Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 109:1

Ήδη σου έδειξα, Ιουδαίε, από τις Γραφές και από την ίδια την αλήθεια, ότι το «Κύριος είπε προς εμέ· Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα», και το «Ζήτησε από μένα, και θα σου δώσω ως κληρονομία σου τα έθνη», και όσα ακολουθούν, έχουν ειπωθεί για την ένσαρκη οικονομία του Υιού του Θεού· πράγματα τα οποία και έγιναν και μαρτυρούνται από την ίδια την αλήθεια και από τους δικούς σας προφήτες. Αν όμως θέλεις, θα σου δείξω ότι και πριν από τον κόσμο γεννήθηκε, και ότι ο Χριστός είναι Θεός. Πρώτα όμως θέλω να μάθω από εσάς το εξής: ο Δαβίδ, ενώ ήταν βασιλιάς και προφήτης, ποιον Κύριο και Δεσπότη είχε; Είναι βέβαια φανερό και ομολογημένο ότι άλλον Κύριο δεν είχε, παρά μόνο Εκείνον που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. Ιδού, λοιπόν, ο ίδιος ο Δαβίδ λέγει για τον Χριστό ότι είναι Κύριός του, και ότι γεννήθηκε και πριν από τους αιώνες. Και βέβαια ο Δαβίδ δεν ανέβηκε στον ουρανό· λέγει όμως ο ίδιος στο βιβλίο των Ψαλμών, δηλαδή στον ρθ΄, τα εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθου στα δεξιά μου». Ιδού, λοιπόν, αποκαλεί τον Υιό του Θεού Κύριό του· διότι προς Αυτόν είπε ο Πατέρας, μετά την αγία εκ Παρθένου κατά σάρκα γέννησή Του, και το σωτήριο πάθος, και την εκ νεκρών ανάστασή Του, και την ανάληψή Του: «Κάθου στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Αλλά ίσως θα πεις, Ιουδαίε, ότι ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού έως ότου πραγματοποιήσει την τελευταία έλευσή Του στον κατάλληλο καιρό, την οποία προανήγγειλε μέσω των προφητών, σαν τάχα να μην είχε ακόμη έλθει. Και πώς στέκει αυτό, πες μου; Γιατί λέγει πάλι σ’ Εκείνον που ήδη κάθεται: «Κάθου»; Και προς ποιον εχθρεύθηκαν εκείνοι που έγιναν εχθροί, αν Εκείνος δεν είχε ακόμη έλθει; Διότι και αυτό το «Κάθου», το λέγει προς Εκείνον που ανέβηκε από τη γη στους ουρανούς, Του λέγει δηλαδή να καθίσει πάλι, όπως και πριν ήταν υπεράνω των εχθρών Του· ώστε να είστε εσείς οι Ιουδαίοι εχθροί Του και να καταπατείστε κάτω από τα πόδια του χριστιανικού γένους έως την τελευταία ώρα. Γι’ αυτό και δικαίως καταπατείστε, και δίκαιο θα είναι εκείνο που θα σας συμβεί· διότι ο καιρός που λέτε και περιμένετε έρχεται να σας προφθάσει ταχύτερα κι από βλέμμα· μαζί με αυτόν και εσείς και ο πλάνος στον οποίο πιστεύετε έχετε παραδοθεί στην υποδοχή του αιωνίου πυρός.

Και ο Δαβίδ λέγει: «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος, και σαλεύθηκε η γη». Να λοιπόν που και αυτοί ονομάζουν Κύριο Ύψιστο τον Εσταυρωμένο. Και ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Και θα έρθει Κύριος ο Θεός, και μαζί του όλοι οι άγιοι· και κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως, και δεν θα είναι ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα γίνει φως, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο». Διότι από την έκτη ώρα έως την εννάτη ώρα έγινε σκοτάδι πάνω σε ολόκληρη τη γη. Να λοιπόν που και ο Ζαχαρίας ονόμασε Κύριο και Θεό τον Σταυρωμένο. Και αν βέβαια πείτε ότι αυτά τα λέγουν για εκείνον που εσείς περιμένετε, ιδού πλέον ότι και εσείς ελπίζετε σε άνθρωπο που πρόκειται να σταυρωθεί ως κατάδικος. Αλλά άλλος δεν υπάρχει που να προφητεύθηκε, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, που κατέβηκε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την αειπάρθενο Μαρία, και που υπέμεινε αυτά τα πάθη για τη σωτηρία του κόσμου, καθώς προανήγγειλαν γι’ αυτόν οι προφήτες, όπως ήδη, παραθέτοντας τις μαρτυρίες και τις προφητείες τους για τον Χριστό, δείξαμε. Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς και να καθίσει στα δεξιά του Θεού, είπε και πάλι μέσω του Ζαχαρία: «Κατά την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, προς ανατολάς». Και ο Ψαλμωδός λέγει: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις πτέρυγες των ανέμων· και ανέβη ο Θεός με αλαλαγμό», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθου στα δεξιά μου», και τα εξής. Και το «ανέβη» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι προηγουμένως κατέβηκε;

«Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: “Κάθισε στα δεξιά μου, ώσπου να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;”». Δεν το λέγει αυτό μόνο ως προς τη θεότητά του: «Κάθισε στα δεξιά μου». Πώς θα μπορούσε άλλωστε ο θρόνος του να είναι «στον αιώνα του αιώνος»; Αλλά, λοιπόν, ως άνθρωπος έλαβε μερίδιο σε αυτή την τιμή· ως Θεός όμως έχει αιώνιο τον θρόνο. Και πάλι: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή υιός ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, τον στεφάνωσες με δόξα και τιμή και τον κατέστησες πάνω στα έργα των χεριών σου· όλα τα υπέταξες κάτω από τα πόδια του». Και: «Τον βλέπουμε δε τον Ιησού, που έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου, ώστε, χωρὶς Θεοῦ, να γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων, στεφανωμένος με δόξα και τιμή». Δεν έγινε κατώτερος από τους αγγέλους κατά τη φύση της θεότητάς του, αλλά κατά το πάθος της ανθρωπότητάς του. Όπως λοιπόν ήταν κατώτερος από τους αγγέλους ως άνθρωπος, εξαιτίας του παθήματος του θανάτου — επειδή οι άγγελοι έχουν αθάνατη φύση, ενώ αυτός, ως άνθρωπος, υπέμεινε το πάθος χωρὶς Θεοῦ για τη σωτηρία όλων· διότι όλα όσα έχουν θνητή φύση είχαν ανάγκη από αυτή τη θεραπεία, από το φάρμακο της ενανθρωπήσεως· μόνο η θεία φύση είναι χωρίς καμία ανάγκη· γι’ αυτό είπε: «Χωρὶς Θεοῦ θα γευθεί τον θάνατο για χάρη όλων» — έτσι και «στεφανωμένο με δόξα και τιμή» τον λέγει ως άνθρωπο. Διότι, μετά την ανάσταση και την ανάβασή του στους ουρανούς, έλαβε μερίδιο στη θεία δόξα και έγινε ανώτερος από τους αγγέλους· αφού κάθισε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δυνάμεως και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε αυτόν τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα. Διότι, όταν υπέταξε τα πάντα σε αυτόν, δεν άφησε τίποτε ανυπότακτο σ’ αυτόν.

Ομοίως και ο Χρυσόστομος, ο οποίος ομιλεί για την ψυχή και το σώμα, λέγει στον λόγο του Εἰς τὴν Ἀνάληψιν: «Σε ποια φύση είπε ο Θεός: “Κάθου ἐκ δεξιῶν μου”; Σ’ εκείνη που άκουσε: “Γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ”.» Και πάλι ο ίδιος, στο πρώτο βιβλίο Εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον, λέγει ότι ο Χριστός είναι Θεός, κρυμμένος μέσα σε ανθρώπινη φύση. Αφού λοιπόν ο πατέρας ονόμασε φύση το σώμα του Χριστού και στις δύο αυτές χρήσεις, είναι ολοφάνερο ότι το ονόμασε και πρόσωπο, αφού δεν υπάρχει φύση απρόσωπη.

Ψεύτης λοιπόν είναι ο Ιωάννης ο Κωνσταντινουπόλεως, όταν λέει ότι ο Θεός κρύβεται μέσα σε ανθρώπινη φύση, και ότι η φύση η οποία άκουσε επάνω στη γη το «γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις», αυτή άκουσε στους ουρανούς το «κάθου στα δεξιά μου».

Και αποκρινόμενος τους είπα: «Υποθέτω ότι, μετά την άρρητη ένωση του Χριστού, εκείνη που έγινε στη Ναζαρέτ μέσα στη μήτρα της αγίας Θεοτόκου, και μετά τον τόκο, και μετά την ανάληψή Του στον χερουβικό θρόνο, ο Σεβήρος, αφού συνάθροισε το δεκακέρατό του και εσάς, έκαμε για τον Χριστό μια άλλη, δεύτερη ένωση. Και γι’ αυτό σας παρέδωσε να λέτε ότι, μετά την ένωση που αυτός έκαμε στον Χριστό, το σώμα Του δεν πρέπει πλέον να ονομάζεται φύση, ούτε να ομολογούνται σ’ Αυτόν δύο ενωμένες φύσεις. Διότι, αν δεν έκαμε αυτό, ιδού, όλοι οι μακάριοι Πατέρες, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, μετά την ένωση του Χριστού στη Ναζαρέτ, μίλησαν για τις δύο φύσεις Του· άλλοι κατά τον τόκο στη Βηθλεέμ, άλλοι κατά την υπάντηση του Συμεών, άλλοι κατά το βάπτισμα· άλλοι πάλι, όπως και ο Κύριλλος, είπαν ότι Αυτός ραπίστηκε και έπαθε κατά τη χοϊκή φύση. Ο Πρόκλος, κατά την ψηλάφηση της πλευράς από τον Θωμά, κηρύσσει τη συνάφεια των φύσεων του Χριστού. Ο Βασίλειος, σχετικά με την τροφή μετά την ανάσταση, ονομάζει φύση το δεσποτικό σώμα. Ο Ιωάννης, στον χερουβικό θρόνο, μετά την αγία ανάληψη στους ουρανούς, ομοίως ονόμασε φύση τη δική μας φύση μέσα στον Χριστό, η οποία άκουσε από τον Πατέρα: Κάθου εκ δεξιών μου. Και όπου το πανάγιο σώμα ονομάζεται φύση, είναι φανερό ότι στον Χριστό αναγνωρίζονται δύο φύσεις. Λοιπόν, όπως είπα, ο νομοθέτης σας, ο Σεβήρος, έχει κατασκευάσει στον Χριστό κάποια δεύτερη ένωση μετά την αγία ανάληψη· και γι’ αυτό νομοθέτησε σε εσάς να μη λέτε ότι, μετά την ένωση, υπάρχουν στον Χριστό δύο φύσεις.» «Αλλά είναι του Κυρίλλου», λέει, «η φράση που λέγει ότι: Μετά την ένωση ο Χριστός είναι μία σεσαρκωμένη φύση· και γι’ αυτό δεν λέμε γι’ Αυτόν δύο φύσεις.»

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

Και ακόμη: Του ιδίου από τον ίδιο λόγο. Διότι το «ήταν» αναφέρεται στη θεότητά του, κ.τ.λ. Αυτά δε που παραθέσαμε σχετικά με το «Κάθου εκ δεξιών μου», έχουν ειπωθεί για το Κυριακό σώμα. Διότι εάν «εγώ γεμίζω τον ουρανό και τη γη», λέγει ο Κύριος, όπως αναφέρει ο Ιερεμίας· και ο Θεός περιέχει τα πάντα, αλλά δεν περιέχεται από κανέναν· σε ποιον θρόνο κάθεται; Το σώμα, επομένως, είναι αυτό προς το οποίο λέγει: «Κάθου εκ δεξιών μου».

Και τα εξής: Το σώμα λοιπόν είναι εκείνο στο οποίο λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου»· του οποίου έγινε εχθρός ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, και οι Ιουδαίοι, και οι Έλληνες. Μέσω αυτού του σώματος έγινε και ονομάστηκε αρχιερέας και απόστολος· μέσω αυτού μας παρέδωσε το μυστήριο λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου, το υπέρ ημών (έτσι στο πρωτότυπο), και το αίμα της Καινής Διαθήκης, όχι της Παλαιάς, το οποίο εκχύνεται υπέρ υμών».

Επειδή είναι ποιμένας του λαού, όπως λέει ο προφήτης: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, άκουσε προσεκτικά, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατα τον Ιωσήφ». Αθανάσιος: Ο ίδιος προφήτης τον ονόμασε και Κύριο και Θεό και ιερέα. Ζακχαίος είπε: Διάβασέ μου πού είναι γραμμένο. Αθανάσιος: Στον 109ο Ψαλμό αναφέρονται τα εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών, και κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου. Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου· από τη μήτρα σε γέννησα πριν από τον εωσφόρο. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Ζακχαίος είπε: Και πότε έγινε ιερέας; Για τον Σολομώντα έχει ειπωθεί το «κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», και μάλιστα «εις τον αιώνα»· διότι έτσι έχει ειπωθεί: «Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Αθανάσιος: Ο Σολομών ούτε ιερέας έγινε, ούτε σε όλη του τη ζωή ευαρέστησε τον Θεό, αλλά αφού έπραξε το πονηρό ενώπιον του Κυρίου, πέθανε· πώς λοιπόν παραμένει ιερέας εις τον αιώνα; Ζακχαίος είπε: Στον Χριστό, λοιπόν, είπε: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς υποπόδιο των ποδιών σου»;

Αθανάσιος: Ο Δαβίδ είπε: «Είπε ο Κύριος, δηλαδή ο Θεός, στον Κύριό μου, δηλαδή στον Χριστό: "Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να κάνω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου"». Ζακχαίος: Και ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού; Αθανάσιος: Αυτό λέει ο προφήτης. Ζακχαίος: Επομένως, είναι μεγαλύτερος ο Χριστός από τον Ευλογητό; Αθανάσιος: Μη γένοιτο. Ζακχαίος: Πώς λοιπόν κάθεται στα δεξιά του; Αθανάσιος: Ως Υιός μονογενής του δικού του Πατέρα. Ζακχαίος: Και πώς είναι ακόμη ιερέας, αν κάθεται στα δεξιά του; Αθανάσιος: Διότι δεν είναι μόνο ιερέας, αλλά και Θεός. Για τον λόγο αυτό, αν και ήταν κατά φύση Θεός, έλαβε σάρκα από τη Μαρία, ώστε, αφού έγινε άνθρωπος και ανέλαβε τη θυσία για χάρη μας, να γίνει ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Αυτός δεν έγινε ιερέας σύμφωνα με τον νόμο μιας σαρκικής εντολής, αλλά, επειδή χρίστηκε με Άγιο Πνεύμα, είναι ιερέας εις τον αιώνα. Ζακχαίος: Και πώς μπορεί αυτός που πέθανε επί Ποντίου Πιλάτου να είναι ιερέας εις τον αιώνα; Αθανάσιος: Αυτοί που είναι νεκροί στο φρόνημα προσηλώνονται στον θάνατό του. Όσοι όμως είναι ζωντανοί, βλέπουν την ανάστασή του. Ζακχαίος: Και ποιος μπορεί να με πείσει ότι αναστήθηκε; Αθανάσιος: Ο προφήτης Δαβίδ, ο οποίος λέει σε έναν ψαλμό: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά». Ζακχαίος: Επομένως, δεν ήταν άνθρωπος αποτελούμενος από ψυχή και σώμα;

Ναι, λέγει· αλλά αυτό ανήκει στη Θεία Οικονομία, και έγινε για να μη θεωρηθεί από τους χριστομάχους ως αντίθεος. «Διότι, μη νομίσετε», λέγει, «ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω». Και τι το παράξενο εάν Αυτός, που καταδέχθηκε τη γέννηση, τη φάτνη, τα σπάργανα και την περιτομή την όγδοη ημέρα, ανεβαίνει στα Ιεροσόλυμα για να παραστεί ενώπιον του Κυρίου σύμφωνα με τον νόμο; Αυτός, βέβαια, δεν επισκιάζεται τόσο πολύ από αυτά, ώστε και στον Στέφανο, όταν λιθοβολούνταν από τους Ιουδαίους, εμφανίζει τον Εαυτό Του να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός, αν και έχει την εκ δεξιών Του καθέδρα μόνιμη και αμετάπτωτη. Διότι λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Αλλά εκείνο μεν ισχύει άνω και θεϊκώς, τούτο δε κάτω και οικονομικώς εξαιτίας της πρόσληψης της ανθρώπινης φύσης, και επειδή Αυτός υπήρξε Θεός και άνθρωπος, μία υπόσταση αποτελούμενη και από τα δύο· και μέσω αυτής της μίας υπόστασης είναι και τα δύο, και έτσι υπάρχει και γνωρίζεται· ώστε, με την κοινωνία των φύσεων και των οικείων σε αυτές ιδιωμάτων, να μας εξασφαλίσει τη σωτηρία με τον πιο εύκολο και σύντομο τρόπο. «Διότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο». Τι λοιπόν; Κάθε πρωτότοκος είναι άγιος;

Εξ αυτού και ο ίδιος, ο οποίος σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, ομολογεί για τον εαυτό του λέγοντας: «Απεστάλην από τον Πατέρα»· και, «Με απέστειλε ο Πατέρας», επιβεβαιώνοντας τα ίδια σε πολλές ρήσεις. Επομένως, δεν απεστάλη ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός και Κύριος, Υιός από τον Κύριο Πατέρα, όπως και στο «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο», αναφέρεται το «από τον Κύριο»· και το, «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου». Λαμβάνει δε και σε αυτά τον θρόνο του Δαβίδ, του κατά σάρκα γενεαλογούμενου πατέρα του: «Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Και κατανόησε τον λόγο και το δόγμα που συνυφαίνεται με αυτήν την ερμηνεία. Διότι οι αιρετικοί, διασαλεύοντας τα πάντα, ερευνούν και ρωτούν υποκριτικά: Εάν αυτό επακολούθησε της σαρκώσεως του Χριστού· δηλαδή, το ότι έλαβε τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και βασίλευσε στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες.

Αναγγέλλει, λοιπόν, την καθέδρα του, και λέει στον εκατοστό ένατο (Ψαλμό): «Είπεν ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· ενώ στον ένατο (Ψαλμό) διακηρύσσει μεγαλοφώνως και την επελθούσα καταστροφή του διαβόλου: «Κάθισες σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επιτίμησες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής». Διότι, το γεγονός ότι έλαβε όλη την εξουσία της κρίσεως από τον Πατέρα δεν το απέκρυψε, αλλά προαναγγέλλει ότι αυτός θα έρθει ως κριτής των πάντων, στον μεν εβδομηκοστό πρώτο (Ψαλμό): «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με δίκαιη κρίση»· στον δε τεσσαρακοστό ένατο λέει: «Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό του. Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του· διότι ο Θεός είναι κριτής»· και στον ογδοηκοστό πρώτο: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών· και στο μέσο αυτών θα κρίνει τους θεούς». Και βεβαίως, την κλήση των εθνών μπορεί κανείς να τη μάθει από αυτήν (τη Βίβλο) σε πολλά σημεία, και μάλιστα από τον τεσσαρακοστό έκτο: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως»· και στον εβδομηκοστό πρώτο: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα· βασιλιάδες της Θαρσείς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα· βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα προσκομίσουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν».

Γι' αυτό του λέει ο Πατέρας: «Κάθου στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». «Όλα τα πρόβατα και τα βόδια». Με αυτά υπαινίσσεται εκείνους από τον Ισραήλ που πιστεύουν. «Ακόμη δε και τα κτήνη του πεδίου». Μέσω αυτών δηλώνει τα έθνη. «Τα πετεινά του ουρανού», υποδηλώνουν όσους έχουν έπαρση στον βίο τους και υψηλοφρονούν, τους πλέον άλογους.

Ψαλμός ΡΘ΄ Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. Με τα παρόντα λόγια υποδηλώνει την κατά σάρκα γέννηση του Κυρίου, και τον ευαγγελικό του λόγο, ο οποίος κατεκυρίευσε όλα τα έθνη, καθώς και την άνοδό του στους ουρανούς, με την οποία αρχίζει ο ψαλμός λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου.

«Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Και το ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι εχθροί, το δηλώνει ο Απόστολος ανακράζοντας: «Όταν καταργήσει τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες, έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος».

Εάν, λοιπόν, νομίζουν ότι, ακόμη και πριν γίνει άνθρωπος και υπομείνει τον σταυρό, ο Σωτήρας δεν ήταν Κύριος και Βασιλιάς, αλλά τότε άρχισε να είναι Κύριος, ας γνωρίζουν ότι προφέρουν και πάλι φανερά τα λόγια του Σαμοσατέως. Εάν όμως, όπως διαβάσαμε και προείπαμε στα προηγούμενα, είναι Κύριος και Βασιλιάς αιώνιος, εφόσον ο Αβραάμ τον προσκυνούσε ως Κύριο, και ο Μωυσής έλεγε: «Και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό»· και ο Δαβίδ έψαλλε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου»· και, «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Η βασιλεία σου είναι βασιλεία όλων των αιώνων»· είναι φανερό πως, και πριν γίνει άνθρωπος, ήταν Βασιλιάς και Κύριος αιώνιος, υπάρχοντας ως εικόνα και Λόγος του Πατέρα. Εφόσον δε ο Λόγος είναι αιώνιος Κύριος και Βασιλιάς, είναι και πάλι ολοφάνερο ότι ο Πέτρος δεν έλεγε πως έχει δημιουργηθεί η ουσία του Υιού, αλλά αναφερόταν στην κυριότητά του επάνω σε εμάς, η οποία επήλθε όταν έγινε άνθρωπος και, λυτρώνοντας τους πάντες με τον σταυρό, έγινε Κύριος και Βασιλιάς των πάντων. Εάν όμως φιλονικούν επειδή έχει γραφτεί η λέξη «εποίησε», μη θέλοντας να δεχτούν ότι το «εποίησε» ειπώθηκε ως ισοδύναμο με το «απέδειξε», είτε επειδή δεν το κατανοούν είτε εξαιτίας της χριστομάχου προαιρέσεώς τους, ας ακούσουν ότι, ακόμη και έτσι, τα λόγια του Πέτρου έχουν ορθό νόημα.

...φαίνεται· έτσι και ο Χριστός, όντας εκ φύσεως Κύριος και αΐδιος Βασιλεύς, δεν γίνεται Κύριος τότε που αποστέλλεται, ούτε λαμβάνει τότε την αρχή του να είναι Κύριος και Βασιλεύς· αλλά αυτό που είναι πάντοτε, αυτό ακριβώς καταστάθηκε και τότε κατά σάρκα, και, αφού λύτρωσε τους πάντες, γίνεται με αυτόν τον τρόπο Κύριος ζώντων και νεκρών· διότι σε Αυτόν πλέον υποτάσσονται τα πάντα· και αυτό ακριβώς είναι που ψάλλει και ο Δαβίδ: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Διότι ο μεν Μωυσής έχει πει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι στα μάτια σας»· ο δε Δαβίδ, στον μεν εκατοστό ένατο ψαλμό: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· στον δε δέκατο πέμπτο: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά».

Εάν, λοιπόν, νομίζουν ότι, ακόμη και πριν γίνει άνθρωπος και υπομείνει τον σταυρό, ο Σωτήρας δεν ήταν Κύριος και βασιλιάς, αλλά τότε έλαβε την αρχή του να είναι Κύριος, ας γνωρίζουν ότι εκστομίζουν ολοφάνερα πάλι τα λόγια του Σαμοσατέα. Αν όμως, όπως διαβάσαμε και προείπαμε στα προηγούμενα, είναι Κύριος και βασιλιάς αΐδιος, καθώς ο μεν Αβραάμ τον προσκυνούσε ως Κύριο, ο δε Μωυσής λέει: «και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θείο και πυρ παρά Κυρίου από τον ουρανό», και ο Δαβίδ ψάλλει: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου» και «ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου» και «η βασιλεία σου είναι βασιλεία πάντων των αιώνων», είναι ολοφάνερο ότι, και πριν γίνει άνθρωπος, ήταν βασιλιάς και Κύριος αΐδιος, υπάρχοντας ως εικόνα και Λόγος του Πατέρα. Εφόσον δε ο Λόγος είναι αΐδιος Κύριος και βασιλιάς, είναι πάλι προφανές ότι ο Πέτρος δεν έλεγε ότι έχει δημιουργηθεί η ουσία του Υιού, αλλά αναφερόταν στην κυριότητά του που πραγματοποιήθηκε σε εμάς, όταν έγινε άνθρωπος και, λυτρώνοντας τους πάντες με τον σταυρό, έγινε Κύριος και βασιλιάς των πάντων. Εάν, όμως, επειδή έχει γραφτεί το ρήμα «εποίησε» φιλονικούν, μη θέλοντας να εκληφθεί ως ταυτόσημο το «εποίησε» με το «απέδειξε», είτε επειδή δεν κατανοούν είτε εξαιτίας της χριστομάχου προαίρεσής τους, ας ακούσουν ότι και υπό αυτήν την έννοια τα λόγια του Πέτρου έχουν ορθό νόημα.

Διότι σε αυτόν πλέον τα πάντα υποτάσσονται, και αυτό είναι που ψάλλει και ο Δαβίδ: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Διότι δεν έπρεπε να γίνει η λύτρωση μέσω κάποιου άλλου, αλλά μέσω εκείνου που είναι κατά φύση Κύριος, ώστε να μην κτιζόμαστε μεν μέσω του Υιού αλλά να ονομάζουμε άλλον ως κύριο, και να περιπέσουμε στην αρειανική και την ελληνική αφροσύνη, υποδουλωμένοι «στην κτίση παρά στον Θεό που έκτισε» τα πάντα.

Ο Πέτρος, λοιπόν, έχοντας μάθει αυτά από τον Σωτήρα, διορθώνοντας τους Ιουδαίους και ως προς τα δύο σημεία λέει: Ω Ιουδαίοι, οι θείες γραφές εξαγγέλλουν ότι έρχεται ο Χριστός, και εσείς μεν τον θεωρείτε ως έναν απλό άνθρωπο, σαν έναν από τους απογόνους του Δαβίδ· τα όσα όμως έχουν γραφτεί για αυτόν δεν υποδηλώνουν ότι είναι τέτοιος, όπως εσείς λέτε, αλλά μάλλον τον εξαγγέλλουν ως Κύριο και Θεό και αθάνατο και «χορηγό ζωής». Διότι αφενός ο Μωυσής έχει πει: «θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας», αφετέρου ο Δαβίδ στον μεν εκατοστό ένατο ψαλμό λέει: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», στον δε δέκατο πέμπτο: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά». Το ότι, λοιπόν, τέτοιου είδους ρητά δεν αναφέρονται στον Δαβίδ, το μαρτυρεί ο ίδιος, λέγοντας ότι ο Ερχόμενος είναι Κύριός του. Αντιλαμβάνεστε άλλωστε και εσείς ότι αυτός πέθανε, και τα λείψανά του βρίσκονται ανάμεσά σας. Το ότι, όμως, ο Χριστός πρέπει να είναι τέτοιος, όπως ακριβώς λένε οι γραφές, ασφαλώς θα το συνομολογήσετε και εσείς· διότι οι λόγοι αυτοί έχουν ειπωθεί από τον Θεό, και δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ψεύδος σε αυτούς.

Του ιδίου, Περί του δοξασμού του Δεσπότη Χριστού. Από τον λόγο περί πίστεως. Ο Στέφανος λέει: «Βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως «του Θεού». Δεν είπε ότι έχει δει τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατρός, αλλά τον Υιό του ανθρώπου, το κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, το οποίο ο Παύλος λέει ότι κάθισε εκ δεξιών του Θεού. Περί αυτού του σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικώς εκ προσώπου του Πατρός: «Κάθισε εκ δεξιών μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου», επειδή προγνώριζε ότι εχθροί επρόκειτο να είναι ο διάβολος και οι αντίθετες ενέργειες που συνεργούν με αυτόν, οι οποίες εχθρεύονταν τον κυριακό άνθρωπο, καθώς γνώριζαν ότι διά του θανάτου Του καταργούνταν οι ίδιες καθώς και αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή ο διάβολος.

Από τον ίδιο λόγο Διότι εκείνοι που υποβιβάζουν τη θεότητα του Λόγου, θεωρώντας ότι ο Κύριος δεν δύναται από μόνος του να αποκρούσει τους εχθρούς, νομίζουν ότι ο Πατέρας έχει πει στον Υιό: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Ας γνωρίζουν, λοιπόν, οι απαίδευτοι ότι αυτό έχει γραφτεί για τον κατά σάρκα νοούμενο άνθρωπο. Διότι στον ίδιο τον Δαβίδ έχει γραφτεί περί του κυριακού ανθρώπου: «Ο εχθρός δεν θα υπερισχύσει εναντίον σου».

Από τον ίδιο λόγο. Το σώμα, λοιπόν, είναι εκείνο στο οποίο λέει «κάθου εκ δεξιών μου», του οποίου εχθρός έγινε ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, καθώς και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες.

Δεν είπε ότι είδε τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατέρα, αλλά τον Υιό του Ανθρώπου, το Κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, για το οποίο και ο Παύλος λέει: «ο οποίος κάθισε εκ δεξιών του Θεού»· περί του οποίου σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικά εκ προσώπου του Πατέρα: «κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτούς δηλαδή που προγνώριζε ότι θα γίνουν εχθροί, τον διάβολο και τις αντίπαλες ενέργειες που συνεργάζονταν μαζί του, οι οποίες εχθρεύονταν τον Κυριακό άνθρωπο, επειδή γνώριζαν ότι διά του θανάτου του καταργούνται και οι ίδιες και εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου, ο διάβολος, καθώς και τους Ιουδαίους που τον εχθρεύτηκαν. Σε αυτούς εκπληρώνεται το γεγραμμένο: «με μίσησαν αναίτια», επειδή, ενώ διδάσκονταν όσα ήταν προς ωφέλειά τους, εκείνοι τολμούσαν να τον μαστιγώνουν και να τον σταυρώνουν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη, δαιμονισμένο και άνθρωπο αμαρτωλό, αν και μέσω αυτού κατακρίθηκε η αμαρτία. Για αυτόν έχει γραφτεί: «θα δουν αυτόν που λόγχευσαν», τον οποίο, όταν θα δουν κατά την Κρίση να κρίνει ζώντες και νεκρούς, όπως λέει ο Ιωάννης για τον Κύριο, καθώς «του έδωσε την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός Ανθρώπου», μεταμελούμενοι, η κάθε φυλή ξεχωριστά, θα λένε: αυτός ήταν που κάποτε τον είχαμε ως περίγελο λέγοντάς του: «άλλους έσωσες, τον εαυτό σου δεν μπορείς να τον σώσεις».

Αναφέρεται, λοιπόν, στο σώμα του Κυρίου εκείνο που έχει γραφτεί διά του Δαβίδ: «κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Διότι πριν από αυτήν την προφητεία του Δαβίδ, ο Λόγος βρισκόταν στους κόλπους του Πατρός· δεν είχε εχθρούς στον ουρανό. Διότι κανείς δεν βρισκόταν μαζί με τον Πατέρα πριν από την κτίση, παρά μόνο ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα· επειδή ο Πατέρας, διά του Υιού, εποίησε τους απείρους αιώνες, τις αρχές και τις εξουσίες, και πάσα την κτίση. Εκείνος, λοιπόν, που δεν είχε με κανέναν κοινό κτήμα ή πράγμα, αλλά είναι Κύριος των πάντων, ο Θεός Λόγος, στον οποίο κανείς δεν δύναται να αντισταθεί, πώς θα μπορούσε να έχει εχθρούς; Διότι εκείνοι που μειώνουν τη θεότητα του Λόγου, θεωρώντας ότι τάχα ο Κύριος δεν μπορούσε να αμυνθεί από μόνος του απέναντι στους εχθρούς, νομίζουν ότι ο Πατέρας είπε προς τον Υιό: «κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτό, όμως, ας το γνωρίσουν έστω και τώρα οι απαίδευτοι, ότι έχει γραφτεί για την ανθρώπινη φύση που νοείται στον Σωτήρα. Διότι στο ίδιο βιβλίο του Δαβίδ, έχει γραφτεί σχετικά με τον κυριακό άνθρωπο: «εχθρός δεν θα ωφεληθεί εις βάρος σου», και πάλι: «μάστιγα δεν θα πλησιάσει το σκήνωμά σου».

Του ιδίου από τον ίδιο λόγο. «Ο Κύριος», λέει, «στον ουρανό ετοίμασε τον θρόνο του». Άλλο πράγμα είναι το «ο ουρανός είναι θρόνος μου» και άλλο το να ετοιμάζεται θρόνος στον ουρανό ως σε κάποιον τόπο. Πολύς βέβαια θα ήταν ο λόγος περί αυτών προς διήγηση επί του παρόντος, αλλά οι προαναφερθέντες θρόνοι δηλώνουν την υποταγή όλης της κτίσεως. Αυτά δε τα προτάξαμε σχετικά με το «κάθου εκ δεξιών μου», επειδή έχει λεχθεί για τον κυριακό άνθρωπο. Διότι, εάν «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος», όπως λέει ο Ιερεμίας, και ο Θεός τα χωράει όλα, ενώ δεν χωρείται από κανέναν, σε ποιον θρόνο κάθεται; Το σώμα λοιπόν είναι εκείνο στο οποίο λέει «κάθου εκ δεξιών μου», του οποίου έγινε εχθρός ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, καθώς και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες· μέσω αυτού του σώματος έγινε και ονομάστηκε αρχιερέας και απόστολος, μέσω αυτού μας παρέδωσε το μυστήριο λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου το υπέρ υμών» και το αίμα της Καινής Διαθήκης, όχι της παλαιάς, «το υπέρ υμών εκχυνόμενον». Η θεότητα εξάλλου δεν έχει ούτε σώμα ούτε αίμα, αλλά ο άνθρωπος τον οποίο ενδύθηκε από τη Μαρία έγινε η αιτία αυτών, για τον οποίο είπαν οι απόστολοι: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εμάς».

Περί κυριότητος. Ο Δαβίδ λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Εάν δε αντιλέγουν οι αιρετικοί υποστηρίζοντας ότι αυτό αναφέρεται στον Δαβίδ, τους ελέγχει αυτό που ελέχθη από τον Σωτήρα: «Τι λέτε περί του Χριστού; Τίνος υιός είναι; Λέγουν: Του Δαβίδ». Απαντά ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, τον ονομάζει Κύριο;». Πάλι περί του Πατρός: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος». Περί δε του Υιού, λέγει: «Ο δε Κύριος από τη Σιών θα ανακράξει, και από τον ουρανό θα δώσει τη φωνή του, και θα σειστεί ο ουρανός και η γη. Ο δε Κύριος θα σπλαχνιστεί τον λαό του, και θα ενισχύσει ο Κύριος τους υιούς του Ισραήλ. Και θα επιγνώσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, ο οποίος κατασκήνωσα στη Σιών, στο άγιο όρος». Αυτός δε που κατασκήνωσε, δηλαδή ο Υιός, λέγει: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν πάνω στη Σιών, το άγιο όρος του», και τα εξής.

Αφού δε μίλησε για το Πνεύμα λέγοντας ότι «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου», προχωρώντας πιο κάτω λέγει: «Και ο Κύριος εκ δεξιών σου»· επομένως, το Πνεύμα βρίσκεται πάλι εκ δεξιών του Υιού.

Όπως λοιπόν είπε προς τον δικό Του Υιό: «Κάθου εκ δεξιών μου»· από το γεγονός δε ότι έβαλε τον Υιό να καθίσει εκ δεξιών, είναι δυνατόν να συμπεράνουμε ότι κατ' εντολήν είπε και στο δικό Του Πνεύμα: «Κάθου εξ αριστερών μου». Η προσωνυμία όμως αυτού που κάθεται είναι δηλωτική αξιώματος· διότι αυτός που κάθεται είναι εμπερίγραπτος στον τόπο όπου κάθεται. Ο Θεός μας όμως είναι απερίγραπτος ως προς τη φύση Του· φαίνεται δε να περιγράφεται όταν προσλαμβάνει σώμα· διότι η Γραφή δεν ανθρωποποιεί τον Θεό, αλλά ομιλεί σύμφωνα με τα δικά μας δεδομένα, προκειμένου να φανερώσει τα όσα μας υπερβαίνουν σε μια τέτοια φύση. Επειδή δε στον εκατοστό ένατο ψαλμό λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθου εκ δεξιών μου»· και αφού αυτοί έχουν καθίσει, λέγει η Γραφή προς τον ίδιο τον Χριστό: «Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ»· και, «Ο Κύριος βρίσκεται εκ δεξιών σου»· είναι προφανές λοιπόν ότι το Πνεύμα βρίσκεται εκ δεξιών.

Πάλι ο αιρετικός, θέλοντας να δείξει ότι το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Λόγο του Θεού, λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Θέλοντας δε ο Σωτήρας να δείξει ότι όχι μόνο το Πνεύμα αποκαλεί Κύριο τον Χριστό, αλλά και ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι Κύριος και Θεός, ερωτηθείς από έναν Ιουδαίο που έλεγε: «Επιστάτη, ποια είναι η πρώτη εντολή;», του λέει: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου· διότι είναι γεγραμμένο: Ο Κύριος και Θεός είναι ένας. Η δεύτερη εντολή: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Τότε αποκρίθηκε ο Ιουδαίος: Ορθά είπες, Επιστάτη, ότι ο Θεός είναι ένας». Αυτό δε το έλεγε, για να αρνηθεί τη θεότητα του Υιού. Ο δε Σωτήρας, θέλοντας να συνδέσει τη δική Του κυριότητα με εκείνη του Πατρός, τον ρωτά: «Για τον Χριστό τι λέτε; Τίνος υιός είναι;» Λένε: «Του Δαβίδ». Αποκρίνεται ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, Τον αποκαλεί Κύριο; Αν λοιπόν είναι υιός του, πώς Τον αποκαλεί Κύριο;» Πάλι Του έλεγαν, όταν εξέβαλλε τα δαιμόνια: «Αυτός μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Έπειτα λέει: «Αν εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια μέσω του Βεελζεβούλ, τα τέκνα σας μέσω τίνος τα εκβάλλουν;»

Όπως ακριβώς εκείνοι που διαιρούν έχουν παραφρονήσει, και εκείνοι που αφαιρούν έχουν πλανηθεί, έτσι και εκείνοι που αναιρούν καταστρέφονται· διότι η οικονομία πραγματοποιήθηκε αληθινά, η αλήθεια φανερώθηκε, και η χάρις μαρτυρείται. Γιατί λοιπόν μηχανεύεστε σοφίσματα προφασιζόμενοι; Τι υποκρύπτετε υποκρινόμενοι, και δεν λέτε φανερά ότι δεν έγινε άνθρωπος λαμβάνοντας μορφή δούλου, αλλά ότι απλώς εμφανίστηκε ως άνθρωπος; Αυτό το ερώτημα προκαλεί ο λόγος σας, επειδή προφασιζόμενοι λέτε συνεχώς «ο ίδιος και ο ίδιος». Γι' αυτόν τον λόγο επιχειρείτε να κατακρίνετε την αληθινή οικονομία, συκοφαντώντας και λέγοντας: «Αποκαλούν τον Χριστό θεοποιηθέντα άνθρωπο». Και πού βρίσκεται το «Εν αρχή ην ο Λόγος»; Και το ότι «λαμβάνοντας μορφή δούλου έγινε άνθρωπος»; Ή μήπως εννοεί άνθρωπο που υπάρχει μαζί με τον Θεό, ή άνθρωπο που έχει συνενωθεί με τον Θεό, ή άνθρωπο που πέθανε υπέρ του κόσμου και αποτελεί μέρος του κόσμου, ή άνθρωπο που δεν αποχωρίστηκε από την αμαρτία, ή άνθρωπο που εξουσιάζει τους αγγέλους, ή άνθρωπο που προσκυνείται από την κτίση, ή άνθρωπο που είναι Κύριος, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού»; Ή μήπως άνθρωπο που σταυρώθηκε και είναι Κύριος της δόξης, ή άνθρωπο που ακούει το «Κάθου εκ δεξιών μου», ή άνθρωπο που έρχεται για να αποδώσει κρίση; Αυτή είναι η θολερή σας ανατροπή, με την οποία ποτίζετε τους ανθρώπους και τους μεθάτε.

Και το «Κάθου εκ δεξιών μου», δεν αποτελεί αξίωμα ανθρώπου, αλλά Θεού. Αλλά επειδή το αξίωμα του Θεού έγινε αξίωμα ανθρώπου, προκειμένου το αξίωμα του ανθρώπου να πιστευθεί ως αξίωμα Θεού, έχει λεχθεί: «Κάθου εκ δεξιών μου», και, «Δόξασέ με, Πατέρα, με την αΐδια δόξα». Δεν το λέει αυτό επειδή αποχωρίστηκε τη δόξα, αλλά επειδή έλαβε άδοξο σώμα, για να δείξει ότι η μορφή του δούλου δεν χωρίζεται από τη θεϊκή δόξα, αλλά ότι τη φανερώνει. Γι' αυτό λέει: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω», υποδεικνύοντας ότι η δόξα πριν από την πρόσληψη του σώματος και μέσα στο σώμα είναι μία, όπως λέει ο Απόστολος: «Έγινε τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό είναι το όνομα που κληρονόμησε σε σύγκριση με αυτούς». Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Κάθου εκ δεξιών μου»; Βεβαίως, ο Λόγος, ο δημιουργός των αγγέλων, δεν έγινε ανώτερος σαν να ήταν προηγουμένως κατώτερος· αλλά απέδειξε ότι η μορφή του δούλου που ανέτειλε σε αυτόν είναι ανώτερη από τους αγγέλους και από ολόκληρη την κτίση. Επειδή ακριβώς, αν και είναι εικόνα του αόρατου Θεού, έγινε και πρωτότοκος όλης της κτίσης, όπως είναι γραμμένο και στα Ευαγγέλια: «Έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο».

Εάν κάποιος, ακούγοντας ότι ο Πατέρας είναι Κύριος και ο Υιός είναι Κύριος, και Κύριος ο Πατέρας και ο Υιός, εφόσον είναι Κύριος από Κύριο, ισχυριστεί ότι υπάρχουν δύο θεοί, ας είναι ανάθεμα. Διότι δεν συντάσσουμε τον Υιό με τον Πατέρα, αλλά Τον θεωρούμε υποτεταγμένο στον Πατέρα. Επειδή ούτε κατήλθε στα Σόδομα χωρίς τη βουλή του Πατέρα, ούτε έβρεξε [πυρ] από μόνος Του, αλλά από τον Κύριο, δηλαδή τον Πατέρα που ασκεί την εξουσία, ούτε κάθεται στα δεξιά από μόνος Του, αλλά ακούει τον Πατέρα να λέει: «Κάθου εκ δεξιών μου».

Ως προς αυτό λέει ότι θα μετασχηματίσει. Σχετικά δε με το ότι λέει «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», πρώτον μάθε σε ποιους τα έγραψε αυτά: στους Κορινθίους, όταν ο ελληνισμός βρισκόταν ακόμη στην ακμή του. Και υπήρχε η εξής συνήθεια σε κάποιους από τους Έλληνες, όταν ο γιος του βασιλιά τους έφτανε σε ηλικία, επαναστατούσε και φόνευε τον ίδιο του τον πατέρα. Και για να μην υποθέσουν το ίδιο και για τον Υιό του Θεού, δεχόμενοι το κήρυγμα της πίστεως του Αποστόλου, επηρεασμένοι από τη δική τους συνήθεια, απέκλεισε αυτήν την πιθανότητα από αυτούς, λέγοντάς τους: «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα». Αλλά «όταν οι εχθροί του έρχονται δεμένοι κάτω από τα πόδια του», εννοεί τον διάβολο και τις δυνάμεις του και εκείνους που ακολουθούν τα θελήματά τους. Γι' αυτό, άραγε, έλεγε ο Απόστολος: «Δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να έχουν υποταχθεί σε αυτόν». Μέχρι πότε; Μέχρι να έλθουν οι άγγελοι του Θεού και Πατρός που του είπε: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Αυτούς τους εχθρούς οδηγεί στην κρίση του Υιού του Θεού: «Διότι ο Πατέρας», λέει, «δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό».

Επομένως, σύμφωνα με αυτούς, ούτε ο Σωτήρας είναι Θεός, ούτε ο Πατέρας Κύριος. Και μάταια ειπώθηκε το: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου». Ψευδές είναι επίσης και το: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου»· και το: «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο»· και το: «Έπλασε ο Θεός κατ' εικόνα Θεού»· και το: «Ποιος είναι Θεός εκτός από τον Κύριο;» και, «Ποιος είναι Θεός εκτός από τον Θεό μας;»· και τα λόγια του Ιωάννη ότι, «Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό»· και του Θωμά για τον Υιό: «Ο Κύριός μου, και ο Θεός μου». Πρέπει λοιπόν να νοούμε τις αντιδιαστολές αυτές σε σχέση με τα κτίσματα και τους ψεύτικους θεούς και εκείνους που δεν ονομάζονται έτσι με την κυριολεκτική έννοια, και όχι ως προς τον Πατέρα και τον Υιό.

Είναι, λοιπόν, ευσεβές με αυτόν τον τρόπο να νοούμε τον Υιό ταυτόχρονα με τον Πατέρα. Εάν όμως, σαν σε υποκείμενο τόπο, νοούν κάποια υποβάθμιση του Υιού ως προς τον Πατέρα, ώστε από τη μία ο Πατέρας να κάθεται υπεράνω, από την άλλη δε ο Υιός να απωθείται στη συνέχεια προς τα κάτω, ας το ομολογήσουν αυτό, και εμείς θα σιωπήσουμε, αφού η ίδια η ενάργεια του πράγματος καταδεικνύει αμέσως το άτοπο. Διότι δεν διασώζουν ούτε τη λογική ακολουθία εκείνοι που δεν παραδέχονται ότι ο Πατέρας διήκει μέσα στα πάντα, ενώ η αντίληψη αυτών που φρονούν υγιώς πιστεύει ότι ο Θεός έχει πληρώσει τα πάντα· ούτε θυμούνται τον προφήτη που λέει: «Εάν ανεβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών», αυτοί που μοιράζουν το πάνω και το κάτω στον Πατέρα και στον Υιό. Και για να αποσιωπήσω τον έλεγχο της αμάθειάς τους, αφού καθορίζουν τόπο για τα ασώματα όντα, με τι θα δικαιολογήσουν την τόσο αναίσχυντη μάχη και εναντίωσή τους προς τις Γραφές, δηλαδή το: «Κάθου εκ δεξιών μου», και το: «Εκάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης του Θεού»; Διότι το δεξιό δεν δηλώνει την κατώτερη θέση —όπως είναι ο ισχυρισμός τους—, αλλά τη σχέση της ισότητας· χωρίς βέβαια να λαμβάνεται το δεξιό με σωματική έννοια —γιατί έτσι θα υπήρχε και κάτι αριστερό στον Θεό—, αλλά επειδή ο λόγος παριστάνει τη μεγαλοπρέπεια της τιμής προς τον Υιό μέσα από τις λέξεις που δηλώνουν την τιμή της συγκαθεδρίας.

Διότι τι θα πούμε; Ποια δίκαιη απολογία θα έχουμε ενώπιον του φοβερού και κοινού δικαστηρίου όλης της κτίσης, εάν, ενώ ο Κύριος επαγγέλλεται σαφώς ότι θα έλθει με τη δόξα του Πατρός, και ο Στέφανος είδε «τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Θεού», και ο Παύλος διαβεβαιώνει εν Πνεύματι για τον Χριστό ότι «βρίσκεται στα δεξιά του Θεού», και ο Πατέρας λέει: «Κάθισε εκ δεξιών μου», και το άγιο Πνεύμα μαρτυρεί ότι κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης του Θεού, εμείς τον σύνθρονο και ομότιμο τον καταβιβάζουμε από τη σχέση της ισότητας σε κατώτερη θέση;