Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 1:3

Δηλαδή, δεν θα απολαύσει κανένα αγαθό· αλλά θα είναι άγονος, και η γη αλμυρή, η οποία δεν κατοικείται προς καρποφορία. Και ευλογημένος. Έτσι και ο Δαβίδ λέγει: Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων.

Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε και δέντρα του Κυρίου, επειδή όσοι μελετούν τον νόμο ημέρα και νύχτα αποκαλούνται δέντρο φυτεμένο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων. Στους κέδρους του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί τα στρουθία θα φτιάξουν τις φωλιές τους.

Γι' αυτό ζούσες για τον Θεό, για χάρη του οποίου ήρθες στη ζωή, ώστε να υπηρετήσεις την παγκόσμια σωτηρία, και για να εκπληρωθεί διαμέσου σου η αρχαία βουλή του Θεού περί της σαρκώσεως του Λόγου και της δικής μας θεώσεως. Η επιθυμία σου ήταν να τρέφεσαι με τα θεία λόγια και να εμπλουτίζεσαι πνευματικά με αυτά, σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού, σαν δέντρο φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά του Πνεύματος, σαν το δέντρο της ζωής, το οποίο έδωσε τον καρπό του στον προκαθορισμένο από τον Θεό καιρό, δηλαδή τον σεσαρκωμένο Θεό, την αιώνια ζωή των πάντων. Ελκύοντας κάθε θρεπτικό και ψυχωφελή λογισμό και αποβάλλοντας κάθε περιττό και ψυχοβλαβή, πριν καν τον γευθείς.

Περί Γραφής Ένας είναι ο Θεός που κηρύσσεται τόσο από την Παλαιά όσο και από την Καινή Διαθήκη, ο οποίος υμνείται και δοξάζεται εν Τριάδι, καθώς ο Κύριος είπε: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω» (διότι αυτός κατεργάστηκε τη σωτηρία μας, για την οποία υπάρχει κάθε Γραφή και κάθε μυστήριο), και πάλι: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές μαρτυρούν για εμένα», και καθώς ο Απόστολος είπε: «Πολυμερώς και πολυτρόπως ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μας μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Μέσω του Αγίου Πνεύματος, λοιπόν, μίλησαν και ο νόμος και οι προφήτες, οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι και οι ποιμένες και οι διδάσκαλοι. «Κάθε Γραφή, επομένως, είναι θεόπνευστη και πάντοτε ωφέλιμη». Ώστε είναι άριστο και εξαιρετικά ψυχωφελές να ερευνούμε τις θείες Γραφές. Διότι, όπως ακριβώς ένα δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά, έτσι και η ψυχή που ποτίζεται από τη θεία Γραφή τρέφεται και αποδίδει ώριμο καρπό, την ορθόδοξη πίστη, και στολίζεται με αειθαλή φύλλα, εννοώ τις θεάρεστες πράξεις· διότι από τις άγιες Γραφές ρυθμιζόμαστε τόσο προς την ενάρετη πράξη όσο και προς την αθόλωτη θεωρία. Επειδή σε αυτές βρίσκουμε την προτροπή για κάθε αρετή και την αποτροπή από κάθε κακία. Αν, λοιπόν, είμαστε φιλομαθείς, θα γίνουμε και πολυμαθείς· διότι με την επιμέλεια και τον κόπο, καθώς και με τη χάρη Εκείνου που δωρίζει, κατορθώνονται τα πάντα. «

Φέρνοντας δε στη μνήμη του τον δάσκαλό του Βαρλαάμ, και ατενίζοντας νοερά τον βίο του, η ψυχή του θελγόταν από έρωτα, και φρόντιζε με κάθε επιμέλεια πώς να τον δει· και, περιφέροντας αλησμόνητα στην καρδιά του τα λόγια του, ήταν σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο δίπλα στα νερά του Ψαλμού, το οποίο αρδεύεται αδιάλειπτα και προσφέρει ωραίους καρπούς στον Κύριο. Διότι λύτρωσε πολλές ψυχές από τις παγίδες του διαβόλου και τις προσέφερε σωσμένες στον Χριστό. Επειδή πολλοί που σύχναζαν κοντά του απολάμβαναν σωτηριώδεις λόγους, από τους οποίους όχι λίγοι, εγκαταλείποντας την πλάνη, προσέτρεξαν στον σωτήριο λόγο· άλλοι δε, αποχαιρετώντας οριστικά τις μέριμνες του βίου, εισήλθαν στην ασκητική παλαίστρα. Ο ίδιος δε αφιερωνόταν σε προσευχές και νηστείες, και συχνά ανέπεμπε αυτή τη φωνή, λέγοντας: «Ω Κύριε, Κύριέ μου και Βασιλιά μου, στον οποίο εγώ πίστεψα, στον οποίο εγώ κατέφυγα και λυτρώθηκα από την πλάνη, απόδωσε άξιο μισθό στον θεράποντά σου Βαρλαάμ, επειδή σε εμένα τον πλανημένο υπέδειξε εσένα, την οδό της αλήθειας και της ζωής. Και μη με στερήσεις να δω ξανά εκείνον τον ένσαρκο άγγελο, του οποίου ο κόσμος δεν είναι άξιος, και μαζί του να τελειώσω την υπόλοιπη ζωή μου, ώστε, βαδίζοντας στα ίχνη της πολιτείας του, να γίνω ευάρεστος σε εσένα, τον Θεό και Δεσπότη».

Διότι και όλοι οι βασιλείς και οι χριστοί από αυτόν έλαβαν την τιμή να ονομάζονται βασιλείς και χριστοί· με τον ίδιο τρόπο που και ο ίδιος έλαβε από τον Πατέρα την ιδιότητα να είναι βασιλιάς και Χριστός και ιερέας και άγγελος, και όσα άλλα παρόμοια έχει ή είχε. Η ράβδος του Ααρών, βγάζοντας βλαστό, τον ανέδειξε αρχιερέα. Ο Ησαΐας προφήτευσε ότι ο Χριστός θα προέλθει ως ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί. Και ο Δαβίδ λέει ότι ο δίκαιος είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο δίπλα στα τρεχούμενα νερά, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του, και το φύλλο του δεν θα πέσει. Και έχει ειπωθεί ότι ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα. Από ένα δέντρο φανερώθηκε ο Θεός στον Αβραάμ, όπως έχει γραφτεί, κοντά στη δρυ της Μαμβρή. Εβδομήντα ιτιές και δώδεκα πηγές βρήκε ο λαός αφού πέρασε τον Ιορδάνη. Ο Δαβίδ λέει ότι παρηγορήθηκε από τον Θεό με ράβδο και βακτηρία. Ο Ελισσαίος, ρίχνοντας ένα ξύλο στον Ιορδάνη ποταμό, ανέσυρε το σίδερο του τσεκουριού, με το οποίο είχαν πάει οι γιοι των προφητών για να κόψουν ξύλα για την οικοδόμηση του οίκου, μέσα στον οποίο ήθελαν να αναγιγνώσκουν και να μελετούν τον νόμο και τα προστάγματα του Θεού· έτσι ακριβώς και εμάς, που ήμασταν βυθισμένοι στις βαρύτατες αμαρτίες που διαπράξαμε, ο Χριστός μας λύτρωσε μέσω της σταύρωσής του πάνω στο ξύλο και της κάθαρσης με το νερό, και μας έκανε οίκο προσευχής και προσκυνήσεως. Και η ράβδος ήταν αυτή που απέδειξε τον Ιούδα πατέρα εκείνων που γεννήθηκαν από τη Θάμαρ ένεκα μεγάλου μυστηρίου.

Δώρισέ μου από τα βλέφαρα αστείρευτη πηγή δακρύων, από την καρδιά θέρμη προσευχής και ακριβή φύλαξη του νου, μέσω των οποίων να μπορέσω, Ιησού μου, να αποφύγω τις μεθοδείες και τους δόλους των πνευμάτων. Κάνε με, Σωτήρα, να γίνω δέντρο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων των δακρύων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του, για να μην γίνω σαν το άχυρο, που σκορπίζεται άτακτα από τον άνεμο της ακηδίας.

Βεβαίως, και κάθε άνθρωπος που έχει απομακρύνει τον νου του από ανώφελους λογισμούς, «μελετώντας τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα», μοιάζει με καρποφόρο δέντρο «φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων», το οποίο αποδίδει στον κατάλληλο καιρό ώριμους και γλυκούς καρπούς αρετών, και το φύλλο της πνευματικής του εργασίας δεν θα πέσει ποτέ, αλλά, όμοια με τον φοίνικα, μένει αειθαλές μαζί με τον καρπό «και όλα όσα κάνει», τα ιερά έργα του, «θα προκόψουν». «Δεν είναι όμως έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι». Διότι η ασέβεια δεν τους επιτρέπει να παρομοιαστούν με δέντρο φυτεμένο κοντά σε ύδατα, αλλά παρομοιάζονται «σαν το ξερό άχυρο», «το οποίο ο άνεμος διασκορπίζει εύκολα από το πρόσωπο της γης». «Γι' αυτό», δηλαδή εξαιτίας του κακού της ασέβειας, «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς σε κρίση», δηλαδή σε διάκριση, για να απομακρυνθούν από την ασέβεια, ενώ στην κοινή κρίση θα αναστηθούν όλοι, ευσεβείς και ασεβείς, για να λάβει ο καθένας σύμφωνα με τις πράξεις του. «Ούτε οι αμαρτωλοί στη βουλή των δικαίων»· διότι η βουλή των αμαρτωλών είναι βέβηλη και σαθρή, ενώ η βουλή των δικαίων είναι άμωμη και ακλόνητη· γι' αυτό και η βουλή των δικαίων είναι ασύμφωνη με τους αμαρτωλούς· «διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων», η οποία είναι καθαρή και αμόλυντη, «και η οδός των ασεβών θα χαθεί», δηλαδή οι πράξεις τους θα χαθούν μαζί με αυτούς.

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί και φιλέορτοι, ελάτε να ξεφύγουμε από τον ολέθριο καύσωνα των παθών και, αφού φτάσουμε γρήγορα στον σκιερό τόπο της σεπτής τριδενδρίας, ας τον απολαύσουμε με χαρά, ή μάλλον μαζί με τη σκιά, αφού γευθούμε τον γλυκό καρπό, ας γλυκαθούμε με τρόπο ένθεο: «Στη σκιά του», λέει, «επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκύς στον λάρυγγά μου». Αυτό λοιπόν το τρισμακάριο και σεβάσμιο ξύλο προείδε φυτεμένο ο θείος Δαβίδ. Διότι το είδε φυτεμένο εκεί όπου βρίσκονται οι διέξοδοι των υδάτων των οικτιρμών του Θεού, μέσα από τις οποίες ποτίστηκαν τα πληρώματα της γης, και τον καρπό του τον έδωσε στον καιρό του, δηλαδή τον Σωτήρα Χριστό, κατά τον καιρό της σταυρώσεως, και το φύλλο του, που είναι το θείο έλεος το οποίο επισκιάζει τα πλήθη των πιστών, ποτέ δεν μαραίνεται, και όλα όσα θέλησε να κάνει ο φυτουργός του, τα κατευόδωσε.

Αυτός, λοιπόν, φλεγόμενος από τον θείο πόθο και αγαπώντας τη θεία δόξα, αποστρεφόταν και περιφρονούσε τις τιμές και τις δόξες των ανθρώπων ως μάταιες. Γι' αυτό, όταν σκέφτηκε να μεταβεί στα Ιεροσόλυμα και να επιλέξει εκεί τον ασκητικό βίο, μόνο στη μητέρα του αποκαλύπτει το μυστικό της καρδιάς του, με σκοπό εκείνη να τον εφοδιάσει με τις μητρικές ευχές της· πράγμα που και έγινε. Διότι η όντως θεοφιλής εκείνη γυναίκα δεν έδειξε γυναικεία αδυναμία, δεν προτίμησε το αγαπημένο της παιδί περισσότερο από τον Θεό, δεν προέβαλε, όπως ίσως αναμενόταν, τη συμφορά της χηρείας και της εγκατάλειψης, αλλά είπε: «Πήγαινε, παιδί μου, πήγαινε προς τον Θεό και πράξε αυτό που σου φάνηκε καλό, ώστε να γίνεις ευάρεστος σε Αυτόν· και είθε ο Κύριος να σου στείλει άγγελο που θα κατευοδώνει τον δρόμο σου μπροστά σου και να σε αναδείξει "σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά" και να σε αξιώσει να γευτείς τον πλούσιο "καρπό των κόπων σου"· να σε ενδυναμώνει "με έργα και με λόγια" ώστε "να κάνεις το θέλημά Του", χαρίζοντάς σου πάντοτε σπόρους πνευματικής εργασίας, και οι προσευχές σου για τη σωτηρία πολλών ας γίνουν ευπρόσδεκτες "ενώπιον του Θεού"».

Χαίρε, πάτερ Νικόλαε, διότι, «αφού μελέτησες τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα», αναδείχθηκες «ως δέντρο φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων», από τα οποία, αφού αυξήθηκες, απλώθηκες, μεγάλωσες και καρποφόρησες καρπό αφθαρσίας για τον Σωτήρα Θεό.

Στο μέσο αυτού, λοιπόν, έχει φυτευτεί το δέντρο της ζωής και ένα άλλο φυτό που ονομάζεται δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού. Ποια είναι όμως αυτά; Πρόσεξε με σύνεση. Το δέντρο της ζωής είναι ο ίδιος ο Θεός, ο δημιουργός των πάντων, όπως έχει γραφτεί: «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της και δεν θα κλονιστεί». Ενώ το δέντρο της γνώσης, δηλαδή αυτό της γνώσης του καλού και του κακού, είναι η δική μας φύση και η κατασκευή των ανθρώπων. Διότι ο άνθρωπος είναι αυτός που είναι δεκτικός της γνώσης του καλού και του κακού. Διότι αυτός είναι πραγματικά το αειθαλές δέντρο της γνώσης που φυτεύτηκε σε αυτόν τον παράδεισο της κτίσης, μετά την παραγωγή των όντων από την ανυπαρξία, όπως ακριβώς αναγράφει και ο Δαβίδ στους Ψαλμούς: «και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρυάκια των νερών», αν και σε άλλες λογικές πραγματείες, όπου φιλοσόφησα περί νέων ουρανών και νέας γης, διατύπωσα αυτή τη θεωρία και διαφορετικά, εφόσον ο άνθρωπος είναι πολυειδές φυτό και επιδέχεται διάφορες θεωρήσεις, όπως ακριβώς και τα ονόματα —διότι ονομάζεται φως, ζωή, δέντρο, φυτό και πολύτιμος λίθος, λυχνία και κάποια άλλα—, φέροντας και σε αυτό την πολυωνυμία της θείας φύσης, εφόσον αποτελεί εικόνα εκείνης.

Υπάρχουν είδη δέντρων που ούτε το καλοκαίρι ούτε τον χειμώνα ρίχνουν τα φύλλα τους, αλλά είναι πάντοτε περιβεβλημένα και στολισμένα με τα άνθη τους, όπως η ελιά, το κυπαρίσσι και τα παρόμοια, και πάλι υπάρχουν άλλα που απογυμνώνονται και αποβάλλουν τα φύλλα τους τον χειμώνα. Το παράδειγμα αυτό ταιριάζει στους Χριστιανούς· διότι ονομάστηκαν δέντρα από τη Γραφή και ποτέ δεν αποβάλλουν τον στολισμό και την ευπρέπεια των φύλλων τους, ούτε όταν πνέουν άγριοι άνεμοι, ούτε όταν ενσκήπτουν θερινές ξηρασίες, αλλά είναι πάντοτε ενδεδυμένοι τη δόξα του Πνεύματος. Αυτό σημαίνει το ρητό: «το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του, και το φύλλο του δεν θα πέσει». Υπάρχουν όμως και άλλοι που έχουν πιο επιπόλαιο νου, οι οποίοι, εξαιτίας της αδυναμίας που τους περιβάλλει, όταν επέρχονται οι πειρασμοί, οι χειμώνες και οι άνεμοι, δεν αντιστέκονται ούτε υπομένουν.

Διότι, όπως φυτεύεται ένα φυτό και αποτελεί κατά κάποιον τρόπο εικόνα ενός τέλειου δέντρου, έτσι ακριβώς και η ψυχή τοποθετήθηκε στον παράδεισο ως φυτό, για να αυξηθεί και να καρποφορήσει. Όμως, εξαιτίας της παρακοής απομακρύνθηκε από την εντολή και με φρόνημα κακίας καρποφόρησε την αμαρτία. Όπως λοιπόν με το δικό της θέλημα αυξήθηκε στην κακία, έτσι ακριβώς πάλι αυτεξουσίως οφείλει να αφαιρέσει το μπόλιασμα της κακίας, ώστε να μπολιαστεί στη δική της ελιά, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο. Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις ότι ο Θεός παρομοιάζει την ψυχή με φυτό, τι λέει ο προφήτης -ή μάλλον το Πνεύμα διαμέσου του προφήτη- που μέσω του μακαρισμού αποτρέπει την ψυχή από τη βουλή της ασέβειας και την εμποδίζει να σταθεί στην οδό της αμαρτίας και την οδηγεί στον νόμο του Πνεύματος, ώστε, παραμένοντας νύχτα και μέρα στον νόμο, να αυξηθεί πνευματικά; Γι' αυτό και προσθέτει: «Και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του». Για την ψυχή όμως που βάδισε στην οδό της βουλής της ασέβειας και παρομοίως στην οδό της αμαρτίας, προσθέτει: «Δεν θα είναι έτσι οι ασεβείς, δεν θα είναι έτσι, αλλά θα είναι σαν το χνούδι, το οποίο σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης». Γνώρισε, λοιπόν, τη διαφορά των δύο αυτών ψυχών. Διότι σε εκείνη που βρίσκεται σε κόπο και πολύ αγώνα για την εντολή, επέρχεται επάνω της η επίρροια του Πνεύματος, και έτσι, αποκτώντας πολλή δύναμη, μεταβάλλεται «στο μέτρο της ηλικίας», το οποίο υπέδειξε με τον ερχομό Του ο Σωτήρας.

ΛΟΓΟΣ ΝΕ'. Να μην συνδιαλέγεστε αισχρά σε κρυφούς τόπους. Αδελφοί μου, πατέρες και τέκνα, είμαι ακαταπόνητος στην υπενθύμιση της σωτηρίας σας· και είναι βέβαια φανερό ότι δεν επαρκώ για να τρέφω τις τίμιες ψυχές σας επάξια με τους λόγους μου· διότι είμαι πένης και φτωχός και σε έργα και σε λόγια, αλλά επειδή είναι αρεστό στον Θεό να προσφέρει κανείς ό,τι είναι κατά τη δύναμή του, θα εκπληρώσω το χρέος μου και τώρα. Και ποιο είναι αυτό; Να κερδίσετε τις ψυχές σας με την υπομονή σας, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου· να υπομένετε τον κόπο και τον καύσωνα της ασκητικής ζωής χωρίς να ολιγωρείτε· να μελετάτε τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα· και να είστε σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ζʹ. Ότι πρέπει να υπομείνουμε και πείνα και δίψα και κάθε άλλη στενοχώρια μέχρι θανάτου, όπως συμφωνήσαμε με τον Θεό κατά την εισαγωγή μας. Αδελφοί μου και πατέρες, εξαιτίας της ασθένειας που μου συνέβη ένεκα των αμαρτιών μου, διέκοψα τη συνήθειά μου να κατηχώ· επειδή όμως τώρα δυνάμωσε το πανάθλιο σώμα μου, αν και δεν καθαρίστηκε εντελώς από τον πυρετό, θεώρησα αναγκαίο να καταπιαστώ πάλι με τη διακονία μου· διότι η διακονία μου είναι αυτή: να υπενθυμίζω και να υποδεικνύω σε εσάς, τους πάντοτε ποθητούς μου, που γεννηθήκατε σε εμένα μέσω του Αγίου Πνεύματος, τα χρήσιμα και τα σωτήρια, και τρόπον τινά καθημερινά να διεγείρω και να ανακαινίζω το νηφάλιο φρόνημα των ψυχών σας, αν και δεν έχω αποκτήσει ακόμη ένα τέτοιο χάρισμα. «Εργάζεσθε λοιπόν», όπως λέει ο Κύριος, «όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για αυτήν που μένει στην αιώνια ζωή», δηλαδή τις εντολές Του και τα δικαιώματά Του, μελετώντας τον νόμο Του ημέρα και νύχτα, ώστε να γίνετε «σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά», όπως ψάλλει ο θείος Δαβίδ, και ο καρπός σας θα αποδοθεί στον καιρό του, και το φύλλο της σωτηρίας σας δεν θα μαραθεί, δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα. «Όχι όμως έτσι οι ασεβείς, όχι έτσι, αλλά σαν το άχυρο που το σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΣΤ'. Περί του να υπομένουμε τη φωτιά της επιθυμίας και το βάρος της ασκήσεως, και να μην αποκάμνουμε στον κλύδωνα των πειρασμών. Αδελφοί μου, πατέρες και τέκνα, είμαι ακούραστος στο να σας υπενθυμίζω τη σωτηρία σας. Και είναι μεν φανερό ότι δεν επαρκώ για να τρέφω τις τίμιες ψυχές σας επάξια με τα λόγια μου· διότι είμαι πένης και πτωχός και σε έργα και σε λόγια. Αλλά επειδή είναι αγαπητό στον Θεό το να προσφέρει κανείς ό,τι μπορεί, θα εκπληρώσω το χρέος μου και τώρα. Και ποιο είναι αυτό; Το να αποκτήσετε, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, «με την υπομονή σας τις ψυχές σας», να υπομένετε τον κόπο και τον καύσωνα της ασκητικής ζωής χωρίς να ολιγωρείτε, να μελετάτε τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα και να είστε σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρυάκια των νερών. Πολλά είναι αληθινά τα αγωνίσματά σας, πολλά και τα δωρήματα. Πολύς ο ιδρώτας, αλλά αιώνιος ο θησαυρισμός. Αθλείστε, το γνωρίζω, αγωνίζεστε, μαρτυρείτε, λογχίζεστε, σταυρώνεστε με την αποκοπή των θελημάτων σας, αλλά να χαίρεστε, διότι σας ετοιμάζεται η βασιλεία των ουρανών, η αθανασία, η υιοθεσία, η κληρονομιά, η ευζωία, η μακαριότητα, η αγαλλίαση, η ανάπαυση που δεν έχει τέλος.

Κατήχηση ΛΣΤ΄. Περί του να αποβλέπουμε σε ένα μόνο πράγμα, δηλαδή στη σωτηρία των ίδιων μας των ψυχών. Πατέρες μου και αδελφοί και τέκνα, δεν στηρίζω την πεποίθησή μου σε τούτη την κατήχηση (προς Θεού, διότι δεν έχει κάποια αξία), αλλά στην αγαθότητα του Κυρίου μου, η οποία φρουρεί και συνετίζει και στηρίζει τις καρδιές σας στον φόβο Του. Μέσω αυτής ανοίγει λίγο και το δικό μου ταπεινό στόμα για να σας απευθύνει λόγο σύμφωνα με την παρούσα ανάγκη, για τον καταρτισμό της τιμιότητάς σας, με τη συνεπικουρία βεβαίως και της ευχής του πατέρα μου και πατέρα σας. Και πολλά έχουμε πει πρωτύτερα, και πάλι θα πούμε, και δεν θα παύσουμε να μιλούμε, και όσο βρίσκομαι στο δύστυχο σαρκίο μου, δεν θα σταματήσω. Δεν αποβαίνει ανωφελής, όπως νομίζω, η ομιλία, αγαπητοί, χάρη στην προαίρεσή σας που ποθεί τη σωτηρία. Αν και μηδαμινή, εισχωρώντας βαθιά στις καθαρές καρδιές σας, και έσπειρε και ανέβλαστησε και έφερε καρπό όχι λίγο, ούτε φθειρόμενο, αλλά παραμένοντα στον αιώνα. Το έργο σας δεν χάνεται, ούτε διαρρέει, αλλά «σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά», για να μιλήσω κατά τον Δαβίδ, αποδεικνύεται φυτεμένο στην ίδια την ασκητική ζωή, και θάλλει και ανθοφορεί και στον μέλλοντα αιώνα είθε να αποδώσει τον καρπό σας στον Δεσπότη Θεό.

Γιατί, τι κι αν δεν έπεισα τον δείνα, όπως ο Λεωνίδας εκείνον που δείλιασε; Αλλά σήκωσε τα μάτια σου τριγύρω, εσύ που δεν τα έχεις αλλοιώσει από τον φθόνο, και δες τα νεόφυτα ελαιόδεντρά μου φυτεμένα γύρω από την τράπεζα, ριζωμένα δίπλα στις πηγές των υδάτων, τα οποία και θα αποδώσουν τον καρπό τους στην ώρα τους. Διότι δεν θα σταματήσω να τα σκάβω, να τα ποτίζω και να τα καθαρίζω, όσο είναι δυνατόν, και αν ποτέ χρειαστεί, να προσθέτω την κοπριά της ατιμίας και της επίπληξης, και πάνω από όλα να θέτω ενώπιόν τους τον δικό μου τρόπο ζωής, πράγμα που είναι πιο δραστικό για να πεισθούν. Διότι, εκτός κι αν κάποιος με χαρακτηρίσει υπερόπτη και γι' αυτόν τον λόγο άφρονα, επειδή θεωρώ τον εαυτό μου συνετό και επιστήμονα στα δικά μου μάτια και έχω κυριευθεί από αλαζονεία πέρα από τα ανθρώπινα μέτρα, δεν επαινώ τις περιέργειες και τις αταξίες των πολλών, ούτε ασχολούμαι με ξένους βίους, αλλά διοχέτευσα τη φυσική μου τάση για έρευνα και φιλομάθεια προς τους αρχαίους σοφούς. Και, αν και είναι φορτικό, θα το πω επειδή αναγκάζομαι, λίγα από τα αρχαία συγγράμματα μου διέφυγαν· είτε πρόκειται για τεχνικό, είτε για επιστημονικό, είτε για ιστορικό, γνωρίζω την πρόθεση του καθενός. Αν όμως δεν έχω αφοσιωθεί σε όλα αυτά μαζί, αλλά προΐσταμαι ενός μόνο έργου. Ποιο είναι αυτό; Πείτε το εσείς που με φθονείτε.