Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:13

Αλλά εγώ παραμένω στην ίδια ευταξία. Δείχνει ότι ούτε τώρα χάρηκε, ούτε προηγουμένως λυπόταν· και αν πάλι λυπόταν, δεν λυπόταν για τον εαυτό του, αλλά για εκείνους· διότι ο ίδιος βρισκόταν στην ίδια κατάσταση. «Σε καθετί», λέει, «και στα πάντα έχω μυηθεί». Δηλαδή, απέκτησα πείρα των πάντων κατά τη διάρκεια αυτού του μακρού χρόνου, και τα έχω κατορθώσει όλα αυτά. Αλλά επειδή αυτό θα αποτελούσε μεγαληγορία, δες πώς γρήγορα το διορθώνει, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού ο οποίος με ενδυναμώνει», λέει. Το κατόρθωμα δεν είναι δικό μου, αλλά Εκείνου που έδωσε τη δύναμη. Αλλά επειδή πάλι οι ευεργέτες, όταν βλέπουν αυτόν που λαμβάνει να μην έχει καλή διάθεση, αλλά να περιφρονεί αυτά που του δίνονται, γίνονται πιο ράθυμοι και απρόθυμοι· διότι αυτοί είχαν τη διάθεση ανθρώπων που προσφέρουν χάρη και ανακούφιση· για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, και για να μην πει κανείς ότι, επειδή ο Παύλος περιφρονεί την ανακούφιση, κατ' ανάγκην αυτοί θα γίνουν πιο ράθυμοι, δες πώς θεραπεύει πάλι και αυτό. Διότι, με όσα προείπε ταπείνωσε το φρόνημά τους· με όσα όμως ακολουθούν, αναζωογονεί την προθυμία τους, λέγοντας: «Όμως, καλά πράξατε που γίνατε συγκοινωνοί στη θλίψη μου». Βλέπεις πώς και απομάκρυνε τον εαυτό του, και πώς πάλι τον ένωσε; Αυτό αποτελεί γνώρισμα της γνήσιας και πνευματικής φιλίας. Διότι, λέει, μη νομίσετε ότι, επειδή δεν περιήλθα σε ανάγκη, δεν χρειάζομαι την προσφορά σας· την έχω ανάγκη για χάρη σας. Πώς λοιπόν έγιναν κοινωνοί των θλίψεών του;

Γι' αυτό, θα μιλήσω και εγώ σύμφωνα με τη δωρεά που μου δόθηκε άνωθεν. Ο μεν Ματθαίος, στον βαθμό που μπορούσε να κατανοήσει, έγραψε σύμφωνα με τη δική του δύναμη, ο δε Μάρκος και ο Λουκάς, ομοίως, με τη χορηγία του Αγίου Πνεύματος, συνέταξαν θεοπρεπώς τα βιβλία τους εκθέτοντας τις δογματικές αλήθειες. Θα γράψω και εγώ και θα προσθέσω στα προηγούμενα την τέταρτη πηγή της ζωής. Διότι απουσιάζει προς συμπλήρωση της θεοσύστατης φωνής ο θεολογικός λόγος, και ο κόσμος κινδυνεύει ως προς αυτό το ζήτημα. Θα γράψω ένα βιβλίο, διά του οποίου θα φραχθεί κάθε στόμα που προφέρει αδικία εναντίον του Θεού· θα γράψω ένα βιβλίο που θα επισκιάσει κάθε σοφία στον κόσμο· θα γράψω ένα βιβλίο που δεν θα διηγείται περί ανθρώπου. Διότι δεν λείπουν από την Εκκλησία όσα έγραψε για αυτά τα θέματα ο Μωυσής, περί του ουρανού και της γης, των θαλασσών και των ιχθύων, των πτηνών και των τετραπόδων, των ερπετών και των φυτών, των σπόρων, των φωστήρων, των τροφών και της υπόλοιπης κτίσεως. Εγώ, όμως, αφήνοντας κατά μέρος όλα όσα άρχισαν από τον χρόνο και δημιουργήθηκαν μέσα στον χρόνο, θα μιλήσω για τον άχρονο και άκτιστο Θεό Λόγο, που γεννήθηκε αρρήτως από τον Πατέρα προ πάντων των αιώνων, για τον οποίο αυτός ο Μωυσής δεν στάθηκε ικανός να μιλήσει· εγώ όμως τα πάντα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει. Αυτά αναλογιζόμενος μέσα του ο απόστολος Ιωάννης, και κρατώντας τη γραφίδα στο χέρι, και σκεπτόμενος πώς να αρχίσει τη θεολογία, χαίροντας στην ψυχή αλλά τρέμοντας στο χέρι, ανυψώνεται, και ενώ βρισκόταν σωματικά στην Έφεσο, με την καθαρή του καρδιά βρισκόταν υψωμένος με το πνεύμα.

Ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί του, οι δυνατοί σε ισχύ, που εκτελείτε τον λόγο του, στο άκουσμα της φωνής των λόγων του. δ'. Εύλογα προσκάλεσε τις αόρατες δυνάμεις σε κοινωνία της υμνωδίας. Διότι δεν επαρκεί η ανθρώπινη φύση για να υμνήσει επάξια τον ευεργέτη· ενώ οι ασώματες και άγιες φύσεις, έχοντας ζωή ελεύθερη από πάθη, είναι ικανές να εκπληρώνουν τα θεία προστάγματα. Εκφράζει όμως ο προφήτης και κάποιο άλλο νόημα. Η δική σου κατάσταση, λέει, ω ψυχή, είναι πολύ ασθενική για να υμνήσει επάξια τον Θεό· ωστόσο, ας το πράττει αυτό έστω και εν μέρει. Και να γνωρίζεις ότι οι άγγελοί του, οι οποίοι είναι δυνατοί σε ισχύ και εκτελούν αδιάπτωτα τον λόγο του, και είναι άξιοι να ακούν τη φωνή του και τους λόγους του, τον ευλογούν με τον πρέποντα τρόπο και επάξια. Εάν δε υπάρχουν και ανάμεσα στους ανθρώπους κάποιοι που ακολουθούν βίο ισάγγελο, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει», ας τον ευλογούν και αυτοί· αλλά κανείς από όσους παραβαίνουν τον λόγο του και παρακούν τη φωνή του ας μην τολμά με προπέτεια να πράττει κάτι τέτοιο.

Κάποτε έκανα λόγο περί ησυχίας σε μερικούς από εκείνους τους ανδρειοτάτους γέροντες. Αυτοί, με χαμογελαστό πρόσωπο και ιλαρό ύφος, μου είπαν χαριτολογώντας: «Εμείς, ω πάτερ Ιωάννη, επειδή είμαστε υλικοί, ακολουθούμε και πιο υλική αγωγή, επιλέγοντας να αντιμετωπίσουμε τον πόλεμο σύμφωνα με το μέτρο της δικής μας αδυναμίας. Θεωρήσαμε ότι είναι καλύτερο να παλεύουμε με ανθρώπους, οι οποίοι άλλοτε εξαγριώνονται και άλλοτε μετανοούν, και όχι με δαίμονες που διαρκώς μαίνονται και εξοπλίζονται εναντίον μας». Ένας άλλος πάλι από τους αείμνηστους, ο οποίος έτρεφε προς εμένα πολλή κατά Θεόν αγάπη και παρρησία, μου λέει με καλοσύνη: «Εάν λοιπόν, πάνσοφε, ενυπάρχει σε εσένα η ενέργεια εκείνου που είπε με αίσθηση ψυχής "Τα πάντα μπορώ δια του Χριστού που με ενδυναμώνει", εάν το Άγιο Πνεύμα επήλθε σε εσένα ως δρόσος αγνείας όπως στην Παρθένο, εάν η δύναμη του Υψίστου σε επισκίασε με υπομονή, ζώσου σαν άνδρας (όπως ο Χριστός ο Θεός) την οσφύ σου με το λέντιο της υπακοής και, αφού σηκωθείς από το δείπνο της ησυχίας, νίψε τα πόδια των αδελφών με συντετριμμένο πνεύμα. Μάλλον δε κυλίσου κάτω από τα πόδια της συνοδίας με ταπεινωμένο φρόνημα».

Διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω αφθονία σε καθετί. Και σε όλα έχω μυηθεί: και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να υστερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό που με ενδυναμώνει. Πάντως, καλά πράξατε που γίνατε συμμέτοχοι στη θλίψη μου. Γνωρίζετε δε και εσείς, Φιλιππήσιοι, ότι στην αρχή του κηρύγματος του Ευαγγελίου, όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία, καμία άλλη Εκκλησία δεν είχε συμμετοχή μαζί μου σε ζήτημα προσφοράς και λήψης, παρά μόνον εσείς· διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές, μου στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου. Όχι διότι επιζητώ τη δωρεά, αλλά επιζητώ τον καρπό που αυξάνεται προς όφελός σας.

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, καθώς και σε εκείνους που ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά τα χέρια.» «Διότι εγώ έχω μάθει, στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης. Ξέρω και να ταπεινώνομαι από τις στερήσεις, ξέρω και να έχω περίσσευμα σε κάθε περίσταση και σε όλα· έχω μυηθεί και στο να χορταίνω και στο να πεινώ, και στο να έχω αφθονία και στο να υστερούμαι. Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει.» «Να αρκείστε σε αυτά που έχετε τώρα· διότι ο ίδιος είπε: Δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου αδιαθεσίες.» «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια.»

Διότι, αν και είναι φτωχικά τα εδέσματα των λόγων που προσφέρονται σε αυτήν, εντούτοις οι καλοί συνδαιτυμόνες της γνωρίζουν και να χορταίνουν και να πεινούν, και να έχουν περίσσευμα και να στερούνται, και να έχουν δύναμη για τα πάντα εν Χριστώ Ιησού, όπως το επιβεβαιώνει ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο θείος Παύλος. Και όπως πάλι ο Δεσπότης τους, χωρίς να απορρίψει τα δύο λεπτά της χήρας, στεφάνωσε την προαίρεσή της, έτσι και αυτοί, γνωρίζοντας καλά τη φτώχεια του δικού μας νου, έχω την πεποίθηση ότι θα αποδεχθούν και θα αρκεστούν στα λίγα και φτωχικά εδέσματα των λόγων μας.

Διότι δεν ήταν μάταιος ο δρόμος των αποστόλων, ούτε κήρυτταν μάταια, αλλά ο μακάριος Λουκάς καταριθμεί τόσους και τόσους που πίστευαν διαρκώς στον Κύριο. Επιπλέον, η μεν κίνηση φανερώνει την πρόνοια των αποστόλων προς τους ανθρώπους, η δε στάση τη στροφή τους προς τον Θεό και την εξαιτίας αυτής αφομοίωσή τους με Αυτόν. Διότι η στάση αποτελεί εικόνα της αληθινής ειρήνης και του κατεξοχήν Ενός, του Θεού. «Και όταν στέκονταν, ησύχαζαν οι πτέρυγές τους», αυτό ακριβώς δείχνει: ότι η κίνηση στα ζωντανά όντα προέρχεται από τις πτέρυγες. Διότι η δύναμη των αποστόλων προερχόταν μόνο από το Άγιο Πνεύμα· «καθώς δεν διατύπωναν τα λόγια τους με πειστικά επιχειρήματα ανθρώπινης σοφίας». Και στις Πράξεις αναφέρεται: «γιατί μας ατενίζετε, σαν να έχουμε κάνει αυτό το πράγμα με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Και ο μακάριος Παύλος, απαριθμώντας όσα κατόρθωσε στο κήρυγμα, πρόσθεσε: «όχι όμως εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου»· και «όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». «Και πάνω από το κεφάλι τους υπήρχε κάτι σαν όψη λίθου σαπφείρου». Διότι, έχοντας δει πρώτα κάτι σαν κρύσταλλο, στη συνέχεια βλέπει «σαν όψη λίθου σαπφείρου». Προχωρώντας δηλαδή από τα πιο σαφή και γνώριμα του Θεού προς τα βαθύτερα, πράγμα που αποτελεί τον κανόνα της ανθρώπινης γνώσης. «Και πάνω σε αυτό ομοίωμα θρόνου», πάνω στον οποίο είδε με εικόνες τον ίδιο τον Σωτήρα. Διότι γινόμαστε εγγύτεροι στον Θεό, όταν θεωρούμε την απόκρυφη γνώση Του, στο μέτρο που αυτό είναι δυνατόν.

Και αφού έπνευσε σφοδρά εναντίον τους με όση δύναμη είχε, και εξαπέλυσε όλους τους ποταμούς των πειρασμών, και προσέκρουσε πάνω τους με όλα τα πνεύματα της πονηρίας του, από μερικούς μεν αποκρούεται, επειδή τους βρήκε στερεότερους και είχαν θεμελιώσει τη βάση της οικίας τους πάνω σε ασφαλή πέτρα· υπήρξαν όμως και κάποιοι τους οποίους βρήκε να έχουν οικοδομήσει άφρονα πάνω στην άμμο· στων οποίων λοιπόν την οικία αφού προκάλεσε σεισμό, τους καταπλάκωσε με μεγάλη πτώση. Και δεν είναι καθόλου παράξενο εάν και εδώ κέρδισε κάποιο μερίδιο ο αλιτήριος, εφόσον βέβαια και μέσα στον θείο χορό των αποστόλων βρήκε δικό του τον Ιούδα. Πλην όμως και εδώ, στο μεγαλύτερο μέρος, ή μάλλον σε ολόκληρο, εκτός από δύο ή τρεις που εξέπεσαν, υπέστη αισχρά την ήττα. Αλλά η λεπτομερής εξέταση αυτών ας περιμένει προς το παρόν, διότι ο λόγος επείγεται πρώτα να παρουσιάσει πιο ξεκάθαρα την πληγή στο σώμα του αθλητή, και να δείξει πώς υπερίσχυσε και μέσω αυτής χάρη στον Χριστό που τον ενδυνάμωνε, και ποιους στεφανηφόρους πόνους της υπομονής έδρεψε ως καρπούς της ανδρείας του.

Φιλ. 4,11-18 «Όχι διότι στερούμαι». Είπα ότι «χάρηκα πάρα πολύ εν Κυρίω διότι αναζωπυρώσατε το ενδιαφέρον σας για εμένα»· αλλά μη νομίσετε, λέγει, ότι το είπα αυτό λόγω της «στέρησης» που είχα· «διότι εγώ», λέγει, «έμαθα» και τα εξής. Είμαι ασκημένος, λέγει, στα πάντα, και ούτε όταν στερούμαι δυσφορώ. Χάρηκα όμως για εσάς, διότι πράξατε καλώς· διότι, καθιστώντας τους εαυτούς σας κοινωνούς της θλίψης μου, θα γίνετε κοινωνοί και των βραβείων. Γι' αυτό «χάρηκα πάρα πολύ». Επειδή είπε ότι «χάρηκα πάρα πολύ», διότι εσείς πράξατε καλώς με το να γίνετε συγκοινωνοί της θλίψης μου, τους υπενθυμίζει ότι από την αρχή τους παρείχε αυτή τη χάρη και την ευεργεσία, το να λαμβάνει δηλαδή από αυτούς τα αναγκαία, και με αυτόν τον τρόπο να τους καθιστά κοινωνούς τόσο των θλίψεων για τον Χριστό όσο και των βραβείων που επιφυλάσσονται για αυτές. Διότι μη νομίσετε, λέγει, ότι τώρα επειδή βρέθηκα «μακριά» και σε τόπο όπου το κήρυγμα δεν έχει εξαπλωθεί όπως σε εσάς, και ούτε υπάρχουν εκείνοι που πρόθυμα να χορηγούν με αυτόν τον τρόπο τα αναγκαία, γι' αυτό αποδέχθηκα τη χορηγία σας και σας αξίωσα να γίνετε κοινωνοί και της θλίψης μου και της μισθαποδοσίας. Διότι και όταν ήμουν «κοντά» και είχα πολλούς, αν το ήθελα, που θα χορηγούσαν τα αναγκαία, εσάς προτίμησα· διότι και όταν «αναχωρούσα από τη Μακεδονία» και όταν ήμουν «στη Θεσσαλονίκη» εσάς αξίωνα να είστε χορηγοί των αναγκών μου.

Διότι σε εκείνους που διά της πίστεως και της απαρνήσεως του εαυτού τους ακολούθησαν τον Χριστό και Θεό με πίστη, αγάπη και ταπείνωση, και απέκτησαν μέσα τους Αυτόν μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα, όλα γίνονται δυνατά και εύκολα, σύμφωνα με εκείνον που είπε εν Πνεύματι: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει». Όσοι έχουν πλουτίσει με Αυτόν, βλέπουν αοράτως το ανέκφραστο κάλλος του ίδιου του Θεού· κρατούν χωρίς να αγγίζουν, κατανοούν ακατάληπτα την χωρίς είδος όψη Του, την άμορφη μορφή και το ασχημάτιστο σχήμα, μέσα σε αθέατη θέα και ασύνθετο κάλλος, ποικιλμένο χωρίς ποικιλία.

Και για να σας το κάνω αυτό πιο φανερό, η έννοια αυτού που λέει είναι η εξής: «Μη νομίσεις, λέει, ότι από εσένα συγκρατείται και διατηρείται ο θησαυρός που βρίσκεται μέσα σου, αλλά μάλλον εσύ ο ίδιος διατηρείσαι από τον θησαυρό που βρίσκεται μέσα σου· από τη χάρη που υπάρχει μέσα σου διαμορφώθηκες ώστε να είσαι σκεύος εύχρηστο στον Θεό. Το αξιοθαύμαστο μάλιστα είναι ότι, ακόμη και αν το σκεύος συντριβεί, όχι από εμάς αλλά από κάποιους άλλους εχθρούς, ο μεν θησαυρός παραμένει ακένωτος, το δε σκεύος καθίσταται ισχυρότερο και ασφαλέστερο από την ενέργεια του θησαυρού· διότι αυτός είναι ο Θεός.» Γι' αυτό, σχετικά με αυτό, ο ίδιος απόστολος λέει: «Τα πάντα μπορώ να τα καταφέρω δια του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Αλλά πρόσεξε, σε παρακαλώ, πώς μέσα από τέτοιους λόγους δηλώνει παντού ότι η Τριάδα είναι αχώριστη και παραμένει μέσα μας: «Διότι ο Θεός, λέει, ο οποίος διέταξε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε —δηλαδή το Άγιο Πνεύμα— στις καρδιές μας» —έτσι και ο Κύριος είπε: «Και εγώ θα σας στείλω άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας»—, και πάλι: «Έχουμε δε τον θησαυρό αυτόν μέσα σε πήλινα σκεύη», δηλαδή σε σάρκινες καρδιές. Θέλοντας δε να σου υποδείξει για τον θησαυρό, ότι δεν είναι κάποιος άλλος από αυτόν που έλαμψε, αλλά είναι ομότιμος και ομοούσιος με αυτόν, πρόσθεσε λέγοντας: «Ώστε η υπερβολή της δυνάμεως να μην προέρχεται από εμάς, αλλά από τον Θεό», δηλαδή από αυτόν που κατοίκησε μέσα μας διαμέσου της ελλάμψεως του Πνεύματος.

Και για να σας το κάνω αυτό πιο ξεκάθαρο, αυτό που λέει είναι το εξής: «Μη νομίσεις, λέει, ότι από εσένα συγκρατείται και διαφυλάσσεται ο θησαυρός που είναι μέσα σου, αλλά μάλλον εσύ ο ίδιος έχεις διαφυλαχθεί από τον θησαυρό που βρίσκεται μέσα σου· από τη χάρη που υπάρχει μέσα σου κατασκευάστηκες, ώστε να είσαι σκεύος εύχρηστο στον Θεό. Και το αξιοθαύμαστο μάλιστα είναι ότι, ακόμη και αν το σκεύος συντριβεί, όχι από εμάς αλλά από κάποιους άλλους εχθρούς, ο θησαυρός παραμένει ακένωτος, και το σκεύος αναδημιουργείται ισχυρότερο και ασφαλέστερο από την ενέργεια του θησαυρού· διότι είναι ο Θεός». Γι' αυτό και πάλι για το ζήτημα αυτό ο ίδιος απόστολος λέει: Τα πάντα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.

Γι' αυτό, αποβάλλοντας σαν κάποιο σκοτεινό σύννεφο τα προηγούμενα, με μεγάλη χαρά ανατέλλω για σένα καθαρό το φως της ομόνοιας στα παρόντα ζητήματα, και σε προσφωνώ ως αγαπητό μου πατέρα και σε πλησιάζω ως διωκόμενο και εξορισμένο ένεκα της δικαιοσύνης, στεφανώνοντάς σε με επαίνους και μεγαλύνοντας με εγκώμια τα σεβάσμια γηρατειά σου και τη μακροχρόνια άσκησή σου. Και ω, τι μεγάλη δωρεά του Θεού, που δεν άφησε να κρυφτούν κάτω από το σκοτεινό μόδιο, όπως πριν, τα φωτεινά σου κατορθώματα! Τώρα σε τιμώ ως ομολογητή του Χριστού, σε επαινώ ως φύλακα της Ορθοδοξίας, συμμετέχοντας στη χαρά και την αγαλλίασή σου για τους αγώνες υπέρ του αγαθού, εφόσον το μέγιστο από τα χαρίσματα κατά τον απόστολο είναι το να πάσχει κανείς υπέρ του Χριστού. Εξαιρείται μόνο ότι σπλαχνίζομαι τα τίμια γηρατειά σου, τα οποία δεν μπορούν να υποφέρουν εύκολα τις κακουχίες. Αλλά παρόλα αυτά έχω την πεποίθηση ότι όλα θα τα κατορθώσεις μέσω του Χριστού που σε ενδυναμώνει, για τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας, για καύχημα τόσο δικό μου του αμαρτωλού όσο και εκείνων που σε αγαπούν εξίσου, ή μάλλον και ολόκληρης της Εκκλησίας του Θεού, για τον αιώνιο δικό σου στέφανο της δικαιοσύνης.

Προς τον αρχιμανδρίτη Ιλαρίωνα. Βρήκα ευκαιρία αργοπορημένα να ασπαστώ τον άγιο πατέρα μου μέσω γράμματος. Διότι, όπως γνωρίζει η τιμιότητά σου, επειδή μαίνεται η αίρεση και εμείς έχουμε απομακρυνθεί πολύ μέσω της εξορίας, είναι σπάνιο να βρει κανείς αγγελιοφόρο και μάλιστα έμπιστο. Λαχταρώ λοιπόν να μάθω τα νέα της πατρότητάς σου, πού και πώς βρίσκεται και πώς περιφέρθηκε από τους παρανόμους. Πάντως, επειδή υπερέχεις των πολλών στην αρετή, υποθέτω ότι έχεις υποστεί πολλά θλιβερά και στενόχωρα. Διότι, όπου η κατά Θεόν δύναμη είναι μεγάλη, εκεί και ο πόλεμος των εχθρών είναι πικρός. Αλλά όμως, και σε σένα ταιριάζει, ω πάτερ, να λες: όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει. Γνωρίζεις δε πώς μας εγκατέλειψαν οι περισσότεροι από τους ομόταγους αδελφούς, των οποίων τα ονόματα με τη θέλησή μου θα παραλείψω, επειδή αγάπησαν τον παρόντα αιώνα. Αλίμονο για τη συμφορά, αλίμονο για την ήττα. Αν το φως, λέει, που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι; Και αν το αλάτι χάσει την αλμύρα του, με τι θα αλατιστεί; Οδυρόμενος και σφαδάζοντας τα λέω αυτά. Αυτά, πάτερ, δεν χρειάζεται να τα διδάξω σε σένα. Χάλασε το φυσερό, λέει ο προφήτης, εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι. Πόσα έκανε ο ιεράρχης μας και αληθινός ποιμένας, πόσα η αδελφότητα προς τον εαυτό της; Και όλα αποδείχθηκαν μάταια. Μια μικρή προσβολή του ενάντιου πνεύματος και το πλοίο των ψυχών βυθίστηκε αύτανδρο στο βυθό της ασέβειας.

Μην έχεις τέτοια στάση, λειτουργέ του δυνατού Θεού, εσύ που οφείλεις να έχεις δύναμη για τα πάντα εν Χριστώ που σε ενδυναμώνει, και να είσαι δυνατός ώστε να στηρίζεις τους αδυνάτους σύμφωνα με τον δάσκαλό σου, τον Παύλο. Θα ήταν βέβαια καλό να μην είχε συμβεί αυτό που συνέβη. Ποιος θα φέρει αντίρρηση; Εφόσον όμως έτσι έκρινε ο Θεός, ποιος αντιστάθηκε στο θέλημά Του; Ίσως μάλιστα το γεγονός αυτό να είναι και το καλύτερο.