Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:15

Ο Χριστός όμως είναι η αλήθεια· και ως νέο φύραμα, που δεν έχει καμία σχέση με την παλαιά ζύμη και δεν μετέχει καθόλου ούτε στην αιγυπτιακή κακία ούτε στην παλαιότητα του Νόμου, καθεμιά από τις οποίες έχει ονομαστεί ζύμη από τον μεγάλο κήρυκα. Έχοντας διακρίνει αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο, θα έπρεπε λοιπόν να εξετάσουμε μήπως ο ορθός λόγος δεν αποδέχεται το επιχείρημα περί της χρήσεως των αζύμων. Διότι, πρώτον, πού είναι εύλογο αυτό, το να παραλαμβάνει κανείς το παντελώς άψυχο αντί του εμψύχου και μάλιστα αυτού που καθαίρει την ψυχή, το νεκρό αντί του άρτου της ζωής; Το στερούμενο ουσίας αντί της σοφίας ή του σοφού; Το πλέον άγευστο και αδρανές αντί του υψίστου των επιθυμητών, και του να γευθούμε τον αγαθό Κύριο και τον άρτο που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου; Το ατελές αντί του τελείου; Αυτό που αναδίδει την οσμή της παλαιάς και σαθρής νομοθεσίας αντί του νέου Αδάμ, του καινού σφαγίου, του οποίου το όνομα είναι μύρο που εκκενώθηκε και το οποίο ευωδιάζει όλη την κτίση; Αυτό που συμπορεύθηκε με τη σκιά και παρήλθε με τη φανέρωση της υπέρλαμπρης αλήθειας, αντί του αληθινού φωτός που φωτίζει κάθε άνθρωπο; Έπειτα.

Και ο ιερέας Αβιμέλεχ έδωσε στον Δαβίδ τους άρτους της προθέσεως, διότι εκεί δεν υπήρχε άλλος άρτος. Και πάλι ο Δαβίδ στους Ψαλμούς λέει: «και ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου». Και: «άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Και: «θα μας θρέψεις με άρτο δακρύων». Και ο Σολομών στις Παροιμίες: «η τιμή της πόρνης είναι όση και ενός άρτου». Και: «εκείνος που εργάζεται τη δική του γη θα χορτάσει από άρτους».

Όπως λοιπόν για το σώμα, καθώς προαναφέρθηκε, η ζωή δεν προέρχεται από το ίδιο, αλλά από έξω από αυτό, δηλαδή από τη γη, και χωρίς αυτά που υπάρχουν έξω από αυτό είναι αδύνατο να ζήσει, έτσι και η ψυχή, εάν δεν γεννηθεί από τώρα σε εκείνη τη γη των ζώντων και δεν τραφεί από εκεί πνευματικά και δεν αυξηθεί προκόπτοντας στον Κύριο και δεν ντυθεί από τη θεότητα άρρητα ενδύματα ουράνιου κάλλους, χωρίς εκείνη την τροφή είναι αδύνατο να ζήσει μέσα σε άφθαρτη απόλαυση και ανάπαυση. Διότι η θεία φύση έχει και άρτο ζωής, αυτόν που είπε: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και «ύδωρ ζων» και «οίνο που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου» και «έλαιο αγαλλιάσεως» και ποικιλόμορφη τροφή του ουράνιου Πνεύματος και ουράνια ενδύματα φωτός που προέρχονται από τον Θεό· σε αυτά συνίσταται η αιώνια ζωή της ψυχής. Αλίμονο στο σώμα, όταν στέκεται μόνο στη δική του φύση, διότι φθείρεται και πεθαίνει· και αλίμονο στην ψυχή, εάν παραμένει μόνο στη δική της φύση και εμπιστεύεται μόνο τα δικά της έργα, μην έχοντας κοινωνία με το θείο Πνεύμα, διότι πεθαίνει, αφού δεν αξιώθηκε την αιώνια ζωή της θεότητας. Διότι όπως ακριβώς συμβαίνει με τους ασθενείς, όταν το σώμα δεν μπορεί πλέον να λάβει τροφή, χάνουν κάθε ελπίδα γι' αυτούς και κλαίνε όλοι οι γνήσιοι φίλοι, οι συγγενείς και οι αγαπημένοι, έτσι κλαίει ο Θεός και οι άγιοι άγγελοι τις ψυχές που δεν τρέφονται με την ουράνια τροφή του Πνεύματος και δεν έζησαν μέσα στην αφθαρσία.

Όπως ακριβώς στο σώμα, όπως προελέχθη, η ζωή δεν πηγάζει από το ίδιο, αλλά από έξω από αυτό (δηλαδή από τη γη) και χωρίς αυτά που υπάρχουν έξω από αυτό είναι αδύνατο να ζήσει, έτσι συμβαίνει και με την ψυχή: εάν δεν γεννηθεί από τώρα σε εκείνη τη γη των ζώντων και δεν τραφεί από εκεί πνευματικά και δεν αυξηθεί προκόβοντας εν Κυρίω, και εάν δεν ενδυθεί από τη θεότητα ενδύματα άρρητου και ουράνιου κάλλους, εφόσον δεν ανήκει σε εκείνη τη φύση, είναι αδύνατο γι' αυτήν να ζήσει χωρίς εκείνη την τροφή με ανάπαυση και άφθαρτη απόλαυση. Διότι η θεία φύση έχει άρτο ζωής, αυτόν που είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και «ζωντανό νερό» και οίνο που ευφραίνει αληθινά την καρδιά του ανθρώπου και «έλαιο αγαλλιάσεως» και πάμπλουτη και πολυποίκιλη ουράνια και πνευματική τροφή, καθώς και ουράνια ενδύματα φωτός που προέρχονται από το Πνεύμα του Θεού. Σε αυτά βρίσκεται η αιώνια ζωή της ψυχής. Αλίμονο στο σώμα όταν παραμένει μόνο στη δική του φύση, διότι φθείρεται και πεθαίνει. Και αλίμονο επίσης στην ψυχή, όταν παραμένει μόνο στη δική της φύση και εμπιστεύεται μόνο τα δικά της έργα, χωρίς να έχει κοινωνία με το θείο Πνεύμα, διότι πεθαίνει, μην έχοντας αξιωθεί την αιώνια ζωή της θεότητας.

Αν λοιπόν έγινες θρόνος του Θεού και επιβιβάστηκε σε εσένα ο ουράνιος ηνίοχος και έγινε η ψυχή σου ολόκληρη πνευματικός οφθαλμός και ολόκληρη φως, και αν τράφηκες από εκείνη την τροφή του Πνεύματος και αν ποτίστηκες από το ζωντανό ύδωρ και από τον ένθεο και πνευματικό οίνο που ευφραίνει την καρδιά, και αν έχεις ενδύσει την ψυχή σου με τα ενδύματα του άρρητου φωτός, αν ο εσωτερικός σου άνθρωπος έχει αποκτήσει εμπειρία και βεβαιότητα για όλα αυτά, ιδού, ζεις την όντως αιώνια ζωή από τώρα, με την ψυχή σου να αναπαύεται μαζί με τον Κύριο. Αν όμως δεν τα απέκτησες και δεν τα έλαβες αυτά από τον Θεό αληθινά, ώστε να ζήσεις αληθινή ζωή, κλαίγε και λυπήσου και οδύρου, διότι δεν έχεις ακόμη επιτύχει τον αιώνιο και πνευματικό πλούτο, και τέτοια ζωή δεν έχεις ακόμη δεχθεί. Να έχεις δε πάντοτε πόνο για τη φτώχεια σου, παρακαλώντας τον Κύριο, επειδή στέκεσαι ακόμη στη φοβερή πενία της αμαρτίας. Είθε μάλιστα να είχε κανείς έστω πόνο για τη δική του φτώχεια, και να μη ζει με αμεριμνησία σαν να είναι χορτασμένος. Διότι εκείνος που έχει πόνο και αναζητά και παρακαλεί τον Κύριο αδιαλείπτως, γρήγορα θα επιτύχει τη λύτρωση και τον ουράνιο πλούτο, καθώς έλεγε και ο Κύριος όταν ανέπτυσσε τον λόγο για τον άδικο κριτή και τη χήρα: «Πόσο μάλλον ο Θεός θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα; Ναι, σας λέω, θα αποδώσει τη δικαιοσύνη τους γρήγορα».

Διότι, με τον ίδιο τρόπο που ο Κύριός μας, αν και είναι ένας κατά την ουσία, έλαβε πολλά ονόματα μεταφορικά για τη σωτηρία των ανθρώπων στο πλαίσιο της θείας οικονομίας —άλλοτε ονομαζόμενος πέτρα και θύρα, άλλοτε αξίνα και οδός, και πάλι άμπελος και άρτος— πέτρα, αφενός, λόγω του άσειστου και απρόσιτου της δύναμής του, θύρα, επειδή αυτός είναι η είσοδος της αιώνιας ζωής, αξίνα, επειδή αυτός αποκόπτει τις ρίζες της κακίας, οδός, επειδή αυτός οδηγεί τους άξιους στη γνώση της αλήθειας, άμπελος, επειδή από αυτόν καρποφορεί ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου, και ομοίως άρτος, επειδή στηρίζει την καρδιά του λογικού όντος, με τον ίδιο τρόπο και η άμωμη ψυχή που έχει οικειωθεί τον Λόγο του Θεού, αν και είναι μονότροπη, μέσα από τις πολλές προκοπές των πνευματικών αρετών θα αξιωθεί πάρα πολλών δωρεών. Αυτά τα ανέφερα για να καταδειχθεί ότι ο χαρακτηρισμός της νύμφης δεν νοείται μόνο με τρεις τρόπους, αλλά πολλαπλώς. Γνώριζε όμως τούτο, ότι υπάρχει κόπος ενώπιόν μας, μέχρι να εισέλθουμε «στο αγιαστήριο του Θεού, προς τον Θεό που ευφραίνει τη νιότη» μας.

ΛΟΓΟΣ ΙΓ'. Στο ρητό του Αποστόλου: «Ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χωματένιος, ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό». Και πώς αποβάλλουμε τον χωματένιο άνθρωπο και ενδυόμαστε τον Χριστό, έχοντας γίνει συγγενείς και αδελφοί του. Αφού μας φιλοξένησε θαυμάσια ο μακάριος Παύλος στην προηγούμενη τράπεζα των θείων του λόγων και χαροποίησε τις καρδιές μας, παραθέτει πάλι σε εμάς για εστίαση μια άλλη τράπεζα από τα θεόπνευστα λόγια του, γεμάτη αφενός από πνευματικά εδέσματα με τα οποία γνωρίζει να τρέφεται ο εσωτερικός μας άνθρωπος, ευφραινόμενος ταυτόχρονα και στηρίζοντας την καρδιά του με τον ζωτικό άρτο του λόγου και με τον ευφρόσυνο οίνο της σοφίας και της γνώσης του Θεού, και γεμάτη αφετέρου από τη θεία χάρη του Πνεύματος, από το οποίο η ψυχή γεμίζει με κάθε ευφροσύνη και αγαλλίαση και, αφήνοντας τα χαμηλά πράγματα αυτής της ζωής, ανέρχεται προς τους ουρανούς και τον Θεό με το ελαφρύ φτερό της διάνοιας.

Επιθυμούσε δε τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου· διότι στερούνταν παντελώς τον άρτο που στηρίζει την καρδιά, και είχε ανάγκη από την πιο λεπτή, και μικρή, και λογική τροφή, όπως και η Χαναναία, η οποία, όντας εθνική, ζητούσε να τραφεί από τα ψίχουλα. Τι σημαίνει λοιπόν τούτο; Πέθανε μεν ο εβραϊκός λαός ως προς τον Θεό, και τα οστά τους έγιναν νεκρά, εφόσον δεν πραγματοποιούν καμία κίνηση προς το αγαθό. Πέθανε δε και ο Λάζαρος ως προς την αμαρτία, δηλαδή ο λαός των εθνικών, και οι μεν Ιουδαίοι, έχοντας πεθάνει μέσα στις αμαρτίες τους, κατακαίονται στη φλόγα του φθόνου, φθονώντας, όπως λέει ο Απόστολος, επειδή οι εθνικοί έγιναν δεκτοί στην πίστη, ενώ ο άλλοτε φτωχός και στερημένος τιμής λαός των εθνών εύλογα διάγει πλέον στους κόλπους του Αβραάμ, του πατέρα των εθνών. Διότι και ο Αβραάμ, ενώ ήταν εθνικός, πίστεψε στον Θεό και μετέβη από την ειδωλολατρία στη θεογνωσία. Όσοι λοιπόν κοινωνούν στη μετάστασή του και στην πίστη, εύλογα αναπαύονται και στους κόλπους του, λαμβάνοντας ως κλήρο τους ίδιους τόπους, και μονές, και υποδοχές των αγαθών με αυτόν. Και επιθυμεί ο Ιουδαίος μία σταγόνα από τους παλαιούς ραντισμούς και καθαρμούς του νόμου, ώστε να δροσιστεί η γλώσσα του, και να έχει την παρρησία να πει κάτι σε εμάς, ωσάν ο νόμος να ήταν ακόμη σε ενέργεια, αλλά δεν το επιτυγχάνει.

Διότι κάποιος τρώει μεν τη σάρκα, όταν βαδίζει την οδό της πρακτικής· επειδή η σάρκα είναι δύσκολη στην κατεργασία, όπως ακριβώς και η πρακτική απαιτεί κόπο. Το δε αίμα το πίνει, σαν κρασί που ευφραίνει την καρδιά, ο θεωρητικός· διότι η θεωρία είναι άκοπη, ή μάλλον είναι ανάπαυση από τους κόπους, και μοιάζει με την πόση, επειδή και η πόση είναι πιο άκοπη από τη βρώση. «Αυτά τα είπε στη συναγωγή διδάσκοντας στην Καπερναούμ. Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, όταν άκουσαν, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι γογγύζουν οι μαθητές του γι' αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν βλέπετε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;» Για ποιον λόγο δίδασκε στη συναγωγή; Αφενός επειδή ήθελε να ελκύσει το πλήθος, και αφετέρου για να δείξει ότι δεν είναι αντίθετος προς τον νόμο που αναγινώσκεται στις συναγωγές. Γιατί όμως προέβαλε τέτοιους λόγους, αν και δεν επρόκειτο να ωφελήσει κανέναν, αλλά μάλλον να σκανδαλίσει πολλούς; Διότι και οι μαθητές του, αφού άκουσαν, είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Ποιο ήταν λοιπόν το κέρδος από αυτά τα λόγια; Και πάρα πολύ και μεγάλο.