Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 109:1

γ'. Εδώ πλέον δεν απευθύνεται στο πλήθος με συστολή, έχοντας αντλήσει θάρρος από όσα έχουν ήδη ειπωθεί, ούτε χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως: «Μου επιτρέπεται να πω», ούτε άλλες παρόμοιες· αλλά λέγει ξεκάθαρα: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Εάν λοιπόν είναι Κύριος του Δαβίδ, πολύ περισσότερο είναι δικός τους.

«Κάθισε στα δεξιά μου». Εδώ έχει θέσει τα πάντα. «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Εδώ επέβαλε και μεγάλο φόβο, όπως ακριβώς έδειξε στην αρχή το τι επιφυλάσσει στους φίλους και τι στους εχθρούς. Και πάλι, για να μην αμφισβητηθεί, αποδίδει την επικράτηση στον Πατέρα. Επειδή, λοιπόν, διακήρυξε μεγαλειώδη πράγματα, κατεβάζει και πάλι τον λόγο στα ταπεινά.

«Αλλά άφησέ το μεν», λέει, «επειδή είναι το πρώτο· μην το προσφέρεις όμως, επειδή είναι ανάξιο της τιμής εκείνου που το λαμβάνει». Βλέπεις ότι απαρχή δεν είναι αυτό που παράγεται πρώτο, αλλά το δόκιμο; Και αυτά ελέχθησαν από εμάς για τη σάρκα που Εκείνος προσέφερε. Προσέφερε, λοιπόν, την απαρχή της δικής μας φύσεως στον Πατέρα. Και τόσο πολύ θαύμασε ο Πατέρας το δώρο, και εξαιτίας της αξίας Εκείνου που το προσέφερε, και εξαιτίας του άμωμου χαρακτήρα εκείνου που προσφέρθηκε, ώστε το δέχθηκε με τα ίδια του τα χέρια, τοποθέτησε το δώρο δίπλα του και είπε: «Κάθου εκ δεξιών μου». Προς ποια φύση είπε ο Θεός: «Κάθου εκ δεξιών μου»; Προς εκείνην που είχε ακούσει: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις». Διότι, δεν ήταν αρκετό να υπερβεί τους ουρανούς; Δεν ήταν αρκετό να σταθεί ανάμεσα στους αγγέλους; Δεν ήταν και αυτή η τιμή ανείπωτη;

Τι, λοιπόν, φανερώνει ο αλαλαγμός; Τη νίκη, το τρόπαιο, δηλαδή το ότι ανελήφθη νικηφόρα, αφού κατανίκησε τον θάνατο και κατακρήμνισε την αμαρτία και τον διάβολο, παραδίδοντάς τον στα τάρταρα και, πράγμα πολύ καλύτερο, αφού ανύψωσε τη φύση μας στους ουρανούς. Γι' αυτό και ο Παύλος, εξιστορώντας το τρόπαιό Του, αναφωνεί λέγοντας: «αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε δημόσια, θριαμβεύοντας εναντίον τους διά του εαυτού Του». Και πάλι: «εξάλειψε το χειρόγραφο των διαταγμάτων που ήταν εναντίον μας, το οποίο μας ήταν αντίθετο, και το αφαίρεσε από τη μέση καρφώνοντάς το στον σταυρό», και παρότι κανείς δεν γνώριζε ότι είχε συμβεί αυτό, εντούτοις έγινε τόσο σαφές και ολοφάνερο σε όλους, σαν να ηχούσε σάλπιγγα. Διότι δεν έχουν έτσι τα πράγματα· μια σάλπιγγα που ηχούσε θα είχε καλέσει τους πάντες σε εκείνο το θείο γεγονός, όπως ακριβώς έπραξε αργότερα η ίδια η φύση των πραγμάτων, καθιστώντας το συμβάν ισχυρότερο από κάθε βροντή. Και σχετικά με την καθέδρα Του στα δεξιά και την ομοουσιότητά Του προς τον Πατέρα, δες πώς προαναφωνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Διότι τα έργα είναι κοινά και «όλα έγιναν δι’ αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει». Το ότι λοιπόν λέγεται από τον προφήτη πως οι εχθροί τίθενται από τον Πατέρα κάτω από τα πόδια του Υιού, δεν υποδηλώνει κάποια ελάττωση —μη γένοιτο—, αλλά ομοτιμία και συμφωνία, δηλαδή το να οργίζεται ο Πατέρας για όσα έχουν γίνει εις βάρος του Υιού, όπως ένας πατέρας απέναντι στον γιο του —διότι αυτός που οργίζεται για χάρη του, πώς είναι δυνατόν να είναι ξένος προς αυτόν;—, όπως ακριβώς αναφέρει και σε άλλον ψαλμό: «Αυτός που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει· τότε θα τους μιλήσει με την οργή του και με τον θυμό του θα τους κατατρομάξει».

Αυτός είναι ο αθάνατος νεκρός, ο αχώρητος Θεός, ο συναΐδιος Υιός και σύνθρονος του Πατρός, για τον οποίο φανερά ο προφήτης αναφωνούσε: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Και πάλι λέγει: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης. Οι δυνάμεις, λοιπόν, όταν άκουσαν «Κύριος των δυνάμεων», αναφωνώντας ομόφωνα τη συνήθη δοξολογία, υποδέχονταν με χαρά τον Κύριο και τον συνόδευαν έως τον υψηλό και επηρμένο θρόνο. Και εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου.

Και πάλι: Θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να κυβερνήσει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και πάλι: Θα γεμίσει η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό κατασκεπάζει τις θάλασσες. Και ο Δαβίδ πάλι έλεγε: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας· και πάλι: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.

Ιδού η δεύτερη αιτία· δέξου και την τρίτη. Επρόκειτο ο Σωτήρας μας να επιδημήσει κατά την ένσαρκη παρουσία Του, να αναλάβει το φύραμα της δικής μας σάρκας και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους. Επειδή όμως ήταν Θεός και ο μόνος αναμάρτητος, επέτρεψε στους δικαίους να περιπέσουν σε ανθρώπινα σφάλματα σύμφωνα με τη δική τους προαίρεση. Όχι επειδή ο Ίδιος τους οδήγησε σε αυτήν την αμαρτία, αλλά επειδή τους επέτρεψε να πορευθούν σύμφωνα με την ελεύθερη προαίρεση και τον δικό τους σκοπό. Έτσι, για παράδειγμα, και ο Αβραάμ αμάρτησε επιδεικνύοντας απιστία, και για τον λόγο αυτό δέχθηκε τιμωρία από τον Θεό: «Και θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου για τετρακόσια χρόνια». Το ίδιο και ο Μωυσής, επειδή δεν δόξασε τον Θεό, όταν Εκείνος δώρισε το νερό από την πέτρα στους αχάριστους· και γι' αυτό του είπε ο Θεός: «Θα δεις τη γη της επαγγελίας, αλλά δεν θα εισέλθεις σε αυτήν». Έτσι και σε τούτον επέτρεψε να περιπέσει σε αμαρτία, ώστε μόνον Εκείνος να βρεθεί αναμάρτητος έχοντας ανθρώπινο σώμα. Γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, όταν πλέον έφθασε στην εξομολόγηση του αμαρτήματος, έλεγε τούτο στον Θεό: «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και έπραξα το πονηρό ενώπιόν Σου». Γιατί; «Για να δικαιωθείς στους λόγους Σου, και να νικήσεις όταν θα κρίνεσαι». Όταν θα έλθει εκείνη η ημέρα, λέγει, εκεί θα φανεί το δικό μας φύραμα, να κάθεται στα δεξιά της μεγαλωσύνης του Θεού: «Κάθισε στα δεξιά Μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς Σου υποπόδιο των ποδιών Σου».

«Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου». Πράγμα το οποίο λέει και στον δεύτερο ψαλμό: «Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει. Τότε θα τους μιλήσει με την οργή του, και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Εκείνους που δεν θέλησαν να βασιλεύσω πάνω τους, φέρτε τους εδώ μπροστά μου, και κατασφάξτε τους». Διότι, για να βεβαιωθείς ότι τα λόγια αυτά είναι δικά του, άκουσε τι λέει και σε άλλο σημείο: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;»

Εξάλλου, εκείνος που πρόκειται να τους κρίνει εκεί, πολύ περισσότερο αξίωσε από αυτούς εδώ τιμωρία για την απέναντί του ύβρη. Επομένως, αποτελεί αποκλειστικά έκφραση τιμής προς τον Υιό το: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου».

Εδώ υπονοείται και κάτι άλλο: ότι είναι δυνατόν να υπομείνει κανείς τις δοκιμασίες χωρίς αμαρτία, ακόμη και όταν βρίσκεται σε θλίψεις. Ώστε, και όταν λέει, «εν ομοιώματι σαρκός», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή επρόκειτο για απλό ομοίωμα σάρκας, αλλά ότι προσέλαβε πραγματική σάρκα. Γιατί λοιπόν είπε: «εν ομοιώματι»; Αναφερόταν στην αμαρτωλή σάρκα· διότι η σάρκα του ήταν όμοια με τη δική μας σάρκα. Επειδή ως προς τη φύση της ήταν ίδια με εμάς, αλλά ως προς την αμαρτία δεν ήταν πλέον η ίδια. Ας προσερχόμαστε λοιπόν με παρρησία στον θρόνο της χάριτός του, για να λάβουμε έλεος και να βρούμε χάρη για έγκαιρη βοήθεια. Σε ποιον θρόνο χάριτος αναφέρεται; Στον βασιλικό θρόνο, για τον οποίο λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ήταν σαν να έλεγε: Ας προσερχόμαστε με παρρησία, επειδή έχουμε αναμάρτητο Αρχιερέα, ο οποίος κατατροπώνει την οικουμένη. «Διότι, να έχετε θάρρος», λέει, «εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επειδή το να πάθει τα πάντα, αλλά να παραμείνει καθαρός από αμαρτίες, αυτό ακριβώς σημαίνει. Εάν εμείς βρισκόμαστε υπό την εξουσία της αμαρτίας, λέει, αυτός όμως είναι αναμάρτητος. πώς να προσερχόμαστε με παρρησία;

Διότι η Γραφή γνωρίζει να τα εναλλάσσει αυτά πολλές φορές, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και πάλι: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου»· και: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». Και σε πολλά σημεία μπορεί να δει κανείς αυτά τα ονόματα να μεταφέρονται. Εάν όμως είχαν αποδοθεί αποκλειστικά σε κάθε φύση χωριστά, και ο Υιός δεν ήταν Θεός, και μάλιστα Θεός όπως ο Πατέρας, παραμένοντας Υιός· τότε, λέγοντας «Αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός», θα πρόσθετε περιττώς τη λέξη «ο Πατέρας», θέλοντας να καταστήσει γνωστό τον αγέννητο· διότι θα αρκούσε η λέξη «Θεός», εάν βέβαια αυτή αποτελούσε γνώρισμα μόνο εκείνου, για να το φανερώσει αυτό. Όχι μόνο αυτό, αλλά μπορεί να λεχθεί και κάτι άλλο. Διότι, εάν ισχυρίζεσαι ότι, επειδή έχει ειπωθεί «ένας Θεός», δεν αρμόζει στον Υιό το όνομα «Θεός», δες ότι το ίδιο ακριβώς κείται και για τον Υιό. Επειδή και ο Υιός ονομάζεται «ένας Κύριος», και όμως δεν ισχυριζόμαστε ότι γι' αυτόν τον λόγο η λέξη «Κύριος» αρμόζει αποκλειστικά σε αυτόν. Επομένως, όποια ισχύ έχει η λέξη «Ένας» για τον Υιό, την ίδια έχει και για τον Πατέρα· και όπως ακριβώς δεν αποκλείει τον Πατέρα από το να είναι Κύριος, με τον ίδιο τρόπο που ο Υιός είναι Κύριος, εξαιτίας του ότι ο Υιός ονομάζεται ένας Κύριος· έτσι δεν αποκλείει και τον Υιό από το να είναι Θεός, όπως είναι Θεός ο Πατέρας, εξαιτίας του ότι ο Πατέρας ονομάζεται ένας Θεός. Εάν πάλι κάποιοι ρωτήσουν: «Για ποιον λόγο δεν μνημόνευσε το Πνεύμα;», θα λέγαμε το εξής, ότι δηλαδή ο λόγος του απευθυνόταν σε ειδωλολάτρες, και η πολεμική του στρεφόταν απέναντι στους πολλούς θεούς και στους πολλούς κυρίους.

Σε καμία περίπτωση, αλλά για εμάς υπάρχει ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, και ένας Θεός. Εδώ, όσοι νοσούν από τις πλάνες του Μαρκίωνα αρπάζονται από αυτό που ειπώθηκε· ας μάθουν όμως ότι αυτό αποτελεί συνήθεια της Γραφής, και σε πολλά σημεία μπορεί να βρει κανείς τη Γραφή να μεταχειρίζεται αυτόν τον τρόπο έκφρασης, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και πάλι: «Είπα στον Κύριο, εσύ είσαι ο Κύριός μου»· και αλλού: «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο». Αυτό βέβαια είναι δηλωτικό προσώπων ομοουσίων και δεν διαιρεί τη φύση· διότι δεν το λέει αυτό για να κατανοήσουμε δύο ουσίες που διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά για να εννοήσουμε δύο πρόσωπα, εκ των οποίων το καθένα είναι της αυτής ουσίας. Πρόσεξε όμως πώς το εξέφρασε: «Είθε να του δώσει ο Κύριος». Τι να του δώσει; Τίποτε άλλο παρά έλεος. Επειδή, δηλαδή, ο ίδιος δέχτηκε το έλεος από τον Ονησιφόρο, εύχεται να τύχει και εκείνος το ίδιο από τον Θεό. Αν όμως ο Ονησιφόρος, ο οποίος εξέθεσε τον εαυτό του σε κινδύνους, σώζεται χάρη στο έλεος, πόσο μάλλον εμείς.

Και πρώτα βέβαια δες τον Κύριό του. 〈«Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου»〉. Βλέπεις τον Κύριό του, τον Κύριο που προέρχεται από τον Κύριο, δες και τον Υιό του: 〈«Αυτός θα με επικαλεστεί Πατέρα, κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»〉, και: 〈«Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»〉. Βλέπεις τον Υιό του, και πρωτότοκο και μονογενή, δες και τον Θεό: 〈«Άνδρες υψηλοί θα προσέλθουν σε σένα και σε σένα θα προσευχηθούν και σε σένα θα προσκυνήσουν και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, διότι εσύ είσαι ο Θεός, επειδή μέσα σου είναι ο Θεός»〉. Είδες τον Θεό του, δες και τον αιώνιο βασιλιά του: 〈«Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»〉. Είδες τον βασιλιά του, δες μαζί με τον βασιλιά και τον Κύριο των δυνάμεων: 〈«Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;»〉

Ιδού, από τους δικούς σου ανθρώπους, τρεις μάρτυρες σου παρουσιάσαμε να κηρύττουν τη δόξα της Παρθένου· όχι διότι βρήκαμε μόνον αυτούς· επειδή όλοι οι προφήτες, έχοντάς τον δει, ελπίζουν σε αυτόν· αλλά διότι σε τρεις μάρτυρες στηρίζεται το δίκαιο. Εγώ όμως δεν περιορίζομαι στους τρεις· αλλά δώσε μου εσύ έναν απόλυτα αξιόπιστο μάρτυρα που να λέει ότι το μυστήριο είναι ψευδές ή ότι η Παρθένος γέννησε από άνδρα· ή απόδειξέ το αυτό, ή επίστρεψε και προσκύνησέ την ως Θεοτόκο. Ή δείξε μου τον Σωτήρα να κρατείται σε τάφο και μνήμα, ή εγώ θα σου δείξω ότι είναι καθισμένος στα δεξιά του Πατρός. Διότι δεν σου φέρνω τον μάρτυρα από αλλοεθνείς, αλλά από το δικό σου γένος, ο οποίος λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Διότι δεν αμάρτανε από άγνοια, αλλά γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά, παθαίνοντας το ίδιο με τους Ιουδαίους. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, αποβλέποντας στους ανθρώπους, πρόδωσαν την υγιή πίστη, μολονότι γνώριζαν ότι αυτός είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, αλλά εξαιτίας των αρχόντων δεν τον ομολογούσαν, για να μη γίνουν αποσυνάγωγοι· έτσι λένε ότι και αυτός, για να κάνει χάρη σε κάποια γυναίκα, θυσίασε τη δική του σωτηρία. Διότι είναι φοβερή, όντως φοβερή η τυραννία της κενοδοξίας, και είναι ικανή να τυφλώσει τα μάτια των σοφών, όταν δεν νήφουν. Διότι, εάν η δωροδοκία έχει τέτοια δύναμη, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για το πάθος της κενοδοξίας που είναι βιαιότερο από εκείνη. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Χριστός στους Ιουδαίους: «Πώς μπορείτε να πιστεύετε εσείς, που λαμβάνετε δόξα από τους ανθρώπους, και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» «Και ο κόσμος δεν τον γνώρισε». Εδώ, με τη λέξη κόσμο εννοεί το πλήθος, το διεφθαρμένο και προσκολλημένο στα γήινα πράγματα, τον χυδαίο, ταραχώδη και ανόητο λαό. Ενώ αντίθετα οι φίλοι του Θεού και όλοι οι θαυμαστοί τον αναγνώρισαν ακόμη και πριν από την ένσαρκη παρουσία του. Και για τον πατριάρχη μάλιστα, ο ίδιος ο Χριστός λέει ονομαστικά: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε με την επιθυμία να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε». Και για τον Δαβίδ επίσης, ελέγχοντας τους Ιουδαίους, έλεγε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Πνεύματι, τον ονομάζει Κύριο λέγοντας: "Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου";»

Όταν λοιπόν, μετά από πολλά θαύματα, τα παιδιά έψαλλαν ύμνους σε αυτόν, άκουσε τι λέει ο Προφήτης: «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνον»· και πάλι: «Διότι θα αντικρίσω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου»· γεγονός που τον αποδεικνύει δημιουργό των πάντων. Αλλά και η μαρτυρία που παρατίθεται μετά την ανάληψη φανερώνει την ομοτιμία του προς τον Πατέρα· διότι λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου». Και ο Ησαΐας επίσης λέει: «Εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίζουν τα έθνη». Και πώς αναφέρει ότι η Βηθλεέμ δεν είναι η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα; Διότι το χωριό αυτό έγινε περίβλεπτο όχι μόνο στην Παλαιστίνη, αλλά και σε ολόκληρη την οικουμένη. Προς το παρόν όμως ο λόγος απευθύνεται στους Ιουδαίους· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ»· αν και εποίμανε ολόκληρη την οικουμένη. Όμως, όπως ανέφερα, δεν θέλει προς το παρόν να τους σκανδαλίσει, αποκαλύπτοντας τον λόγο για τα έθνη.

Και ο Χριστός, εξάλλου, συνομιλώντας με τους Ιουδαίους, αποδεικνύει ότι αυτός μετά την αμαρτία του αξιώθηκε σε τέτοιο βαθμό τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ώστε να αξιωθεί να προφητεύσει πάλι και για τη δική Του θεότητα· και αποστομώνοντάς τους εξαιτίας αυτού, έλεγε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, φωτισμένος από το Πνεύμα, τον ονομάζει Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;». Και ό,τι ακριβώς συνέβη στην περίπτωση του Μωυσή, αυτό συνέβη και στον Δαβίδ. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός τιμώρησε τη Μαριάμ για την ύβρη προς τον αδελφό της, παρά τη θέληση του Μωυσή, επειδή αγαπούσε πάρα πολύ τον άγιο· έτσι υπερασπίστηκε γρήγορα και αυτόν, όταν υβρίστηκε από το ίδιο του το παιδί, και μάλιστα χωρίς ο ίδιος να το επιθυμεί. Είναι λοιπόν αρκετά και αυτά, ή μάλλον περισσότερο από όλα τα άλλα αυτά είναι αρκετά, για να αποδείξουν την αρετή του ανδρός. Διότι, όταν ο Θεός αποφαίνεται, δεν χρειάζεται να ερευνούμε τίποτε περισσότερο. Εάν όμως θέλετε να γνωρίσετε λεπτομερώς την πνευματική του ανωτερότητα, μπορείτε, μελετώντας την ιστορία του μετά την αμαρτία, να διαπιστώσετε την παρρησία του προς τον Θεό, την εύνοια που έλαβε, την πρόοδό του στην αρετή και την πνευματική του ακρίβεια μέχρι την τελευταία του αναπνοή.

γʹ. Και όμως, ποια βλασφημία ήταν αυτή; Διότι και προηγουμένως, όταν αυτοί ήταν συγκεντρωμένοι, είχε πει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, Κάθισε εκ δεξιών μου», και ερμήνευσε αυτό που ελέχθη· και δεν τόλμησαν να πουν τίποτε, αλλά σιώπησαν, και από τότε πλέον δεν έφεραν καμία αντίρρηση. Πώς λοιπόν τώρα ονόμαζαν βλασφημία αυτό που ελέχθη; Και για ποιον λόγο ο Χριστός αποκρίθηκε με αυτόν τον τρόπο; Για να αναιρέσει κάθε δικαιολογία τους, επειδή μέχρι την τελευταία ημέρα δίδασκε ότι Αυτός είναι ο Χριστός, και ότι κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, και ότι θα έλθει πάλι για να κρίνει την οικουμένη, πράγμα που φανέρωνε την πλήρη συμφωνία Του με τον Πατέρα. Αφού διέρρηξε, λοιπόν, τα ιμάτιά του, λέει: Τι σας φαίνεται;

Δεν αναφέρει όμως μόνο το δικαστήριο, τον σταυρό και τα όσα συνέβησαν πάνω στον σταυρό, αλλά και εκείνον που τον πρόδωσε, ότι δηλαδή ζούσαν μαζί και έτρωγαν στο ίδιο τραπέζι· «Διότι αυτός που έτρωγε τους άρτους μου», λέει, «ύψωσε εναντίον μου τη φτέρνα του». Και προλέγει κατ' αυτόν τον τρόπο τη φωνή που έμελλε να βγάλει πάνω στον σταυρό, λέγοντας: «Θεέ, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Και πάλι για τον τάφο: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο, σε μέρη σκοτεινά και στη σκιά του θανάτου». Και για την ανάσταση: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά». Και για την ανάληψη: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας». Και για την καθέδρα εκ δεξιών: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ο δε Ησαΐας αναφέρει και την αιτία λέγοντας ότι: «Εξαιτίας των αμαρτιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο»· και ότι, «Επειδή όλοι πλανήθηκαν σαν πρόβατα, για τον λόγο αυτό σφαγιάζεται».

Αυτός είναι ο πρώτος διάκονος του Σωτήρος, όπως είναι και ο πρώτος μάρτυρας της άθλησης. Και το παράδοξο του πράγματος είναι ότι το μαρτύριο αυτού του δικαίου δεν ολοκληρώνεται ούτε με φωτιά, ούτε με σίδερο, ούτε με θηρία, ούτε με άλλα δεινά, παρά μόνο με τον λιθοβολισμό. Έπρεπε ο Στέφανος να στολιστεί μόνο με λίθους, και να δεχθεί τη χάρη της αλήθειας από την προσθήκη των λίθων. Διότι οι βολές των λίθων εντέθηκαν στο σώμα του σαν πολύτιμοι λίθοι σε χρυσάφι, και μάλιστα στο κεφάλι του, το οποίο περιέρρεε από παντού το αίμα. Βλέποντάς τον, λοιπόν, πολλοί έγιναν μάρτυρες. Διότι ο Στέφανος είναι πολυπόθητος σε όσους αθλούνται τον καλόν αγώνα, καθώς και την τιμή εξασφαλίζει και την άθληση διδάσκει· διότι καθοδηγεί με τα δικά του παλαίσματα και προτρέπει με το ίδιο του το όνομα. Γι' αυτό και μέσα από τα ίδια του τα έργα, πριν από τον Παύλο, αναφωνεί: Γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού. Διότι, λέει, ακολούθησα και με τον λόγο, και με τον βίο, και με το τέλος μου τον Δεσπότη των πάντων. Ελάτε, μιμηθείτε και εσείς, κατορθώνοντας καθένα από αυτά μαζί με εμένα· διότι αυτό είναι δυνατό και συμφέρον σε όσους το επιθυμούν. Και μάρτυρας αυτού είμαι εγώ, ο οποίος πρώτος μετά τον Δεσπότη αγωνίστηκα, και πρώτος είδα τα κρυμμένα μυστήρια στον ουρανό. Διότι είδα τον Ιησού να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός, και παρατηρούσα να πραγματοποιείται εκείνο: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ομολόγησε για Εκείνον και την ανάβασή Του: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ομολόγησε για Εκείνον και την καθέδρα Του: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ομολόγησε για Εκείνον και τη δόξα της Εκκλησίας: Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, περιβεβλημένη με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη με ποικίλματα.

Πρόσεξε, παρακαλώ: Έγραψε τον πεντηκοστό, τον εξηκοστό, τον εβδομηκοστό, τον ογδοηκοστό, τον ενενηκοστό και τον εκατοστό. Γράφει και άλλον ψαλμό μετά τον εκατοστό, μετά από πολλούς άλλους ψαλμούς, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Αυτόν, λοιπόν, τον ψαλμό, ο οποίος ειπώθηκε μετά την αμαρτία, διαπιστώνουμε ότι έχει λεχθεί εν Αγίω Πνεύματι. Από πού είναι αυτό φανερό; Ο Χριστός το δήλωσε.

Πες και τα μυστήριά του: Ετοίμασας μπροστά μου τράπεζα απέναντι σε εκείνους που με θλίβουν. Πες και για το ποτήριό του: Το ποτήριό σου με μεθάει σαν να είναι το άριστο. Πες και για την απόρριψη των Ιουδαίων: Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Λέγε και τις λοιδορίες από τους Ιουδαίους: Ήλπισε στον Κύριο, ας τον γλιτώσει, ας τον σώσει, αφού τον θέλει. Πες και για τη σωτηρία των εθνών: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου. Πες και για τον τάφο του: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει τη φθορά. Πες και για την ανάληψή του στους ουρανούς: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Πες και για την εκλογή των αποστόλων: Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν σε εσένα υιοί. Πες και για τον χορό των παρθένων: Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες οπίσω του. Πες και για την κλήση της Εκκλησίας: Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ολόχρυσο ένδυμα και ποικιλόχρωμα στολισμένη. Πες και για την καθέδρα στα δεξιά του Θεού: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ω Δαβίδ, ενώ εξήγγειλες όλη την προφητεία, γιατί αναφωνείς: Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθύ ανανέωσε στα έγκατά μου;

Διότι, όταν εκείνος έλεγε: «Στείλε τον Λάζαρο, ώστε τα αδέλφια μου, μαθαίνοντας τα όσα συμβαίνουν στον άδη, να διορθώσουν τη ζωή τους», του λέει: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Και όμως, ο Μωυσής και όλοι οι προφήτες είχαν προ πολλού πεθάνει ως προς το σώμα, τους είχαν όμως κοντά τους μέσω των Γραφών. Διότι, εάν κάποιος, όταν τοποθετεί την άψυχη εικόνα ενός παιδιού ή ενός φίλου, νομίζει ότι είναι παρών εκείνος που έχει φύγει, και τον φαντάζεται μέσω της άψυχης εικόνας, πόσο μάλλον εμείς μέσω των θείων Γραφών απολαμβάνουμε την αναστροφή με τους αγίους, έχοντας όχι τις εικόνες των σωμάτων τους, αλλά των ψυχών τους. Διότι τα όσα έχουν ειπωθεί από αυτούς είναι εικόνες των ψυχών τους. Θέλεις να μάθεις ότι οι δίκαιοι ζουν και είναι παρόντες; Κανείς δεν καλεί τους νεκρούς ως μάρτυρες· ο Χριστός όμως τους κάλεσε ως μάρτυρες της δικής Του θεότητας, και προπάντων τον ίδιο τον Δαβίδ, για να σε διδάξει ότι ζει. Διότι, όταν οι Ιουδαίοι αμφισβητούσαν γι' Αυτόν, τους λέει: «Τι γνώμη έχετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Του λένε: «Του Δαβίδ». Τους λέει: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Πνεύματι, τον αποκαλεί Κύριο, λέγοντας: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου;» Είδες πώς ζει ο Δαβίδ; Διότι, αν δεν ζούσε, δεν θα τον καλούσε ως μάρτυρα της θεότητάς Του. Και δεν είπε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκάλεσε Κύριο;» αλλά: «Τον αποκαλεί Κύριο», για να δείξει ότι είναι ακόμη παρών και ομιλεί μέσω των Γραφών.

ΣΤΟΝ ΡΘ΄ ΨΑΛΜΟ. Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. α΄. Ας αφυπνιστούμε, παρακαλώ, και ας εντείνουμε την προσοχή μας. Διότι ο ψαλμός μάς ομιλεί για πάρα πολύ σπουδαία θεολογικά νοήματα, στεκόμενος απέναντι όχι σε ένα μόνο είδος αίρεσης, αλλά σε ποικίλα και διάφορα. Διότι παρατάσσεται και κατά των Ιουδαίων, και κατά του Παύλου του Σαμοσατέα, και κατά εκείνων που ακολουθούν τα φρονήματα του Αρείου, και κατά των οπαδών του Μαρκίωνα, και κατά των Μανιχαίων, και κατά όλων εκείνων που δυσπιστούν στην ανάσταση.

Και προς το παρόν ας τους ρωτήσουμε τώρα: ποιος είναι ο κύριος αυτού του δικαίου; Διότι λέει: «Είπεν ο Κύριος τω Κυρίω μου». Επειδή δεν κάνει λόγο εδώ για ένα μόνο πρόσωπο, αλλά για ένα που συνομιλεί με κάποιο άλλο. Ποιον, λοιπόν, ισχυρίζονται ότι είναι αυτός που ομιλεί; Τον Θεό. Και αυτός που ακούει; Τον Αβραάμ. Άλλοι πάλι τον Ζοροβάβελ και άλλοι κάποιον άλλον· ακριβώς όπως οι μεθυσμένοι, που δεν λένε τίποτα το συνεκτικό, ή μάλλον σαν αυτούς που βαδίζουν στο σκοτάδι και συγκρούονται μεταξύ τους. Τι λοιπόν, πες μου, είναι ο Ζοροβάβελ κύριος του Δαβίδ; Και πώς θα μπορούσε να έχει λογική αυτό, όταν και ο ίδιος, ως μεγάλη τιμή, έχει ονομαστεί Δαβίδ;

Διότι, τι θέση έχει εδώ ο δούλος του Αβραάμ; Και πού έγινε ιερέας ο κύριός του, εφόσον και ο ίδιος είχε ως ιερέα τον Μελχισεδέκ και ζητούσε από αυτόν ευλογίες; Πώς δε θα ήταν λογικό να έχει ειπωθεί για τον Αβραάμ το: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε»; Και πώς θα ταίριαζαν αυτά είτε στον Δαβίδ, είτε στον Ζοροβάβελ, είτε στον λαό; Διότι το λεχθέν υπερβαίνει την ανθρώπινη φύση. Και το «Κάθου εκ δεξιών μου», ποια ερμηνεία θα μπορούσε να έχει, εάν υποτεθεί ότι αναφέρεται σε εκείνα τα πρόσωπα; Καμία απολύτως. Και πώς είπε στον Αβραάμ, «Κάθου εκ δεξιών μου», όταν εκείνος θεωρεί και μόνο το να παρίσταται ενώπιον των αγγέλων ως τη μέγιστη τιμή;

Διότι και εκείνα και αυτά έχουν δοθεί και έχουν δημιουργηθεί από τον ίδιο τον Θεό· αλλά εκείνο που θέλω να καταδείξω είναι ότι ο Ιουδαίος, αναιρώντας τις προφητείες περί του Χριστού, καταστρέφει το μεγαλύτερο μέρος των προφητειών, και δεν θα μπορούσε να αποδείξει με σαφήνεια το μεγαλείο της Παλαιάς, εάν δεν αποδεχόταν την Καινή. Το ότι, εξάλλου, τα όσα έχουν λεχθεί δεν αναφέρονται σε άνθρωπο, είναι ολοφάνερο σε όσους διαθέτουν νου, και από το ότι λέγεται «Κάθου εκ δεξιών μου», και από το ότι ονομάζεται Κύριος όμοια με τον Κύριο που ομιλεί, και από το ότι έχει γεννηθεί από τη γαστέρα προ του εωσφόρου, και από το ότι είναι ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ, και από το ότι λέγεται «Μαζί σου είναι η εξουσία».

Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. Είδες την ομοτιμία; Διότι όπου υπάρχει θρόνος, είναι σύμβολο βασιλείας· όπου υπάρχει ένας θρόνος, υπάρχει ισοτιμία της ίδιας βασιλείας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Έτσι και ο Δανιήλ βλέπει όλη μεν την κτίση να παρίσταται, αγγέλους και αρχαγγέλους, τον δε Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες και να φθάνει έως τον Παλαιό των ημερών.

Εάν όμως το να εκφραζόμαστε με αυτόν τον τρόπο σκανδαλίζει κάποιους, ας ακούσουν ότι κάθεται εκ δεξιών, και ας απαλλαγούν από το σκάνδαλο. Διότι, όπως ακριβώς εμείς δεν υποστηρίζουμε ότι αυτός είναι ανώτερος του Πατρός, επειδή κατέχει την πλέον τιμητική καθέδρα εκ δεξιών, έτσι ούτε εσύ να τον αποκαλείς κατώτερο και υποδεέστερο, αλλά ομότιμο και ίσο. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει η από κοινού συμμετοχή στην καθέδρα. «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Και ποιοι είναι οι εχθροί; Άκουσε τον Παύλο να λέει: «Απαρχή είναι ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία του, ύστερα έρχεται το τέλος. Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς του κάτω από τα πόδια του».

Γ'. Είδες τη συμφωνία των προφητικών και αποστολικών λόγων; Διότι εκεί μεν λέει: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· εδώ δε: «Μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς του». Αλλά ούτε εκεί το «Έως», ούτε εδώ το «Μέχρις» αποτελούν χρονικά όρια. Διότι πώς ευσταθεί εκείνος ο προφητικός λόγος που λέει: «Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, και η βασιλεία του, βασιλεία η οποία δεν θα καταστραφεί, και της βασιλείας του δεν θα υπάρξει τέλος», εάν βέβαια πρόκειται να βασιλεύει μόνο μέχρι να συμβούν αυτά;

Βλέπεις ότι δεν πρέπει να προσέχουμε απλώς στις λέξεις, αλλά να αναγόμαστε στα νοήματα; Εσύ, λοιπόν, ακούγοντας τον Προφήτη να λέει ότι ο Πατέρας θέτει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του, μην ταραχτείς καθόλου στο σημείο αυτό. Διότι δεν ειπώθηκαν αυτά επειδή ο Υιός στερείται δυνάμεως. Εξάλλου, ο Παύλος λέει ότι ο ίδιος θέτει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του: «Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του». Και πάλι του αποδίδει τα πάντα λέγοντας: «Όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όταν καταργήσει κάθε εξουσία και δύναμη». Δηλαδή, όταν εδραιώσει τη βασιλεία, θα καταπαύσει κάθε εξουσία. Διότι αυτό σημαίνει το «θα καταργήσει». Λέγοντας δε ότι τα πάντα είναι δικά του, δεν αποχωρίζει από αυτόν τον Πατέρα, όπως ακριβώς ούτε τον Υιό διαχωρίζει από τον Πατέρα. Διότι τα του ενός ανήκουν στον άλλο, και τα του άλλου στον ένα. Γι' αυτό και λέει: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου». Όταν, λοιπόν, ακούσεις ότι ο Πατέρας τα υπέταξε, μην νομίσεις ότι ο Υιός είναι αμέτοχος αυτού του κατορθώματος· κι αν πάλι μάθεις ότι ο Υιός τα υπέταξε, μη λες ότι ο Πατέρας είναι ξένος προς αυτά.

«Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου». Επειδή είπε πιο πάνω: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», για να μη νομίσει κανείς ότι ο Υιός είναι ασθενής και έχει ανάγκη από ενέργεια, όπως κάποιοι από τους αποστόλους, άκουσε πώς επιφέρει τη διόρθωση αυτής ακριβώς της υποψίας λέγοντας: «Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου». Τι σημαίνει «Μαζί σου είναι η εξουσία»; Μέσα σου, λέει, βρίσκεται η εξουσία, και δεν επήλθε αργότερα, αλλά υπάρχει μέσα σου παντοτινά· πράγμα που και ο Ησαΐας δηλώνοντας με παρόμοιο τρόπο έλεγε: «Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του»· δηλαδή, μέσα του, στην ουσία του, στη φύση του, κάτι που δεν ισχύει για τους βασιλείς. Διότι η δική τους εξουσία βρίσκεται στο πλήθος των στρατευμάτων τους· κάτι που δεν ίσχυε ούτε για τους αποστόλους. Επειδή και η δική τους εξουσία προερχόταν από ενέργεια που εισαγόταν σε αυτούς από έξω· αυτός όμως είχε την εξουσία μέσα στη φύση του, μέσα στην ουσία του, χωρίς να την προσλάβει αργότερα μετά τη γέννησή του, ούτε αποκτώντας την ως κάτι επίκτητο, αλλά έτσι ακριβώς γεννήθηκε.

Όπως λοιπόν είναι διαφορετικό το «Πριν από τον ήλιο» και διαφορετικό το «Πριν από την ανατολή του ηλίου»· διότι το ένα δηλώνει την ενέργεια του ηλίου και τον όρθρο, ενώ το άλλο τη φύση· έτσι ακριβώς και εδώ, αν ήθελε να δηλώσει τη νύχτα, δεν θα έλεγε «Πριν από τον εωσφόρο», αλλά «Πριν από την ανατολή του εωσφόρου». Εξάλλου, και ο Χριστός αυτόν τον ψαλμό δεν τον εξέλαβε αναφορικά με την κατά σάρκα οικονομία, αλλά με την κατά Πνεύμα γέννηση. Διότι, αφού ρώτησε τους Ιουδαίους: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;», επειδή εκείνοι απάντησαν «Του Δαβίδ», παρέθεσε τον ψαλμό, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ λέει: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου; Αν λοιπόν είναι Κύριός του, πώς εσείς λέτε ότι είναι υιός του;» Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Εδώ κατέδειξε τη γνησιότητα της γεννήσεως. Τι λοιπόν; Μόνο πριν από τον εωσφόρο υπάρχει; Σε καμία περίπτωση. Επειδή και αλλού λέει: «Πριν από τη σελήνη είναι ο θρόνος του». Και όχι μόνο πριν από τη σελήνη, επειδή και για τον Πατέρα λέει: «Πριν δημιουργηθούν τα όρη και πλασθεί η γη και η οικουμένη, και από τον αιώνα και έως τον αιώνα, εσύ υπάρχεις». Όχι μόνο από τον αιώνα, αλλά και πριν από τον αιώνα· διότι δεν υπάρχει μόνο έως τον αιώνα, αλλά απείρως. Μην προσκόπτεις λοιπόν στις λέξεις, αλλά να αποδέχεσαι το νόημά τους θεοπρεπώς. Και πρόσεξε τη σοφία του Προφήτη.

Αρχίζοντας τον ψαλμό, δεν ξεκίνησε από το εξής: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε»· αλλά, αφού πρώτα φανέρωσε τα κατορθώματά Του και Τον ανακήρυξε μέσω των έργων Του, ύστερα καταδεικνύει την αξία Του εκ μέρους του Κυρίου. Έτσι και ο Ίδιος έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε εμένα, πιστέψτε στα έργα»· ώστε, μαθαίνοντας ότι Αυτός που κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, Αυτός που ονομάζεται Κύριος όπως και ο Πατέρας, Αυτός που κατέχει καθ' εαυτόν την εξουσία, Αυτός που απεργάζεται τέτοια λαμπρότητα, Αυτός που κυριαρχεί ανάμεσα στα έθνη, να μην θορυβηθείς, εάν ακούσεις ότι Αυτός είναι Υιός και υπάρχει πριν από ολόκληρη την κτίση. Είναι δε άξιο να θαυμάζει κανείς τον Προφήτη, για το πώς άλλα μεν τα διακηρύσσει εκ προσώπου του Θεού και άλλα εκ του δικού του προσώπου. Διότι το μεν «Κάθου εκ δεξιών μου» και το «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε», τα οποία είναι ανώτερα από αυτόν, παρουσιάζει τον ίδιο τον Θεό να τα λέει· ενώ τα υπόλοιπα τα διηγείται ο ίδιος. Παρατήρησε, επίσης, με πόση οικειότητα χρησιμοποιεί τις λέξεις. Διότι θα αρκούσε απλώς το να πει: «Εγέννησά σε»· αλλά, για χάρη εκείνων που βαδίζουν χαμαί, προκειμένου να καταδείξει τη γνησιότητα, μνημόνευσε και τούτη τη ρήση.

Διότι, όπως ακριβώς ο θυμός, όταν αποδίδεται στον Θεό, δεν είναι πραγματικός θυμός, αλλά η τιμωρητική του ιδιότητα, και δεν αποτελεί πάθος, έτσι δεν υφίσταται ούτε ο όρκος. Διότι ο Θεός δεν ορκίζεται, αλλά δηλώνει αυτό που οπωσδήποτε πρόκειται να συμβεί. Αφού, λοιπόν, μίλησε για τη λαμπρότητα των αγίων, για το ότι θα τεθούν οι εχθροί κάτω από τα πόδια του, και για την ημέρα της δυνάμεως, αναφέρει πλέον και τα παρόντα. Και πρόσεξε τι είδους τάξη ακολουθεί στον λόγο του, προκειμένου να μαλακώσει τον σκληρό ακροατή. Διότι, αφού πρώτα τον φόβισε με τον λόγο περί της κρίσεως, και μαλάκωσε το ανένδοτό του, έτσι εισάγει και τον λόγο για τα παρόντα. Γι' αυτόν τον λόγο κάνει και τέτοια ανάμειξη. Πρόσεξε λοιπόν: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτό ανήκει στα μέλλοντα· έπειτα περνά στα παρόντα: «Ράβδο της δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών· και κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου»· έπειτα στα μέλλοντα: «Μαζί σου είναι η εξουσία, κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων». Έπειτα πάλι περνά στα παρόντα, τα οποία δεν περιέχουν πλέον τιμωρία, αλλά ευεργεσία: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα, κατά την τάξη Μελχισεδέκ». Διότι αυτό αποτελεί αναίρεση της αμαρτίας και καταλλαγή με τον Θεό.

Τη λέξη «έως» τη χρησιμοποίησε εδώ, όχι για να υποπτευθείς ότι μετά από αυτά τη γνώρισε, αλλά για να μάθεις ότι πριν από τις ωδίνες η Παρθένος ήταν απολύτως ανέπαφη. Για ποιο λόγο λοιπόν, λέει, έθεσε το «έως»; Επειδή η Γραφή συνηθίζει πολλές φορές να το κάνει αυτό, και να μην χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη για να δηλώσει έναν αυστηρά καθορισμένο χρόνο· όπως, για παράδειγμα, ότι το κοράκι δεν επέστρεψε στον Νώε, έως ότου ξεράθηκε η γη· παρόλο που ούτε και μετά από αυτό επέστρεψε. Λέει επίσης και στους Ψαλμούς: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και ο Παύλος, επίσης, λέει: «Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς του κάτω από τα πόδια του». Αλλά ούτε εκεί το «έως», ούτε εδώ το «μέχρις» αποτελούν χρονικά όρια· διότι πώς ευσταθεί εκείνος ο προφητικός λόγος που λέει: «Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, και η βασιλεία του βασιλεία η οποία δεν θα καταστραφεί, και της βασιλείας του δεν θα υπάρξει τέλος», εάν πρόκειται να βασιλεύει μόνο μέχρι τότε; Έτσι λοιπόν και εδώ είπε το «έως», διασφαλίζοντας τα όσα προηγήθηκαν των ωδινών· τα δε γεγονότα μετά από αυτά, τα άφησε σε εσένα να τα συμπεράνεις.