβαίνουν τον λόγο του και παρακούουν τη φωνή του, ας μην τολμά με προπέτεια να το πράττει αυτό.

Ήδη όμως ο λόγος μου σκιρτά και σπεύδει προς πανηγυρισμό, και συνευφραίνεται με όσα βλέπει, και καλεί τους πάντες σε πνευματική χορεία, όσους είχαν αφοσιωθεί σε νηστείες και κλαυθμό και δέηση, ζητώντας νύχτα και μέρα τη λύτρωση από τα δεινά που τους συνέχουν, και έχοντας ως σωτήριο φάρμακο μέσα στις συμφορές την ελπίδα που δεν καταισχύνει· και όσους, αφού υπέμειναν μεγάλους αγώνες και άθλους, και αφού πλήγηκαν από πολλές και χαλεπές προσβολές των περιστάσεων, έγιναν θέατρο στον κόσμο, και σε αγγέλους, και σε ανθρώπους, κατά τον λόγο του Αποστόλου· και που, αν και καταπονήθηκαν στα σώματα, παρέμειναν αήττητοι στις ψυχές, έχοντας δύναμη για τα πάντα δια του Χριστού που τους ενδυναμώνει· και όσους, αφού απέβαλαν την κοσμική ύλη της κακίας και την κοσμική δυναστεία, είτε αποδέχθηκαν με χαρά τη διαρπαγή των υπαρχόντων τους, είτε εξορίστηκαν αδίκως από την πατρίδα τους, όπως λέγεται, ή αποχωρίστηκαν για λίγο από άνδρες, ή γυναίκες, ή γονείς, ή τέκνα, ή από όσα άλλα ονόματα της επίγειας αυτής οικειότητας δεσμευόμαστε, και οι οποίοι προσφέροντας ως καρπό στο αίμα του Χριστού τα παθήματά τους υπέρ του Χριστού, τώρα θα μπορούσαν να πουν και να ψάλουν επίκαιρα εκείνο: «Επέτρεψες να επιβιβαστούν άνθρωποι πάνω στις κεφαλές μας· διήλθαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας εξήγαγες σε τόπο αναψυχής».

Ήθελα να μην αποχωριστώ από εσάς ούτε για λίγο· διότι τι είναι πιο γλυκό για έναν πατέρα από τη συναναστροφή με τους αγαπημένους του υιούς; Αλλά επειδή το καθήκον καλεί σε αγώνες υπέρ της ευσεβείας, πρέπει να σπεύσω στα σκάμματα της Εκκλησίας, έχοντας λάβει ως συνεργούς τις προσευχές. Εκείνο όμως παρακαλώ την αγάπη σας: να διαφυλάττετε την εκκλησιαστική ευταξία, και αν κάποιοι προκαλούν ταραχές, να νικάτε τις ταραχές με μακροθυμία· διότι δεν θα αργήσει να επέλθει η διόρθωση των θορύβων. Μην ταράζεστε από φήμες, μην παρασύρεστε από φλυαρίες, αλλά στείλτε μαζί μας ως συνοδοιπόρους τις προσευχές σας, ώστε, αντλώντας δύναμη από τις προσευχές σας, να λέμε πάντοτε, βοηθούμενοι από τη θεία ισχύ: Τα πάντα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, αμήν.

Η πίστη, όμως, αποδίδει τα έργα της στη χάρη. Γι' αυτό δεν μπορεί να υπερηφανευτεί, καθώς έχει γραφτεί: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει», και πάλι: «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου». Και αυτό που είπε ο μακάριος απόστολος: «Η γνώση προκαλεί υπερηφάνεια», το είπε για αυτή τη γνώση που δεν είναι αναμεμειγμένη με την πίστη και την ελπίδα στον Θεό, και δεν το είπε για τη γνώση της αλήθειας· μη γένοιτο. Διότι η γνώση της αλήθειας τελειοποιεί μέσα στην ταπείνωση την ψυχή εκείνων που την αποκτούν, όπως τον Μωυσή και τον Δαβίδ και τον Ησαΐα και τον Πέτρο και τον Παύλο και τους υπόλοιπους αγίους, οι οποίοι αξιώθηκαν την τέλεια γνώση σύμφωνα με το μέτρο της ανθρώπινης φύσης. Και επειδή από τις ποικίλες θεωρίες και τις θείες αποκαλύψεις, και από την υψηλή θεωρία των πνευματικών πραγμάτων και από τα άρρητα μυστήρια, η γνώση τους απορροφάται πάντοτε από παρόμοιες καταστάσεις, στα ίδια τους τα μάτια η ψυχή τους λογίζεται ως στάχτη και χώμα.

Η πίστη, όμως, καταλογίζει τα έργα της στη χάρη. Γι' αυτό και δεν μπορεί να υπερηφανευτεί, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: «τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει»· και πάλι, «όχι όμως εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου». Και αυτό που είπε ο μακάριος Απόστολος, ότι δηλαδή «η γνώση προκαλεί υπερηφάνεια», το είπε για τη γνώση αυτή, η οποία δεν είναι συνυφασμένη με την πίστη και την ελπίδα στον Θεό, και δεν μίλησε για τη γνώση της αλήθειας. Μη γένοιτο.

Ομιλία ΙΕ΄. Χάρηκα δε πάρα πολύ εν Κυρίω, διότι τώρα πια επιτέλους αναθερμάνατε το ενδιαφέρον σας για εμένα· για το οποίο βέβαια πάντοτε ενδιαφερόσασταν, αλλά δεν σας δινόταν η ευκαιρία. Δεν το λέω αυτό εξαιτίας κάποιας στέρησης· διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω ταπεινά με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω περίσσευμα. Σε κάθε περίπτωση και στα πάντα έχω μυηθεί, και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να στερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό, ο οποίος με ενδυναμώνει. Εντούτοις, καλά πράξατε που γίνατε κοινωνοί στη θλίψη μου.