Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 109:1

Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς.» Για τον Υιό του όμως, έτσι είπε ο Δεσπότης: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε έχω γεννήσει· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Και πάλι λέει προς αυτόν: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.» Ποιοι είναι λοιπόν οι εχθροί; Οι φαύλοι και όσοι αντιτάσσονται στο θέλημά του.

Ή δεν θα το πεις άραγε αυτό; Β. Βεβαιότατα. Α. Επειδή όμως φανερώθηκε ως άνθρωπος, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση και παίρνοντας μορφή δούλου, έγινε ένα με εμάς και υποτάχθηκε στον Θεό, χωρίς να απεμπολήσει αυτό που ήταν, και χωρίς να ατιμάσει το μέτρο της ανθρωπότητας. Διότι συμπτώχευσε με εμάς, αν και ήταν πλούσιος ως Θεός. Γι' αυτόν τον λόγο τέθηκε και υπό τον νόμο, και συγκαταλέχθηκε στους δούλους και στους ανόμους, και υπέστη και τον ίδιο τον κατά σάρκα θάνατο. Αλλά ήταν αναγκαίο, αυτός που εκ φύσεως και αληθινά είναι Θεός και έχει αναπαλλοτρίωτη την αντίστοιχη δόξα, να μην περιοριστεί στα μέτρα της κενώσεως, αλλά να επανέλθει στην άνωθεν και εξ αρχής και κατά τρόπο ίδιο ενυπάρχουσα σε αυτόν τιμή, μαζί με τη μορφή που προσέλαβε. Ακούει, λοιπόν, ως άνθρωπος, αν και είναι εκ φύσεως Θεός και Υιός: «Εγώ σήμερα σε γέννησα» και «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Διότι, επειδή ακριβώς έγινε άνθρωπος και υπέβαλε τον εαυτό του σε κένωση, έγινε με αυτόν τον τρόπο και υπήκοος στον Θεό· εξαιρετικά αναγκαία και πρεπόντως συμμορφώνεται με τα μέτρα της κενώσεως, και αναγνώρισε ως Θεό μαζί με εμάς, Εκείνον που από τη φύση Του και αληθινά είναι δικός Του Πατέρας, αλλά δικός μας Θεός. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εμείς οι ίδιοι, αν και έχουμε ως φυσική κατάσταση τη δουλεία στον Θεό, ονομάζουμε τον Θεό Πατέρα, αποκτώντας αυτό το προνόμιο μέσω της συμμορφώσεώς μας προς τον Υιό.

Γι' αυτό τον λόγο, όντας ισόδοξος και ομόθρονος ως Υιός με τον Πατέρα και Θεός με τον Θεό, φαίνεται σχεδόν να ανυψώνεται στις απαρχές μιας τόσο λαμπρής και υπερκόσμιας δόξας, καθώς ο Θεός και Πατέρας λέει προς αυτόν: «Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Διότι, ό,τι υποτάσσει στον εαυτό της, κατευνάζοντάς το ώστε να γίνει υπάκουο, η θεία και άρρητη φύση, αυτό οπωσδήποτε τίθεται κάτω από τα πόδια του Σωτήρα μας, ο οποίος δεν ενήργησε με ανθρώπινο τρόπο, ούτε επειδή έγινε σάρκα απέκτησε εξαιτίας αυτού τη δύναμη να κυριαρχεί στους ανυπάκουους, αλλά επειδή, έχοντας ανυψώσει την ταπεινότητα της ανθρωπότητας στο αξίωμα της ανώτατης και υπέρτατης φύσης και έχοντας εγκαθιδρύσει τον εαυτό του στους θρόνους της θεότητας, ο μονογενής Λόγος του Θεού θα κυριαρχήσει στα πάντα ακόμη και μαζί με τη σάρκα, όχι χωριστά από τον Πατέρα. Διότι ό,τι πράττεται από τον Πατέρα, αυτό αποτελεί οπωσδήποτε ενέργημα του Υιού· και ό,τι λέγεται ότι επιτελείται μέσω του Υιού, αυτό αποτελεί οπωσδήποτε κατόρθωμα του Πατέρα. Διότι τα πάντα τελούνται εξίσου και από τους δύο, με τον Πατέρα να ενεργεί, έχοντας όμως μέσω του Υιού και μαζί με αυτόν εν Πνεύματι την ενέργεια και τη θέληση για οτιδήποτε πράττεται. Β. Μίλησες με άριστο τρόπο· διότι μας νουθετείς, βαδίζοντας μια ορθή και άμεμπτη οδό. Και θα μας ευχαριστούσες όχι λιγότερο από ό,τι πριν, εάν καθιστούσες πιο φανερή την κυριότητα του Υιού. Α.

«Διότι τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του. Ο έσχατος εχθρός που καταργείται είναι ο θάνατος». Α. Καθώς λοιπόν, κατά κάποιον τρόπο, παλαιώνει ο παρών αιώνας και ο καιρός φτάνει ήδη στο τέλος του, ο Υιός παραδίδει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, σύμφωνα με αυτούς. Τώρα όμως κατέχει την εξουσία επί πάντων και βρίσκεται σε θεοπρεπή δόξα, καθώς ο Θεός και Πατέρας τού λέει: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Β. Αληθές. Α. Είναι λοιπόν ομόθρονος και ισόδοξος με τον Πατέρα, επειδή δεν έχουν υποχωρήσει ακόμη εκείνοι που αντιστέκονται και απορρίπτουν τον τρόπο της υποταγής. Θα εξοβελιστεί όμως άραγε από τους θρόνους της θεότητας, όταν αυτοί θα υποτάξουν τον αυχένα τους σε αυτόν και θα υποστρώσουν τον άλλοτε απειθή και σκληρό νου τους, αφού πλέον έχει μαλακώσει και μεταβληθεί σε μια απαλή και πιο ευπειθή διάθεση και θέληση; Έπειτα, σε τι θα μπορούσε αυτό να ωφελήσει τον Υιό; Σε ποιον δηλαδή λέμε ότι έχουν υποταχθεί αυτοί που, μετά από μακρύ χρόνο, μόλις και μετά βίας οδηγήθηκαν σε αυτό; Αν λοιπόν οι μεν προσάγονται μέσω της υποταγής, ενώ εκείνος αποχωρεί από τους θρόνους, εγώ τουλάχιστον δεν είμαι σε θέση να κατανοήσω ποιο θα είναι το τέλος της θείας οικονομίας· εσύ τι λες, φίλε μου; Β. Ούτε κι εγώ θα μπορούσα να το κατανοήσω. Α. Αλλά έλα να εξετάσουμε και εκείνο. Β. Ποιο δηλαδή; Α.

και «τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του» και έψαλλαν δυνατά τον ύμνο του αγιασμού, ο οποίος στην αρχή είναι τριαδικός, αλλά καταλήγει σε μία μονάδα και σε μία κυριότητα. Μήπως σου φαίνεται, λοιπόν, ότι ο Υιός κατέχει την ισοτιμία στη δική του δόξα; Διότι, όπου υπάρχει ο ύψιστος θρόνος, και η ισάξια υπεροχή, και η κυκλική παράταξη των ουράνιων δυνάμεων, η οποία φανερώνει το μέτρο της υποταγής των κτιστών όντων και επιβεβαιώνει τη δόξα της κυριότητας σε Εκείνον που κάθεται στον θρόνο, ποιο περιθώριο αμφιβολίας μπορεί να υπάρχει ως προς το ότι ο Υιός καταυγάζεται από τη φυσική κυριότητα του Πατρός; Όμως, παρότι ο Κύριος είναι ομόδοξος και ομόθρονος, ως Υιός προς τον Πατέρα και Θεός προς τον Θεό, φαίνεται σχεδόν σαν να αναβιβάζεται και πάλι στην αρχή αυτής της τόσο λαμπρής και υπερκόσμιας δόξας εξαιτίας της σάρκας και της ένσαρκης οικονομίας, όταν ακούει το «Κάθου εκ δεξιών μου έως αν θω τους εχθρούς σου υποπόδιον των ποδών σου».

δηλαδή, από τη γη· όμως το Πνεύμα δεν άφησε το άνω πλήθος αδίδακτο για την αξιαγάπητη σοφία του Θεού και Πατέρα, αλλά μάλλον διέταζε να ανοίξουν τις ουράνιες πύλες για τον βασιλιά και Δεσπότη των πάντων, αναφωνώντας: «Ανοίξτε τις πύλες, άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Εγκαινίασε λοιπόν για εμάς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός «οδό πρόσφατη και ζώσα», όπως λέει ο Παύλος, έχοντας εισέλθει όχι «σε χειροποίητα άγια, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του Θεού υπέρ ημών». Διότι ο Χριστός δεν ανέβηκε για να εμφανίσει τον εαυτό Του ενώπιον του Θεού και Πατέρα· διότι ήταν, είναι και θα είναι παντοτινά μέσα στον Πατέρα, και μπροστά στα μάτια του δικού Του Γεννήτορα, επειδή Αυτός είναι με τον οποίο Εκείνος χαίρεται παντοτινά. Αλλά ανέβηκε τώρα ως άνθρωπος, για να εμφανιστεί με ασυνήθιστο και ξένο τρόπο ο Λόγος, που παλαιότερα ήταν γυμνός από την ανθρωπότητα. Και αυτό έγινε για εμάς και για χάρη μας, ώστε, έχοντας βρεθεί και ως άνθρωπος, ακούγοντας ως Υιός εν δυνάμει και με σάρκα καθολικά το «Κάθισε στα δεξιά μου», να μεταδώσει τη δόξα της υιοθεσίας σε ολόκληρο το γένος μέσω του εαυτού Του· διότι ένας από εμάς βρίσκεται, καθόσον φανερώθηκε ως άνθρωπος, στα δεξιά του Θεού και Πατέρα, ακόμη και αν είναι πάνω από όλη την κτίση, και είναι ομοούσιος με τον δικό Του Γεννήτορα, καθόσον φανερώθηκε από Αυτόν ως αληθινός Θεός από Θεό και φως από φως.

Διότι ο ουρανός δεν έμεινε σε άγνοια όταν ανερχόταν ο Δεσπότης των όλων, αλλά δόθηκε εντολή σε όσους φρουρούσαν τις άνω πύλες να υποδεχτούν τον Κύριο των δυνάμεων, καίτοι ανερχόταν με τη σάρκα, και το Πνεύμα διατύπωνε την εντολή να υψώσουν τις πύλες για εκείνον, λέγοντας: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών, και επάρθητε πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης· Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός εν πολέμω, Κύριος των δυνάμεων, αυτός εστιν ούτος ο βασιλεύς της δόξης». Διότι, όπως λέει ο Παύλος, γνωστοποιήθηκε «στις αρχές και στις εξουσίες η πολυποίκιλη σοφία του Θεού, την οποία εποίησε εν τω Χριστώ». Αφού λοιπόν επανήλθε προς τον Πατέρα -μολονότι ο Πατέρας νοείται ανώτερος από αυτόν ως προς τούτο, ότι δηλαδή ο μεν παρέμεινε σε όσα ήταν πάντοτε, ενώ ο Υιός, αφού υπέμεινε την εκούσια κένωση, κατήλθε με τη μορφή του δούλου-, ανυψώθηκε και πάλι στην οικεία του δόξα, ακούγοντας: «Κάθου εκ δεξιών μου έως αν θω τους εχθρούς σου υποπόδιον των ποδών σου». Και για να μη φανεί ότι ιδιοποιήθηκε τη θέση και ότι τυχόν κάθισε ο Υιός στα δεξιά παρά τη θέληση του εν ουρανοίς Πατέρα και Θεού, παρουσιάζεται ο ίδιος ο Πατέρας να λέει τούτο: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και βέβαια, κανείς συνετός άνθρωπος δεν θα πει ότι ο Πατέρας τιμήθηκε με τη δεύτερη θέση επειδή έχει τον Υιό εκ δεξιών του, αλλά μάλλον θα αναλογιστεί και θα εξετάσει αυτό το γεγονός βαθύτερα.

Και από πού μπορεί να διαπιστωθεί αυτό; είπε πάλι ο ίδιος στη συνέχεια: «Σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η βασιλεία». Διότι άκουσε τον Πατέρα να λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να κάνω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

«Όταν δε πλησιάζει σε σας, ας εγκαταλείψει ο ασεβής την οδό του, και ο άνομος άνδρας τις βουλές του, και ας επιστρέψει προς τον Κύριο, και θα ελεηθεί, διότι θα συγχωρήσει άφθονα τις αμαρτίες σας.» Καθιστώντας ξεκάθαρη την οδό της πίστεως προς αυτόν, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είπε κάπου προς τους Ιουδαίους: «Μη γογγύζετε μεταξύ σας. Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν ο Πατέρας που με έστειλε δεν τον ελκύσει.» Εισάγεται δε και το ίδιο το πρόσωπο του Πατρός να λέει τα εξής προς τον Υιό: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου.» Διότι αυτούς που ήταν κάποτε εχθροί και είχαν πλανηθεί και λάτρευαν τα στοιχεία του κόσμου και ήταν αναπόδραστα εγκλωβισμένοι στις παγίδες της αμαρτίας, τους υπέταξε ο Πατέρας στον Υιό. Και βεβαίως κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι του αποδίδει αυτό το έργο επειδή τάχα αδυνατεί. Διότι αυτός ενεργεί τα πάντα, και ο ίδιος είναι η πανσθενής και ισχυρότατη δεξιά του Γεννήτορος. Επειδή όμως το μέτρο της ανθρωπότητας τον κάλεσε οικονομικώς στο να πρέπει να λάβει, για τον λόγο αυτό λέγεται ότι ο Πατέρας υποτάσσει τους πάντες στον Υιό, ως στην ίδια του τη δύναμη και σοφία· διότι μέσω αυτού δυναμώνει το ασθενές και καθιστά σοφό το ασύνετο. Και κανείς συνετός δεν θα μπορούσε ποτέ να νομίσει ότι ο Υιός στερούνταν της δύναμης να υποτάξει κάποιον στον εαυτό του, αλλά μάλλον θα αναλογιστεί ότι τα πάντα, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, ο Θεός και Πατέρας τα κατεργάζεται μέσω αυτού.

Σχετικά με το, «Κάθου εκ δεξιών μου», και το ότι κάθισε μετά την ανάληψη εκ δεξιών του Πατρός της μεγαλοσύνης· πώς λοιπόν ο Υιός λέει: «Έβλεπα διαρκώς τον Κύριο εκ δεξιών μου», εννοώντας τον Πατέρα; Επομένως, ο Υιός βρίσκεται στα δεξιά του Πατρός, και ο Πατέρας στα δεξιά του Υιού, σύμφωνα με το, «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Φαίνεται όμως ότι το πρώτο έχει λεχθεί αναφορικά με την ανθρώπινη φύση· διότι, καθόσον είναι Θεός, δεν κλονίζεται.

Επειδή λοιπόν αυτοί βρέθηκαν σε κάθε είδους συμφορά, καθώς κατακάηκε όλη η χώρα τους και ο πόλεμος εξολόθρευσε τους κατοίκους της, ενώ εκείνος που έπαθε δοξάζεται, καθώς του λέει ο Θεός και Πατέρας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· και επιπλέον αυτού: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· έπεσε η αλαζονεία των Ιουδαίων, γκρεμίστηκε στη γη το φρόνημά τους, και δεν τον χλεύασαν, ούτε βέβαια μπόρεσαν να πουν: «Τον καταβροχθίσαμε.» <Ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν εκείνοι που επιθυμούν τη δικαιοσύνη μου.> (B f. 120) Η δύναμη των νοημάτων, εξίσου, απευθύνεται σε οποιονδήποτε επιθυμεί τη δικαιοσύνη του, και σε όσους αγαπούν την ειρήνη μαζί του· στους οποίους θέλει να δοθεί αγαλλίαση και ευφροσύνη, η οποία βεβαίως χορηγείται μέσω αυτού από τον Θεό και Πατέρα. Διότι έχει γραφτεί για κάθε δίκαιο: «Διότι πάνω στο κεφάλι τους θα υπάρχει αίνεση, και ευφροσύνη θα τους καταλάβει.» Όμως, το ποια είναι η δικαιοσύνη για την οποία γίνεται λόγος εδώ, πρέπει να το εξετάσουμε. Διότι φαινόταν μεν ότι ο νόμος που παραδόθηκε μέσω αγγέλων στους αρχαιοτέρους, με τη μεσιτεία του πάνσοφου Μωυσή, ήταν δάσκαλός μας στη δικαιοσύνη, όμως όχι στην πιο τέλεια.

Σε καμία περίπτωση. Ας κατανοήσουμε μάλλον εκείνο με σοφία, ότι δηλαδή και αφού σαρκώθηκε ο ίδιος ο Υιός, ο Πατέρας δεν τον θέτει εκτός των φυσικών αξιωμάτων που ενυπάρχουν σε αυτόν· αλλά τον αναγνωρίζει πάλι, έστω και αν εμφανιζόταν με τη δική μας ανθρώπινη μορφή. Διότι ο μονογενής Λόγος του Θεού δεν έγινε άνθρωπος για να εκπέσει από το να είναι Θεός, αλλά για να διατηρήσει μάλλον τη δόξα της δικής του υπεροχής, ακόμη και με την πρόσληψη της σάρκας. Διότι έτσι εμείς πλουτίσαμε με τη δική του πτωχεία, αφού η ανθρώπινη φύση ανυψώθηκε στο πρόσωπό του στο θεοπρεπές αξίωμα, και εγκαθιδρύθηκε σε θρόνους που βρίσκονται πάνω από τα πάντα. Αν και δηλαδή ως Λόγος πάντοτε συγκαθόταν με τον ίδιο του τον Πατέρα, και κατά φύση προερχόταν από αυτόν και υπήρχε μέσα σε αυτόν, πάλι άκουε, ακόμη και μετά την πρόσληψη της σάρκας, να του λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Έτσι λέμε ότι προσκυνείται και από εμάς τους ίδιους και από τους αγίους αγγέλους, χωρίς να τον υποβιβάζουμε ασύνετα σε ψιλό άνθρωπο, αλλά ακολουθώντας τη θεία Γραφή, και συνδέοντας σε ένωση τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό με τη δική μας φύση, και συμπλέκοντας τα δύο σε ένα, ώστε να μη νοείται απλώς ως άνθρωπος που έφερε τον Θεό, αλλά μάλλον ως Θεός που ενανθρώπησε και καταδέχθηκε τη γέννηση από την αγία Παρθένο κατά την οικονομική ένωση, εννοώ βεβαίως την ένωση με τη δική του σάρκα.

Διότι ο Χριστός ανέστησε τους νεκρούς που ήδη όζαν και είχαν φθαρεί, και αποδείχθηκε ανώτερος και από αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. Εκείνοι όμως, ενώ θα έπρεπε να είχαν εκπλαγεί και να προχωρήσουν στην αναγκαία πίστη, χωρίς πλέον να αμφιβάλλουν καθόλου, δεν έκαναν αυτό, αλλά κατατρώγονταν από τον φθόνο, και δέχονταν πικρές λύπες στον νου τους. Θεράπευε τον εκ γενετής τυφλό, και τον αποκαλούσαν αμαρτωλό. Εκδιώκονταν πλήθη ακάθαρτων δαιμονίων, και έλεγαν ψευδώς ότι χορηγός της δύναμής του ήταν ο Βεελζεβούλ· τον λιθοβολούσαν, λέγοντας τα πιο ανόσια λόγια: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Εξοργίζονταν λέγοντας: «Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε να τον σκοτώσουμε.» Έγινε λοιπόν αντικείμενο φθόνου ακόμη και σε αυτούς που επέλεξαν να τον μισούν, αλλά δεν μπορούσε να νικηθεί οριστικά. Διότι, αν και υπέμεινε τον σταυρό, αναστήθηκε ως Θεός, έχοντας πατήσει τον θάνατο, σχεδόν σαν να του φώναζε ο Θεός και Πατέρας και να έλεγε: «Επίστρεψε σε μένα.» Διότι ανέβηκε στους ουρανούς, για να ακούσει και Εκείνον να του λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.» Διότι το ότι υποτάχθηκαν, αν και έτρεφαν απέραντη μανία εναντίον του, το δίδαξε λέγοντας: «Εναντίον του οποίου, αφού συνωμότησαν, τον λοιδορούσαν, και στρέφονταν εναντίον του οι κύριοι των τόξων.»

Θα μπορούσε να πει κάποιος, νομίζω, ότι το μυστήριο του Χριστού είναι μια μάταιη απάτη, αν έχουν έτσι τα πράγματα, όπως φλυαρούν οι αντίπαλοί μας. Πού βρίσκεται λοιπόν η ένωση, και για ποιον σκοπό ισχυρίζονται ότι πραγματοποιήθηκε; Ή μήπως και το ότι ο Λόγος έγινε σάρκα αποδεικνύεται μη αληθινό, και περιττώς έχει εισαχθεί, αν ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος δεν ονομάστηκε υιός του Δαβίδ εξαιτίας του ότι γεννήθηκε από το σπέρμα του κατά σάρκα. Νομίζω δε ότι πρέπει να ακούσουν και από εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο τον Χριστό στους διδασκάλους των Ιουδαίων: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Και αν πουν ότι είναι του Δαβίδ, θα ακούσουν από εμάς: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου; Αν λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, πώς είναι υιός του;» Αυτός που δεν είναι κατά φύσιν και αληθώς Υιός, όπως ισχυρίζονται οι αντίπαλοι, παρακάθεται μαζί με τον Θεό, πες μου, και γίνεται ομόθρονος με Αυτόν που εξουσιάζει τα πάντα;

ΑΛΛΟ. Αν οι χριστομάχοι νομίζουν ότι προσφέρουν κάποια μεγάλη χάρη στον Θεό, μη ομολογώντας μεν ότι είναι Πατέρας εξαρχής, αλλά παραδεχόμενοι ότι είναι Θεός, ας ακούσουν ότι τον υβρίζουν βαρύτατα, αποστερώντας τη θεία φύση από κάτι σπουδαιότερο. Διότι την ιδιότητα του Θεού την έχει σε σχέση με τα δούλα κτίσματα και με όσα έχουν γενητή ουσία· ενώ την ιδιότητα του Πατέρα σε σχέση με τον Υιό. Λέγοντας λοιπόν ότι ήταν μεν Θεός εξαρχής, αλλά όχι ακόμη και Πατέρας, αποδίδουν στον Θεό τη σχέση προς τα δούλα, στερώντας τον από το ανώτερο· διότι είναι ανώτερο το να είναι Πατέρας ενός γεννήματος, και μάλιστα κατά τόσο, όσο διαφέρει ο Υιός από το δημιούργημα. Για εμάς βέβαια λέγεται: «Εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα των χεριών του». Για τον Υιό όμως: «Ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό»· και πάλι προς αυτόν: «Κάθισε στα δεξιά μου». Πόση λοιπόν είναι η διαφορά μεταξύ δημιουργήματος και Υιού, το κατανοούμε και μέσα από αυτά.

Άλλο επιχείρημα, με συντομία και απλότητα. Εάν, σύμφωνα με κάποιους, ο Σωτήρας πρόκειται να είναι ανώτερος του αγίου Βαπτιστού στη βασιλεία των ουρανών, τότε κατά τον χρόνο της ενανθρωπήσεως είτε είναι ίσος, είτε βρίσκεται σε κατώτερη θέση. Σε κατώτερη θέση, λοιπόν, δεν βρίσκεται σε καμία περίπτωση. Σε ισότητα, όμως; Διότι αυτό φαίνεται κάπως πιο αρμόζον. Αλλά εάν πράγματι ισχύει το επιχείρημα της ισότητας και για τους δύο, τότε ας ονομάζεται και ο Ιωάννης σοφία και δύναμη του Πατρός, και ας φέρει την ιδιότητα «εικόνα και χαρακτήρας, και απαύγασμα της υποστάσεώς Του». Ας βαστάζει και αυτός τα πάντα «με τον λόγο της δυνάμεώς του»· ας ακούει και αυτός από τον Πατέρα: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»· και: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ας εισάγεται και αυτός ως πρωτότοκος στην οικουμένη, ας προσκυνείται από τους αγίους αγγέλους, και ας λέει ακατηγόρητα για τον εαυτό του: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα. Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και πάλι: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή»· και: «Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό, και δίνει ζωή στον κόσμο». Εάν όμως όλα αυτά ισχύουν για τον Χριστό, και όχι πλέον για εκείνον που από αμάθεια θεωρείται ίσος με Αυτόν, πώς δεν θα φανεί πλέον σε όλους ως εντελώς ανόητο το να νομίζει κανείς ότι θα γίνει κάποτε στο μέλλον ανώτερός του Εκείνος που υπάρχει πάντοτε έτσι εκ φύσεως, ως Θεός;

Απόδειξη από τη θεία Γραφή, ότι ο Λόγος ήταν πάντοτε Κύριος και βασιλιάς. Ο Αβραάμ τον προσκυνούσε, αποκαλώντας τον Κύριο. Ο Μωυσής ομοίως λέει: «Και ο Κύριος έβρεξε από τον Κύριο φωτιά και θειάφι πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα.» Ο Ψαλμωδός πάλι: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου.» Και πάλι: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα. Γι' αυτό σε έχρισε· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Και πάλι: «Η βασιλεία σου, βασιλεία όλων των αιώνων.» Εάν λοιπόν και πριν από τη σάρκωσή του ο Λόγος του Θεού ήταν βασιλιάς και Κύριος, πώς δεν θα ήταν κάποιος ένοχος για το έγκλημα της βλασφημίας, εάν απέδιδε στην ουσία του το ότι έχει δημιουργηθεί; Διότι έγινε Κύριος δικός μας, εμάς που έχουμε επιγνώσει τον Δεσπότη μας, όταν, αφού αγόρασε τους πάντες με το δικό του αίμα, αναδείχθηκε Χριστός και Κύριος.

Άλλο. Εάν η έννοια της υποταγής εκβάλλει τον Υιό από την ισότητα προς τον Πατέρα, είναι ώρα να πείτε εσείς, για τους οποίους τίποτα δεν είναι ατόλμητο να ειπωθεί, ότι κατά τον παρόντα καιρό ο Πατέρας είναι κατώτερος από τον Υιό, επειδή υπηρετεί τον τρόπο της υποταγής λέγοντας προς αυτόν: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Εάν όμως ο Πατέρας, υπηρετώντας την υποταγή των πάντων προς τον Υιό, δεν είναι γι' αυτό κατώτερός του, τότε ούτε ο Υιός θα είναι κατώτερος του Πατέρα εξαιτίας της υποταγής. Διότι αυτό που ήδη έπραξε πρώτος ο Πατέρας, αυτό κατά κάποιον τρόπο λαμβάνει ως ανταπόδοση και ο ίδιος από τον Υιό.

ΑΛΛΟ. «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του.» — «Κάθισε εκ δεξιών μου», λέει κάπου προς τον Υιό ο Πατέρας, «μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.» Αλλά ιδού και ο Παύλος επιμαρτυρεί τη δύναμη του Υιού να υποτάσσει τα πάντα στον εαυτό του, και ότι αυτό θα το επιτελέσει εύκολα, πράγμα το οποίο εναπόκειται μόνο στην ισχύ του Πατέρα. Επειδή όμως ο Θεός είναι απλός, η ισχύς που υπάρχει σε αυτόν δεν είναι κάτι διαφορετικό από τον ίδιο, αλλά προφανώς είναι ο ίδιος ο Υιός, έχοντας μία ουσία ως προς αυτόν, και με την ταυτότητα της φύσεως τρόπον τινά ενυπάρχοντας στον γεννήσαντα, αν και Θεός εκ Θεού, και φως που εξέλαμψε εκ φωτός, νοούμενος ως Υιός και όχι ως Πατέρας. Εάν λοιπόν είναι κάθε ενέργεια και δύναμη του Πατέρα, μέσω της οποίας εργάζεται τα πάντα, πώς θα μπορούσε να είναι γενητής φύσεως; Επομένως, ο Υιός δεν είναι ποίημα, κατά την ανοησία ορισμένων.

Διότι, όταν ο Πατέρας ύψωσε τρόπον τινά τον Υιό, χαρίζοντάς του το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, λέγοντας: «Κάθου εκ δεξιών μου», τότε ακριβώς, καταλύοντας την έχθρα που μας χώριζε, συνδεθήκαμε εν ειρήνη, επιλέγοντας να φρονούμε τα δικά του και να περιπατούμε εν Πνεύματι, στο οποίο και διά του οποίου αναδειχθήκαμε κοινωνοί της θείας φύσης, καθώς ο Χριστός μας συνδέει σε ενότητα. Διότι είπε κάπου προς τον Πατέρα: «Θέλω όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα σε εμάς». «Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ», και «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα», σύμφωνα με τη Γραφή. Και ότι, όταν ο Θεός και Πατέρας ανυψώνει κατά κάποιον τρόπο το ίδιο του το πρόσωπο, δηλαδή όταν δοξάζει τον Υιό, εμείς αποκτήσαμε πλουσιοπάροχα την ειρήνη μαζί του, το κάνει σαφές ο ίδιος λέγοντας: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ορθά σκέφτεσαι. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, και δι' αυτού αποκτήσαμε την πρόσβαση εν Πνεύματι προς τον Πατέρα.» ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Περί των ιερέων λοιπόν και της αναδείξεώς τους, αυτά μας λέει ο νόμος. Ότι όμως πρέπει να αγιάζονται πάρα πολύ καλά, αναφέρει το Λευιτικό, και αφού έχουν πρώτα εξαγνιστεί με τους κατάλληλους τρόπους, τότε μόνο να αναλαμβάνουν τη λειτουργία που τους έχει ανατεθεί.

Ας μην ντρεπόμαστε λοιπόν τον σταυρό του Χριστού. Αλλά, ακόμη κι αν κάποιος άλλος τον κρύβει, εσύ να σφραγίζεις φανερά το μέτωπό σου, ώστε οι δαίμονες, βλέποντας το βασιλικό σημείο, να φύγουν μακριά τρέμοντας. Να κάνεις δε αυτό το σημείο όταν τρως και όταν πίνεις, όταν κάθεσαι, όταν ξαπλώνεις, όταν σηκώνεσαι, όταν μιλάς, όταν περπατάς, με μια λέξη σε κάθε περίσταση. Διότι αυτός που σταυρώθηκε εδώ, βρίσκεται επάνω στους ουρανούς. Γιατί αν, αφού σταυρώθηκε και τάφηκε, είχε παραμείνει στον τάφο, θα είχαμε λόγο να ντρεπόμαστε. Τώρα όμως, αυτός που σταυρώθηκε σε τούτο εδώ τον Γολγοθά, έχει αναληφθεί στον ουρανό από το όρος των Ελαιών, που βρίσκεται προς τα ανατολικά. Διότι από εδώ, αφού κατέβηκε στον άδη και ανέβηκε πάλι σε εμάς, από εμάς ανήλθε πάλι στον ουρανό, ενώ ο Πατέρας του απευθυνόταν και του έλεγε: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.

Έχεις αυτήν την πρώτη απόδειξη· δέξου και δεύτερη, φανερή. Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, Κάθισε εκ δεξιών μου. Κύριος προς Κύριο τα λέγει αυτά, όχι σε δούλο· αλλά στον Κύριο των πάντων, τον Υιό Του, στον οποίο υπέταξε τα πάντα. Όταν δε λέγει ότι έχουν υποταχθεί σε Αυτόν τα πάντα, είναι φανερό ότι εξαιρείται Εκείνος που Του υπέταξε τα πάντα [και τα εξής]· ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα. Κύριος των πάντων είναι ο μονογενής Υιός· και είναι Υιός υπάκουος στον Πατέρα, ο οποίος δεν άρπαξε την κυριότητα, αλλά την έλαβε φυσικώς από Εκείνον που εκούσια την προσέφερε. Διότι ούτε ο Υιός άρπαξε, ούτε ο Πατέρας φθόνησε τη μετάδοση. Αυτός είναι που λέγει: Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου. Μου παραδόθηκαν, όχι σαν να μην τα είχα προηγουμένως· και τα διαφυλάττω καλώς, χωρίς να στερώ αυτόν που τα παρέδωσε.

Τώρα όμως πρέπει να σας υπενθυμίσω λίγα από τα πολλά που έχουν λεχθεί σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι ο εκατοστός ένατος ψαλμός αναφέρει σαφώς: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ο δε Σωτήρας, επιβεβαιώνοντας αυτά τα λόγια στα ευαγγέλια, λέει ότι ο Δαβίδ δεν τα είπε από μόνος του, αλλά κατά την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, και τα λοιπά;». Και στις Πράξεις των Αποστόλων, την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν στάθηκε ο Πέτρος μαζί με τους έντεκα και μιλούσε στους Ισραηλίτες, μνημόνευσε αυτολεξεί αυτή τη μαρτυρία από τον εκατοστό ένατο ψαλμό.

Και αν δεν ήταν Θεός, με τίνος το πρόσταγμα γέμισε το δίχτυ; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιον είδαν οι Απόστολοι και οι Άγγελοι να αναλαμβάνεται στον ουρανό; Και αν δεν ήταν Θεός, για ποιον άνοιξε ο ουρανός, και ποιον προσκύνησαν με τρόμο οι δυνάμεις, και ποιον προέτρεπε ο Πατέρας λέγοντας, κάθισε στα δεξιά μου; Όπως λέει και ο Δαβίδ: είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, και τα εξής. Αν δεν ήταν Θεός και άνθρωπος, τότε είναι ψεύτικη η σωτηρία μας, ψεύτικες και οι φωνές των Προφητών.

Και ο Δαβίδ λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Είπε Κύριος, αναφέρει, στον Κύριό μου· διότι δεν είχε πραγματοποιηθεί ακόμη η οικονομία της σαρκός, εξαιτίας της οποίας υπήρχε ανάγκη να πει «Θεό μου και Θεό σας». «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται: ο Θεός είναι μαζί μας»· και δεν υπήρχε ακόμη ανάγκη να πει «Θεό μου και Θεό σας». Και «εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, δεν είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου άρχοντας στον Ισραήλ, και οι προελεύσεις του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος», και σύμφωνα με άλλα αντίγραφα «και εσύ Βηθλεέμ, δεν είσαι καθόλου η ελαχίστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Και βλέπεις ότι δεν υπήρχε ακόμη ανάγκη να πει «Θεό μου και Θεό σας». Όταν όμως εκπληρωνόταν η προφητεία του Ιερεμία και ομοίως του Ησαΐα, δηλαδή το να γεννηθεί ο Λόγος από παρθένο και να λάβει σάρκα, όπως ακριβώς λέει ο Ιερεμίας: «Και είναι άνθρωπος.

Διότι, όταν ανακρίνονται από τους κυριοκτόνους Ιουδαίους για τον Σωτήρα, πώς δηλαδή 〈πιστεύουν〉 στον Εσταυρωμένο, ομολογούν... ακούν από τους ίδιους τους πιστούς ότι «από εσάς μεν σταυρώθηκε, μαζί μας όμως είναι Θεός». Τον Δαβίδ όμως δεν τον άκουσαν και δεν κατανόησαν τον λόγο του, τον οποίο έλεγε βλέποντας εν Αγίω Πνεύματι, φρίττοντας για τη μέλλουσα οικονομία του ίδιου του Κυρίου, λέγοντας: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου» και τα εξής.

Και όλα τα άλλα παρόμοια τα οποία λέγονται από τον ίδιο τον Κύριο και σε ολόκληρη την Καινή Διαθήκη, επιβεβαιώνουν τη συνοχή του Νόμου, των Προφητών και ολόκληρης της Παλαιάς Διαθήκης με την Καινή Διαθήκη, αποδεικνύοντας ότι και οι δύο προέρχονται από έναν Θεό, όπως λέγει: «Θα έλθουν και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών και θα αναπαυθούν από ανατολών και δυσμών» και τα εξής. Επίσης, πάλι, αυτό που προφητεύεται γι' αυτόν από το πρόσωπο του Δαβίδ: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου». Και πάλι, αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο προς τους Φαρισαίους: «Ποτέ δεν διαβάσατε για τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες;». Και όπως διαβεβαιώνει ο Λουκάς, ότι ο ίδιος ο Σωτήρας, μετά την ανάστασή του εκ των νεκρών, εμφανίστηκε καθ' οδόν στον Ναθαναήλ, στον Κλεόπα και στη συνοδεία τους, και τους νουθέτησε μέσα από τους Ψαλμούς και τους Προφήτες, λέγοντας «ότι έτσι έπρεπε να πάθει ο Χριστός και να αναστηθεί εκ νεκρών την τρίτη ημέρα». Και δεν υπάρχει απολύτως καμία διαφωνία ανάμεσα στην ένσαρκη παρουσία του Χριστού και στις προφητείες των προφητών. 7. Αλλά μέχρις εδώ ας αρκεστούμε όσον αφορά την αίρεση του Σατορνίλου, για να μην αναλώνω τον χρόνο μου εμπλεκόμενος στις μωρές αναζητήσεις του και στην ανασκευή τους. Προσπερνώντας την, στη συνέχεια θα εκθέσω την αίρεση του Βασιλείδη, του συσπουδαστή του, ο οποίος εξαπατήθηκε μαζί με αυτόν.

Επομένως, λοιπόν, και από τότε μέσω του νόμου υπήρχε η κρίση και μέσω των προφητών το έλεος, και από παντού καταρρίπτεται ο απατηλός σου λόγος. 〈Σχόλιο〉 〈κζ'〉. «Ουαί σε σας, διότι οικοδομείτε τα μνημεία των προφητών, και οι πατέρες σας τους σκότωσαν». 〈Έλεγχος〉 〈κζ'〉. Εάν μεριμνά για τους προφήτες, επιπλήττοντας αυτούς που τους σκότωσαν, οι προφήτες δεν του ήταν ξένοι, αλλά δούλοι που προαπεστάλησαν από τον ίδιο, τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ως προετοιμαστές της ένσαρκης παρουσίας του, οι οποίοι και έδωσαν μαρτυρία για την Καινή Διαθήκη· ο μεν Μωυσής λέγοντας «ο Κύριος ο Θεός θα σας αναστήσει προφήτη από τους αδελφούς σας, όπως εμένα», και πριν από αυτόν ο Ιακώβ λέγοντας «από τον βλαστό, γιε μου Ιούδα, ανέβηκες, έγειρες και κοιμήθηκες· δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα» και λίγο μετά «έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκουν τα αποκείμενα, και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών, και σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», ο δε Ησαΐας «ιδού, η παρθένος θα συλλάβει», ο δε Ιερεμίας «και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;», ο Μιχαίας «και εσύ Βηθλεέμ» και μετά από άλλα «από εσένα θα εξέλθει για εμένα ηγούμενος» και τα εξής, ο δε Μαλαχίας «ξαφνικά θα έλθει στον ναό ο Κύριος», ο δε Δαβίδ «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου» και τα εξής. Και υπάρχουν πολλά να πει κανείς, καθώς και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει «αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα». 〈Σχόλιο〉 〈κη'〉.

Πες μου, λοιπόν, ποιος είναι αυτός που είπε: «Ιδού, θα ενεργήσει συνετά ο δούλος μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα, τον οποίο εξέλεξε η ψυχή μου· θα θέσω το πνεύμα μου επάνω του και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη· δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει ούτε θα ακουστεί στις πλατείες η φωνή του· καλάμι συντριμμένο δεν θα τσακίσει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, έως ότου οδηγήσει την κρίση σε νίκη» και τα εξής; Μήπως αυτά μπορούν να φανερώσουν την Τριάδα, ώ φιλόνικε; Άραγε για τον εαυτό του ανέφερε τόσα πολλά ο Πατέρας μέσω του προφήτη; Και ποιος είναι εκείνος για τον οποίο έχει γραφεί: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου»; Και δεν είπε: «Είσελθε μέσα μου». Ή πάλι, πώς λέει το Ευαγγέλιο: «Και ανήλθε στον ουρανό και κάθισε εκ δεξιών του Πατρός και έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς»; Ή πάλι, πώς δεν σε έπεισαν οι δύο άνδρες που εμφανίστηκαν με λευκά ενδύματα και είπαν προς τους μαθητές: «Άνδρες Γαλιλαίοι, γιατί στέκεστε ατενίζοντας τον ουρανό; Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι θα έλθει, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να αναλαμβάνεται»; Και ποιον έβλεπε ο μακάριος Στέφανος, όταν έλεγε: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού;» Εσύ όμως, ώ κατά πάντα αδαή, μη έχοντας κατανοήσει τη φωνή των αγίων Γραφών, έβλαψες μάλλον τον εαυτό σου και όσους σε υπάκουσαν, έχοντας εκπέσει από την αγία πίστη της αλήθειας του Θεού. 7.

Ενοχλούνται δε αυτοί, έχοντας ενδυθεί ιουδαϊκό φρόνημα, και αγανακτούν εναντίον του Υιού του Θεού, όπως ακριβώς έλεγαν εκείνοι: ότι «δεν σε λιθοβολούμε για κανένα κακό έργο, αλλά διότι, ενώ είσαι άνθρωπος, ονομάζεις τον εαυτό σου Υιό του Θεού, κάνοντας τον εαυτό σου ίσο με τον Θεό». Έτσι και αυτοί, έχοντας υποπέσει στο ίδιο πάθος των Φαρισαίων και των Ιουδαίων, αγανακτούν, μη θέλοντας να ονομάσουν τον Υιό ίσο με Εκείνον που Τον γέννησε. Διότι, παρατήρησε την ακρίβεια των Γραφών, ότι πουθενά δεν είπε η θεία Γραφή αυτόν τον λόγο πριν από την ένσαρκη παρουσία, αλλά ο Πατέρας λέει στον Υιό «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο», αποκαλώντας τον Υιό συνδημιουργό και αποδεικνύοντάς Τον γνήσιο ως προς την ισότητα. Και πουθενά δεν είπε ο Υιός «Θεό μου και Θεό σας» * «και άκουσε ο Αδάμ τη φωνή του Θεού που περπατούσε στον παράδεισο», και «〈μίλησε ο Θεός στον Νώε:〉 φτιάξε για τον εαυτό σου κιβωτό από άσηπτα ξύλα», και «έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο», και «είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», και ο Δαβίδ λέει «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου»· και πουθενά δεν είπε ο Κύριος «Θεό μου και Θεό σας».

Ή ποιος είναι αυτός που μέσα σου προβάλλει και πάλι σε εμάς αυτό το ζιζάνιο; Ποιος είναι αυτός που παρασκεύασε αυτό το δηλητήριο για τη ζωή; Από πού σου ήρθε η πονηρή σκέψη να συλλάβεις βλάσφημη υπόνοια κατά του Κυρίου σου; Δεν σε έπεισε ο Αβραάμ, όταν απευθυνόμενος σε αυτόν έλεγε: «Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;»; Διότι, ας ελεγχθείς από το γεγονός ότι ο Υιός τον επισκέφθηκε, και δεν ήταν κάποιος προφορικός λόγος, αλλά ο ενυπόστατος Θεός Λόγος. Και για να γνωρίσεις, ω δήθεν φιλόσοφε, την κατάληξη όσων έχουν διαπραγματευτεί σε αυτή την υπόθεση, άκουσε πώς στην Αγία Γραφή, επισφραγίζοντας την τέλεια αλήθεια, αποφάνθηκε για εμάς λέγοντας ότι «έβρεξε ο Κύριος από τον ουρανό φωτιά και θειάφι πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα παρά Κυρίου»· και δεν είπε «ο λόγος του Κυρίου», αλλά «Κύριος παρά Κυρίου», όπως λέει και ο Δαβίδ: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και για να δείξει ότι ο Υιός δεν υφίσταται μόνο μετά την ένσαρκη παρουσία Του, διηγείται και για την απ' αρχής ύπαρξή Του, ότι: «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε εγέννησα». Και όσον αφορά το Άγιο Πνεύμα, ω φλύαρε, που κατατάσσεσαι στους αργόσχολους και τους περίεργους, κανείς δεν πρόκειται να δεχτεί τον λόγο σου. Διότι το Πνεύμα δεν είναι ούτε μεγαλύτερο ούτε μικρότερο· «διότι ποιος τα ζήτησε αυτά», λέει, «από τα χέρια σας;». Σε ελέγχει δε ο ίδιος ο άγιος Λόγος, καθώς αναφέρει ο Κύριος για το Άγιο Πνεύμα· διότι, ομολογώντας τη γνησιότητα της θεότητάς Του, λέει: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου». 6.

Και ο Δαβίδ στον 92ο λέγει: Έτοιμος είναι ο θρόνος σου, Κύριε, και από τότε, από την αιωνιότητα εσύ υπάρχεις. Και πάλι στον 109ο λέγει: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.

Και αφού κάλεσε δέκα δούλους του, τους έδωσε δέκα μνές. Υποδήλωνε, λοιπόν, μέσω εκείνων που έλαβαν τις μνές, τους μαθητές του, στους οποίους, παραδίδοντας από μία μνά και αναθέτοντας σε όλους ίση και όμοια οικονομία, τους παρήγγειλε να πραγματευθούν με αυτές, μέχρι να επιστρέψει από τη μακρινή του αποδημία. Η δε πραγματεία δεν ήταν κάποια άλλη, παρά το κήρυγμα περί της βασιλείας του προς όλους τους ανθρώπους, το οποίο εξαγγέλθηκε από τους ίδιους τους μαθητές του. Αλλά αυτό ήταν ένα, επειδή μία είναι και η διδασκαλία όλων, και μία η πίστη, και ένα το βάπτισμα και ο ίδιος ο λόγος· γι' αυτό και μία ήταν η μνά, όμως η εργασία τους υπήρξε διαφορετική, και η πραγματεία λαμπρή, και το κέρδος από αυτήν πλούσιο. Και αυτοί μεν ήταν οι λόγοι για τους οποίους ο ευγενής άνθρωπος ανελάμβανε τη μακρινή του πορεία. Γι' αυτό και του λεγόταν από τον Πατέρα: Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου.

Και ποιους εχθρούς, εάν κάποιος ρωτούσε επιθυμώντας να μάθει, θα το διδάξει ο λόγος μέσα από την παραβολή, παρουσιάζοντας συμπολίτες του βασιλιά οι οποίοι τον μισούν και απορρίπτουν την εξουσία του, λέγοντας απροκάλυπτα και με αχαλίνωτο στόμα: «Δεν θέλουμε να βασιλεύει αυτός εφ' ημών». Αλλά εκείνοι μεν, αν και ήταν πολίτες, αρνούνταν τον βασιλιά, Αυτός όμως ακούει από τον Πατέρα: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου τεθούν οι εχθροί σου κάτω από τα πόδια σου»· και: «Κατακυρίευε στο μέσο των εχθρών σου».

«Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του, τη Σιών, εξαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Αυτοί μεν, λέει, αυτά θα πάθουν, όσοι συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του, και τέτοιο βέβαια θα είναι το τέλος τους· εμένα όμως, τότε, μετά από τόση επιβουλή και τόσα πάθη, με εγκατέστησε βασιλιά ο ίδιος ο Πατέρας, για να σας εξαγγέλλω το πατρικό πρόσταγμα· και αυτό βέβαια είναι το ευαγγελικό κήρυγμα. Αν δε το άγιο όρος του Θεού είναι το επουράνιο, για το οποίο λέει ο Παύλος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών»· και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη», εδώ εννοεί ότι έχουν συσταθεί τα βασίλειά του· και μέρος της άνω Εκκλησίας είναι και η επί της γης, η οποία σπεύδει και αυτή προς τον ίδιο τελικό σκοπό. Το πώς δε εγκαταστάθηκε βασιλιάς ο Χριστός του από τον Πατέρα στην επουράνια Σιών, μπορεί να το γνωρίσει κανείς και από το ότι του λέγεται: «Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και ποιους εχθρούς, παρά τους προαναφερθέντες, δηλαδή αυτούς που συγκεντρώθηκαν εναντίον του και παρατάχθηκαν, τους άρχοντες και τους βασιλείς, και τους λαούς, και τα έθνη; Διότι ο Πατέρας υποσχέθηκε να τους υποτάξει κάτω από τα πόδια του.

Έτσι και το, «Τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του», πρέπει τώρα να εννοηθεί για τα ζώα· επειδή όμως επιφυλάσσεται για τους ανθρώπους ισάγγελος βίος στον ουρανό, όταν εγκατασταθεί εκεί πάνω στα έργα των χεριών Του, θα γίνει θεωρός των ουρανών και όσων υπάρχουν σε αυτούς. Ο δε μακάριος Παύλος και αυτό το εξέλαβε ότι αναφέρεται στον Σωτήρα, και ότι πρόκειται να συμβεί στον μέλλοντα αιώνα. Γι' αυτό λέει προς αυτόν ο Πατέρας: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Γι' αυτό, σε όσους δεν ήταν τέτοιοι, ο Σωτήρας έλεγε: «Ακόμη και οι τρίχες της δικής σας κεφαλής είναι όλες μετρημένες». Διότι, στους ίδιους αυτούς μαθητές, ακόμη και η κάθε τρίχα του πιο πολύτιμου μέρους του σώματος, καθώς είναι αναγκαία και συμβάλλει στην ευκοσμία του συνόλου, έχει αξιωθεί της θείας καταμέτρησης και προστασίας· ώστε να μην ξυριστούν από το ξυράφι των εχθρών που περιφέρονται και καταπατούν κάθε τριχωτή κορυφή η οποία πορεύεται μέσα στα αμαρτήματά της. «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω στα βάθη της θάλασσας.» Πάλι και εδώ ο όρος «Κύριος» δεν έχει αποδοθεί με το τετραγράμματο των Εβραίων, αλλά με τα πιο κοινά γράμματα. Και αυτή η παρούσα Γραφή φανέρωσε ήδη για τρίτη φορά αυτόν, παρουσιάζοντας τον, ας πούμε, δεύτερο Κύριο. Επειδή και στον ψαλμό που λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου», είχε γραφεί με τα τέσσερα ανεκφώνητα γράμματα των Εβραίων. Ο δεύτερος όμως, τον οποίο ο προφήτης δήλωνε ως δικό του Κύριο λέγοντας, «Στον Κύριό μου», δηλωνόταν με άλλα γράμματα, με τα οποία σημαίνεται ανάμεσα στους ανθρώπους και κάθε κύριος ενός δούλου. Έτσι λοιπόν και εδώ, ήδη για τρίτη φορά, ο Κύριος που κατέβηκε μέχρι τον άδη και δημιούργησε διεξόδους από τον θάνατο, έχει ονομαστεί με τα γράμματα που γράφονται κοινώς από τους Εβραίους.

Διότι, επειδή όσα προαναγγέλλονταν, προτού να συμβούν, γίνονταν ορατά εκ των προτέρων στους αγίους προφήτες του Θεού, για τον λόγο αυτό λέγει η Γραφή: «Εθεωρήθησαν οι πορείες σου, Θεέ». Και ποιες πορείες; Πρώτα βέβαια η κάθοδός του στο Σινά, και πάλι η ανάβαση στο ύψος, και ακολούθως η κάθοδος στη Βασάν και η επιστροφή από εκεί, καθώς και η κατάβασή του μέχρι τον θάνατο, και έπειτα οι διέξοδοί του, και πάνω απ' όλα η επάνοδός του από τα βάθη της θάλασσας; Όλες αυτές ήταν οι πορείες του εν λόγω Κυρίου, οι οποίες έγιναν ορατές στους προφήτες του Θεού προτού να συμβούν· γι' αυτό και παραδόθηκαν στις προφητικές Γραφές. Εύλογα λοιπόν έχει λεχθεί: «Εθεωρήθησαν οι πορείες σου, Θεέ». Έπειτα, εξασφαλίζει την ορθότητα διδάσκοντας ποιου Θεού οι πορείες θεωρήθηκαν (έγιναν ορατές)· γι' αυτό προσθέτει: «Οι πορείες του Θεού μου, του βασιλέως μου». Διότι δεν λέει απλώς «του Θεού», ούτε «του βασιλέως», αλλά «του Θεού μου». Αυτό δε τυγχάνει παρόμοιο με το: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· διότι ο μεν πρώτος είναι ο επί πάντων Θεός· ο δε δεύτερος Κύριος, εκείνος που ακούει το: «Κάθισε εκ δεξιών μου», είναι ο δικός μου Κύριος· γι' αυτό λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου». Έτσι και εδώ, λοιπόν, υποδηλώνοντας τον δεύτερο, ο ίδιος προφήτης λέει: «Οι πορείες του Θεού μου, του βασιλέως μου, αυτού που βρίσκεται στο άγιο». Διότι, εάν κάνω λόγο για πορείες που έγιναν ορατές, ας μην νομίσει κανείς ότι αναφέρομαι στον επί πάντων Θεό· αλλά πρόκειται για τις πορείες του Θεού μου και του βασιλέως μου.

Διότι, επειδή δεν μεσολάβησε καμία εναλλαγή προσώπου στο ενδιάμεσο, ο λόγος συνέδεσε τα πάντα σε ένα ενιαίο νόημα, σαν να απευθύνονται προς ένα πρόσωπο· και παρουσίασε ποιος ακριβώς ήταν αυτός, αποσαφηνίζοντας στη συνέχεια και λέγοντας: «Επειδή εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες ως καταφυγή σου». Διότι, αφού εσύ, λέει, ώ Κύριε, στον οποίο εγώ ήλπισα, έθεσες ως καταφυγή του εαυτού σου τον Ύψιστο, δηλαδή τον ανώτατο Θεό και δικό σου Πατέρα, για τον λόγο αυτό δεν θα σε πλησιάσει ούτε χιλιάδα, ούτε μυριάδα, ούτε παγίδες κυνηγών, ούτε τίποτε άλλο από όσα έχουν απαριθμηθεί· και επειδή εσύ, ώ Κύριε, είσαι η ελπίδα εμού που λέω αυτά τα λόγια, «Τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου»· γι' αυτό ακριβώς και ξεκινώντας έλεγα για σένα, «Αυτός που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου», ή, «Αυτός που κάθεται στον απόκρυφο τόπο του Υψίστου»· επειδή ο Ύψιστος σε κατέστησε σύνεδρο και σύνθρονό του σε τόπους άρρητους και απόκρυφους, λέγοντάς σου: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Αν πάλι κάποιος τα εκλάβει αυτά ως αναφερόμενα στον Χριστό του Θεού, ο οποίος και εδώ ονομάζεται Κύριος, όπως ακριβώς και αλλού, δεν θα αστοχήσει ως προς την αλήθεια· επειδή και ο Απόστολος λέει: «Ένας Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα»· και πάλι λέει: «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα. Ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους». Δύο Κύριοι, εξάλλου, ονομάστηκαν ρητώς και από τον Δαβίδ, σύμφωνα με το: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· αλλά και ο Μωυσής, λέγοντας: «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα θειάφι και φωτιά», φαίνεται να έχει την ίδια άποψη· όπως ακριβώς και εκεί όπου έλεγε: «Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ»· διότι μέσα από αυτά φαίνεται ξεκάθαρα ότι αναγνωρίζει Ύψιστο και Κύριο· Ύψιστο μεν εκείνον που διανέμει και κληροδοτεί στους δικούς του αγγέλους, Κύριο δε εκείνον που λαμβάνει ως κλήρο, μαζί με τους αγγέλους, την υπερέχουσα μερίδα από όλα τα έθνη.