Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:15

Είδες, λοιπόν, ότι τα άλογα ζώα όχι μόνο μας υπηρετούν, αλλά και ότι η τροφή των άλογων ζώων εξυπηρετεί τη δική μας τροφή, και με την τάξη της πάλι μιμείται το ίδιο ακριβώς πράγμα. Διότι, όπως ακριβώς δημιουργήθηκαν πρώτα τα άλογα ζώα και έπειτα ο άνθρωπος, επειδή τα άλογα ζώα έγιναν για χάρη του ανθρώπου, έτσι αναπτύσσεται πρώτα η χλόη και έπειτα το σιτάρι κατά τη βλάστηση, επειδή η χλόη υπάρχει για χάρη του σιταριού. «Και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Όχι ο οποιοσδήποτε, παρά μόνο εκείνος που αντλεί την προέλευσή του από Αυτόν που είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή».

Αλλά επειδή όλα τα αισθητά ονομάζονται γη εξαιτίας του υλικού τους χαρακτήρα, μπορούμε να προσλάβουμε ως προς αυτόν τον λόγο που μας ανάγει, μέσω κάποιας αναλογίας, στα νοητά. Και αυτός ο λόγος είναι άρτος που εξάγεται από τη γη, ώστε να τρέφει τον εσωτερικό και κρυφό άνθρωπο, και από τις σωματικές διηγήσεις της Γραφής, οι οποίες ονομάζονται γη λόγω του ιστορικού τους χαρακτήρα. Ο άρτος που εξάγεται είναι ο μυστικός λόγος. «Για να φαιδρύνει το πρόσωπο με έλαιο, και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Φαιδρύνεται, λοιπόν, και λαμπρύνεται το πρόσωπο του έσω ανθρώπου με το έλαιο που είναι θρεπτικό του θείου φωτός, και το οποίο θεραπεύει τις νόσους και τους πόνους της ψυχής, διαφέροντας μόνο ως προς την έννοια από τον οίνο που αναφέρθηκε. Διότι ο Λόγος του Θεού, όπως ακριβώς είναι άμπελος, έτσι είναι και ελιά. «Εγώ», λέει, «είμαι σαν ελιά κατάκαρπη μέσα στον οίκο του Θεού». Διότι η διδασκαλία Του, ανάλογα με τη διαφορετική σχέση, είναι και οίνος και έλαιο και άρτος.

«Και κάλεσε λιμό πάνω στη γη, κάθε στήριγμα άρτου συνέτριψε». Με τα λόγια αυτά, ο λόγος διδάσκει και κάτι άλλο που διαφεύγει από τους πολλούς. Διότι παρουσιάζει την αιτία για την οποία ο λιμός κλήθηκε πάνω στη γη σαν να ήταν έμψυχο ζώο, εννοώ δηλαδή την ενεργητική δύναμη του λιμού, και για την οποία συντρίφθηκε κάθε στήριγμα άρτου, έτσι ώστε, ακόμη κι αν φανεί κάπου άρτος, να μη στηρίζει εκείνους που χορταίνουν από αυτόν, εν σχέσει με το: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Διότι αυτό ακριβώς είναι που συμβαίνει κατεξοχήν στους λιμούς, ως αποτέλεσμα της οργής του Θεού: το να μη στηρίζονται ούτε καν εκείνοι που τρώνε.

Γι' αυτό, λοιπόν, συγκρίνοντας την παντοδύναμη και πανάγαθη και χορηγό κάθε καλού δύναμη της ανώτατης και αγέννητης θεότητας, δηλαδή το θείο Πνεύμα, με ένα οικείο και κατάλληλο παράδειγμα, την ονομάζει «έλαιο του Θεού»· για τον λόγο αυτόν αποκαλεί Χριστό και χρισμένο εκείνον που μετέχει σε αυτήν. Ως «έλαιο», όμως, μην εννοήσεις εδώ τον οίκτο (το έλεος) ούτε τη λύπη για όσους δυστυχούν, αλλά αυτό που αντιπροσωπεύει ο καρπός του φυτού, εκείνο που δεν αναμειγνύεται με καμία άλλη υγρή ουσία, που αυξάνει το φως, που θεραπεύει τους πόνους, που απαλλάσσει από τους κόπους, που κάνει λαμπρούς όσους αλείφονται, που αστράφτει σαν φως με τις ανταύγειές του, και που καθιστά διαυγή και λαμπρή την όψη εκείνων που το χρησιμοποιούν, όπως λέει η Θεία Γραφή: «για να κάνει το πρόσωπο να λάμπει με το έλαιο». Επομένως, παραβάλλοντας την ανώτατη δύναμη του πανηγεμόνα και παμβασιλέα Θεού με αυτό το παράδειγμα, αποκάλεσε Χριστό και χρισμένο τον πρώτο και μόνο που χρίστηκε εξ ολοκλήρου με αυτό και μετείχε στη θεϊκή και ακοινώνητη σε όλους πατρική ευωδία, και τον μόνο Θεό Λόγο που γεννήθηκε από Αυτόν, ο οποίος, με τη μετοχή του στον γεννήσαντα αγέννητο, πρώτο και μείζονα (Πατέρα), φανερώθηκε ως Θεός εκ Θεού. Γι' αυτό και στους Ψαλμούς, απευθυνόμενο προς αυτόν ακριβώς που χρίστηκε από τον Πατέρα, αναφωνεί το λόγιο που λέει τα εξής: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

ΜΣΤ΄. Και ποιος είναι ικανός για αυτά; Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί, που μπορούν να καπηλεύονται τον λόγο της αλήθειας και να αναμειγνύουν τον οίνο με νερό· τον λόγο που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου με τον πολύ και φθηνό και χαμερπή και ξεθωριασμένο και μάταια ρέοντα, ώστε να αποκομίζουμε εμείς οι ίδιοι κάποιο κέρδος από την καπηλεία, μιλώντας διαφορετικά στον καθένα που μας πλησιάζει και κολακεύοντας τους πάντες· όντας σαν εγγαστρίμυθοι και κενολόγοι, ικανοποιώντας τις δικές μας ηδονές με λόγια που προέρχονται από τη γη και καταδύονται στη γη· με σκοπό να χαίρουμε της μέγιστης εκτίμησης από τους πολλούς, ενώ στην πραγματικότητα τους ζημιώνουμε τα μέγιστα ή τους καταστρέφουμε, και χύνουμε το αθώο αίμα των απλούστερων ψυχών, το οποίο πρόκειται να αναζητηθεί από τα δικά μας χέρια.

Αλλά αυτό θα γίνει φανερό από τα λόγια του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· διότι, εάν πραγματικά βρισκόμαστε μέσα σε Αυτόν, ριζωμένοι, καρποφορώντας και αυξανόμενοι, καθώς λέγει ο απόστολος, θα κατανοήσουμε μέσα από όσα έχουν ειπωθεί ότι, εφόσον δημιουργηθήκαμε μέσα σε Αυτόν και χωρίς Αυτόν δεν υπάρχουμε, απαιτείται από εμάς εκ μέρους Του το τσαμπί των έργων μας να είναι άξιο του ζωτικού χυμού που μας τρέφει, το οποίο ούτε εξαιτίας της οργής να είναι αγουρωπό και στυφό, ούτε εξαιτίας κάποιας ηδονής να φθείρεται και να διαλύεται μέσα στη σήψη. Διότι μέσα στη ληνό (πατητήρι) της ψυχής του καθενός –και ληνός είναι η συνείδηση– το τσαμπί των έργων θα αποθηκεύσει για εμάς τον οίνο για την έπειτα ζωή. Και είναι απόλυτη ανάγκη ο καθένας να τρέφεται από τους δικούς του κόπους, οποιοιδήποτε κι αν τύχει να είναι αυτοί· πόσο μακάριοι, βέβαια, είναι εκείνοι οι γεωργοί, των οποίων ο οίνος ευφραίνει την καρδιά κατά την ώρα της απόλαυσης. Αξιολύπητοι δε, αντίθετα, και άξιοι θρήνων είναι εκείνοι των οποίων ο οίνος γίνεται δηλητήριο δρακόντων, κατά τον λόγο του Μωυσή, έχοντας μεταβληθεί σε δηλητηριώδη σύσταση, καρποφορώντας την απώλεια από το Σοδομιτικό κλήμα. Εάν λοιπόν αποβλέπεις στην ογδόη ημέρα, να θυμάσαι, λέγει, τις ληνούς, ώστε, μέσω των αγαθών έργων, οι ληνοί σου να υπερχειλίσουν από ανθοσμία οίνο, κατά τον παροιμιώδη λόγο.

«Διότι εάν πορευθώ», λέει, «μέσα σε σκιά θανάτου, δεν θα φοβηθώ ως κακό αυτό που συμβαίνει, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Μετά από αυτά, αφού παρηγόρησε με τη βακτηρία του Πνεύματος (διότι το Πνεύμα είναι ο Παράκλητος), παραθέτει τη μυστική τράπεζα που έχει ετοιμαστεί απέναντι από την τράπεζα των δαιμόνων· διότι εκείνοι ήταν που μέσω της ειδωλολατρίας συνέθλιβαν τη ζωή των ανθρώπων, και σε αυτούς αντιπαρατίθεται η τράπεζα του Πνεύματος. Έπειτα, μυρώνει την κεφαλή με το έλαιο του Πνεύματος και, αφού του προσφέρει τον οίνο που ευφραίνει την καρδιά, προκαλεί στην ψυχή εκείνη τη νηφάλια μέθη, μεταθέτοντας τους λογισμούς από τα πρόσκαιρα στο αιώνιο. Διότι εκείνος που γεύτηκε μια τέτοια μέθη ανταλλάσσει το εφήμερο με το ατελεύτητο, παρατείνοντας τη διαμονή του στον οίκο του Θεού σε μακρότητα ημερών.

Αλλά ας προχωρήσουμε στον επόμενο λόγο. Ας ακούσουμε τι λέει για τους καρπούς της η άμπελος που ευδοκιμεί, η οποία είναι απλωμένη σε όλες τις πλευρές του οίκου του Θεού, όπως λέει ο προφήτης, και μέσω των ελίκων της αγάπης περιπλέκεται με τη θεία και άφθαρτη ζωή. «Βότρυς από κύπρο», λέει, «είναι ο αδελφιδός μου για εμένα στον αμπελώνα της Ενγαδί». Ποιος είναι τόσο μακάριος, ή μάλλον ποιος είναι τόσο ανώτερος από κάθε μακαριότητα, ώστε, βλέποντας τον δικό του καρπό, μέσα στον ίδιο τον βότρυ της ψυχής του να βλέπει τον Δεσπότη του αμπελώνα; Διότι ιδού πόσο αναπτύχθηκε, όταν μέσα στο δικό της νάρδο αναγνώρισε την ευωδία του Νυμφίου· αυτή που τον έκανε εύοσμη στακτή και συγκράτησε το άρωμά του στον δεσμό της καρδιάς, για να της παραμείνει το αγαθό παντοτινά ανεξάτμιστο, γίνεται μητέρα του θείου βότρυος, ο οποίος πριν από το Πάθος ανθίζει (αυτό σημαίνει «κυπρίζει»), ενώ κατά το Πάθος αναβλύζει τον οίνο. Διότι ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά μας, γίνεται και ονομάζεται αίμα σταφυλής μετά την οικονομία του Πάθους.

Έτσι να εννοήσεις και την κυπρίζουσα άμπελο, της οποίας ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά θα γεμίσει κάποτε τον κρατήρα της σοφίας και θα τεθεί ενώπιον των συμποτών, ώστε από το υψηλό κήρυγμα να αντλούν ελεύθερα για μια αγαθή και νηφάλια μέθη. Εννοώ εκείνη τη μέθη, δια της οποίας συντελείται στους ανθρώπους η έκσταση από τα υλικά πράγματα προς το θειότερο. Τώρα, όμως, η άμπελος κυπρίζει μέσω του άνθους της, και αναδίδεται από αυτήν ένας ευωδιαστός ατμός, γλυκός και ευχάριστος, ο οποίος αναμειγνύεται με το περιβάλλον πνεύμα. Γνωρίζεις δε οπωσδήποτε το πνεύμα αυτό, το οποίο κατεργάζεται την ευωδία αυτή σε όσους σώζονται, έχοντας διδαχθεί σχετικά από τον Παύλο.

Και ενώ υπάρχουν τέτοια παραδείγματα και τόσα πολλά κακά από τον οίνο αναφύονται καθημερινά στη ζωή, αναφέρει ότι έπραξε και αυτό εκείνος που ανερυθρίαστα μέσω της ομολογίας του στηλιτεύει τον ίδιο του τον εαυτό: το να μην κάνει δηλαδή απλώς χρήση οίνου, αλλά και να μεριμνήσει ώστε να πλεονάζει η παροχή ενός τέτοιου κτήματος. «Διότι φύτεψα για τον εαυτό μου», λέει, «αμπελώνες», τους οποίους δεν θα είχε ανάγκη, εάν γινόταν ο ίδιος μια άμπελος που θάλλει, άμπελος πνευματική, εύρωστη και πολύκλαδη, η οποία περιπλέκεται προς τους ομοίους της με τους κλάδους του βίου και τους έλικες της αγάπης, και η οποία κοσμείται, αντί για φύλλα, με την ευπρέπεια των τρόπων, ενώ εκτρέφει τον γλυκύ και ώριμο βότρυ της αρετής. Εκείνος που τα φυτεύει αυτά στη δική του ψυχή και καλλιεργεί τον οίνο που ευφραίνει την καρδιά και εργάζεται τη δική του γη, σύμφωνα με την παροιμιώδη φωνή, όπως ακριβώς απαιτεί ο νόμος μιας τέτοιας γεωργίας, σαν να σκαλίζει τον βίο του με τους λογισμούς και να ξεριζώνει τα νόθα βλαστάρια που παραφυτρώνουν δίπλα στις ρίζες των αρετών, αρδεύοντας με τα διδάγματα την ψυχή και περικόπτοντας με το δρεπάνι του κριτικού λόγου τη ροπή της διάνοιας προς τα περιττά και τα ανώφελα, αυτός θα ήταν μακάριος για τη γεωργία του, εκθλίβοντας τον δικό του βότρυ στον κρατήρα της σοφίας.

Έχοντας, αδελφοί, αυτή την παρηγοριά εσείς που μεταφέρετε τα οστά του Ιωσήφ στη χώρα της ευλογίας, ακούστε τον Παύλο που παραγγέλλει: «Να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα». Πείτε στον εκεί λαό, διηγηθείτε τα καλά γεγονότα. Διηγηθείτε το απίστευτο θαύμα, πώς το μυριάνθρωπο πλήθος, αφού πύκνωσε παίρνοντας την όψη θάλασσας, αποτελούσε ένα ενιαίο και συνεχές σώμα, σχηματίζοντας όλοι μαζί πέλαγος σαν το νερό γύρω από την πομπή του σκηνώματος· πώς ο καλός Δαβίδ, έχοντας καταμερίσει τον εαυτό του πολυμερώς και πολυτρόπως σε μύριες τάξεις, χόρευε γύρω από το σκήνωμα ανάμεσα σε ομόγλωσσους και ετερόγλωσσους· πώς και από τις δύο πλευρές οι ποταμοί του πυρός, μέσα από τη συνέχεια των λαμπάδων, ρέοντας αδιάσπαστα σαν κάποιο ρεύμα υδάτων, εκτείνονταν μέχρι εκεί που μπορούσε να συλλάβει το μάτι. Πείτε για την προθυμία όλου του λαού, για τη συσκηνία των αποστόλων· πώς τα σουδάρια που είχαν αγγίξει το σώμα του σχίζονταν για να γίνουν φυλακτά των πιστών. Ας προστεθεί στη διήγηση ο βασιλιάς, που στεκόταν σκυθρωπός λόγω του πένθους και σηκωνόταν από τον θρόνο του, και ολόκληρη η πόλη που συνόδευε την πομπή του αγίου, και παρηγορείτε ο ένας τον άλλον με αυτά τα λόγια. Πολύ σωστά ο Σολομών θεραπεύει τη λύπη. Διότι παραγγέλλει να δίνεται κρασί σε όσους βρίσκονται σε λύπη, απευθύνοντας αυτόν τον λόγο σε εσάς, τους εργάτες του αμπελώνα. Δώστε, λοιπόν, το δικό σας κρασί στους λυπημένους, όχι αυτό που προκαλεί μέθη, αλλά αυτό που ευφραίνει την καρδιά.

Διότι για εκείνους μεν που ατονούν και είναι εξαντλημένοι γίνεται άρτος, στηρίζοντας την καρδιά του ανθρώπου· για εκείνους δε που έχουν καταπονηθεί εξαιτίας της ταλαιπωρίας αυτού του βίου και για τον λόγο αυτόν έχουν διψάσει, γίνεται οίνος, οδηγώντας την καρδιά σε ευφροσύνη.

Είδες και το πένθος της ταπεινωμένης ψυχής και την παρηγοριά που το ακολουθεί; Διότι και η αυτομεμψία από μόνη της, σαν ένα νοητό βάρος που τοποθετείται στο λογιστικό μέρος της ψυχής και παραμένει εκεί για καιρό, συνθλίβει και πιέζει, και εκθλίβει τον σωτήριο οίνο που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, δηλαδή τον εσωτερικό μας άνθρωπο.

Γνωρίζουμε ότι ζούμε αναξίως της ανέκφραστης κένωσής σου για εμάς, της συγκατάβασής σου μέχρι τον άδη και της υπερένδοξης επανόδου σου· αλλά γνωρίζουμε επίσης την ακατανίκητη φιλανθρωπία σου και την ανεξάντλητη αγαθότητά σου. Γι' αυτό, παραδίδοντας τους εαυτούς μας στο πέλαγος των οικτιρμών σου, σου απευθύνουμε αυτήν την εκτενή ικεσία και σε παρακαλούμε, μην απομακρύνεις το έλεός σου από εκείνους που ζητούν και προσδοκούν από την παντουργό και πανάγαθη πρόνοιά σου υετό αγαθότητας. Αλλά δώσε εντολή στα σύννεφα να βρέξουν και να μας δώσουν καρποφόρα βροχή, ορίζοντας εκούσια βροχή για την κληρονομιά σου και μετατρέποντας την ξηρασία και την κάψα σε εύκρατο, υγιεινό και σωτήριο κλίμα. Γέμισε το πρόσωπο της γης εγκαίρως, στέλνοντάς της γόνιμες βροχές, ώστε να παραγάγει άρτο για τη διατροφή μας, κρασί που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και χλόη για τα κτήνη. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, για να λάβουν από σένα τροφή στον κατάλληλο καιρό, και σε σένα έχουμε εναποθέσει την πεποίθησή μας και εκτός από σένα άλλον Θεό δεν γνωρίζουμε.

«Εξανατέλλων» (Αυτός που βλαστάνει): Διότι ούτε τα κτήνη παραμέλησε ο Θεός, αλλά και για αυτά προνόησε. Να εννοήσεις δε τους κτηνώδεις ανθρώπους, οι οποίοι σαν χόρτο μασούν το γράμμα, χωρίς να το κατανοούν. «Και χλόην»: Χλόη ονομάζει τις Γραφές και τις δωρεές του Πνεύματος, με τις οποίες τρέφεται ο άνθρωπος στον χώρο του βαπτίσματος. «Τοῦ ἐξαγαγεῖν» (Για να παραγάγει): Αναφέρεται στον μυστικό άρτο, που είναι το σώμα του Χριστού, το οποίο γεννήθηκε από την Παρθένο, και έγινε ουράνιο λόγω της θεότητας. «Και οἶνος»: Υπαινίχθηκε τον μυστικό οίνο, που είναι το αίμα του Χριστού. «Τοῦ ἱλαρῦναι» (Για να ευφράνει): Διότι χαρά για τους πιστούς είναι η κοινωνία του σώματος και του αίματος του Χριστού, παίρνοντας θάρρος ότι μέσω αυτών ελεήθηκαν. «Και ἄρτος»: Ο μυστικός άρτος στις καρδιές των πιστών. «Χορτασθήσεται» (Θα χορτασθούν): Ως ξύλα να εννοήσεις τα ανθρώπινα σώματα που χορταίνουν με τα μυστήρια του Χριστού. «Αἱ κέδροι»: Αναφέρεται στους υψηλούς βίους των ανθρώπων, αλλά και στους ίδιους που βρίσκονται σε ανώτερη θέση· διότι οι κέδροι είναι υψηλοί και ο Λίβανος υψηλός ως όρος στη Σιών. «Ἐκεῖ στρουθία» (Εκεί σπουργίτια): Κοντά στους υψηλούς ανθρώπους οι ταπεινοί και οι αδύναμοι λαοί θα καταφύγουν, δηλαδή στους πλούσιους. «Τοῦ ἐρωδιοῦ»: Του Χριστού· διότι ερωδιός ερμηνεύεται άρχων της εντολής· αυτού η οικία, που είναι η Εκκλησία, ηγείται των ταπεινών.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΓ'. «Και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου». Είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για τον μυστικό οίνο, γι' αυτό δεν ευφραίνει το σώμα, αλλά την καρδιά. Διότι προσφέρει άφεση αμαρτιών, για την οποία κατεξοχήν ευφραίνεται η καρδιά των ανθρώπων, μέσω του χαρίσματος της χορηγίας του Πνεύματος. Επειδή με αυτό γίνονται ιλαρά τα πρόσωπα των πιστών. Διότι ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, όπως ακριβώς έγραψε ο Παύλος. Βλέπεις ότι εννοεί τον μυστικό άρτο και οίνο, γι' αυτό και έγραψε ότι το καθένα από αυτά αποτελεί τροφή της καρδιάς. Και πώς την στηρίζει ο μυστικός άρτος, παρά μόνο παρέχοντάς της πεποίθηση; Ότι δηλαδή γινόμαστε και εμείς σώμα του Χριστού με τη μετάληψη του μυστικού σώματος. «Θα χορτάσουν τα δέντρα της πεδιάδας». Από τι θα χορτάσουν; Από τη θεογνωσία, είναι ολοφάνερο. Και πώς χορταίνουν; Με τη μελέτη του λόγου. Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε και δέντρα του Κυρίου, επειδή όσοι μελετούν τον νόμο ημέρα και νύχτα, αποκαλούνται δέντρο φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά.

Ας ζεύξουμε σε αυτόν το άρμα των λογισμών μας, «και θα βασιλεύσει» επάνω μας «στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Ας αποκτήσουμε ιλαρό τρόπο ζωής σαν τα κλαδιά των ελαιόδεντρων, «για να γίνει ιλαρό το πρόσωπό μας με το λάδι», καθώς λέει ο ψαλμωδός, και πάλι: «Δουλέψτε στον Κύριο με ευφροσύνη». Ας υψώσουμε πάλι στον εσωτερικό μας άνθρωπο τη θεϊκή και πνευματική εργασία, σαν τα βάγια των φοινίκων, και ας τον ακολουθήσουμε ευχαριστώντας τον. Και αντί για τη λευκότητα, ας έχουμε την ορθή και αμίαντη και απλή πίστη, και αντί για την οξύτητα την υπομονετική ελπίδα, η οποία κεντά και καταλύει κάθε λογισμό που υψώνεται για να μας αιχμαλωτίσει μακριά από τη γνώση του Θεού. Και αντί για τη γλυκύτητα του φοίνικα, ας έχουμε την γλυκιά αγάπη, η οποία συνίσταται από την πίστη, την ελπίδα και τα υπόλοιπα που προαναφέρθηκαν, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το ρητό: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, θα πληθυνθεί σαν τον κέδρο στον Λίβανο».

Διότι μέσω των εντολών δίνει τις παραγγελίες του, για να καταστήσει στέρεη την αγάπη που εκφράζεται με τα λόγια. Το δε χωρίο «καλύτεροι οι μαστοί σου από το κρασί» σημαίνει ότι, όπως ακριβώς το κρασί ευφραίνει την καρδιά, έτσι ευφραίνουν και οι διαθήκες του Χριστού. Διότι μαστοί του είναι οι δύο διαθήκες, ο Νόμος και το Ευαγγέλιο, και γάλα είναι οι αγνές εντολές.

Σε παρακαλώ εν Θεώ να εντείνεις τον αγώνα σου και να υπερασπιστείς το αξίωμά σου. Να φροντίζεις για την ενότητα με τους αγίους· να υποβαστάζεις τους πιο αδύναμους, για να εκπληρώσεις τον νόμο του Χριστού. Να αφιερώνεσαι στις νηστείες και τις προσευχές, αλλά όχι υπέρμετρα, για να μην καταβάλεις τον εαυτό σου. Από το κρασί και τα κρέατα μην απέχεις εντελώς· διότι δεν είναι βδελυρά. Διότι λέει: «Τα αγαθά της γης θα φάτε», και: «Θα τρώτε κρέατα όπως τα λάχανα», και: «Το κρασί ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και το λάδι ιλαρύνει το πρόσωπο και ο άρτος στηρίζει την καρδιά»· αλλά να γίνεται αυτό με μέτρο και ευταξία, εφόσον ο Θεός τα χορηγεί. Διότι ποιος θα φάει ή ποιος θα πιει χωρίς τη δική Του χορηγία; Διότι αν υπάρχει κάτι ωραίο, είναι δικό Του, και αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό Του. Να προσέχεις την ανάγνωση των Γραφών, ώστε όχι μόνο εσύ ο ίδιος να γνωρίζεις τους νόμους, αλλά και να τους εξηγείς στους άλλους. Να είσαι νηφάλιος και άγρυπνος ως αθλητής του Θεού. Κανένας που στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε αυτόν που τον στρατολόγησε· και αν κάποιος αγωνίζεται ως αθλητής, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Αντίψυχό σου γίνομαι εγώ, ο δέσμιος.

Αυτός είναι ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου. Μακάριος είναι εκείνος που ήπιε από αυτόν τον οίνο. Από αυτόν ήπιαν οι ακόλαστοι και ένιωσαν αιδώ, και οι αμαρτωλοί και λησμόνησαν τις οδούς των προσκομμάτων, και οι μέθυσοι και έγιναν νηστευτές, και οι πλούσιοι και επιθύμησαν την πτωχεία, και οι πένητες και πλούτισαν με την ελπίδα, και οι άρρωστοι και έγιναν δυνατοί, και οι αμαθείς και απέκτησαν σοφία.

Αυτός είναι ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου. Μακάριος όποιος ήπιε από αυτόν τον οίνο. Από αυτόν ήπιαν οι ακόλαστοι και απέκτησαν αιδώ, και οι αμαρτωλοί και λησμόνησαν τους δρόμους των προσκομμάτων, και οι μέθυσοι και έγιναν νηστευτές, και οι πλούσιοι και επιθύμησαν την πτωχεία, και οι πένητες και πλούτισαν στην ελπίδα, και οι άρρωστοι και έγιναν δυνατοί, και οι αμαθείς και απέκτησαν σοφία.

ΥϟΕ΄. Προς τον Συνοδίο. Περί οίνου και μέθης. Ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, όταν πίνεται με μέτρο για την ανάγκη του σώματος. Εκείνος όμως που καταναλώνεται πέρα από αυτήν, έχει χαρακτηριστεί άσωτος, υβριστικός και ακόλαστος. Διότι ο οίνος είναι ακόλαστος και η μέθη υβριστική.

Έτσι και εμείς ονομάζουμε τις εποχές πονηρές. Γι' αυτό, λέει, μη γίνεσθε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Κυρίου. Και μη μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία. Διότι η αμετρία σε αυτόν κάνει τους ανθρώπους θυμώδεις, θρασείς, ασταθείς, οργίλους και σκληρούς. Για ευφροσύνη έχει δοθεί ο οίνος, όχι για μέθη· τώρα όμως το να μη μεθά κανείς φαίνεται ότι αποτελεί δείγμα ανανδρίας και γελοιότητας. Ποια ελπίδα σωτηρίας υπάρχει λοιπόν; Γελοιότητα, πες μου, το να μη μεθά κανείς, εκεί όπου περισσότερο από όλα η μέθη θα όφειλε να αποτελεί γελοιότητα; Διότι, βεβαίως, και για τον ιδιώτη είναι καλό να βρίσκεται μακριά από τη μέθη· πολύ περισσότερο όμως για τον στρατιώτη, που αναστρέφεται ανάμεσα σε ξίφη, σε αίματα, σε σφαγές· πολύ περισσότερο για τον στρατιώτη, όταν και από αλλού εξάπτεται ο θυμός του, από την εξουσία, από την επιβολή της δύναμης, από το να βρίσκεται συνεχώς σε επιβουλές και μάχες. Θέλεις να μάθεις πού είναι καλός ο οίνος; Άκουσε τη Γραφή που λέει: «Δώστε οίνο σε εκείνους που βρίσκονται σε λύπη, και μέθη σε εκείνους που βρίσκονται σε οδύνη». Δικαιολογημένα· διότι γνωρίζει να μαλακώνει το τραχύ και το σκυθρωπό, και να απομακρύνει τη συννεφιά της θλίψης. «Οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου», λέει. Πώς λοιπόν προέρχεται η μέθη από τον οίνο; Διότι δεν είναι δυνατόν το ίδιο πράγμα να προκαλεί τα αντίθετα προς τον εαυτό του. Επομένως, η μέθη δεν προέρχεται από τον οίνο, αλλά από την αμετρία. Ο οίνος για κανέναν άλλο λόγο δεν μας έχει δοθεί, παρά μόνο για την υγεία του σώματος· αλλά και σε αυτό στέκεται εμπόδιο η αμετρία.

Όχι μόνο για να πίνεις, εφόσον θα επαρκούσε και η φύση του νερού, αλλά και για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό, θα γνωρίζεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να χρησιμοποιείς τον οίνο. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία; Θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα από εσένα προσδοκούν να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Και αν ρωτήσεις: «Γιατί υπάρχουν τα κτήνη;», σου αποκρίνεται ότι και αυτά υπάρχουν για χάρη σου. Διότι λέει: «Αυτός αναβλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Ποια ανάγκη έχεις από τη σελήνη; Άκουσέ τον να λέει: «Εποίησε τη σελήνη για να προσδιορίζει τους καιρούς». Και το ότι εποίησε όλα τα ορατά και τα αόρατα, και αυτό με σαφήνεια το δίδαξε λέγοντας: «Αυτός είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και κτίστηκαν». Και ότι θα υπάρξει λύτρωση από τον θάνατο, και αυτό σε διδάσκει λέγοντας: «Ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν θα με παραλάβει». Από πού προήλθε το σώμα μας; Και αυτό το λέει: «Ενθυμήθηκε ότι είμαστε χώμα». Πού καταλήγει πάλι; «Θα επιστρέψει στο χώμα του».

Αν όμως δεν θέλετε να απέχετε για αυτά, τουλάχιστον ας απέχετε εξαιτίας της δυσθυμίας και της αηδίας που προέρχονται από αυτό. Διότι ο οίνος δόθηκε για ευφροσύνη· «οίνος γαρ», λέγει η Γραφή, «ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου»· εσείς όμως καταστρέφετε και αυτήν την αρετή του. Ποια ευφροσύνη υπάρχει άραγε στο να μην έχει κανείς τις αισθήσεις του, να αισθάνεται μύριους πόνους, να βλέπει τα πάντα να περιστρέφονται, να κυριεύεται από σκοτοδίνη και, σαν τους πυρέσσοντες, να έχει ανάγκη από εκείνους που θα βρέξουν το κεφάλι του με λάδι; Αυτά δεν τα λέω απευθυνόμενος σε όλους, ή μάλλον απευθύνομαι σε όλους· όχι επειδή όλοι μεθούν —μη γένοιτο— αλλά επειδή εκείνοι που δεν μεθούν, δεν φροντίζουν αυτούς που μεθούν. Γι' αυτόν τον λόγο απευθύνομαι κυρίως σε εσάς, τους υγιείς· αφού και ο ιατρός, αφήνοντας τους ασθενείς, συζητά με εκείνους που τους παραστέκονται. Σε εσάς, λοιπόν, απευθύνω τον λόγο, παρακαλώντας σας ούτε εσείς να κυριευθείτε ποτέ από αυτό το πάθος, αλλά και να ανασύρετε εκείνους που έχουν αιχμαλωτιστεί από αυτό, ώστε να μη φαίνονται χειρότεροι από τα άλογα ζώα. Διότι εκείνα δεν επιζητούν τίποτα περισσότερο από την ανάγκη τους· αυτοί, όμως, έγιναν πιο παράλογοι και από εκείνα, ξεπερνώντας τα όρια του μέτρου.

Διότι ο οίνος, λέει, ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου· εσύ όμως τον καθιστάς αιτία αθυμίας. Διότι όσοι μεθούν υπερβολικά γίνονται βαρύθυμοι, καθώς βαθύ σκοτάδι κατακλύζει τους λογισμούς τους. Είναι άριστο φάρμακο, όταν τηρείται το άριστο μέτρο.

Δεν μνημόνευσε όμως μεταξύ αυτών ούτε τα θηρία ούτε τα ερπετά, επειδή αυτά τρέφονται με διαφορετική τροφή. Διότι τα μεν τρώνε χώμα, ενώ τα δε σάρκες. Και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, για να κάνει το πρόσωπο ιλαρό με το έλαιο· και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.

Δʹ. Σαφέστερα δε το έχει διατυπώσει ο Σύμμαχος: Αυτός που αναβλαστάνει χόρτο για τα κτήνη, και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, για να παραγάγει τροφή από τη γη, και κρασί για να ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου· για να κάνει το πρόσωπο να λάμπει με το λάδι, και ψωμί για να στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.

Γι' αυτόν τον λόγο, λέει, ο Θεός των όλων χορηγεί αδιάκοπα τις βροχές στη γη, ώστε να βλαστήσουν παντοειδείς καρποί· και με τον άρτο μεν να στηρίξει και να διαθρέψει τη φύση των ανθρώπων, με τον οίνο δε να τους ευφράνει και να καταστήσει τη ζωή πιο ευχάριστη, με το έλαιο δε όχι μόνο να τους θρέψει εσωτερικά, αλλά και εξωτερικά να λαμπρύνει τα σώματα, να ιλαρύνει δε και να φαιδρύνει το πρόσωπο του εσωτερικού ανθρώπου με το έλαιο που είναι θρεπτικό του θείου φωτός, το οποίο διαφέρει μόνο κατ' επίνοια από τον προαναφερθέντα οίνο. Διότι ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς είναι άμπελος, έτσι είναι και ελιά. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι σαν κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού». Διότι η διδασκαλία Του, κατά διαφορετική σχέση, είναι και οίνος και έλαιο και άρτος. «Θα χορτάσουν τα δένδρα του πεδίου». Ο δε Εβραίος και οι υπόλοιποι έχουν θέσει (το νόημα): «Του Κυρίου».

Όσο απέχει το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο εστερέωσε ο Κύριος το έλεός Του σε εκείνους που τον φοβούνται. Ακόμη και αν περιεργαστείς τα θεμέλια της γης, ούτε αυτά θα σου τα αποκρύψει, αλλά θα τον ακούσεις να λέει ότι «Επάνω στις θάλασσες την εθεμελίωσε». Και αν θελήσεις να μάθεις για τους σεισμούς από πού προέρχονται, θα σε απαλλάξει από κάθε απορία λέγοντας τα εξής: «Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει». Αν αναζητάς τη χρησιμότητα της νύχτας, και αυτό θα το μάθεις από αυτόν, ότι «Σε αυτήν θα διέλθουν όλα τα θηρία του δάσους». Και στο πού είναι χρήσιμα τα βουνά, θα σου πει: «Τα ψηλά βουνά είναι για τα ελάφια». Και γιατί υπάρχουν οι πέτρες, σου λέει: «Η πέτρα είναι καταφύγιο για τους λαγούς». Μάθε γιατί υπάρχουν τα άκαρπα δένδρα: «Εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία»· Γιατί υπάρχουν πηγές στις ερήμους; «Κοντά τους θα κατοικήσουν τα πετεινά του ουρανού και τα θηρία του αγρού». Γιατί υπάρχει ο οίνος; Όχι μόνο για να πίνεις, επειδή γι' αυτό θα αρκούσε και η φύση του νερού, αλλά για να ευφρανθείς και να χαρείς· διότι «ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Μαθαίνοντας δε αυτό, θα γνωρίσεις και μέχρι ποιο σημείο πρέπει να κάνεις χρήση του οίνου. Από πού τρέφονται τα πετεινά και τα άγρια θηρία, θα τον ακούσεις να λέει: «Όλα περιμένουν από εσένα, να τους δώσεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό».

Πράγματι λοιπόν, γλυκό ποτό είναι ο οίνος και θρεπτική τροφή ο άρτος· διότι ο μεν ευφραίνει, ο δε στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου. Αλλά τι είναι γλυκύτερο από τη Μητέρα του Θεού μου; Αυτή αιχμαλώτισε τον νου μου, αυτή κατέκτησε τη γλώσσα μου· αυτήν οραματίζομαι και στον ξύπνιο και στο όνειρό μου.

Η έπαρση, κατά το ρητό των αρχαίων, αποτελεί αποκοπή της προκοπής. Διότι αυτός που κυριεύεται από έπαρση δεν επιδέχεται βελτίωση. Η έπαρση είναι από τη φύση της ακάθαρτη. ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί του οίνου και της χρήσεώς του. «Ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου.» «Ακόλαστο πράγμα είναι ο οίνος και υβριστικό η μέθη· και κάθε άφρων εμπλέκεται με αυτά.» «Δώστε οίνο σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες και σε αυτούς που είναι σε οδύνη, για να ξεχάσουν την πενία τους και να μην θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Ο οίνος και οι γυναίκες κάνουν τους συνετούς να αποστατήσουν.» «Μην κάνεις τον γενναίο στην οινοποσία. Διότι ο οίνος κατέστρεψε πολλούς. Ο οίνος δημιουργήθηκε εξ αρχής για ευφροσύνη και όχι για μέθη. Αγαλλίαση της καρδιάς και ευφροσύνη της ψυχής είναι ο οίνος όταν πίνεται.» «Μην μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο οίνο, εξαιτίας του στομάχου σου και των συχνών σου ασθενειών.» Ο οίνος είναι δώρο από τον Θεό, το οποίο έχει δοθεί για παρηγοριά της ασθένειας σε αυτούς που σωφρονούν.

Επομένως, η μελέτη των θείων Γραφών —σύμφωνα με την εντολή του βασιλιά Δαβίδ, δηλαδή του πνευματικού νόμου ή του νου που διαθέτει ισχυρή όραση— η οποία μεταφέρεται, μέσω της μετάνοιας (της οποίας σύμβολο αποτελεί ο σάκος), με την πράξη των αρετών πάνω στην πέτρα, δηλαδή στον Χριστό, έχει από τη φύση της την ιδιότητα να προσκαλεί τον θείο υετό της γνώσης. Συνηθίζει επίσης να ικετεύει τον Θεό να εισακούσει τη γη της καρδιάς και να δωρίσει θείες βροχές χαρισμάτων, να χορηγήσει την αφθονία των καρπών της δικαιοσύνης, να καταλύσει, σαν άλλον λιμό, την προηγούμενη άγνοια των θείων πραγμάτων, και να καταστήσει την ψυχή χώρα γεμάτη από πνευματικά αγαθά, η οποία θα βρίθει από σιτάρι, κρασί και λάδι: με το πρώτο να στηρίζεται, ως λόγο πρακτικής γνώσης· με το δεύτερο να ευφραίνεται, ως θείο πόθο και ανανεωτικό της ερωτικής ζέσης κατά την έφεση προς τον Θεό· και με το τρίτο, ως λείο, ομαλό, διαυγή και φωτιστικό τρόπο και λόγο της απάθειας, απαλλαγμένο από κάθε γεώδη κίνηση, να ιλαρύνει το πρόσωπο των αρετών.

Γι' αυτό συχνά κατεβαίνουν σε αυτά πάχνες και χιόνια, και δέχονται πιο ψυχρούς αέρηδες σε σχέση με κάθε πεδινή έκταση. «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη», δηλαδή, τα πλήθη των ανθρώπων και ολόκληρη η θνητή φύση θα χορτάσουν από τα δικά σου έργα, τα οποία παρέχουν άφθονα γεννήματα τροφών. «Εσύ που κάνεις να φυτρώνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Μία φορά, λέει, πρόσταξες τη γη να βλαστήσει χορτάρι και χλόη, και μέχρι τέλους υπηρετεί το πρόσταγμά σου, παράγοντας ποικίλα και άφθονα χλωρά σπαρτά και χορτάρι για τα κτήνη. «Για να βγάλει άρτο από τη γη» με τη φροντίδα των γεωργών. «Και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, για να κάνει το πρόσωπό του ιλαρό με το έλαιο, και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Αυτό το βιώνουμε όλοι στην πράξη, καθώς με άρτο, οίνο και έλαιο συντηρούμαστε και ευφραίνεται η καρδιά μας. «Θα χορτάσουν τα δέντρα του κάμπου» βγάζοντας ώριμους και μεστωμένους καρπούς στην ώρα τους, και αυτοί που τα φροντίζουν τα περιποιούνται όπως πρέπει. «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες».

Ας δοξάσουμε τον Πατέρα που μας δημιούργησε· ας δοξάσουμε τον Υιό που μας έσωσε· ας δοξάσουμε το θείο Πνεύμα που μας ανακαίνισε· ας δοξάσουμε την τρισυπόστατη μία Θεότητα, όπως ακριβώς οι θεολόγοι με θεοπνευστία παρέδωσαν στην Εκκλησία του Θεού, και αφού έτσι, με ευσέβεια και άμεμπτα, με έργα και με λόγια δοξάσουμε την άκτιστη Τριάδα, ας προσέλθουμε με προθυμία σε αυτήν την τρίτη εβδομάδα των νηστειών, διότι και περί την τρίτη ώρα ο οικοδεσπότης δέχεται φιλάνθρωπα όσους έρχονται για εργασία και τους αποδίδει το δηνάριο. Ας μην αμφιβάλλουμε καθόλου όσοι καθυστερήσαμε μέχρι και την τρίτη ώρα, αλλά με προθυμία και χαρά ας προσέλθουμε σε αυτή την άριστη αμπελουργία, όχι «με διχασμένη καρδιά», σύμφωνα με τη σοφή παροιμία, αλλά ολόψυχα, όπως αυτός που σπέρνει και όπως αυτός που θερίζει, και ας εργαστούμε τα πρέποντα σε αυτό το αμπέλι της νηστείας, δηλαδή ας καθαρίσουμε τους λογισμούς μας, ας οργώσουμε με τις νηστείες, ας σκάψουμε με τις γονυκλισίες, ας κλαδέψουμε τις περίσσειες των φαγητών, ας ξεριζώσουμε τις παραφυάδες, δηλαδή τις ανωφελείς σκέψεις, και ας τις πετάξουμε έξω. Διότι, εάν εργαστούμε κατ' αυτόν τον τρόπο, οπωσδήποτε θα δρέψουμε από εκεί άριστο καρπό και θα πιούμε «από το γέννημα» ενός τέτοιου «αμπελιού» και θα ευφράνει την καρδιά μας και θα ιλαρύνει «το πρόσωπο με λάδι», όπως λέει ο Δαβίδ.

Εφόσον με κόπο, μέσω της πρακτικής φιλοσοφίας, με τον ιδρώτα του προσώπου μας κατευθυνόμαστε προς τον Θεό, αποδυναμώνοντας τα πάθη της σάρκας, καλλιεργώντας τον επιούσιο άρτο που προέρχεται από τη γεωργία των αρετών και ο οποίος στηρίζει τις καρδιές των ανθρώπων, τρέφεται ο Κύριος μαζί μας, στην τράπεζα των χαρισμάτων του. Όταν όμως, μέσω της απαθείας, αγιαστεί μέσα μας το όνομά του, και ο ίδιος βασιλεύσει σε όλες τις δυνάμεις της ψυχής μας, υποτάσσοντας και ειρηνεύοντας τα αντίρροπα στοιχεία, εννοώ δηλαδή το χειρότερο στον ανώτερο λογισμό, και το θέλημά του γίνει όπως στον ουρανό έτσι και σε εμάς, τότε ένα νέο ποτό, που υπερβαίνει κάθε λόγο, από τη σοφία του Λόγου, συγκερασμένο με κατάνυξη και γνώση μεγάλων μυστηρίων, πίνει μαζί μας στη δική του βασιλεία, η οποία πραγματοποιείται μέσα μας. Και καθώς εμείς γινόμαστε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος και υφιστάμεθα την καλή αλλοίωση με την ανακαίνιση του νου μας, τότε, όντας Θεός, θα συναναστρέφεται μαζί μας ως με θεούς, καθιστώντας αθάνατο το πρόσλημμα.

Έργο είναι το μίσος προς την ύλη, η νέκρωση της σάρκας, η φυγή από κάθε αιτία που ερεθίζει προς το πάθος το λογιστικό μέρος της ψυχής, η μεταμέλεια για τα πεπραγμένα. Επιπλέον, το να ξεπλύνει κανείς με τα δάκρυα την αρμύρα της αμαρτίας, να ρυθμίσει τα ήθη με την αγαθότητα του πνεύματος, και να καθαρίσει το εσωτερικό του ποτηριού, δηλαδή τον νου, μέσω της κατανύξεως, από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος. Και έτσι να βάλει μέσα του τον οίνο του λόγου, ο οποίος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου που καθαίρεται, και να τον προσφέρει στον Βασιλέα των πνευμάτων για γεύση. Τέλος δε, το να πυρωθεί έμπρακτα στη φωτιά της ασκήσεως, και με τους πόνους των αγώνων να αποτινάξει κάθε σκουριά της αμαρτίας, να ατσαλωθεί καλά και να βαπτιστεί στο νερό της κατανύξεως, και να γίνει κοφτερό ξίφος κατά των παθών και των δαιμόνων, αποκτώντας δύναμη. Αυτός που έφτασε σε αυτό το σημείο μέσα από πολλούς ασκητικούς αγώνες, έσβησε τη δύναμη της έμφυτης φωτιάς, έφραξε τα στόματα των λεόντων, δηλαδή των άγριων παθών, ενδυναμώθηκε στο πνεύμα ύστερα από την αδυναμία, έγινε ισχυρός, και σαν ένας άλλος Αυσιώτης έστησε τρόπαιο υπομονής νικώντας τον πειράζοντα.

Έτσι μας το βεβαιώνει ο μέγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος: «Διότι και η αυτομεμψία από μόνη της, επιτιθέμενη σαν κάποιο νοητό βάρος στο λογιστικό μέρος της ψυχής, όταν παραμείνει για καιρό, τη συντρίβει και την πιέζει, και εξάγει τον σωτήριο οίνο, αυτόν που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, δηλαδή τον εσωτερικό άνθρωπο. Τέτοιος οίνος είναι η κατάνυξη. Διότι, μέσω του πένθους, αποβάλλει συνθλίβοντας και τα πάθη, και γεμίζει την ψυχή με μακάρια χαρά, απαλλάσσοντάς την από το φοβερό τους βάρος. Γι' αυτό τον λόγο, Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Ας επικαλούμαστε τον Θεό και με τη γλώσσα και με τη θέληση και με τους λογισμούς, ώστε σε όλα με τα οποία αμαρτάνουμε να εφαρμόσουμε το μοναδικό σωτήριο φάρμακο· «Διότι δεν υπάρχει», λέει, «άλλο όνομα με το οποίο πρέπει να σωθούμε». Για όλα αυτά θα αρκέσει, και θα δώσει δύναμη για την προθυμία και θα εξαλείψει από την ψυχή τη ραθυμία που αναφύεται, ο άρτος που αληθινά στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, ο οποίος ήλθε από τον ουρανό φέρνοντάς μας τη ζωή, και με τον οποίο πρέπει με κάθε τρόπο να επιδιώκουμε να τρεφόμαστε· και κάνοντας το δείπνο αυτό ένα συνεχές έργο, πρέπει να προφυλασσόμαστε από την πείνα. Και να μην κάνουμε την ψυχή ασθενέστερη και χειρότερη στα πάντα, απέχοντας από την τράπεζα περισσότερο από όσο πρέπει, επειδή τάχα δεν είμαστε απολύτως άξιοι για τα μυστήρια, αλλά προσερχόμενοι στους ιερείς για τα αμαρτήματά μας, να πίνουμε από τα καθαρτήρια αίματα.

Τέτοια είναι η πρώτη καταβολή της σωτηρίας μας. Τέτοιο είναι το θεμέλιο της θείας πρόνοιας για εμάς. Αυτός είναι ο τρόπος όλης της θείας οικονομίας, η οποία ενεργείται υπερφυώς μέσα στα φυσικά μας στοιχεία, υπερουσίως μέσα στα ουσιώδη, και πάνω από τις δυνάμεις μας σε όλα τα δικά μας. Ο άρτος, λοιπόν, στηρίζει και ο οίνος ευφραίνει, κατά τον ψαλμωδό, την καρδιά του ανθρώπου. Επειδή, δηλαδή, η φύση του σώματός μας, αφού εξέπεσε οριστικά από την άφθαρτη και αθάνατη ζωή εξαιτίας της αμαρτίας και δεν μπορούσε πλέον να παραμένει και να υφίσταται από μόνη της, αλλά διαρκώς φθίνει, έχει ανάγκη από κάποια δύναμη που να εισρέει απ' έξω, η οποία θα αναπληρώνει τη θέση εκείνου που κενώνεται και θα διακόπτει την παντελή φθορά· και η δύναμη αυτή ονομάζεται τροφή, και καθώς αυτή διαιρείται σε βρώση και πόση, ο μεν άρτος είναι η προέχουσα και αναγκαιότατη βρώση, ο δε οίνος αναμεμειγμένος με ύδωρ είναι η πόση· ο μεν πρώτος λαμβάνεται για τη διατήρηση και συντήρηση της πιο στερεής ουσίας μέσα μας, πράγμα που συνιστά το να «στηρίζει», τα δε άλλα παραλαμβάνονται για τη συντήρηση της πιο υγρής, παράλληλα με τη δυνατότητα να ενισχύουν τη θερμότητα και να δίνουν γλυκύτητα στον οίνο. Εφόσον δε αυτά έχουν σαφώς και αναντίρρητα κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι ολοφάνερο ότι αυτά τα ίδια, τα οποία τρέφουν μέσω των εαυτών τους τη σωματική μας ουσία και έτσι τη στηρίζουν και τη συγκρατούν, ακόμη και πριν εισέλθουν μέσα μας, είναι δυνάμει δικό μας σώμα και αίμα· διότι, όταν αυτά βρεθούν μέσα μου, γίνονται δικό μου σώμα και αίμα μέσω της αλλοιωτικής δυνάμεως.