Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:7

Αλλά όμως, όταν εξέπεσαν στην έσχατη παρανομία, το μεν ιερό πυρπολήθηκε, η δε πόλη ολόκληρη παραδόθηκε στις φλόγες, και οι ίδιοι αφανίστηκαν από την πείνα και τον λοιμό, από τις εμφύλιες διαμάχες και από τις επιβουλές του ενός εναντίον του άλλου. Το τμήμα ωστόσο εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό διασώθηκε από ολόκληρο τον Ισραήλ, καθώς η εκλογή περιορίστηκε μεταξύ ολίγων. Αυτό το τμήμα, αφού έγινε σαν προζύμι στα έθνη, προσείλκυσε τους πάντες προς τη δική του ομοιότητα, ώστε από αυτόν να λαμβάνουν την ονομασία και Ισραήλ και λαός του Κυρίου, και ο «εν τω κρυπτώ» Ιουδαίος και κληρονόμος των πνευματικών επαγγελιών να είναι ο πιστός που προέρχεται από τα έθνη. Επειδή δε Σόδομα ερμηνεύεται ως έκκλιση (παρέκκλιση), και Γόμορρα ως στάση (εξέγερση), η ερμηνεία των ονομάτων μάς υποβάλλει το εξής νόημα: ότι εάν δεν είχε έλθει το Σπέρμα που είχε υποσχεθεί, τίποτε δεν θα μας εμπόδιζε να εκπέσουμε σε παντελή απώλεια, παρεκκλίνοντας από τον Θεό. Και εάν δεν μας είχε φανερωθεί από τα ύψη η Ειρήνη, η οποία υπερέχει κάθε νου, ο καθένας μας θα είχε αφανιστεί από την προσωπική του στάση και από τον πόλεμο που ενοικεί μέσα του. Διότι τα πάθη της αμαρτίας και όλες οι παράλογες κινήσεις έχουν από τη φύση τους την ιδιότητα να προκαλούν στις ψυχές ασίγητες ταραχές και αδιάλλακτη στάση.

Διότι πολλές είναι οι πτώσεις και διάφορες οι αιτίες για τις οποίες καταπίπτουμε από το ύψος και δεν φθάνουμε στο βραβείο της άνω κλήσεως· μία δε από αυτές, και όχι η ελάχιστη, είναι η επιθυμία και η προθυμία για την οινοποσία. Γι' αυτό, λοιπόν, οι πύλες αυτών που μεθούν προστάχθηκαν να θρηνούν γοερά· πύλες μέσα από τις οποίες ο άκρατος οίνος, εισερχόμενος, παρασύρει μαζί του το σμήνος των κακών. Τις οδούς, επομένως, μέσω των οποίων διαπράττεται η αμαρτία, αυτές προστάσσει ο λόγος να τραπούν σε θρήνο, ώστε να στενάξει με το στόμα εκείνος που με το στόμα του διέπραξε την αμαρτία της μέθης. Πόλεις δε αυτών των πυλών είναι τα ίδια τα αισθητήρια της ψυχής, εντός των οποίων εδρεύουν συστήματα πονηρών διαλογισμών και πλήθος επιθυμιών, καθώς και κώμοι και μέθες· οι πόλεις αυτές, όντας ταραγμένες και τεθορυβημένες από τις φαντασιώσεις που τους προκαλεί ο οίνος, δεν έχουν την ειρήνη, η οποία υπερέχει κάθε νου, αλλά βρίσκονται πάντοτε σε σάλο και κλονισμό. Για τον λόγο αυτόν κραυγάζουν.

Από τον μεν αμαρτωλό λαό ο Κύριος θα αφαιρέσει τον ισχυρό και την ισχυρή, σε εκείνον δε που πράττει το δίκαιο δίνει ισχύ. Διότι σε καθέναν που έχει, θα δοθεί. Και αφού ενδυναμωθεί για την τέλεση των αγαθών έργων, γίνεται άξιος της ευλογίας που προέρχεται από τον Θεό. Φαίνεται δε ότι η τελειότερη από τις ευλογίες είναι η ειρήνη, η οποία αποτελεί μια ευστάθεια του ηγεμονικού μέρους της ψυχής· ώστε ο ειρηνικός άνθρωπος να χαρακτηρίζεται από την ηρεμία του ήθους του· εκείνος δε που πολεμείται από τα πάθη δεν έχει γίνει ακόμη μέτοχος της ειρήνης του Θεού, την οποία ο Κύριος έδωσε στους μαθητές Του, και η οποία, υπερέχουσα κάθε νου, θα φρουρήσει τις ψυχές των αξίων. Αυτήν εύχεται και ο Απόστολος στις Εκκλησίες, λέγοντας: Χάρις σε εσάς και ειρήνη ας πληθυνθεί. Είθε, λοιπόν, εμείς, αφού αγωνιστούμε καλά και καταστρέψουμε το φρόνημα της σάρκας, το οποίο είναι έχθρα προς τον Θεό, όταν η ψυχή περιέλθει σε γαλήνια και ακύμαντη κατάσταση, να αναδειχθούμε υιοί της ειρήνης και να μετάσχουμε στην ευλογία του Θεού εν ειρήνη, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εάν, λοιπόν, η ειρήνη, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, φρουρήσει τις καρδιές μας, μπορούμε να αποφύγουμε την ταραχή και τη σύγχυση των παθών. Επειδή, λοιπόν, στο μεν θέλημα του Θεού αντιτίθεται η αποστροφή, στο δε κάλλος, στην ωραιότητα και στη δύναμη αντιτίθεται η ταραχή· η ταραχή θα αποτελούσε αίσχος και ασθένεια της ψυχής, η οποία προκύπτει από την αλλοτρίωση από τον Θεό.

Διότι άνω βρίσκεται η αληθινή ειρήνη. Επειδή, για όσο χρόνο είμαστε συνδεδεμένοι με τη σάρκα, είμαστε συζευγμένοι με πολλά πράγματα που μας αναστατώνουν. Αναζήτησε, λοιπόν, την ειρήνη, την απαλλαγή από τους θορύβους αυτού του κόσμου· απόκτησε γαλήνιο νου, μια ακύμονη και ατάραχη κατάσταση της ψυχής, η οποία ούτε από τα πάθη θα κλονίζεται ούτε θα παρασύρεται από τα ψευδή δόγματα που μέσω της αληθοφάνειάς τους παρακινούν στη συγκατάθεση, ώστε να αποκτήσεις την ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου και θα περιφρουρεί την καρδιά σου. Εκείνος που αναζητά την ειρήνη εκζητεί τον Χριστό, διότι Αυτός είναι η ειρήνη, ο Οποίος ανέπλασε τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και ειρηνοποιώντας τα πάντα διά του αίματος του σταυρού Του, είτε αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς είτε αυτά που βρίσκονται στη γη.

Και από τη μια, τα όσα μας έχουν φυλαχθεί μέσω των υποσχέσεων βρίσκονται υπεράνω κάθε ανθρώπινης γνώσης, και η ειρήνη του Θεού υπερέχει κάθε νου· από την άλλη όμως, δεν παραδέχεται ότι η ίδια η ουσία του Θεού βρίσκεται υπεράνω κάθε νου και υπεράνω κάθε γνώσης των ανθρώπων.

Για τον λόγο αυτό και ο σοφότατος Παύλος, ευχόμενος σε κάποιους, γράφει στην επιστολή του: «Και η ειρήνη του Χριστού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας». Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να μην ταράζεται η καρδιά. «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε». Μετατρέπει σε οπλίτη εκείνον που πριν ήταν δειλός, και προτρέπει, μέσα από τις δυσκολίες και από τον φόβο των τραυμάτων, να επιδεικνύεται η ετοιμότητα της πίστης. Διότι με αυτόν τον τρόπο σωζόμαστε, και όχι διαφορετικά, σύμφωνα με εκείνο που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Ο Κύριος είναι φωτισμός μου και σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ; Ο Κύριος είναι υπερασπιστής της ζωής μου, από ποιον θα δειλιάσω;» Διότι, όταν υπερμαχεί και μας υπερασπίζεται ο Παντοδύναμος Θεός, ποιος θα μπορούσε να μας βλάψει; Και ποιος θα μπορούσε να φτάσει σε τέτοιο σημείο ισχύος, ώστε να υποτάξει τους εκλεκτούς και να τους υποβάλει στα δεινά της δικής του κακίας; Ή ποιος θα τολμούσε να καθυποτάξει και να αιχμαλωτίσει εκείνους που φέρουν τη θεία πανοπλία; Η πίστη λοιπόν είναι όπλο αδιάρρηκτο και ευρύ, το οποίο αποτρέπει τη δειλία που προέρχεται από τη σκέψη ότι μπορεί να πάθει κανείς κάτι κακό, και καθιστά εντελώς ανενεργά και παντελώς ανώφελα για εκείνους που μας πειράζουν τα βέλη της πονηρίας τους.

Διότι το ότι η ειρήνη του Χριστού είναι το Πνεύμα του, θεωρώ ότι δεν χρειάζεται μακρύ λόγο για πληροφόρηση και απόδειξη. Πλην όμως, θεωρώ ότι πρέπει να πω το εξής: Εάν δηλαδή αυτός είναι η ειρήνη στους ουρανούς και επί της γης, πώς λοιπόν δεν θα ήταν σε όλους σαφές ότι, όπως είπαμε, η ειρήνη είναι οπωσδήποτε το Πνεύμα του; Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος είπε προς κάποιους: «Και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας». Καίτοι, πώς να μην είναι δίκαιο να εννοήσουμε ότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για τούτη την ειρήνη που νοείται με την κοινή σημασία στα λόγια και στα πράγματα; Διότι η κατάσταση που δεν αγαπά τη μάχη και τον πόλεμο, όσον αφορά τις δικές της ροπές και τη δική της θέληση, διαθέτει και εργάζεται την ειρήνη· και δεν θα θεωρήσουμε ποτέ την ειρήνη που νοείται έτσι ως κάτι ενυπόστατο που έχει δική του ιδιαίτερη ύπαρξη, αλλά θα υποθέσουμε ότι συμβαίνει ως ιδιότητα σε αυτούς που την αγαπούν. Πώς λοιπόν θα μπορούσε κάποιος να κατανοήσει ότι μια τέτοια ειρήνη υπερέχει κάθε νου; Διότι αυτό που δεν υφίσταται με κανέναν απολύτως τρόπο ως αυτόνομη ύπαρξη, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως ανώτερο και καλύτερο ίσως από τους ανθρώπους, ή τους αγγέλους, ή και από τα όντα που νοούνται ως ακόμη ανώτερα; Διότι λέμε ότι και αυτά είναι νους.

Εφόσον, λοιπόν, το κράτος του θανάτου αναπτύσσεται μόνο γύρω από ό,τι από τη φύση του υπόκειται σε φθορά, λογικά και η δύναμη της αναστάσεως θα πρέπει να νοηθεί οπωσδήποτε ως προς αυτό, ώστε να παραλύσει η δύναμη εκείνου που άσκησε τυραννία. Το ότι δε ο Κύριος εισήλθε με τις θύρες κλειστές, θα συγκαταλεχθεί με τα υπόλοιπα σημεία του από τους συνετούς. Και ασπάζεται τους αγίους μαθητές. Διότι λέει «ειρήνη σε εσάς», δηλώνοντας ότι ο ίδιος είναι η ειρήνη. Διότι σε όποιους είναι παρών ο Χριστός, σε αυτούς οπωσδήποτε θα ακολουθήσει και η διατήρησή τους σε ατάραχο πνεύμα. Αυτό ακριβώς ευχόταν και ο Παύλος να δοθεί από τον Θεό στους πιστεύοντες σε Αυτόν, λέγοντας: «Η ειρήνη του Χριστού, η υπερέχουσα πάντα νουν, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας»· και λέγοντας ειρήνη του Χριστού, που υπερβαίνει κάθε νου, δεν εννοεί άλλη από το Πνεύμα Του, του οποίου εάν κάποιος μετάσχει, θα είναι πλήρης από κάθε αγαθό. <Χάρηκαν, λοιπόν, οι μαθητές όταν είδαν τον Κύριο.> Την αλήθεια των λόγων του Σωτήρα επιβεβαιώνει και σε αυτό πάλι ο μακάριος Ευαγγελιστής, λέγοντας ότι οι μαθητές πλημμύρισαν από ευφροσύνη και χαρά, επειδή ακριβώς είδαν τον Ιησού. Διότι θυμόμαστε ότι, όταν τους ανέπτυσσε αινιγματικά τους λόγους περί του τιμίου σταυρού και της εκ νεκρών αναστάσεως, έλεγε: «Λίγο ακόμη και δεν θα με βλέπετε, και πάλι λίγο και θα με δείτε, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσάς».

Θα υπάρξει δε και στον νου και στην καρδιά αφόρητη μάχη· διότι η σάρκα θα επαναστατήσει εναντίον του πνεύματος, και θα υπάρξουν πολλές ταραχές. Γι' αυτό, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν πρόκειται να εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας.» Διότι, υποτασσόμενοι στον Θεό, θα περιπατήσουμε σύμφωνα με το Πνεύμα, και θα αποβούμε ανώτεροι των σαρκικών επιθυμιών, και θα νικήσουμε τις εσωτερικές φλόγες του νου, και θα διατηρήσουμε την καρδιά ατάραχη. Διότι η ειρήνη του Θεού, όπως έχει γραφτεί, η οποία υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές μας και τα νοήματά μας. Παρ' όλα αυτά, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο. Αλίμονο σε εκείνους που καταγράφουν πονηρία.

Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: «Η ειρήνη του Χριστού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, θα διαφυλάξει τις καρδιές μας και τις σκέψεις μας.» Το με ποιον τρόπο συνέβη να πάθουν αυτό, μας το αποσαφηνίζει ο ίδιος ο Θεός των όλων λέγοντας: Και θα εξεγερθώ εναντίον τους, λέει ο Κύριος Σαβαώθ, και θα εξολοθρεύσω το όνομά τους, και το υπόλειμμα, και το σπέρμα τους. <Αυτά λέει ο Κύριος: Και θα κάνω τη Βαβυλωνία έρημη, ώστε να κατοικούν σε αυτήν σκαντζόχοιροι, και θα καταντήσει ένα τίποτα· και θα την κάνω λασπώδες βάραθρο προς καταστροφή.> Το χωρίο αυτό που εξετάζουμε φαίνεται να είναι μια πολύ σύντομη ανακεφαλαίωση όσων ειπώθηκαν εκτενώς. Διότι δεν δηλώνει τίποτε άλλο, παρά οπωσδήποτε αυτό, ότι δηλαδή η χώρα των Βαβυλωνίων θα γίνει εντελώς έρημη από ανθρώπους, αλλά γεμάτη από ζώα, στα οποία είναι αγαπητή κατοικία η έρημος.

Νομίζω δε ότι θα πρέπει να προστεθεί και εκείνο. Διότι παλαιά, όταν ζούσαμε συνεχώς μέσα στην πλάνη, και αποτελούσαμε τέκνα οργής, σαν κάποια πονηρά θηρία και σαρκοβόρα όρνια, και μάλιστα σαν τους αγριότατους δράκοντες, μας κατέστρεφαν οι πονηρές και αντίθετες δυνάμεις. Επειδή όμως εν Χριστώ γνωρίσαμε τον κατά φύσιν Θεό, και μέσω της πίστεως απονίψαμε τα εγκλήματα της αρχαίας απάτης, τότε και σωθήκαμε, και λάβαμε την εξουσία να «πατούμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», τότε πατήσαμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και ποδοπατήσαμε λέοντα και δράκοντα, με τον Χριστό να μας προασπίζεται, και να περιτειχίζει τους δικούς Του με αήττητη δύναμη, και να χορηγεί στον νου μας τη δική Του ειρήνη. Διότι λέγει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς». Γράφει δε και ο Παύλος: «Και η ειρήνη του Χριστού, η υπερέχουσα κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας». <Και θα σε εγκαταστήσω με ελπίδα και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα.> Όχι μόνο, λέγει, θα σε απαλλάξω από τους τρόμους του πολεμίου, αλλά θα προσθέσω σε αυτό και το να βρεθείς πλέον στην ευνοϊκή θέση της ελπίδας των αγαθών, ώστε να έχεις την ευθυμία ασφαλή, εδραιωμένη και ακλόνητη. Διότι θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου, και αυτό εις τον αιώνα. Και τι σημαίνει άραγε αυτό;

Διότι όλοι «όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν.» Ήθελε και ο Σωτήρας να συνάξει τα τέκνα της Ιερουσαλήμ, με τον τρόπο που η όρνιθα συνάγει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, αλλά εκείνη δεν το θέλησε. Γι' αυτό, υπέρ της Εκκλησίας ως υπέρ του ίδιου του σώματός Του ζητά από τον Πατέρα την προστατευτική δύναμη. Καταπονούν και εμάς, και μας καθιστούν άθλιους και ταλαίπωρους, οι εφευρέτες της ασέβειας και της αμαρτίας, οι δαίμονες· αλλά ο Θεός θα φρουρήσει τις καρδιές μας και τα νοήματά μας, σαν μέσω κάποιων πτερύγων συμφυών και ομοουσίων με Αυτόν, δηλαδή του μονογενούς Του Υιού και του ζωοποιού και αγίου Πνεύματος. <Αφού με εξέβαλαν τώρα, με περικύκλωσαν.> (C f. 29 b.) Και από πού μας εκβάλλουν, όταν θέλουν να μας περικυκλώσουν και να μας συλλάβουν; Από τον νόμο βεβαίως και από τις εντολές, ο οποίος υπάρχει αντί για τείχος και ισχυρή πόλη για αυτούς που νήφουν. Περί αυτής θα βρεις τον προφήτη να λέει: «Ποιος θα με οδηγήσει σε οχυρωμένη πόλη;» Ας μην εξαπατηθούμε λοιπόν ποτέ και εκπέσουμε από αυτήν, μήπως και πέσουμε στα χέρια των εχθρών. (A f. 95.) Και όσοι πολεμούσαν τους αγίους, δεν έβλεπαν ούτε σκέφτονταν τίποτε άλλο παρά ακριβώς αυτό και μόνο: το να εκβάλουν τους αγίους από τις αγαθές ενασχολήσεις και να τους απομακρύνουν και να τους εκτρέψουν από την κατά Θεόν οδό. Και πού επιθυμούν οι εχθροί να απομακρύνουν τους αγίους από τη φιλοθεΐα;

Διότι με ποιον τρόπο του συνέβη να παρεκτραπεί, το αποδεικνύει πάρα πολύ καλά. Διότι θόρυβος, δηλαδή ταραχή, εισέδυσε στην καρδιά μου, και σκοτίστηκε και ο νους μου. Επειδή, όσο διάστημα η καρδιά παραμένει ακυρίευτη από τις φαύλες ηδονές, και διατηρεί σταθερή την απόφασή της να επιθυμεί με κάθε επιείκεια να διανύει τον καλό και εξαίρετο δρόμο της ζωής, έχει ευδία, γαλήνη και τεράστια αταραξία μέσα της· και επιπλέον, της αστράφτει καθαρό το φως της νήψης που προέρχεται από τον Θεό. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Η ειρήνη του Χριστού, η οποία υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας». Όταν όμως η καρδιά γίνει σχεδόν αιχμάλωτη, καθώς η άτοπη και πονηρή ηδονή ξεχύνεται μέσα της, τότε ο Σατανάς τη γεμίζει με ταραχές και γεννά πονηρούς λογισμούς, την καταθολώνει και αμέσως την καθιστά γεμάτη από νοητό σκοτάδι, και τη γεμίζει σχεδόν με πόλεμο και μάχη, αφενός επειδή οι αγαθοί λογισμοί απομακρύνονται από αυτήν ώστε να μην προσηλώνεται στην αρετή, και αφετέρου επειδή ο νόμος της αμαρτίας την παρασύρει στο σφάλμα. Ίσως όμως υπονοεί και το εξής, ότι δηλαδή ακόμη και το μεσημέρι, εξαιτίας της αθυμίας ζούσα σαν σε σκοτάδι, και από τον πολύ θρήνο έχασα τη δύναμή μου. «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου κ.λπ.»

Γι' αυτόν τον λόγο και έλεγε: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα.» Όταν όμως ακούς για Πατέρα και Υιό, απομακρύνσου από τα σώματα· και αφού ξεφύγεις από την έννοια αυτών, να σκέφτεσαι όσα πρέπει· και κατανόησε ότι προς το παρόν δεν κάνουμε λόγο για κάτι από αυτά που υπόκεινται σε γένεση και φθορά. Η φύση που εξουσιάζει τα πάντα είναι κάτι ασώματο και υπερούσιο. Επομένως, ας βγαίνει ο νους έξω από τα σώματα, όταν μαθαίνει κάτι περί Θεού. Και εκείνο που νοείται πέρα και πάνω από κάθε σωματική ουσία, ούτε σε τόπο θα μπορούσε να περιοριστεί, ούτε βέβαια να υποταχθεί σε μορφές σχημάτων. Αλλά και όταν λέγεται ότι γεννά, δεν θα συλληφθεί να υποκύπτει σε κάποιες εκροές ή αποκοπές· κάθε άλλο μάλιστα. Διότι οι άνθρωποι, ή κάποιο άλλο από τα ενσώματα ζώα, γεννούν από τον εαυτό τους, και μέσω προβολών προς κάτι άλλο έχουν ως ξεχωριστά όντα τα γεννήματά τους. Ο Θεός όμως, που είναι ασώματος και βρίσκεται πέρα από κάθε δική μας έννοια, τίκτει χωρίς να μερίζεται· γεννά χωρίς να τέμνεται. Αλλά αν κάποιος ήθελε να του διηγηθώ τον τρόπο της θείας γέννησης και με πλησίαζε ρωτώντας: «Πώς λοιπόν γέννησε η θεία φύση;» χωρίς να ντραπώ καθόλου, θα απαντήσω: «Και ποιος νους μπορεί να σου νοήσει τα υπέρ νουν; Ή ποιος λόγος θα μπορούσε να μας ερμηνεύσει τα υπέρ λόγον;» Διότι ο μακάριος Παύλος γράφει: «Η ειρήνη του Χριστού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας.»

ΑΛΛΟ. «Αλλά σε καθετί, με την προσευχή και τη δέηση, μαζί με ευχαριστία, ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας προς τον Θεό· και η ειρήνη του Θεού, που υπερβαίνει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας εν Χριστώ Ιησού.» Ο Σωτήρας, συνομιλώντας κάπου με τους δικούς του μαθητές, λέει: «Ειρήνη τη δική μου σας δίνω, ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Όταν λοιπόν ο ίδιος αναφέρει ότι η ειρήνη είναι δική του, αλλά ο Παύλος την αποκαλεί ειρήνη του Θεού, προφανώς γνωρίζει ότι ο Υιός είναι Θεός, ο χορηγός της ειρήνης στους αγίους. Προς τον οποίο και ο μακάριος Ησαΐας, κινούμενος από προφητικό πνεύμα, λέει ως εκ προσώπου εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν: «Κύριε ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη· διότι όλα μας τα απέδωσες.» Επομένως, εάν ο Παύλος και γνωρίζει και ομολογεί ότι ο Υιός είναι Θεός, ας χαθεί μακριά η ανοησία εκείνων που πρεσβεύουν άλλα.

Γράφει λοιπόν και ο Παύλος: «Και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας.» Εκείνος, λοιπόν, που έχει τύχει τέτοιας δωρεάς από τον Θεό, θα ζήσει βίο ειρηνικό και χωρίς πολέμους, καθώς ο εχθρός θα υποχωρεί, κάθε αντίπαλος θα πέφτει και θα εκμηδενίζεται, η διαβολική επίθεση θα αποβαίνει άπρακτη, και κάθε φόβος θα απομακρύνεται εύκολα. Αυτόν τον ίδιο νόμο θα τον βρούμε γραμμένο και στο Δευτερονόμιο. Διότι είπε ως εξής, με μικρή παραλλαγή: «Εάν ακούσετε με προσοχή όλες τις εντολές του, όσες εγώ σας παραγγέλλω σήμερα, ώστε να αγαπάτε τον Κύριο τον Θεό σας και να τον λατρεύετε με όλη την καρδιά σας και με όλη την ψυχή σας, τότε θα δώσει τη βροχή στη γη σας στον κατάλληλο καιρό, την πρώιμη και την όψιμη, και θα συγκεντρώσεις το σιτάρι σου και το κρασί σου και το λάδι σου, και θα δώσεις χορτάρι στους αγρούς σου για τα κτήνη σου.» Επομένως, η μελέτη του νόμου εγκαθιδρύει στις ψυχές μας την επιδεξιότητα και την ευρυθμία, ώστε να εκπληρώνουμε όσα θέλει ο Θεός. Και ο πόθος για όσα έχουν υποσχεθεί καθιστά υποφερτό τον κόπο για την απόκτηση των αρετών. ΠΑΛΛ. Είναι αλήθεια· διότι συμφωνώ, και πολύ δικαιολογημένα. Ήρθε όμως η ώρα να πεις, φίλε μου, με ποιον τρόπο μπορεί κάποιος να εφαρμόσει πλήρως τον νόμο της αγάπης προς τον πλησίον. ΚΥΡ. Ας προχωρήσουμε, λοιπόν, ακριβώς σε αυτό.

ΙΑ΄. ΠΡΟΣ ΑΔΕΛΦΟ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΠΕΙΡΑΣΜΟ Ειρήνη σε σένα εν Χριστώ, αδελφέ. Πείσε την καρδιά σου ότι εσύ οπωσδήποτε έδωσες την αφορμή για τον πειρασμό, έστω και αν τώρα, προς το παρόν, δεν βρίσκεις την αιτία· και κατάκρινε τον εαυτό σου, κάνε υπομονή και προσευχήσου. Και πιστεύω στην ευσπλαχνία του αγαθού Δεσπότη Χριστού ότι θα απομακρύνει τον πειρασμό. Είπε ο Απόστολος: Η δε ειρήνη του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, θα διαφυλάξει τις καρδιές σας.

Τώρα όμως, χωρίς να αναλογιστείς τίποτα από αυτά, υπερηφανεύτηκες σε τέτοιο βαθμό ώστε να θεωρήσεις τον εαυτό σου ως τον μέγα νου. Διότι δεν έθεσες προ οφθαλμών «την ειρήνη του Θεού η οποία υπερέχει κάθε νου», αλλά θεωρώντας πως εσύ ο ίδιος είσαι ο ανώτατος νους και ο μέγιστος όλων, και έχοντας επαρθεί απέναντι στον Θεό με υπεροπτικό βλέμμα, διανοήθηκες να συγχέεις τα όρια των εθνών πάνω στη γη, τα οποία ο Θεός καθόρισε και διευθέτησε καλώς, διότι «όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, καθώς διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού».

Αφήνοντας δε απέξω όλη την κτίση, η οποία διαχωρίζεται αφενός με το πρώτο, αφετέρου με το δεύτερο καταπέτασμα· με το πρώτο μεν διαχωρίζεται η ουράνια και αγγελική κτίση από τη θεότητα, με το δεύτερο δε η δική μας από τα επουράνια. Αυτά ας πράττουμε και τέτοιο φρόνημα ας έχουμε, αδελφοί, και όσους φρονούν διαφορετικά, θεωρώντας τους ως λύμη της αλήθειας, εφόσον βέβαια είναι δυνατόν, ας τους προσεγγίζουμε και ας τους θεραπεύουμε· εάν όμως νοσούν ανίατα, ας τους αποστρεφόμαστε, για να μην προσβληθούμε από τη νόσο τους προτού τους μεταδώσουμε τη δική μας υγεία. Και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί μας, της ειρήνης που υπερβαίνει κάθε νου, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.

Εάν όμως ο αγώνας κατά των ηδονών φαίνεται επίπονος, ας αναθαρρήσει ο καθένας· διότι ούτε ως προς αυτό είναι μικρή η δύναμη της συνήθειας, ώστε να προξενεί μέσω της επιμονής κάποια ηδονή ακόμη και σε όσα θεωρούνται δυσκολότατα, και μάλιστα την πλέον εξαίρετη και καθαρή ηδονή, την οποία αξίζει όποιος διαθέτει νου να επιδιώκει, παρά, εξαιτίας μιας μικροπρεπούς ενασχόλησης με τα ταπεινά, να αποξενώνεται από τα αληθινά μεγάλα και από όσα «υπερέχουν πάντα νουν».

Ναι, και βέβαια είχαν μέσα τους την ειρήνη, «την ειρήνη που ξεπερνά κάθε νου», όπως λέει ο σοφότατος Παύλος. Είχαν ειρήνη στον ουρανό, αλλά δεν την είχαν με τους ανθρώπους· ο ουρανός λοιπόν είχε ειρήνη ως προς τον εαυτό του. Όταν όμως είδαν οι άγγελοι όλη την ανθρωπότητα να εγείρεται μέσω του θαύματος του Λαζάρου, και τα έθνη να λύνονται όπως το πουλάρι και να έρχονται για να κυβερνηθούν από τον δημιουργό τους, τότε ειρήνευσε και ο ουρανός με τους ανθρώπους, και με μια φωνή έκραζαν και έλεγαν: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ειρήνη στον ουρανό και δόξα στα ύψιστα». «Και έβαλαν πάνω στο πουλάρι τα ιμάτια», τα οποία σημαίνουν τη χάρη που δόθηκε από αυτόν σε αυτούς στα έθνη και μέσω αυτής «επιβίβασαν τον Ιησού σε αυτά»· και όχι μόνο αυτό, αλλά και μέσω των δικών τους αρετών, όπως υποδηλώνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Άλλοι δε έστρωναν τα ιμάτιά τους στον δρόμο.» Με αυτό υπονοεί τις δικές τους αρετές, τις οποίες συνέζευξαν με τη χάρη, όπως φανερά λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Εφόσον λοιπόν δικαιωθήκαμε από την πίστη, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου αποκτήσαμε με την πίστη και την πρόσβαση σε αυτή τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε σταθεροί, και καυχώμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού.» Μέχρι εδώ τα της χάριτος. «

ΟΜΙΛΙΑ Β'. Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, και συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού πραγματοποίησε μέσω του εαυτού του τον καθαρισμό των αμαρτιών μας. α'. Παντού βέβαια χρειάζεται να έχουμε ευλαβή διάνοια, προπάντων όμως όταν λέμε και ακούμε κάτι περί του Θεού· διότι ούτε η γλώσσα μπορεί να πει, ούτε το αυτί να ακούσει κάτι αντάξιο του Θεού. Και τι λέω για τη γλώσσα και το αυτί; Ούτε καν ο νους, που υπερέχει πολύ αυτών, θα μπορέσει να συλλάβει κάτι με ακρίβεια, όταν επιθυμούμε να διατυπώσουμε κάτι περί του Θεού. Διότι εάν η ειρήνη του Θεού υπερέχει κάθε νου, και εκείνα που έχει ετοιμάσει ο Θεός για όσους τον αγαπούν δεν ανέβηκαν ποτέ σε ανθρώπινη καρδιά, πολύ περισσότερο ο ίδιος ο Θεός της ειρήνης, ο Δημιουργός των πάντων, υπερβαίνει κατά πολύ το μέτρο της δικής μας λογικής. Πρέπει λοιπόν με πίστη και ευλάβεια να τα αποδεχόμαστε όλα· και όταν ο λόγος αποδειχθεί αδύναμος και δεν μπορεί να παραστήσει τα λεγόμενα με ακρίβεια, τότε ακριβώς πρέπει να δοξάζουμε τον Θεό, διότι έχουμε τέτοιον Θεό, ο οποίος υπερβαίνει και τη διάνοιά μας και τον λόγο μας. Διότι πολλά από όσα σκεπτόμαστε περί του Θεού δεν μπορούμε να τα εκφράσουμε· ή πολλά μεν εκφράζουμε, αλλά δεν έχουμε τη δύναμη να τα κατανοήσουμε. Για παράδειγμα: γνωρίζουμε μεν ότι ο Θεός βρίσκεται παντού, το πώς όμως, δεν το κατανοούμε· ότι υπάρχει κάποια ασώματη δύναμη που είναι η αιτία όλων των αγαθών το γνωρίζουμε, το πώς όμως υπάρχει, δεν το γνωρίζουμε. Ιδού λοιπόν, το εκφράζουμε μεν, αλλά δεν το κατανοούμε.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ΄. Να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω· πάλι θα το πω, να χαίρεστε. Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους. Ο Κύριος είναι κοντά· μην μεριμνάτε για τίποτε, αλλά στο καθετί ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας προς τον Θεό με την προσευχή και τη δέηση μαζί με ευχαριστία. Και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας εν Χριστώ Ιησού.

Διότι τα πάντα τα οικονομεί προς το συμφέρον μας, έστω κι αν εμείς δεν το γνωρίζουμε. Και αυτό ακριβώς αποτελεί τεκμήριο του ότι μας συμφέρει τα μέγιστα, το ότι δηλαδή εμείς δεν το γνωρίζουμε. Και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας εν Χριστώ Ιησού. Τι σημαίνει αυτό; Η ειρήνη του Θεού, λέγει, την οποία κατεργάστηκε για τους ανθρώπους, υπερβαίνει κάθε νου. Διότι ποιος θα το προσδοκούσε, και ποιος θα ήλπιζε ότι θα γίνονταν τόσα πολλά αγαθά;

Ξεπερνά κάθε ανθρώπινη διάνοια, όχι μόνο τον λόγο· για χάρη των εχθρών, για χάρη εκείνων που τον μισούσαν, για χάρη εκείνων που τον αποστρέφονταν, για όλους αυτούς δεν αρνήθηκε να παραδώσει τον Μονογενή Υιό, ώστε να συνάψει ειρήνη με εμάς. Αυτή λοιπόν η ειρήνη, δηλαδή η καταλλαγή, η αγάπη του Θεού, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας.

Ή, λοιπόν, αυτό υποδηλώνει, ή ότι η ειρήνη, για την οποία λέει ο Χριστός, «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω», αυτή θα σας φρουρήσει. Διότι η ειρήνη υπερέχει από κάθε ανθρώπινο νου. Αν όμως λες, «Πώς;», άκουσε: Όταν λέει να ειρηνεύουμε με τους εχθρούς, με αυτούς που μας αδικούν, με αυτούς που μας πολεμούν και τρέφουν έχθρα απέναντί μας, πώς αυτό δεν υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου; Μάλλον όμως ας εξετάσουμε το πρώτο: «Η ειρήνη υπερέχει από κάθε νου». Αν η ειρήνη υπερέχει, πολύ περισσότερο ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος έδωσε την ειρήνη, υπερέχει από κάθε νου, όχι μόνο τον δικό μας, αλλά και των αγγέλων και των άνω δυνάμεων. Και τι σημαίνει, «Εν Χριστώ Ιησού»; Θα σας φυλάξει ενωμένους με Αυτόν, λέει, ώστε να παραμείνετε και να μην εκπέσετε από την πίστη Του. «Το λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι σεμνά, όσα αληθινά, όσα δίκαια». Τι σημαίνει, «Το λοιπόν»; Αντί του: «Όλα τα έχουμε πει». Είναι έκφραση ανθρώπου που επείγεται, και ο οποίος δεν έχει τίποτε κοινό με τα παρόντα. «Λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε· τα οποία και μάθατε, και παραλάβατε, και ακούσατε, και είδατε σε εμένα». Τι σημαίνει, «Όσα προσφιλή»; Προσφιλή στους πιστούς, προσφιλή στον Θεό. «Όσα είναι αληθινά».

γʹ. Πρόσεξε μαζί μου και τη σοφία του Παύλου, πόσες λέξεις αναζητά για να παραστήσει τη φιλανθρωπία του Θεού. Διότι δεν ανέφερε απλώς τη χάρη, ούτε απλώς τον πλούτο, αλλά τι; «Τον υπερβάλλοντα πλούτο της χάριτος εν χρηστότητι». Αλλ' όμως, ακόμη και έτσι φάνηκε αδύναμος. Και όπως ακριβώς τα ολισθηρά σώματα, παρότι συγκρατούνται από αμέτρητα χέρια, ξεφεύγουν από τις λαβές μας και γλιστρούν εύκολα· έτσι και τη φιλανθρωπία του Θεού, με όσα ονόματα και αν προσπαθήσουμε να την πιάσουμε, ούτε και έτσι μπορούμε να την περιλάβουμε, αλλά το μέγεθός της κατανικά κατά πολύ την αδυναμία των δικών μας λέξεων. Αυτό ακριβώς έπαθε και ο Παύλος, και, βλέποντας τη δύναμη των λέξεων να νικάται από το μέγεθός της, είπε μία φράση και σταμάτησε. Και ποια είναι αυτή; «Χάρις στον Θεό για την ανεκδιήγητη δωρεά Του». Διότι ούτε λόγος ούτε κανένας νους θα μπορέσει να παραστήσει την πρόνοια του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, εδώ μεν λέει ότι αυτή είναι ανεκδιήγητη, ενώ αλλού ότι υπερβαίνει και τον νου μας, λέγοντας τα εξής: «Η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας».

Και τι να πω για τις οδούς; Τα έπαθλα που προορίζονται για εμάς είναι ακατάληπτα· «Διότι μάτι δεν τα είδε, ούτε αυτί τα άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Και η δωρεά του είναι ανεκδιήγητη· «Ας ευχαριστούμε τον Θεό», λέει, «για την ανεκδιήγητη δωρεά του» και «η ειρήνη του υπερέχει κάθε νου».

Τι λέγεις; Οι κρίσεις του είναι ανεξερεύνητες, οι οδοί του ανεξιχνίαστες, η ειρήνη του υπερέχει κάθε νου, η δωρεά του είναι ανεκδιήγητη, όσα ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν δεν ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου, η μεγαλωσύνη του δεν έχει τέλος, η σύνεσή του δεν έχει αριθμό, τα πάντα είναι ακατάληπτα, και μόνος αυτός είναι καταληπτός; Και ποια υπερβολή παραφροσύνης δεν θα περιείχε αυτό; Κράτησε τον αιρετικό· μην τον αφήσεις να φύγει. Πες του: τι λέει ο Παύλος; «Εν μέρει γνωρίζουμε.» Δεν ομιλεί περί της ουσίας, λέει, αλλά περί των οικονομιών. Μάλιστα· αλλά ακόμη και αν ο λόγος ήταν περί των οικονομιών, εκ περισσού και έτσι η νίκη ανήκει σε εμάς· διότι εάν οι οικονομίες είναι ακατάληπτες, πολύ περισσότερο είναι ο ίδιος· το ότι όμως εδώ δεν ομιλεί περί των οικονομιών, αλλά περί του ίδιου του Θεού, άκουσέ το από τα εξής.

Διότι το χωρίο: «Από αυτόν και δι' αυτού και σε αυτόν καταλήγουν τα πάντα», φανερώνει ότι αυτός είναι η αιτία όλων των όντων και ο δημιουργός, και αυτός που συγκρατεί και συνέχει τα πάντα. Έπειτα πάλι, κάνοντας μνεία της δωρεάς που μας δόθηκε, σε άλλο σημείο λέει: «Ευχαριστία ανήκει στον Θεό για την ανεκδιήγητη δωρεά του». Αλλά και για την ειρήνη που μας δόθηκε, δηλώνει ότι όχι μόνο νικά κάθε λόγο, ούτε απλώς υπερβαίνει κάθε περιγραφή, αλλά είναι και ανώτερη από κάθε νου, γι' αυτό λέει: «Η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας». Εάν λοιπόν είναι άπειρο το βάθος του πλούτου, της σοφίας και της γνώσεως του Θεού, και οι κρίσεις του είναι ανεξερεύνητες και οι οδοί του ανεξιχνίαστες, και η δωρεά του ανεκδιήγητη, και η ειρήνη του ξεπερνά κάθε νου –και όχι μόνο τον δικό μου, τον δικό σου και του τάδε, ούτε μόνο του Παύλου και του Πέτρου, αλλά ακόμη και αυτών των αρχαγγέλων και των άνω δυνάμεων– ποια απολογία θα έχεις εσύ, πες μου; Και ποια συγχώρηση θα βρεις, όταν κυριεύεσαι από τόση μανία και αλαζονεία, θέλοντας να κατανοήσεις τα ανεξιχνίαστα και απαιτώντας εξηγήσεις για όλη την πρόνοια του Θεού;

Αλλά δεν είναι έτσι, αντίθετα εννοεί κάποια γυναίκα, ή και τον σύζυγο μίας από αυτές. «Των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής». Αυτό το είπε επειδή το διδάχθηκε από τον Κύριο· διότι «να χαίρεστε», λέει, «επειδή τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς». «Να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω». Ακόμα κι αν μαθαίνετε, λέει, ότι ο δάσκαλος βρίσκεται στα δεσμά, ακόμα κι αν υφίσταται μαστιγώσεις, ακόμα κι αν αντιμετωπίζει τον ίδιο τον θάνατο· και δεν πρέπει να γίνεται αυτό μόνο για τους δασκάλους, αλλά κι εμείς οι ίδιοι αν υποφέρουμε αυτά για τον Χριστό (πρέπει να χαιρόμαστε). «Πάλι θα πω, να χαίρεστε· η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους». Σχεδόν τους διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι δεν πρέπει να αποθαρρύνονται, αλλά να χαίρονται. «Ο Κύριος είναι εγγύς· να μην μεριμνάτε για τίποτα». Ας μην σας αναστατώνει, λέει, η δική μου κατάσταση. Διότι ο Κύριος θα μου σταθεί βοηθός. «Αλλά σε κάθε περίσταση, με την προσευχή και τη δέηση μαζί με ευχαριστία, ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας στον Θεό· και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου». Επειδή τους είπε να μη μεριμνούν για τίποτα, για να μην αδρανήσουν, νομίζοντας ότι αυτό το διακήρυξε με την απόλυτη και γενική έννοια· για τον λόγο αυτό, εξηγεί, είπα να μην ανησυχείτε για τα δικά μου δεσμά, ως να υποφέρω κάτι το φοβερό εξαιτίας τους. Διότι δεν είναι φοβερά· αλλά να μεριμνάτε, λέει, για την προσευχή και τη δέηση προς τον Θεό. Διότι πρέπει να ζητάμε από τον Θεό ευχαριστώντας τον, χωρίς να αποθαρρυνόμαστε ούτε να αδιαφορούμε. «Θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τις σκέψεις σας εν Χριστώ Ιησού». Πάλι τους εύχεται τη διατήρηση της κοινής πίστης.

Ζ΄. Αυτά είναι τα φρονήματά μας, και προς όλους με αυτόν τον τρόπο διαλεγόμαστε για αυτά τα ζητήματα. Τις δε σχετικές περί αυτών μαρτυρίες, προς το παρόν, λόγω της βιασύνης του κομιστή της επιστολής, αν και είναι πρόχειρες σε εμάς, τις παραλείψαμε. Ο δε Θεός της ειρήνης, που είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, καταργώντας την έχθρα στον σταυρό του· αυτός που μας συμφιλίωσε με τον δικό του Πατέρα· θα χαρίσει την ειρήνη του, που ξεπερνά κάθε νου, στην αγία του Εκκλησία, και θα απομακρύνει τα σκάνδαλα, και θα μας αξιώσει να νηστεύουμε νηστεία δεκτή, την οποία αυτός εξέλεξε, να λύνουμε τους δεσμούς των βίαιων συναλλαγών, και να μοιράζουμε τον άρτο σε όσους πεινούν, τόσο τον άρτο του σώματος όσο και της ψυχής εξίσου, εννοώντας τον σωτήριο λόγο, και θα μας κάνει να νηστεύουμε, να τρώμε και να εορτάζουμε πνευματικά, πράττοντας, φρονώντας και λέγοντας τα πάντα προς δόξαν του· ώστε να μη βλασφημείται εξαιτίας μας το όνομά του ανάμεσα στα έθνη, αλλά μάλλον να δοξάζεται· διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Όταν όμως πάλι ο αντίπαλος επινοεί άλλον τρόπο πολέμου εναντίον σου, προβάλλοντας υπερήφανους λογισμούς και υποδεικνύοντας τη δόξα της βασιλείας του κόσμου την οποία εγκατέλειψες, καθώς και τα υπόλοιπα πράγματα του κόσμου, πρόβαλε ως ασπίδα σου τον σωτήριο λόγο που λέει: «Όταν κάνετε όλα όσα σας διατάχθηκαν, να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι, διότι κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». Αλλά και ποιος από εμάς μπορεί να εξοφλήσει το χρέος που οφείλουμε στον Δεσπότη, για όσα έκανε για εμάς, αυτός που έγινε φτωχός ενώ ήταν πλούσιος, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του φτώχεια, και έπαθε αυτός που είναι απαθής, για να μας ελευθερώσει από τα πάθη; Διότι ποια χάρη είναι για τον δούλο να πάθει τα ίδια με τον Δεσπότη; Εμείς άλλωστε υπολειπόμαστε κατά πολύ από τα δικά του παθήματα. Αυτά να συλλογίζεσαι, καταρρίπτοντας τους λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται ενάντια στη γνώση του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού· και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει την καρδιά και τα νοήματά σου εν Χριστώ Ιησού.

Διότι έτσι τιμώνται τα θεία δωρήματα, και γίνεται ευμενώς δεκτή η παρουσία της θείας ειρήνης. Και αυτά μεν περί αυτών. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό Του διά του σταυρού και μας εξαγόρασε με το ίδιο Του το αίμα από την εξουσία του σκότους, είθε ο Ίδιος να χαρίσει την ειρήνη Του, η οποία υπερέχει κάθε νου, στον ευλογημένο μου δεσπότη, και να τον αξιώσει της επουράνιας βασιλείας Του· εκεί όπου είναι η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται, και ο χορός εκείνων που εορτάζουν.

ΛΑʹ. — Του ιδίου προς τον ίδιο. Όπως ακριβώς η ακτίνα ελκύει ευχάριστα την υγιή όραση, η οποία από τη φύση της χαίρεται στο φως, και της μεταδίδει τη δική της λαμπρότητα· έτσι και η αληθινή ιερωσύνη, όντας σε όλα αποτύπωμα της μακάριας θεότητας για τους ανθρώπους στη γη, ελκύει προς τον εαυτό της κάθε ψυχή που σύμφωνα με τη σταθερή της έξη είναι φιλόθεη και θεία, και της μεταδίδει τη δική της γνώση, ειρήνη και αγάπη· ώστε, οδηγώντας την κάθε δύναμη της ψυχής προς το τέλος της οικείας της ενέργειας, να παρουσιάσει στον Θεό πλήρως θεωμένους εκείνους που μυσταγωγούνται από αυτήν. Διότι τέλος της ενέργειας του λογικού μέρους της ψυχής είναι η αληθινή γνώση· του επιθυμητικού, η αγάπη· και του θυμικού, η ειρήνη· όπως ακριβώς και της αληθινής ιερωσύνης σκοπός είναι, μέσω αυτών, το να θεώνεται και να θεώνει. Επειδή έχουμε εκ φύσεως τη λογική ικανότητα προκειμένου να αναζητούμε τον Θεό, και λάβαμε την επιθυμία για να ποθούμε μόνο Αυτόν, και αποκτήσαμε τον θυμό για να αγωνιζόμαστε μόνο για Αυτόν. Και τέλος της αναζήτησης είναι η αληθινή γνώση· του πόθου, η διηνεκής και διάπυρη αγάπη· και των θείων αγώνων, η ειρήνη που υπερέχει από κάθε νου.

Αυτά, λοιπόν, σχετικά με αυτό το θέμα. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό του διά του σταυρού και, ενώ ήμασταν εχθροί, μας εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα από την εξουσία του σκότους, είθε ο ίδιος να χαρίσει την ειρήνη του, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, στον ευλογημένο μου δεσπότη, και να τον αξιώσει της ουράνιας βασιλείας του· εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων όσοι ευφραίνονται και ο χορός εκείνων που εορτάζουν.

Εκείνος που συνάγεται από τη διαίρεση η οποία προήλθε κατά την παράβαση, πρώτα χωρίζεται από τα πάθη, έπειτα από τους εμπαθείς λογισμούς, ύστερα από τη φύση και τους λόγους περί της φύσεως, έπειτα από τα νοήματα και τις γνώσεις σχετικά με αυτά, και τελευταία, αφού διαφύγει την ποικιλία των λόγων περί της Θείας Πρόνοιας, καταλήγει κατά τρόπο ακατάληπτο στον ίδιο τον λόγο περί της μονάδος, σύμφωνα με τον οποίο ο νους, θεωρώντας μόνο τη δική του ατρεψία, χαίρεται την ανεκλάλητη χαρά, έχοντας λάβει την ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει από κάθε νου και φρουρεί στο διηνεκές άπτωτο εκείνον που αξιώνεται να τη λάβει. θ. Ο φόβος της γεέννης προετοιμάζει τους εισαγομένους να αποφεύγουν την κακία, ενώ ο πόθος για την ανταπόδοση των αγαθών χαρίζει σε όσους προκόπτουν την προθυμία για την έμπρακτη εφαρμογή των αρετών· το μυστήριο όμως της αγάπης ανυψώνει τον νου πάνω από όλα τα δημιουργήματα, καθιστώντας τον τυφλό απέναντι σε όλα όσα υπάρχουν μετά τον Θεό. Διότι ο Κύριος καθιστά σοφούς, δείχνοντάς τους τα θειότερα, μόνο εκείνους που έχουν γίνει τυφλοί ως προς όλα όσα υπάρχουν μετά τον Θεό. ι. Ο Λόγος του Θεού, μοιάζοντας με κόκκο σιναπιού, πριν από την καλλιέργειά του φαίνεται να είναι πάρα πολύ μικρός· όταν όμως καλλιεργηθεί όπως πρέπει, αναδεικνύεται τόσο μεγάλος, ώστε οι μεγαλοφυείς λόγοι των αισθητών και των νοητών κτισμάτων να αναπαύονται επάνω Του δίκην πτηνών. Διότι οι λόγοι όλων των πραγμάτων είναι δυνατόν να χωρέσουν σε Αυτόν, ενώ Αυτός δεν χωράει σε κανένα απολύτως από τα όντα.

Φυλάξτε μου αυτά, καθώς και όσα δίδαξα στον καθένα σας ιδιαιτέρως και κατ' ιδίαν για την κατάκτηση της αρετής, τέκνα μου και αδελφοί, ως παρακαταθήκη του Θεού στα ταμεία των καρδιών σας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και να τα καλλιεργήσετε και να τα πολλαπλασιάσετε ως καλοί δούλοι του Χριστού, ώστε, μέσω της φύλαξης και της αξιοποίησης αυτών των ελάχιστων ταλάντων, να εγκατασταθείτε από τον Χριστό στην απόλαυση των πολλών αγαθών της βασιλείας του Θεού, και να συμβασιλεύσετε μαζί Του και να κληρονομήσετε τη βασιλεία του Θεού που έχει ετοιμαστεί για τους δικαίους από καταβολής κόσμου. Ασπαστείτε, λοιπόν, με άγιο φίλημα τόσο εμένα όσο και τον πατέρα σας, τον κύριο ηγούμενο, και είθε ο Θεός, η ειρήνη η οποία υπερέχει κάθε νου, να μας απονείμει την ειρήνη Του και να μας οδηγήσει στην οδό των εντολών Του, και είθε να αυξήσει εσάς, το ποίμνιό Του, που διαφυλάσσετε την πίστη στους κατά Θεόν πατέρες σας, σε πλήθος άγιο, σε λαό περιούσιο και σε δικό Του βασίλειο ιεράτευμα εν Χριστώ Ιησού.

Λέγεται, λοιπόν, ότι ο μεν ουρανός δεν μπόρεσε να αντέξει τη θεϊκή ακτίνα, αλλά όταν τον διεπέρασε, σχίστηκε. Διότι, όταν το Πνεύμα κατέβαινε προς τον Ομότιμό του, ο μέγας Ιωάννης είδε τους ουρανούς να σχίζονται. Η μακαρία όμως Παρθένος, όταν επήλθε σε αυτήν το Πνεύμα, απόλαυσε μεγαλύτερη ειρήνη, αυτήν που ο Παύλος είπε ότι υπερέχει από κάθε νου, και έγινε υπερφυής τόπος για την υπόσταση του ίδιου του Σωτήρα, η οποία δεν γνωρίζει κανένα όριο. Και τον βάσταξε με τόση πολλή ευκολία, ώστε και τον κυοφόρησε και τον γέννησε χωρίς ωδίνες. Έτσι, εκείνο που ο προφήτης ονομάζει «ουρανό του ουρανού» και λέει ότι ανήκει μόνο στον Θεό – διότι «ο ουρανός του ουρανού ανήκει στον Κύριο» – είναι η μακαρία Παρθένος. «Ούτε και ο ίδιος ο ουρανός», λέει, «δεν είναι καθαρός ενώπιόν σου». Η Παρθένος, όμως, που είναι πλησίον του Θεού, δεν είναι μόνο καθαρή από κακά, αλλά είναι και ωραία. Και όχι απλώς, αλλά εξ ολοκλήρου ωραία: «είσαι όλη ωραία», λέει. Και η κρίση αυτή δεν είναι ανθρώπινη, αλλά ο ίδιος ο Θεός ανακηρύσσει τη μακαρία. Και όχι μόνο αυτό, αλλά με θαυμασμό: «Πόσο ωραία είσαι, η πλησίον μου;» Καίτοι, ο ιερός λόγος λέει ότι κάθε ανθρώπινη δικαιοσύνη ενώπιον του Θεού είναι πιο μιαρή από κάθε μίασμα και την αποκαλεί πονηρία. Και, όπως φαίνεται, η δικαιοσύνη της Παρθένου δεν ενέπιπτε μέσα στα ανθρώπινα όρια. Ούτε τα ξεπέρασε απλώς λίγο ή πολύ, ώστε να μπορεί κανείς να σχηματίσει κάποια εικόνα, αλλά διαφοροποιήθηκε τόσο πολύ από την κοινή φύση, σε σημείο που να μην μπορεί να βρεθεί κανένα κοινό μέτρο.