Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 28:14

Επομένως, ούτε εκείνος που τηρεί τις εντολές από φόβο, και αναμένει πάντοτε την τιμωρία για την αμέλεια, θα εκτελέσει μεν κάποια από όσα του έχουν προσταχθεί, ενώ θα παραβλέψει κάποια άλλα· αντίθετα, θα θεωρήσει εξίσου φοβερή για τον εαυτό του την τιμωρία για κάθε παρακοή. Και για τον λόγο αυτόν μακαρίζεται μεν εκείνος που αισθάνεται φόβο για τα πάντα από ευλάβεια· στέκεται δε σταθερός στην αλήθεια, έχοντας τη δυνατότητα να πει: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· διότι δεν επιλέγει να παραβλέψει τίποτε από όσα οφείλει· καθώς και το: «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Γιατί; Διότι «τις εντολές Του θα τις επιθυμήσει πάρα πολύ». Δεν είναι, λοιπόν, γνώρισμα εκείνων που φοβούνται τον Θεό να παραλείπουν κάτι από τα προστάγματα ή να το πράττουν με αμέλεια· αλλά ούτε και ο μισθωτός θα επιλέξει να παραβεί κάτι από τα διατεταγμένα. Διότι, πώς θα λάβει τον μισθό της εργασίας του αμπελώνα, αν δεν εκπληρώσει όλα τα συμφωνηθέντα; Επειδή, εάν παραλείψει έστω και ένα από τα αναγκαία, κατέστησε τον εαυτό του άχρηστο στον ιδιοκτήτη. Ποιος, λοιπόν, θα πληρώσει έπειτα μισθό σε αυτόν που τον αδίκησε, για τη ζημιά που του προκάλεσε; Το τρίτο είδος ήταν η υπηρεσία από αγάπη. Ποιος γιος, λοιπόν, που έχει ως σκοπό να ευαρεστήσει τον πατέρα του, και του δίνει χαρά στα μεγάλα, θα επέλεγε να τον λυπήσει για τα ελάχιστα; Πολύ δε περισσότερο, εάν ενθυμείται και τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Και μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε».

Και πάλι: ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον και όχι το δικό σου στόμα· ο ξένος και όχι τα δικά σου χείλη. Και πάλι: δοκιμαστήριο για το ασήμι και το χρυσάφι είναι η φωτιά· και ο άνθρωπος δοκιμάζεται από το στόμα αυτών που τον εγκωμιάζουν. Ο συνετός γιος φυλάττει τον νόμο, ενώ εκείνος που επιμένει στην ασωτία ατιμάζει τον πατέρα του. Να τιμάς τους πάντες για χάρη του Κυρίου, χωρίς να απαιτείς τιμή, και θα βρεις χάρη από τον Κύριο. Έχει γραφτεί: όποιος δεν ντρέπεται τα πρόσωπα των δικαίων, δεν είναι αγαθός. Τέτοιος άνθρωπος για ένα κομμάτι ψωμί θα προδώσει άλλον άνθρωπο. Πάλι έχει γραφτεί: μακάριος είναι ο άνθρωπος που τρέμει τα πάντα από ευλάβεια, ενώ ο σκληρόκαρδος θα πέσει σε συμφορές. Όταν ένας άνθρωπος αγαπά τη σοφία, ο πατέρας του ευφραίνεται, ενώ εκείνος που συναναστρέφεται με πόρνες θα χάσει τον πλούτο του. Είναι προτιμότερο να ποιμαίνεσαι με επιμέλεια παρά να ποιμαίνεις άλλους με αμέλεια. Είναι προτιμότερο να μαθαίνεις με επιμέλεια παρά να διδάσκεις και να πράττεις όσα δεν πρέπει. Εκείνος που διαπαιδαγωγεί τον εαυτό του, διαπαιδαγωγεί και τον άλλον· και εκείνος που διδάσκει τον εαυτό του, διδάσκει και τον πλησίον του. Μην επιβαρύνεις τον αδελφό σου· διότι, αν βάλεις φορτίο στο ζώο σου πάνω από τη δύναμή του, στη μέση του δρόμου θα καταρρεύσει. Καθετί που θα σου συμβεί, αντιμετώπισέ το με σύνεση, και θυμήσου τη βοήθεια που σου δόθηκε από τον Θεό.

Μοναχοί, ας μην υπερβαίνουμε τα όρια της ταπεινοφροσύνης, μήπως, νομίζοντας ότι έχουμε δίκιο, φθείρουμε την ευλάβειά μας. Γι' αυτό, ας περιφρονήσουμε ακόμη και τη ζημία, εξαιτίας εκείνου που λέει: «Ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί» και «μακάριος είναι εκείνος που τα τρέμει όλα από ευλάβεια». Και, «μη βιάζεσαι μέσα στο πνεύμα σου να θυμώσεις· διότι ο θυμός αναπαύεται στον κόρφο των ασεβών». Είναι γραμμένο: «Ο συνετός υιός είναι υπάκουος στον πατέρα του, ενώ ο ανυπάκουος υιός βρίσκεται σε ατιμία». «Εκείνος που φυλάει το στόμα του, προστατεύει την ψυχή του, ενώ ο προπετής στα χείλη θα τρομοκρατήσει τον εαυτό του». «Για τον δόλιο υιό δεν θα υπάρξει κανένα αγαθό, ενώ εκείνος που τηρεί τις εντολές είναι μακάριος». «Ο νόμος του σοφού είναι πηγή ζωής, ενώ ο άμυαλος θα πεθάνει από παγίδα». «Εκείνος που πορεύεται με ευθύτητα φοβάται τον Κύριο, ενώ εκείνος που διαστρέφει τις οδούς του θα ατιμαστεί». «Θα αναζητήσεις σοφία ανάμεσα στους κακούς και δεν θα βρεις, η επίγνωση όμως στους φρόνιμους είναι εύκολη». «Ο κήπος που δεν έχει φράχτη ποδοπατείται και ερημώνεται, και όποιος δεν φυλάει το στόμα του θα καταστρέψει τους καρπούς του».

Ας αγαπήσουμε, λοιπόν, εμείς την ευλάβεια. Ακόμη κι αν χλευαστούμε, ακόμη κι αν μαστιγωθούμε, ας μην την εγκαταλείψουμε. Διότι είναι θησαυρός γεμάτος αγαθά, γεμάτος αρετές. Παρακινεί τον Θεό να επιβλέψει με ευμένεια εκείνον που την κατέχει, όπως είναι γραμμένο: Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους μου; Και μακάριος είναι εκείνος που τρέμει τα πάντα από ευλάβεια.

Διότι ο σκληρός στην καρδιά θα καταστραφεί άσχημα.

Και σε άλλο σημείο λέει: Αν σας χλευάζουν για το όνομα του Χριστού, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και του Θεού αναπαύεται πάνω σας. Ας μην υποφέρει λοιπόν κανείς από εσάς ως φονιάς ή ως κλέφτης ή ως επεμβαίνων σε ξένες υποθέσεις· αν όμως υποφέρει ως Χριστιανός, ας μην ντρέπεται, αλλά ας δοξάζει τον Θεό για το όνομα αυτό. Και αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα σταθεί; Απόφευγε λοιπόν την υπερβολική οικειότητα και το γέλιο, διότι δεν ωφελούν την ψυχή σου· ποια σχέση έχει άλλωστε ο πιστός με τον άπιστο; Παρομοίως, δάμασε τη λαιμαργία με την εγκράτεια· τη φιλαργυρία με την άσκηση και την ακτημοσύνη· την πολυλογία με τη σιωπή· την ακαθισία με την υπομονή στο κελί· την αμέλεια με την ανάμνηση των μελλοντικών αγαθών· την ανυπακοή με την ταπεινοφροσύνη. Αν πάλι ο εχθρός σού ετοίμασε το κακό με το πρόσχημα της αποστροφής προς την πονηρία, στο εξής διατήρησε τον εαυτό σου αγνό· μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Κατά τη δική μου κρίση θεωρώ ότι η αρχή των κακών υπήρξε η υπερβολική οικειότητα· και αυτή σε έκανε αναίσχυντο. Γι' αυτό λέει: μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα φοβάται όλα από ευσέβεια.

Ας αποφεύγουμε λοιπόν την υπερβολική οικειότητα και το γέλιο· διότι αυτά καταστρέφουν την ψυχή του μοναχού. Γι' αυτό λέει: μακάριος ο άνθρωπος που τα τρέμει όλα από ευσέβεια. Και ας αποστρεφόμαστε τους ανθρώπους που αρέσκονται στα αστεία και είναι επιπόλαιοι· διότι, ποιο κοινό μερίδιο, λέει, έχει ο πιστός με τον άπιστο; Ή ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαλ;

Διότι πάρα πολύ, αδελφοί, πάρα πολύ έχω τρομάξει μπροστά στην απειλή και δεν αρνούμαι την ταραχή της ψυχής μου. Θα επιθυμούσα όμως και εσείς να μην αντιμετωπίζετε περιφρονητικά τους φόβους· διότι μακάριος είναι εκείνος που τρέμει πάντοτε από ευλάβεια. Εκείνος δε που περιφρονεί ένα πράγμα, θα περιφρονηθεί από αυτό, όπως αναφέρει κάπου ο λόγος της Σοφίας. Επομένως, πριν έρθει η ώρα των δεινών, ας φροντίσουμε να μη λάβουμε πείρα των θλιβερών αυτών καταστάσεων.

Η σώφρων καρδιά είναι λιμάνι πνευματικών θεωριών. Ο λογισμός δεν είναι εκριζωτής των παθών, αλλά ανταγωνιστής τους. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ΄. — Περί κακής συνειδήσεως. «Εξουδένωσες όλους εκείνους που αποστατούν από τα δικαιώματά σου, διότι η σκέψη τους είναι άδικη.» «Η διεστραμμένη καρδιά μηχανεύεται κακά.» — «Ο σκληρόκαρδος δεν συναντά το αγαθό.» — «Η καρδιά του ανόμου αναζητεί κακά.» — «Εκείνος που σκληραίνει την καρδιά του θα περιπέσει σε συμφορές.» «Οι καρδιές τους πυρώθηκαν σαν το καμίνι.» — «Θα τους επιτεθώ σαν απελπισμένη αρκούδα, και θα διαρρήξω τον σύνδεσμο της καρδιάς τους.» «Έως πότε θα παραμένουν οι κακοί διαλογισμοί μέσα σου;» «Η ασέβειά σας στρέφεται εναντίον μας, και θα επωμιστείτε τις αμαρτίες των διαλογισμών σας.» «Οι στρεβλοί λογισμοί χωρίζουν από τον Θεό.» — «Οι ασεβείς θα λάβουν τιμωρία ανάλογη με αυτά που διαλογίστηκαν.» — «Δειλό πράγμα είναι η πονηρία, μαρτυρεί την ενοχή της όταν καταδικάζεται· και πάντοτε προδικάζει τις συμφορές, καθώς πιέζεται από τη συνείδηση.»

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί πραότητος και ευσεβείας. «Θα καθοδηγήσει τους πράους με δίκαιη κρίση· θα διδάξει στους πράους τις οδούς του.» «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα απολαύσουν άφθονη ειρήνη.» «Όταν θα εγερθεί ο Θεός για να κρίνει, ώστε να σώσει όλους τους πράους της γης.» «Οι οφθαλμοί μου είναι στραμμένοι στους πιστούς της γης, για να συγκαθίσουν μαζί μου.» «Ο Κύριος αναλαμβάνει υπό την προστασία του τους πράους.» «Θα ανυψώσει τους πράους με τη σωτηρία.» «Ο πράος άνθρωπος είναι ιατρός της καρδιάς.» «Καλύτερος είναι ο πράος με ταπείνωση, παρά αυτός που μοιράζει λάφυρα με αλαζονεία.» «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα αντιμετωπίζει όλα με φόβο από ευλάβεια. Ενώ αυτός που έχει σκληρή καρδιά θα περιπέσει σε συμφορές.» «Τέκνο μου, να διεξάγεις τα έργα σου με πραότητα, και θα αγαπηθείς από άνθρωπο ευάρεστο.» «Τέκνο μου, με πραότητα δόξασε την ψυχή σου.» «Τις ρίζες των εθνών τις ξερίζωσε ο Κύριος, και στη θέση τους φύτεψε πράους.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Κανείς ας μην σε περιφρονεί· να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν σε κάθε αγαθό έργο, να είναι έτοιμοι να μην κακολογούν κανέναν, να είναι ειρηνικοί, επιεικείς, επιδεικνύοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους.» Έχω ανάγκη από πραότητα, μέσω της οποίας καταλύεται ο άρχοντας αυτού του αιώνα, ο διάβολος.

Διότι να γνωρίζεις ότι οι αυτόπτες μάρτυρες και μαθητές του Λόγου απένειμαν εύλογα στον καθένα από αυτούς την κατάλληλη θέση. Και πρέπει να φροντίζεις επιμελώς την ανάγνωση μάλλον των διατάξεων και των κανόνων τους, ώστε να γνωρίζεις ποια είναι τα κρυμμένα μυστήρια όσων πιστεύουν στον Χριστό, και να μη σφάλεις πράττοντας όσα δεν αρμόζουν στη θεοσέβεια. «Θα κάνεις ευλαβείς», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «τους πνευματικούς σου υιούς» και θα τους διδάξεις να τρέφουν ευλάβεια για τους ιερούς και θείους τόπους, όπως και για τα σκεύη του αγιασμένου ναού του Θεού και της λειτουργίας του, επειδή είναι γραμμένο: «Μακάριος ο άνθρωπος που τρέμει τα πάντα από ευλάβεια». Διότι να γνωρίζεις πως μόνο στους ιερωμένους, και σε εκείνους που έχουν καθαρθεί μέσα από αγώνες και μετάνοια με πολλά δάκρυα, και στους αγιασμένους και ευλαβεστάτους από τους μοναχούς που μετέχουν στα άχραντα μυστήρια του Χριστού, έχει αφιερωθεί από τους πατέρες και τους αποστόλους η διακονία τέτοιων πραγμάτων και η επαφή με αυτά. Δεν θα επιτρέψεις την είσοδο στο θείο βήμα σε όλους και σε όσους απλώς το επιθυμούν, αλλά μόνο, όπως ειπώθηκε, στους ιερωμένους και αγιασμένους από τους πιο ευλαβείς αδελφούς και πατέρες σου, ενώ στους υπόλοιπους και σε όσους αδελφούς συμπεριφέρονται άτακτα - πρόσεξε τι σου λέγεται - θα την αποκλείσεις.

Και μακάριος είναι εκείνος που συστέλλεται στα πάντα από ευλάβεια, και μακάριος εκείνος που έχει κοπιάσει περισσότερο· διότι όπου είναι μεγαλύτερος ο κόπος, εκεί είναι μεγαλύτερος και ο μισθός· και όποιος επιλέγει την τελευταία θέση στη διακονία, εκείνος θα λάβει τα πρωτεία, καθώς λέει ο Κύριος: «Όποιος θέλει να είναι μεγάλος ανάμεσά σας, ας είναι ο τελευταίος όλων και ο διάκονος όλων· έτσι και ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να προσφέρει τη ζωή του ως λύτρο για όλους». Αυτά λοιπόν, αδελφοί, ας αναλογιζόμαστε και αυτά ας σπεύδουμε να πράττουμε, για να γίνουμε άξιοι να ακούσουμε εκείνη τη φωνή: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου», στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.