Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 103:4

Διότι θα έλεγες κάπως έτσι, το γνωρίζουμε καλά, ότι τα θεία Χερουβίμ, όποια και αν είναι η φύση τους, είναι χωρίς υλική μορφή και είναι εντελώς αδύνατον να γίνουν ορατά από την ανθρώπινη φύση. Είναι όμως δυνάμεις ασώματες και πανάγιες, εγκατεστημένες γύρω από τον Θεό και δεχόμενες πρώτες την έλλαμψη από τον Θεό, λειτουργοί της πρώτης λαμπρότητας, νοερά πνεύματα ή ένα είδος φωτιάς άυλης και ασώματης. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον». Διότι αυτά βεβαιώνονται κοινώς και ομοίως για όλες τις ουράνιες δυνάμεις, οι οποίες έχουν αποκτήσει στη φύση τους το ανώλεθρο και το αθάνατο με τη χάρη Εκείνου που τις δημιούργησε. Εκείνα όμως που ίπτανται πάνω από την κιβωτό, τα οποία με τη σκιά των φτερών τους καλύπτουν το ιλαστήριο, είναι υλικά ως προς την ουσία τους και ενσώματα. Διότι έχουν κατασκευαστεί από καθαρότατο χρυσό, είναι σφυρήλατα και τορνευτά, και έχουν φιλοτεχνηθεί με εξαιρετική μαστοριά από ανθρώπινα χέρια, με τη σοφία που δόθηκε άνωθεν και την τέχνη του κατασκευαστή, διαμορφωμένα από κομψά και έντεχνα ελάσματα. Γι' αυτό και παρουσιάζουν περισσότερες διαφορές ως προς τις θεωρήσεις τους.

Ας δούμε λοιπόν ποια είναι τα επόμενα λόγια του κενοδόξου. Λέει, πράγματι: «Πώς λοιπόν, ενώ οι άγγελοι είναι πνεύματα και ζουν αιώνια, εσύ τους ζωγραφίζεις ανάμεσα σε νεκρούς και τους προσκυνάς, εφόσον ο προφήτης λέει: 'Ο ποιών τους αγγέλους αυτού πνεύματα και τους λειτουργούς αυτού πυρ φλέγον;'.» Από αυτά ποιος δεν θα καταλάβαινε και δεν θα γνώριζε ότι αυτά τα λόγια δεν ανήκουν στον ιερό Επιφάνιο, εκτός και αν είναι υπερβολικά εριστικός και φιλόνικος; Γι' αυτό, εφόσον αυτό έγινε αντιληπτό, έπρεπε κάθε αντίλογος να σταματήσει εδώ και να παύσει. Διότι ο Επιφάνιος δεν αγνοούσε τα όσα παρήγγειλε ο Θεός στον Μωυσή σχετικά με τα Χερουβίμ, ούτε απέρριπτε και περιφρονούσε τα λεγόμενα Άγια των Αγίων, μολονότι ήταν κατασκευασμένα από άψυχη ύλη, έστω και από την πιο πολύτιμη. Αντιθέτως, πίστευε ακράδαντα, τα περιέβαλλε με σεβασμό και τα τιμούσε αδιάκοπα, ακριβώς επειδή καταγόταν από το ιουδαϊκό γένος και είχε λάβει και ο ίδιος την άνωθεν κλήση μεταστρεφόμενος στη χριστιανική πίστη, αν βέβαια δεν πρέπει να θεωρήσουμε ότι λέει ψέματα εκείνος που συνέγραψε τον βίο του.

Αυτός δε ο γενναίος φαίνεται μεν να αποδέχεται τον προφήτη σε όσα λέγει περί των αγγέλων· κατηγορεί όμως τον Θεό, κατηγορεί και τον Μωυσή· τον πρώτο, ότι μάταια νομοθετεί αυτά που δεν θεωρούσε θεμιτό να νομοθετήσει, και τον δεύτερο, ότι υπηρέτησε άσκοπα και κοπίασε εις μάτην τόσο για την κατασκευή των Χερουβείμ όσο και των άλλων που πρόσταξε ο Θεός. Θα ήταν άξιος πολλών επαίνων αν τουλάχιστον συμπεριφερόταν σύμφωνα με το γράμμα και τα παλαιά καθιερωμένα· διότι αυτός αποδείχθηκε πιο απειθής και πιο δύστροπος και από τους ίδιους τους Ιουδαίους, επειδή δεν θέλησε να κατανοήσει ότι Αυτός που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα και τους λειτουργούς Του πυρ φλέγον, ο Ίδιος πρόσταξε στον νομοθέτη και την κατασκευή των Χερουβείμ από καθαρό χρυσό. Τι λοιπόν; Είχαν παραπεταχθεί και ατιμαστεί; Αλλά δεν θα το ανεχθεί αυτό ο Παύλος, ο οποίος τα αποκαλεί Άγια των αγίων και Χερουβείμ δόξης, δηλαδή δεδοξασμένα· διότι είχαν αξιωθεί πολλής δόξης μαζί με τα υπόλοιπα σκεύη που βρίσκονταν μέσα στη σκηνή, για τα οποία έχουμε πραγματευτεί εκτενέστερα αλλού.

Πώς, λοιπόν, ενώ οι άγγελοι είναι πνεύματα και ζουν αιώνια, εσύ τους ζωγραφίζεις ως νεκρούς και τους προσκυνάς, εφόσον ο προφήτης λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς»; Ποιος δεν θα καταλάβει ότι αυτά τα φληναφήματα δεν ανήκουν στον Επιφάνιο, εκτός και αν είναι υπερβολικά εριστικός και φιλόνικος; Διότι δεν μπορούμε να πούμε ότι ο Επιφάνιος αγνοούσε την κατασκευή των χρυσοποίκιλτων Χερουβίμ, κάθε άλλο μάλιστα, αφού καταγόταν από τους Ιουδαίους και ήταν πολύ καλά καταρτισμένος στα όσα αναγράφονται για την παλαιά Σκηνή, και είχε λάβει και ο ίδιος την άνωθεν κλήση για να μεταταχθεί στους Χριστιανούς, αν βέβαια δεν πρέπει να θεωρήσουμε ψευδή όσα έχουν συγγραφεί για τον βίο του. Αυτός όμως ο σπορέας αυτών των πικρών ζιζανίων, ενώ φαίνεται μεν από όσα λέει περί αγγέλων να αποδέχεται τον προφήτη, κατηγορεί όμως τον Θεό, κατηγορεί και τον Μωυσή, τον πρώτο επειδή νομοθέτησε μάταια πράγματα που δεν θεωρούσε θεμιτά, και τον δεύτερο επειδή υπηρέτησε άσκοπα στην κατασκευή των Χερουβίμ, τόσο επειδή τα κατασκεύασε όσο και επειδή ήταν νεκρά και από νεκρή ύλη λαξευμένο το έλασμα του χρυσού και όλα τα άλλα που είχαν διαταχθεί σχετικά με εκείνη την παλαιά Σκηνή.

Θα ήταν πολύ άξιος, εάν τουλάχιστον είχε πολιτευθεί σύμφωνα με το γράμμα και με τα όσα ήταν τότε καθιερωμένα. Διότι αυτός είχε απομακρυνθεί πολύ ακόμη και από την ιουδαϊκή πολιτεία, μη θέλοντας να κατανοήσει ότι Εκείνος που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα και τους λειτουργούς Του φλόγα φωτιάς, Αυτός ακριβώς παρήγγειλε στον οικείο Του θεράποντα Μωυσή να κατασκευάσει όλα εκείνα σύμφωνα με τον τύπο που του φανερώθηκε στο όρος. Αυτά ακριβώς που και ο Παύλος ονομάζει Άγια των Αγίων και Χερουβίμ δόξης, δηλαδή δεδοξασμένα. Και πράγματι είχαν αξιωθεί πολλής δόξης, ιδίως όντας ομού με τα ενδότερα της σκηνής. Αλλά αυτός ο άθλιος μάχεται και ενάντια σε όλη την Εκκλησία και ταυτόχρονα ενάντια στην αλήθεια, μάχεται δε όχι λιγότερο και ενάντια στον συνήγορο που συμπαρέλαβαν οι μάταιοι. Ο οποίος αποδείχθηκε τελικά όχι συνήγορος, αλλά φοβερός κατήγορος της συμμορίας τους. Και αυτός είναι ο Ιωάννης, ο ένδοξος καθηγεμόνας της Εκκλησίας, ο οποίος επαρκεί σε εμάς αντί πολλών άλλων, για να επιπλήξει και να νουθετήσει τους άφρονες, αναφέροντας τα εξής στον λόγο του «Εις το ένδυμα του ιερέως»: «Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφιά που είναι γεμάτη ευσέβεια. Διότι είδα σε εικόνα έναν άγγελο να καταδιώκει νέφη βαρβάρων. Είδα να καταπατώνται φύλα βαρβάρων και τον Δαβίδ να επαληθεύεται λέγοντας: Κύριε, μέσα στην πόλη Σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους».

Και αφού ανελήφθη, εκπλήρωσε τη δική του και του Πατρός υπόσχεση, όχι μετά από πολλές ημέρες, όπως είχε πει, αλλά όταν έφτασε η ημέρα της εορτής της Πεντηκοστής, ενώ αυτοί κάθονταν στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, καταπέμποντας από τον Πατέρα το Άγιο Πνεύμα του, το τελειωτικό και υπερτελές και προτέλειο, από το οποίο αφού πληρώθηκαν όχι αποσπασματικά, αλλά ο καθένας ολόκληρο, μιλούσαν σε άλλες γλώσσες, όχι ο καθένας σε διαφορετική και ποικιλοτρόπως, αλλά όλοι κοινά σε άλλες και στις ίδιες. Μάλλον δε, επειδή αυτοί ήταν δώδεκα στον αριθμό, έπρεπε και οι γλώσσες να διαμοιραστούν σε αυτούς σε δώδεκα, εφόσον ήταν και διαφορετικές οι γλώσσες, αλλά αυτές οι δώδεκα ήταν κατά τη φύση τους μία· διότι όλες ήταν ωσεί πυρός. Φλόγα αυτού του πυρός είδε ο προφήτης Δαβίδ και τους λειτουργούς του Θεού, του ενός Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό και μιλούσαν, λέει, καθώς το Πνεύμα τούς έδινε να αποφθέγγονται· όχι όπως οι δώδεκα γλώσσες, αλλά όπως το ένα Πνεύμα.

Πώς είναι δυνατόν να μην είναι, αφού πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο και εκεί και εδώ· εννοώ δηλαδή τον Υιό, προς τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο»· και για τον οποίο πάλι αναφέρεται: «Και έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο», και έπειτα «εμφύσησε». Γεν. Λύση. Αλλά, άριστε, θα σε ρωτήσω κι εγώ κάτι· και εσύ απάντησέ μου. Άραγε η λέξη «Πνεύμα», εννοώ δηλαδή αυτό το όνομα, εκλαμβάνεται πάντοτε από τη Γραφή με μία μόνο σημασία, όπως για το ένα Πνεύμα της Τριάδος, ή αναφέρεται και σε περισσότερα άλλα; Διότι, αν ισχυρίζεσαι ότι σημαίνει μόνο αυτό το ένα, πώς ονομάζεται Πνεύμα και ολόκληρη η θεότητα; Και πάλι ο Πατέρας, και επίσης ο Υιός, όπως έχει ειπωθεί: «σε εκείνον όμως που θα βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος»· και «Ο Θεός είναι Πνεύμα», και «Πνεύμα προ του προσώπου μας είναι ο Χριστός Κύριος». Και πώς απαριθμούνται επτά πνεύματα στον Ησαΐα; Και πάλι, άλλο είναι το πνεύμα της υιοθεσίας, λέει ο Απόστολος. Και πού θα κατατάξεις τις χιλιάδες και τις μυριάδες των αγγέλων, για τους οποίους λέει ο Δαβίδ: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα»; Ακόμη και τα πνεύματα των δικαίων, σύμφωνα με το χωρίο: «Πνεύματα και ψυχές δικαίων». Και το: «Κύριε, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου», το οποίο συνηθίζεται να λέγεται από τους αγίους. Και το ζωοποιό Πνεύμα που διαστέλλεται από το γράμμα που θανατώνει· και τα πνεύματα τα οποία, σύμφωνα με τον θεολογικότατο Ευαγγελιστή, ομολογούν ότι ο Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί και υπάρχει εν σαρκί.

Μιμήσου την ως τέκνο, μιμήσου την χωρίς να αποβλέπεις σε τίποτε άλλο, παρά μόνο σε Εκείνον που είπε: «ήλθα να βάλω φωτιά στη γη, και πόσο θα ήθελα να είχε ήδη ανάψει». Διότι αυτή είναι η πύρωση του Πνεύματος που αναζωπυρώνει τις καρδιές. Επειδή το άυλο και θείο πυρ συνηθίζει αφενός να φωτίζει τις ψυχές και να τις δοκιμάζει όπως τον καθαρό χρυσό στο καμίνι, και αφετέρου να καταναλώνει την κακία σαν αγκάθια και άχυρα. Διότι «ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον», που δίνει «εκδίκηση μέσα σε φλόγα πυρός σε όσους δεν τον γνωρίζουν και σε όσους δεν υπακούουν στο Ευαγγέλιό του». Αυτό το πυρ ενήργησε στους Αποστόλους, όταν μιλούσαν με πύρινες γλώσσες. Αυτό το πυρ, που περιέλαμψε τον Παύλο μέσω της φωνής, φώτισε μεν τη διάνοιά του, αλλά σκοτείνιασε την αίσθηση της όρασής του· διότι δεν είδε τη δύναμη εκείνου του φωτός όντας δίχως σάρκα. Αυτό το πυρ εμφανίστηκε στον Μωυσή στη βάτο. Αυτό το πυρ, με μορφή άρματος, άρπαξε τον Ηλία από τη γη. Την ενέργεια αυτού του πυρός αποζητώντας ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με, πύρωσε τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Αυτό το πυρ θέρμανε την καρδιά του Κλεόπα και των συνοδών του, όταν τους μιλούσε ο Σωτήρας μετά την Ανάσταση, εξού και οι άγγελοι και τα λειτουργικά πνεύματα μετέχουν στη λαμπρότητα αυτού του πυρός, σύμφωνα με το γραμμένο: «αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον».

γ'. Ονομάζεται θυσιαστήριο κατά το επουράνιο και νοερό θυσιαστήριο, στο οποίο οι ένυλοι ιερείς εικονίζουν τις νοερές και άυλες ιεραρχίες· και αυτοί πρέπει να είναι σαν πυρ φλέγον· ή κατά το άγιο μνήμα του Χριστού, στο οποίο ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό του ως θυσία στον Θεό και Πατέρα. Η κόγχη πάνω από το ιερό βήμα είναι τύπος του πρώτου ουρανού· η δε υπόλοιπη στέγη της Εκκλησίας είναι κατά τον τύπο του ορατού ουρανού, έχοντας τις κανδήλες αναμμένες από κάτω αντί για τα άστρα· και το βήμα είναι κατά μίμηση του επουράνιου θυσιαστηρίου· και όπως ακριβώς λειτουργούν οι άγγελοι του Θεού, έτσι και στο άγιο βήμα στέκονται οι ένυλοι ιερείς, παριστάμενοι και λατρεύοντες τον Κύριο ακατάπαυστα· και γι' αυτό αρμόζει στον ιερέα να είναι σαν πυρ φλέγον, καθώς και άμεμπτος από κάθε ρύπο και ψεγάδι· οι ιερείς παρομοιάζονται με αρχαγγέλους· διότι, όπως ακριβώς το Σεραφείμ έλαβε τον άνθρακα και τον έδωσε στον Ησαΐα, έτσι και οι ιερείς λαμβάνουν τον άρτο, δηλαδή το Δεσποτικό σώμα, και το δίδουν στον λαό.

Κορυφή δε του δωδεκαλίθου, όπως ακριβώς είναι ο απόστολος Πέτρος, είναι ο πύρινος ιστός του ιερέα σύμφωνα με τον προφήτη: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα». Και πάλι: «Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ;», το οποίο σημαίνει κόκκινο. Και πάλι, επειδή ο Χριστός φόρεσε κόκκινη χλαμύδα κατά το πάθος. Οι πρεσβύτεροι είναι κατά μίμηση των Σεραφείμ, καθώς είναι καλυμμένοι με τις στολές σαν να έχουν φτερά, αναβοώντας τον ύμνο με τις δύο πτέρυγες των χειλέων τους και κρατώντας τον νοητό άνθρακα, τον Χριστό, μεταφέροντάς τον στο θυσιαστήριο με τη λαβίδα του χεριού τους.

Και ας σε πείσει ο άγγελος του Κυρίου, ο οποίος κατέβηκε με τη μορφή του ίδιου του Κυρίου σε αυτούς που ήταν μαζί με τον Αζαρία, αυτός που ενέπνευσε δροσιά μέσα στη φωτιά και έψυξε την πυρά, ο οποίος μετέτρεψε τη φλόγα σε δορυφόρο αντί για πυρφόρο· το δε πιο παράδοξο από το παράδοξο είναι ότι αυτούς που η φλόγα συνέλαβε στο εσωτερικό της σαν μέσα σε κοιλιά, τους γέννησε αβλαβείς· ενώ εκείνους τους ασεβείς που άφησε ασύλληπτους έξω γύρω της, τους κατέστρεψε· αυτό είναι δείγμα της θείας δύναμης της παντοδύναμης εξουσίας του αγγέλου, η οποία είναι τόσο ρωμαλέα, ώστε να μπορεί να εξολοθρεύσει όλο τον κόσμο σε μια στιγμή· και μάρτυρας αυτού είναι η νυχτερινή σφαγή στο στρατόπεδο των Χαλδαίων κατά του Σενναχειρείμ από έναν μόνο θείο άγγελο, ο οποίος θανάτωσε αθόρυβα και χωρίς σπαθί ένα πλήθος εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδων, κάτι που ικετεύουμε τον Θεό να εκτελεστεί τάχιστα και τώρα στους παρόντες Χαλδαίους· εξάλλου, ο υλικός και σαρκοφόρος Αββακούμ μεταφέρθηκε ανάλαφρα από τον άυλο άγγελο από τα όρια της Ιερουσαλήμ προς τη Βαβυλώνα, φέρνοντας ο προφήτης τροφή στον συμπροφήτη Δανιήλ, ο οποίος τότε βρισκόταν φρουρούμενος στον λάκκο, και εισήλθε μαζί του και εξήλθε χωρίς να πάθει βλάβη, διατηρώντας άθικτες τις σφραγίδες του λάκκου, ως τύπο του τάφου του Χριστού, ώστε, όπως ο Χριστός ανήλθε από τον θάνατο και τον άδη, έτσι να ανέλθει και ο προφήτης σωζόμενος από τα ανθρωποκτόνα θηρία, ρίχνοντας στον άδη αυτούς που τον είχαν κατεβάσει στον άδη· όπως ακριβώς συνέβη με όμοιο τρόπο στους Χαλδαίους αυτή η αδέκαστη δίκη της απόφασης του Θεού, «Ο οποίος κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον»· σύμφωνα με τα οποία στα ιερά λόγια ονομάζονται οι μακάριοι άγγελοι, νομίζω, ως καθαρτικοί πολλές φορές των ανθρώπινων παθών, καυστικοί και τιμωρητικοί για τους εχθρούς του Θεού, και μεταδότες φωτός στους αφοτίστους των θνητών.