Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 109:2

Επειδή είναι ποιμένας του λαού, όπως λέει ο προφήτης: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, άκουσε προσεκτικά, εσύ που οδηγείς σαν πρόβατα τον Ιωσήφ». Αθανάσιος: Ο ίδιος προφήτης τον ονόμασε και Κύριο και Θεό και ιερέα. Ζακχαίος είπε: Διάβασέ μου πού είναι γραμμένο. Αθανάσιος: Στον 109ο Ψαλμό αναφέρονται τα εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών, και κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου. Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου· από τη μήτρα σε γέννησα πριν από τον εωσφόρο. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Ζακχαίος είπε: Και πότε έγινε ιερέας; Για τον Σολομώντα έχει ειπωθεί το «κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», και μάλιστα «εις τον αιώνα»· διότι έτσι έχει ειπωθεί: «Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Αθανάσιος: Ο Σολομών ούτε ιερέας έγινε, ούτε σε όλη του τη ζωή ευαρέστησε τον Θεό, αλλά αφού έπραξε το πονηρό ενώπιον του Κυρίου, πέθανε· πώς λοιπόν παραμένει ιερέας εις τον αιώνα; Ζακχαίος είπε: Στον Χριστό, λοιπόν, είπε: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς υποπόδιο των ποδιών σου»;

Ως ύδωρ αναπαύσεως θα μπορούσε να νοηθεί αυτό του αγίου βαπτίσματος, επειδή ακριβώς εξαλείφει το φορτίο των αμαρτιών. [Αυτά μου τα προσέφερε, λέει, αφού πρώτα επιμελήθηκε την ψυχή μου και με έστρεψε από την ανοδία, ώστε να βαδίζω την ευθεία οδό.] «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν». Αφού επέστρεψε την ψυχή μου προς τον εαυτό Του από την αιχμαλωσία του διαβόλου, με οδήγησε στις εντολές Του, από τον θάνατο στη ζωή. [Επειδή στο παρελθόν παραμελούσε τη δική του ψυχή, αφού ανέρρωσε μέσω της προαναφερθείσας τροφής και επέστρεψε από τον θάνατο, λέει: «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης»· εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα. Το «Ἐὰν πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου», το απευθύνει σαν προς τον Πατέρα. Τον ίδιο δε τον Χριστό ονομάζει ράβδο δυνάμεως, και ράβδο ένδοξη, και ράβδο μεγαλειότητος. Όπως ακριβώς η ράβδος διαπαιδαγωγεί, έτσι και η πρακτική αρετή διδάσκει τη μετριοπάθεια.] Εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα.

«Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτά με παρηγόρησαν». Εννοεί τον ίδιο τον Χριστό. Και το χωρίο: «Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Και ράβδος ένδοξη και ράβδος μεγαλειώδης. Ράβδος είναι η παιδαγωγική δύναμη· βακτηρία δε είναι η προστασία δια της παρηγορίας.

Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών. Εννοεί τον ευαγγελικό λόγο που έχει αποσταλεί, ο οποίος και κυριάρχησε επί όλων των εχθρών. Μαζί σου θα είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου. Είτε υποδηλώνει με αυτά τον καιρό της κρίσεως, κατά τον οποίο με θεία δύναμη θα κρίνει τους πάντες, όταν έλθει μαζί με τους αγίους αγγέλους του· είτε τον καιρό της γεννήσεώς του, η οποία και ονομάζεται ημέρα δυνάμεως. Διότι μαζί σου θα είναι η εξουσία. Επειδή εξουσιάζει τα πάντα, αν και έγινε άνθρωπος. Στις λαμπρότητες των αγίων σου. Η δε φράση, Στις λαμπρότητες των αγίων σου, δεν μας υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά τις χορείες εκείνες των αγίων αγγέλων, οι οποίες κατά τη νύχτα εκείνη που γεννήθηκε ο Χριστός αναφωνούσαν: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη. Από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Δες πώς ο Πατέρας οικειοποιείται την κατά σάρκα γέννηση του Μονογενούς.

Την ονόμαζε λοιπόν ράβδο του Θεού. Διότι έγινε για αυτόν ράβδος δυνάμεως, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Όταν, λοιπόν, ο προφήτης, υποδεικνύοντας αινιγματωδώς το μυστήριο του Χριστού, λέει ότι η ράβδος εμφανίστηκε σε εμάς από τη ρίζα του Ιεσσαί, τότε ακριβώς, βλέποντας με τα μάτια της διανοίας τον ίδιο τον μονογενή Λόγο του Θεού, δι' ου τα πάντα και εν ω τα πάντα, σαρκωμένο και ενανθρωπήσαντα, και να έχει υποβάλει τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και να έχει καταδεχθεί για εμάς την κατά θεία οικονομία γέννηση, εννοώ δηλαδή την κατά σάρκα και εκ γυναικός, λέει μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην». Ράβδος, λοιπόν, έχει ονομαστεί για τις αιτίες που μόλις αναφέραμε. Άνθος δε πάλι· διότι η ανθρώπινη φύση αναβλάστησε εντός του προς την αφθαρσία, τη ζωή και την καινότητα της ευαγγελικής πολιτείας· άνθος όμως και με άλλη έννοια, εξαιτίας της νοητής ευωδίας. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι το άνθος του πεδίου, το κρίνο των κοιλάδων». Και έχει γίνει και για εμάς σαν μια οσμή της γνώσεως του Θεού και Πατρός.

Διότι άλλοτε μεν σημαίνει τη βασιλεία, όπως όταν λέγεται στον Χριστό: «Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· άλλοτε δε σημαίνει δύναμη, όπως στο ρητό: «Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών, και θα κυριαρχήσεις ανάμεσα στους εχθρούς σου»· εκλαμβάνεται επίσης και ως παιδεία και ως ποιμαντική επιστήμη ορισμένες φορές· έχει ειπωθεί άλλωστε πάλι μέσω της φωνής του προφήτη προς τον Υιό: «Ποίμαινε τον λαό σου με τη ράβδο της φυλής σου, τα πρόβατα της κληρονομιάς σου». Αλλά στα προκείμενα χωρία οι ράβδοι σημαίνουν για εμάς τους τρόπους της ποιμαντικής επιστήμης, και το διττό είδος της παιδαγωγίας, σύμφωνα με ό,τι θεωρείται άμεμπτο. Τις ράβδους όμως τις δέχεται ο Αρχιποίμενας των πάντων, «αυτός που έθεσε τη ζωή του για τα πρόβατα», δηλαδή ο Χριστός, για να ποιμάνει με αυτές τα δικά του πρόβατα.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΘ΄. <Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών.> (B f. 449 b, H. f. 557 b) Διότι ο Χριστός έγινε για εμάς ράβδος δυνάμεως, ο οποίος προέρχεται από τη Σιών, δηλαδή την άνωθεν. Γι' αυτόν τον λόγο και ονομάζεται επουράνιος. Επειδή δεν είναι χοϊκός από τη γη όπως ο πρώτος Αδάμ, αλλά από τον ουρανό και άνωθεν, σύμφωνα με τα λόγια του μακαρίου Παύλου. [<Μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου.> Ημέρα δυνάμεως του Θεού ονομάζει εκείνη κατά την οποία θα κρίνει ολόκληρη την οικουμένη, και «θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Θα έλθει οπωσδήποτε και τότε, ευρισκόμενος ο ίδιος μέσα στον Πατέρα και έχοντας μέσα του τον Πατέρα, κατέχοντας τρόπον τινά ως αρχή την άναρχη αρχή της δικής του φύσεως, μόνο ως προς την προέλευσή του· επειδή ακριβώς υπάρχει εκ του Πατρός.]

Διότι ο Ιούδας, έχοντας ανεβεί για να κουρέψει τα πρόβατά του, έκανε τη συνεύρεση μαζί της ως πάρεργο της διαδρομής του· και της επιτρέπει να κρατήσει τη ράβδο, τον δακτύλιο και το περιδέραιο, υποσχόμενος να στείλει και ένα ερίφιο. Επειδή, δηλαδή, ο Χριστός έχει ως κύρια και αναγκαιότατη μέριμνα το να δέχεται τους καρπούς του λογικού ποιμνίου, προφανώς εκείνων που έχουν πιστέψει και αγιαστεί εν Πνεύματι, θα κάνει κατά καιρούς την εν Πνεύματι κοινωνία με τη Συναγωγή των Ιουδαίων σαν κάτι το παροδικό και όχι απολύτως εσκεμμένο· θα την αναδείξει όμως καρποφόρα, ώστε να κυοφορεί τη σοφία που προέρχεται από Αυτόν. Και θα παραδώσει τον εαυτό Του σε αυτήν, όπως ακριβώς και σε εμάς τους ίδιους, ως ράβδο δυνάμεως, ως εικόνα και ομοίωση του Θεού και Πατέρα (διότι αυτό συμβολίζει ο δακτύλιος), ως ωραιότερο στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων.

«Συγκεντρώθηκαν, μην τους πιστέψεις, διότι θα πουν εναντίον σου κακά.» Διότι εκείνοι που παλαιότερα μαζί με τους άλλους τον κατέκριναν κραυγάζοντας, ενώθηκαν εν πίστει και μίλησαν με καλά λόγια για αυτόν. Ο μακάριος Ιάκωβος, για παράδειγμα, στέλνει επιστολή στις δώδεκα φυλές λέγοντας: «Ο Ιάκωβος, δούλος του Θεού και του Κυρίου Ιησού Χριστού». Επομένως, θα τον αινέσουν ως Θεό και εκείνοι που μέσω της πίστεως και του αγιασμού της πίστεως κλήθηκαν στην αδελφότητα· αλλά θα τον προσκυνήσουν εξίσου και οι υιοί του πατέρα. Είναι δε ολοφάνερο ότι εκείνοι που προσκυνούν θα αινέσουν, και εκείνοι που πλέκουν τον αίνο του, δεν θα είναι καθόλου λιγότερο προσκυνητές. Διότι ο Χριστός είναι «σκύμνος λέοντος» από τη φυλή του Ιούδα, όντας Υιός του παντοδύναμου Θεού, στον οποίο ανήκει το να νικά αμαχητί και να μπορεί μόνο με τον λόγο του να υποτάσσει όσους του εναντιώνονται. Όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Ο λέων θα βρυχηθεί, και ποιος δεν θα φοβηθεί;» Σκύμνος λέοντος λοιπόν είναι ο Χριστός, καθώς αναφύτρωσε από βλαστό και από ευγενική ρίζα, την αγία Παρθένο. Διότι αυτός είναι «η ράβδος της δυνάμεως», την οποία μας απέστειλε ο Θεός από τη Σιών, η βακτηρία που παρηγορεί και στηρίζει τους πάντες, της «ευθύτητος και της βασιλείας», η οποία αφενός ποιμαίνει με ορθότητα και πραότητα τα ποίμνια των αγίων, αφετέρου «συντρίβει σαν πήλινο σκεύος κεραμέως» εκείνους που δεν ανέχονται να ποιμαίνονται από αυτόν.

Και ποιους εχθρούς, εάν κάποιος ρωτούσε επιθυμώντας να μάθει, θα το διδάξει ο λόγος μέσα από την παραβολή, παρουσιάζοντας συμπολίτες του βασιλιά οι οποίοι τον μισούν και απορρίπτουν την εξουσία του, λέγοντας απροκάλυπτα και με αχαλίνωτο στόμα: «Δεν θέλουμε να βασιλεύει αυτός εφ' ημών». Αλλά εκείνοι μεν, αν και ήταν πολίτες, αρνούνταν τον βασιλιά, Αυτός όμως ακούει από τον Πατέρα: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου τεθούν οι εχθροί σου κάτω από τα πόδια σου»· και: «Κατακυρίευε στο μέσο των εχθρών σου».

«Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών, και κυριάρχησε στο μέσο των εχθρών σου». Θεωρώ ότι στα λόγια αυτά έχει ονομαστεί «ράβδος δυνάμεως» ο ευαγγελικός λόγος. Πρόσεξε όμως μήπως με διαφορετικό τρόπο αναφέρεται εδώ ως ράβδος δυνάμεως αυτή που στον δεύτερο ψαλμό ονομάστηκε σιδερένια ράβδος. Ο μεν λοιπόν ευαγγελικός λόγος, ο οποίος εξαγγέλλει τη δύναμη του Σωτήρα μας και την ένσαρκη οικονομία Του, θα μπορούσε να είναι η παιδαγωγική και σωτήρια ράβδος· η δε καθαιρετική ράβδος εναντίον των εχθρών Του και των πολεμίων της Εκκλησίας Του ονομάζεται σιδερένια, με την οποία λέγεται ότι θα συντρίψει τους εχθρούς Του σαν πήλινα σκεύη κεραμέως.

Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός ίδρυσε τις Εκκλησίες του στο μέσο των πόλεων και στο μέσο των ίδιων των εθνών, μεταξύ των εχθρών και των πολεμίων, αναγκαίως έχει λεχθεί ότι, «Ράβδο της δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος, για να κατακυριεύσεις στο μέσο των εχθρών σου».

Έως τώρα, λοιπόν, γνωρίσαμε ότι εκείνοι που σύμφωνα με τον αληθινό λόγο ονομάζονται χριστοί, χρίονται από τον Θεό και όχι από ανθρώπους, και με το Θείο Πνεύμα και όχι με κατασκευασμένο έλαιο. Είναι καιρός όμως να κατανοήσουμε ότι η διδασκαλία των Εβραίων γνωρίζει πως ο αληθινός Χριστός του Θεού είναι μια θεία δύναμη, ανώτερη από την ανθρώπινη φύση. Άκουσε, λοιπόν, πάλι τον Δαβίδ να αναφέρει ότι γνωρίζει κάποιον αιώνιο ιερέα του Θεού, και να τον αναγορεύει Κύριό του, και να ομολογεί ότι είναι σύνθρονος του Υψίστου Θεού στον εκατοστό ένατο ψαλμό, όπου λέει περίπου τα εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών, και θα κατακυριαρχήσεις στο μέσον των εχθρών σου. Μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στη λαμπρότητα των αγίων σου. Από μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί, εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Και παρατήρησε βέβαια πώς σε αυτά ο Δαβίδ, αν και ήταν βασιλιάς ολόκληρου του εβραϊκού έθνους και, παράλληλα με τη βασιλεία, ήταν κοσμημένος με το Θείο Πνεύμα, κατανόησε ότι εκείνος που δηλώνεται από αυτόν και τον οποίο ατενίζει μέσω του Πνεύματος είναι κάποιος τόσο μεγάλος και υπερφυώς θαυμαστός, ώστε να τον προσφωνήσει Κύριό του. Διότι λέει: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου».

από τον άλλον, τον μόνο και αληθινό Χριστό· υπολείπεται μάλιστα του αληθινού σε τέτοιο βαθμό, καθόσον ο μεν αληθινός Χριστός ακούει από τον Θεό των όλων τα εξής: «κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «κυριάρχησε στο μέσο των εχθρών σου», και «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα», και «ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί, εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Μέσω αυτών αναδεικνύεται σαφώς ότι είναι γέννημα και Υιός του Θεού, ο οποίος έλαβε υπόσταση πριν από τον εωσφόρο και πριν από κάθε δημιουργία, ως αιώνιος αρχιερέας. Ο δε χριστός του Μωυσή, έχοντας υποδυθεί τον τύπο σαν σε δράμα για σύντομο χρονικό διάστημα, κείται συγκαταλεγμένος μεταξύ των θνητών, έχοντας παραδώσει την αλήθεια στον άλλον, τον μόνο και αληθινό. Και ο μεν αληθινός Χριστός, χωρίς να έχει ανάγκη την κατά Μωυσή χρίση, ούτε κατασκευασμένο έλαιο και γεώδη ύλη, γέμισε ωστόσο την οικουμένη με την αρετή και την προσωνυμία Του, συγκροτώντας σε όλα τα έθνη το γένος των Χριστιανών που φέρει το όνομά Του. Ενώ για εκείνον του Μωυσή, δεν θα ήταν καν φανερό ότι ονομάστηκε ποτέ έτσι μεταξύ των ανθρώπων, εάν δεν υπήρχε η γραφή του Μωυσή.

«Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου στείλει ο Κύριος από τη Σιών· και θα κυριαρχήσεις ανάμεσα στους εχθρούς σου. Μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου· από τη μήτρα, πριν από τον αυγερινό σε εγέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Ο Κύριος στα δεξιά σου.» Τον Σωτήρα και Κύριό μας, τον «πρωτότοκο όλης της κτίσεως» Λόγο του Θεού, την προαιώνια σοφία, την αρχή των οδών του Θεού, το πρωτότοκο και μονογενές γέννημα του Πατέρα, αυτόν που τιμάται με την προσηγορία του Χριστού, και ο παρών ψαλμός τον αποκαλεί Κύριο, διδάσκοντας ότι είναι ταυτόχρονα σύνθρονος και Υιός του επί πάντων Θεού και Κυρίου των όλων, καθώς και αιώνιος ιερέας του Πατέρα. Πρώτα από όλα, λοιπόν, θα παρατηρήσεις ότι ήδη για δεύτερη φορά αυτός εδώ προσφωνείται ως γέννημα του Θεού, και επειδή πιστεύουμε ότι τα λόγια της προφητείας μάς έχουν ειπωθεί από το Πνεύμα του Θεού, πρόσεξε μήπως το ίδιο το Άγιο Πνεύμα που βρίσκεται στον προφήτη τον ανακηρύσσει ως δικό του Κύριο, δεύτερο μετά τον Κύριο των όλων. Διότι «είπε», αναφέρει, «ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου». Τον πρώτο Κύριο, ως γενικό Δεσπότη των συμπάντων, οι Εβραίοι τον προσαγόρευαν με μια ανεκφώνητη λέξη που αποτελούνταν από τέσσερα γράμματα· ενώ τον δεύτερο δεν τον ονόμαζαν πλέον με τον ίδιο τρόπο, αλλά ειδικώς τον αποκαλούσαν Κύριο.

Πρόσεξε λοιπόν πώς ο Ύψιστος και Κύριος των πάντων στο ένα και το αυτό πρόσωπο δωρίζει και τον λόγο «κάθου εκ δεξιών μου» και το «προ εωσφόρου σε γέννησα», και με την επιβεβαίωση όρκου του παραδίδει ασάλευτη και απαράβατη την τιμή της ιεροσύνης που διαρκεί στον άπειρο αιώνα: «ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί, εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα». Και ποιος θα μπορούσε να νοηθεί, βέβαια όχι θνητός άνθρωπος, αλλά ούτε και κάποιος από την αγγελική φύση, ότι έχει γεννηθεί από τον Θεό και έχει καθιερωθεί ιερέας αιώνια, παρά μόνο εκείνος που είπε και προηγουμένως: «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε εν αρχή, πριν εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά»; Πρόσεξε δε, προσηλώνοντας επιμελώς τον νου σου, και στον παρόντα ψαλμό και στους λόγους που παρατέθηκαν στον προηγούμενο από αυτόν. Διότι σε τούτον ο Ύψιστος Θεός καθιστά τον δεύτερο και Κύριό μας σύνθρονο με τον εαυτό του, λέγοντας «κάθου εκ δεξιών μου», ενώ στον προηγούμενο ο λόγος ανέφερε ότι ο θρόνος του διαμένει εις αιώνα αιώνος, αναγορεύοντάς τον ταυτόχρονα Θεό μέσα από όσα λέει: «ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Πάλι, στο προκείμενο κείμενο λέει: «ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών», ενώ σε εκείνο: «ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Και πάλι, ο μεν παρών ψαλμός λέει: «κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου, και θα κυριαρχήσεις στο μέσο των εχθρών σου», ενώ ο προηγούμενος αναφέρει: «τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ, στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά». Επομένως, και όσα αναφέρονται στους εχθρούς αυτού που υποδηλώνεται συμφωνούν και στα δύο κείμενα. Ποιος λοιπόν, βλέποντας με τα μάτια του, μέσα στις πόλεις, στα χωριά και στις χώρες σε ολόκληρη την οικουμένη, να ανθίζουν οι εκκλησίες του Σωτήρα μας και οι λαοί που εξουσιάζονται από αυτόν, καθώς και τα αναρίθμητα πλήθη όσων είναι αφιερωμένοι σε αυτόν να περικυκλώνονται από παντού τόσο από τους ορατούς στους ανθρώπους όσο και από τους αόρατους και αφανείς εχθρούς και πολέμιους της διδασκαλίας του Χριστού, δεν θα θαύμαζε τον παρόντα χρησμό που αναφωνήθηκε για το πρόσωπο του προφητευόμενου, το «κυριάρχησε στο μέσο των εχθρών σου»;

Προχωρώντας παρακάτω ο ψαλμός, φανερώνει με συγκεκαλυμμένο τρόπο και το πάθος Εκείνου που προφητεύεται, λέγοντας: «από χείμαρρο στον δρόμο θα πιει· γι' αυτό θα υψώσει το κεφάλι του». Και ότι ο χείμαρρος υποδηλώνει τον καιρό των πειρασμών, το φανερώνει ένας άλλος ψαλμός που λέει: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ορμητικό και ακατανίκητο νερό». Μέσα στον χείμαρρο, λοιπόν, λέει, θα πιει το ποτήρι, δηλαδή εκείνο που υπονοούσε κατά τον καιρό του πάθους, όταν έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», και πάλι: «εάν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Πίνοντας, επομένως, αυτό το ποτήρι ύψωσε το κεφάλι, και σύμφωνα με τον Απόστολο, επειδή έγινε «υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, γι' αυτό», λέει, «ο Θεός τον υπερύψωσε», «ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και καθίζοντάς τον στα δεξιά του, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα και από κάθε όνομα που ονομάζεται, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα· και υπέταξε τα πάντα», λέει, «κάτω από τα πόδια του», σύμφωνα με την υπόσχεση προς αυτόν, την οποία παρουσιάζει μέσω του ψαλμού λέγοντας: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου».

Αλλά πρέπει να επανέλθουμε στη θάλασσα της θεωρίας, όπως προστάζει τον νομοθέτη η θεία φωνή, ενώ η χάρη του Πνεύματος, ως στύλος πυρός και νεφέλης, προηγείται του ένθεου στρατοπέδου της Εκκλησίας με τη λαμπρότητα των Γραφών, ώστε με τη ράβδο της δυνάμεως που αποστέλλεται από την άνω Σιών, όπως αναφέρει ο Ψαλμωδός, μέσω της οποίας καθυποτάσσονται οι εχθροί, αφού διαβούμε το πέλαγος του γράμματος, που διαιρείται ένθεν και ένθεν κατά την ευκρινή διάβαση των νοημάτων, να διαφύγουμε το αιγυπτιακό φρόνημα όσων απειθούν στη χάρη, ενώ αυτοί θα κατακλυστούν από το ρεύμα της αλήθειας· διότι αυτοί επιδιώκουν διακαώς να εμποδίσουν την πορεία μας προς την πνευματική γη της επαγγελίας του Ευαγγελίου, και επιθυμούν να παραμένουμε στο σιδηρούν καμίνι του γράμματος (το οποίο ονομάζεται Αίγυπτος), δουλεύοντας στον πηλό και στην πλινθοποιία, δηλαδή στις σωματικές διατάξεις του Νόμου.

Ως προς την ανθρώπινη φύση, όμως, το να υποθέσουμε κάτι τέτοιο δεν είναι παράλογο, εφόσον η ευαγγελική φωνή μαρτυρεί σαφώς για τον Κύριο την αύξηση ως προς την ανθρώπινη φύση· διότι «ο Ιησούς προέκοπτε», λέει, «σε ηλικία, σε σοφία και σε χάρη». Τι είναι λοιπόν πιο λογικό να υποθέσουμε από τα λόγια του Αποστόλου; Ότι ο Θεός, ο οποίος υπήρχε από την αρχή, έγινε Κύριος μέσω προκοπής, ή ότι το ταπεινό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης ανυψώνεται στο ύψος αυτού του αξιώματος μέσω της κοινωνίας της με το θείο; Διότι και ο προφήτης Δαβίδ, ομιλώντας εκ μέρους του Κυρίου, λέει: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν», λέγοντας κάτι παρόμοιο με το «έγινα Χριστός». Και πάλι, ομιλώντας εκ μέρους του Πατρός προς τον Κύριο λέει: «Κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου», λέγοντας το ίδιο με τον Πέτρο, δηλαδή «γίνε Κύριος των εχθρών σου». Όπως ακριβώς, λοιπόν, η εγκαθίδρυση στη βασιλεία δεν σημαίνει δημιουργία της ουσίας, αλλά προαγωγή στο αξίωμα, και εκείνος που προστάζει την κυριαρχία δεν προστάζει να δημιουργηθεί τότε αυτό που δεν υπάρχει, αλλά παρέχει σε αυτόν που ήδη υπάρχει την εξουσία πάνω στους ανυπότακτους, έτσι και ο μακάριος Πέτρος, λέγοντας ότι έγινε Χριστός, δηλαδή βασιλιάς των πάντων, πρόσθεσε τη λέξη «Αυτόν», ώστε να διαχωρίσει το νόημα του λόγου του τόσο από την ουσία όσο και από τα όσα θεωρούνται γνωρίσματα της ουσίας. Διότι, ενώ Εκείνος ήταν αυτό που είναι, τον κατέστησε αυτά που προαναφέρθηκαν.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο έπαινος του ψαλμού προσφέρθηκε στον Χριστό, ως νικητή των παθών. Είπε ο Κύριος: Ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: κάθισε στα δεξιά μου, όταν ανελήφθη με τη σάρκα· διότι, υπάρχοντας προ των αιώνων, καθόταν στα δεξιά και δεν χωρίστηκε από τον θρόνο, αλλά αυτό ειπώθηκε για την ανθρώπινη φύση. Έως ότου θέσω: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς τους υπέταξε κάτω από τα πόδια του ανθρώπου ο Κύριος (ο Θεός). Ράβδο: Η προφητεία προανήγγειλε τον σταυρό, ονομάζει δε ράβδο και την Παρθένο, όπως λέει του Ιεσσαί και ράβδο και άνθος. Και κατακυρίευε: Διότι όλοι οι εχθροί, και οι αισθητοί και οι νοητοί, υποτάσσονται στον σταυρό. Μαζί σου: Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, ο ίδιος και από τη Μαρία, όταν συντελέστηκε η δύναμη του μυστηρίου μέσω της Θεοτόκου. Στη λαμπρότητα: Διότι μέσω της παρουσίας του Χριστού λαμπρύνθηκαν όλοι οι άγιοι. Εκ γαστρός: Δηλαδή, προ πάσης κτίσεως ο Χριστός συνυπήρχε με τον Πατέρα, ως φως εκ φωτός. Ορκίστηκε: Όσα, λέει, αποφάσισε από την αρχή για τον άνθρωπο, δεν τα μετάνιωσε, αλλά τα εκπλήρωσε. Εσύ είσαι: Ο λόγος είναι για τον Χριστό και για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και κατέστησε επουράνιο. Διότι ο Μελχισεδέκ είναι τύπος του Χριστού, επειδή δεν γενεαλογείται, και επιπλέον το όνομά του ερμηνεύεται ως βασιλιάς της ειρήνης, που είναι ο Χριστός. Είναι δε ιερέας, εφόσον ιερουργώντας τον εαυτό του, τον πρόσφερε ως θυσία πάνω στον σταυρό.

«Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Δηλαδή, μέχρι να συντελεστεί ο παρών βίος. Διότι στον παρόντα βίο και ο Πατέρας υποτάσσει στον Υιό, και ο Υιός υποτάσσει στον Πατέρα την ανθρωπότητα. Όταν όμως αυτός ο αιώνας συντελεστεί, και ο Θεός γίνει τα πάντα σε όλους όσους προκόπτουν, τότε, αφού ανέλθουμε στην τέλεια θεωρία και γνώση, θα δούμε τον Πατέρα μέσα στον Υιό και τον Υιό μέσα στον Πατέρα. Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε ότι τότε θα έλθει μέσα στη δόξα του Πατέρα. «Ράβδο δυνάμεως θα εξαποστείλει». Ράβδος δυνάμεως είναι ο Σωτήρας, για τον οποίο και σε άλλο σημείο προσθέτει: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια».

Επειδή δε η ράβδος κατέχει διπλή ενέργεια· διότι και μαστιγώνει και καθοδηγεί· και ο σταυρός επίσης εμάς καθοδηγεί, και μαστιγώνει τους δαίμονες· αναγκαίως έχει ονομαστεί ράβδος δυνάμεως, εφόσον επιτελεί τέτοιες ενέργειες. Από πού, όμως, απέστειλε αυτήν στον Χριστό;

«Από τη Σιών», λέει. Διότι εκεί ο Μονογενής θυσίασε τον εαυτό Του· εκεί έδωσε την αρχή στο πάθος· εκεί παραδόθηκαν από Αυτόν τα μυστήρια εις ανάμνησιν του πάθους. «Μαζί σου είναι η αρχή την ημέρα της δυνάμεώς σου.» Εδώ αποκαλεί αρχή τον σταυρό του Χριστού, διότι μέσω αυτού ηττήθηκε αυτός που εξουσίαζε και βασίλευε στην οικουμένη· και ημέρα της δυνάμεώς Του ονομάζει ευλόγως την ημέρα του σταυρού· και τούτο εξαιτίας των σημείων που συνέβησαν κατ' αυτήν, δηλαδή τον σεισμό της γης, την απόκρυψη του ήλιου, και το σκοτάδι από την έκτη έως την ενάτη ώρα· έπειτα διότι σε αυτήν επισκιάστηκε η αμαρτία και κατατροπώθηκε ο διάβολος. Κατά την ημέρα αυτήν, λοιπόν, είχε μαζί Του την αρχή, δηλαδή τον σταυρό, όχι μόνο επειδή καρφώθηκε σε αυτόν, αλλά και επειδή τον βάσταξε στους ώμους Του. Διότι αυτό ακριβώς εξέθεσε σαφέστερα ο Ησαΐας λέγοντας: Του οποίου η αρχή βρίσκεται επάνω στον ώμο του. «Ο Κύριος στα δεξιά σου.» Βλέπεις ότι το «Κάθου εκ δεξιών μου» δεν δηλώνει κάποιον συγκεκριμένο τόπο, αλλά την ένωση του Υιού με τον Πατέρα, και την κατ' όλα ισότητα. Διότι εάν ο Υιός κάθεται στα δεξιά, πώς πάλι λέγεται ότι ο Πατέρας βρίσκεται στα δεξιά Του; Ο Οποίος κατά την ημέρα της οργής Του θα συντρίψει τους βασιλείς της γης, και τους άρχοντες που συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του· εννοώντας τον Ηρώδη και τον Πιλάτο, τον Άννα και τον Καϊάφα, και τους βασιλείς που ήταν μαζί τους. «Θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη.»

Γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου; Σχεδόν απολογείται ο Πέτρος, ενώ πρόκειται να τον τιμωρήσει, και ταυτόχρονα νουθετεί τους υπολοίπους. Επειδή, δηλαδή, το γεγονός επρόκειτο να φανεί εξαιρετικά βαρύ, για τον λόγο αυτό καθιστά φοβερό το κριτήριο και για τον ίδιο και για τη γυναίκα του. Εάν, λοιπόν, εφόσον αμάρτησαν ασυγχώρητα, δεν απαιτούσε τέτοια τιμωρία και από τους δύο, πόση περιφρόνηση προς τον Θεό δεν θα είχε προκύψει εξαιτίας αυτού; Το ότι ενήργησε γι' αυτόν τον λόγο, είναι προφανές από το γεγονός ότι δεν προχώρησε αμέσως στην τιμωρία, αλλά υπέδειξε πρώτα την αμαρτία. Γι' αυτό κανείς δεν αναστέναξε, κανείς δεν θρήνησε, αλλά όλοι κυριεύτηκαν από φόβο. Εύλογα, δε, καθώς η πίστη τους εντεινόταν και τα σημεία γίνονταν περισσότερα, υπήρχε μεγάλος φόβος και μεταξύ των αδελφών, επειδή δεν μας ταράζουν τόσο όσα προέρχονται από τους έξω, όσο όσα προέρχονται από τους δικούς μας. Εάν, συνεπώς, είμαστε στενά ενωμένοι μεταξύ μας, κανείς δεν πρόκειται να μας πολεμήσει· όπως ακριβώς, εάν διχαστούμε, αντιθέτως όλοι θα μας επιτεθούν. Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, και εκείνοι έπαιρναν θάρρος, και με παρρησία ορμούσαν στην αγορά, και υπερίσχυαν στο μέσο των εχθρών τους· και εκπληρωνόταν εκείνο που έχει ειπωθεί: «Κατακυρίευε στο μέσο των εχθρών σου»· το οποίο και αποτελούσε απόδειξη ακόμη μεγαλύτερης δυνάμεως, ότι δηλαδή, ενώ συλλαμβάνονταν και ρίχνονταν στα δεσμά, επιτελούσαν τέτοια έργα.

Διότι, σύμφωνα με τον κανόνα της μάχης, ήταν δυνατόν να σταθεί κανείς απέναντι από τους πολεμίους και, καταλαμβάνοντας την αντίθετη θέση, να παραταχθεί με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αντιπάλους, έχοντας τον κατάλληλο χρόνο για επίθεση και συμπλοκή. Εδώ όμως δεν συνέβη έτσι· διότι δεν διέθεταν δικό τους στρατόπεδο, αλλά αναμειγνύονταν με τους ίδιους τους πολεμίους και έτσι τους κατανικούσαν. Και ενώ κινούνταν ανάμεσα στους εχθρούς, ξεγλιστρούσαν από τις λαβές τους, υπερίσχυαν και πετύχαιναν λαμπρή νίκη, εκπληρώνοντας την προφητεία που λέει: «Και θα κατακυριεύσεις στο μέσο των εχθρών σου». Διότι αυτό ακριβώς ήταν που προκαλούσε μεγάλη κατάπληξη, το γεγονός δηλαδή ότι, ενώ οι εχθροί τους συνελάμβαναν και τους έριχναν σε φυλακές και στα δεσμά, όχι μόνο δεν τους υπερίσχυσαν, αλλά και οι ίδιοι στη συνέχεια υποτάχθηκαν σε αυτούς: αυτοί που μαστίγωναν υποτάχθηκαν σε αυτούς που μαστιγώνονταν, αυτοί που έδεναν σε αυτούς που ήταν δεμένοι, και αυτοί που καταδίωκαν σε αυτούς που καταδιώκονταν. Όλα αυτά, λοιπόν, τα λέμε προς τους Έλληνες, και μάλιστα ακόμη περισσότερα από αυτά· διότι ο πλούτος της αλήθειας είναι μεγάλος. Εάν λοιπόν παρακολουθήσετε την εξέλιξη της υπόθεσης, θα σας διδάξουμε ολόκληρο τον αγώνα εναντίον τους. Προς το παρόν όμως, ας συγκρατήσουμε αυτά τα δύο κύρια σημεία: πώς οι ασθενείς νίκησαν τους ισχυρούς, και από πού τους ήλθε η έμπνευση, όντας τέτοιοι άνθρωποι, να συλλάβουν τέτοια σχέδια, εάν δεν απολάμβαναν θεία συμμαχία.

Διότι ο σταυρός, που καταλήγει σε τέσσερα άκρα, υποδηλώνει ότι ο Θεός που σταυρώθηκε εκτείνεται παντού και περιλαμβάνει όλα τα πέρατα της οικουμένης. Υψώθηκε δε επάνω σε αυτόν ο Χριστός και Θεός, ώστε να καταλύσει τους δαίμονες που εμφιλοχωρούν στον αέρα, και να καταστήσει ευεπίβατη για εμάς την ουράνια πορεία· όπως ακριβώς είπε και ο ίδιος ο Σωτήρας μας: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς εμένα». Και γιατί να σου λέω πολλά; Άκου τον προφήτη που λέει: «Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Και επειδή ο Χριστός είναι η ράβδος, όπως είπε και ο Ησαΐας: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί». Κρατώντας την ο Μωυσής, χώρισε την Ερυθρά Θάλασσα, έσχισε το νερό και το συνέρραψε· το έσχισε για να περάσει ο λαός του Θεού, και το συνέρραψε, για να ενδυθεί τη θάλασσα των βυθών ο αιγυπτιακός λαός. Και έτερος προφήτης λέει: «Ας είναι ευλογημένο το ξύλο, μέσω του οποίου επήλθε η σωτηρία στο μέσο της γης». Παρατήρησε τα άστρα του ουρανού, και κάθε μέρα θα βλέπεις ανάμεσά τους το σημείο του σταυρού να σχηματίζεται από τα άστρα. Γι' αυτό κι εγώ, προτού υψώσω τον ζωοποιό σταυρό, θα τον εγκωμιάσω με λίγα λόγια και θα τον χαιρετήσω, και αφού τον υψώσω, θα τον προσκυνήσω.

Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου». Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Κανείς δεν θα δώσει στον Θεό εξιλαστήριο αντάλλαγμα για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα για τη λύτρωση της ψυχής του»· και πάλι λέγω: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό»· και πάλι: «Κάθε ανομία θα κλείσει το στόμα της». Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την». Θα διηγηθώ τις ευεργεσίες σου σε εμένα και θα πω: «Ελάτε, ακούστε, όλοι εσείς που φοβάστε τον Θεό, και θα σας διηγηθώ όσα έπραξε για την ψυχή μου. Θα διδάξω στους ανόμους τις οδούς σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε σένα». Και τα ιουδαϊκά έθιμα πού είναι; Δεν μου θυσιάζεις πρόβατα ούτε μόσχους; Δεν τα ζητάς αυτά. «Διότι θυσία και προσφορά δεν θέλησες· ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ζήτησας». Εσύ είπες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε τράγους από τα κοπάδια σου. Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως».

Διότι τα κατορθώματα είναι κοινά, όπως ακριβώς είναι κοινά και όλα τα έργα. «Ράβδο δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Με τον όρο «ράβδο δυνάμεως» εννοεί την ίδια τη δύναμη. Μνημονεύει δε τη Σιών, επειδή από εκεί έλαβαν αρχή τα κατορθώματα. Διότι εκεί έδωσε και τον νόμο, εκεί τέλεσε και τα θαύματα· από εκεί άρχισε το κήρυγμα και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη. Εάν όμως θέλεις να εκλάβεις τα λεγόμενα αναγωγικά, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων». «Ράβδο δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Η ράβδος άλλοτε μεν είναι τιμωρητική και ευεργετική, άλλοτε δε παρηγορητική, και σύμβολο βασιλείας. Και για να πεισθείς ότι έχει και τις δύο ιδιότητες, άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Και πάλι: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια· σαν σκεύη κεραμέα θα τους συντρίψεις». Και ο Παύλος: «Τι θέλετε; Να έλθω προς εσάς με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Είδες πώς αποτελεί μέσο παιδαγωγίας· δες πώς αποτελεί και σύμβολο βασιλείας. Διότι λέει ο Ησαΐας: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα της»· και ο Δαβίδ: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Τη δύναμη εδώ την ονόμασε ράβδο, με την οποία οι μαθητές περιέτρεχαν την οικουμένη, διορθώνοντας τα ήθη και οδηγώντας την ανθρώπινη φύση από κάποια άλογη κακία στην έλλογη κατάσταση.

Διότι, λέγει, «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Είχε βέβαια και ο Μωυσής ράβδο, αλλά αφού δέχθηκε την ενέργεια του Θεού, μέσω αυτής ενεργούσε στα πάντα. Και εκείνη μεν χώρισε ποταμούς, αυτή όμως συνέτριψε την ασέβεια της οικουμένης. Δεν θα έσφαλλε δε κανείς, εάν ονόμαζε και τον σταυρό ράβδο δυνάμεως. Διότι αυτή η ράβδος μετέστρεψε τη γη και τη θάλασσα και τις γέμισε με πολλή δύναμη.

Με αυτήν τη ράβδο εξήλθαν οι απόστολοι παντού στην οικουμένη, και κατόρθωσαν όλα εκείνα. Φέροντάς την μαζί τους έφερναν τα πάντα εις πέρας, κάνοντας την αρχή από την Ιερουσαλήμ. «Και να κυριαρχείς στο μέσο των εχθρών σου». Δες μια προφητεία που λάμπει περισσότερο και από τον ήλιο. Και τι σημαίνει το «Και να κυριαρχείς στο μέσο των εχθρών σου»; Σημαίνει, ανάμεσα στους Έλληνες, ανάμεσα στους Ιουδαίους. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο φυτεύτηκαν οι Εκκλησίες στο μέσο των πόλεων· έτσι επικράτησαν και υπερίσχυσαν. Αυτό αποτελεί τεκμήριο της λαμπρής νίκης, το να ανεγερθούν τα θυσιαστήρια ανάμεσα στους εχθρούς, το να βρίσκονται σαν πρόβατα στο μέσο θηρίων και σαν αμνοί ανάμεσα σε λύκους. Διότι αυτό ακριβώς τους έλεγε, όταν τους απέστελλε: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα στο μέσο λύκων»· πράγμα που δεν υπολείπεται του προηγούμενου θαύματος. Διότι από το να επικρατήσουν ενώ ήταν περικυκλωμένοι ανάμεσα σε εχθρούς, δεν είναι μικρότερο το να υπερισχύσουν έναντι των λύκων ενώ βρίσκονταν στη θέση προβάτων· αλλά είναι και πολύ μεγαλύτερο το γεγονός ότι, αν και ήταν μόλις δώδεκα τον αριθμό, προσέλκυσαν κοντά τους ολόκληρη την οικουμένη.

«Και κατακυρίευε στο μέσο των εχθρών σου». Δεν είπε, «Νίκα στο μέσο των εχθρών σου», αλλά, «Κυρίευε», για να δείξει ότι το τρόπαιο δεν προέρχεται από πολεμική παράταξη, αλλά η δεσποτεία ασκείται ως προσταγή. Διότι έτσι επικρατούσαν οι απόστολοι, έχοντας τον Χριστό μέσα τους, και εκτελώντας τα πάντα σαν από προσταγή. Γι' αυτό και κάθε οικία ήταν ανοιχτή σε αυτούς, και οι πιστοί υπάκουαν πιο πειθήνια και από κάθε δούλο, εκποιώντας τα υπάρχοντά τους και θέτοντας το αντίτιμο στα πόδια των αποστόλων, χωρίς να τολμούν να κρατήσουν κάτι ούτε για τις δικές τους ανάγκες· και τόσο πολύ τους μεγάλυναν, που δεν τολμούσαν ούτε καν να τους πλησιάσουν.

Θέλεις να τον δεις πιο λαμπρό και από τους βασιλιάδες; Εισήγαγε νόμους σε ολόκληρη την οικουμένη, και οι άνθρωποι, εγκαταλείποντας τους νόμους των βασιλέων, υπάκουαν στα δικά του γραπτά. Εξάλλου, οι μεν εξουσίαζαν τα σώματα, ενώ οι άλλοι τις ψυχές. Ποιος δούλος, λοιπόν, υπάκουσε ποτέ στον κύριό του, ή ποιος υπήκοος στον βασιλιά του με τόση προθυμία, όσο οι πιστοί στον Παύλο, και μάλιστα μόνο με τις επιστολές που τους έστελνε; Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον πόθο, για τον ζήλο τους υπέρ αυτού, εφόσον ήταν έτοιμοι ακόμη και τα μάτια τους να εξορύξουν; Ποιος απέκτησε ποτέ τέτοιους δούλους; Όλα αυτά, λοιπόν, έχοντας κατά νου ο Προφήτης —το πώς δηλαδή υπέταξαν τους πιστούς, πώς έγιναν φοβεροί στους απίστους, κατατροπώνοντάς τους κατά κράτος, και πώς μέσα από αυτούς επικρατούσε ο Χριστός— δεν είπε απλώς «Κυρίευε εν μέσω των εχθρών σου», αλλά «Κατακυρίευε», υποδηλώνοντας την αυξημένη δεσποτεία. Και ενώ τα έβλεπαν αυτά οι εχθροί, δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα απολύτως, μολονότι είχαν με το μέρος τους και τους νόμους, και τους δημίους, και κάθε εξουσία.

Διότι, όπως ακριβώς ο θυμός, όταν αποδίδεται στον Θεό, δεν είναι πραγματικός θυμός, αλλά η τιμωρητική του ιδιότητα, και δεν αποτελεί πάθος, έτσι δεν υφίσταται ούτε ο όρκος. Διότι ο Θεός δεν ορκίζεται, αλλά δηλώνει αυτό που οπωσδήποτε πρόκειται να συμβεί. Αφού, λοιπόν, μίλησε για τη λαμπρότητα των αγίων, για το ότι θα τεθούν οι εχθροί κάτω από τα πόδια του, και για την ημέρα της δυνάμεως, αναφέρει πλέον και τα παρόντα. Και πρόσεξε τι είδους τάξη ακολουθεί στον λόγο του, προκειμένου να μαλακώσει τον σκληρό ακροατή. Διότι, αφού πρώτα τον φόβισε με τον λόγο περί της κρίσεως, και μαλάκωσε το ανένδοτό του, έτσι εισάγει και τον λόγο για τα παρόντα. Γι' αυτόν τον λόγο κάνει και τέτοια ανάμειξη. Πρόσεξε λοιπόν: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτό ανήκει στα μέλλοντα· έπειτα περνά στα παρόντα: «Ράβδο της δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών· και κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου»· έπειτα στα μέλλοντα: «Μαζί σου είναι η εξουσία, κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων». Έπειτα πάλι περνά στα παρόντα, τα οποία δεν περιέχουν πλέον τιμωρία, αλλά ευεργεσία: «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα, κατά την τάξη Μελχισεδέκ». Διότι αυτό αποτελεί αναίρεση της αμαρτίας και καταλλαγή με τον Θεό.

Και για το ότι ο Θεός, ο Πατέρας των πάντων, επρόκειτο να αναλάβει τον Χριστό στον ουρανό μετά την ανάστασή του από τους νεκρούς, και να τον κρατήσει εκεί μέχρις ότου συντρίψει τους δαίμονες που τον εχθρεύονται και συμπληρωθεί ο αριθμός εκείνων που προγνωρίζει ότι θα γίνουν αγαθοί και ενάρετοι, εξαιτίας των οποίων δεν έχει επιφέρει ακόμη την εκπύρωση, ακούστε προσεκτικά αυτά που έχουν ειπωθεί μέσω του προφήτη Δαβίδ. Είναι δε τα εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από την Ιερουσαλήμ, και κατακυρίευε ανάμεσα στους εχθρούς σου. Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου. Από γαστέρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα». Το λεχθέν επομένως «Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει από την Ιερουσαλήμ» είναι προαγγελτικό του ισχυρού λόγου τον οποίο οι απόστολοί του, αφού εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ, κήρυξαν παντού. Και, μολονότι έχει οριστεί η ποινή του θανάτου εναντίον εκείνων που διδάσκουν ή γενικά ομολογούν το όνομα του Χριστού, εμείς παντού και το ασπαζόμαστε και το διδάσκουμε. Εάν όμως και εσείς ως εχθροί αντιμετωπίσετε αυτούς τους λόγους, δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε περισσότερο, όπως προείπαμε, από το να φονεύετε, πράγμα το οποίο σε εμάς μεν δεν επιφέρει καμία βλάβη, σε εσάς όμως και σε όλους όσους άδικα εχθρεύονται και δεν μεταστρέφονται, επιφέρει αιώνια κόλαση διά του πυρός.

Και όλα αυτά που έλεγα σας τα λέω εν παρεκβάσει, για να πεισθείτε επιτέλους από εκείνο που έχει ειπωθεί εναντίον σας από τον Θεό: «Υιοί ασύνετοι είστε», και από το: «Γι' αυτό, ιδού, θα συνεχίσω να μεταθέτω τον λαό τούτο, και θα τους μεταθέσω, και θα αφαιρέσω τη σοφία των σοφών και θα αποκρύψω τη σύνεση των συνετών», ώστε να παύσετε να πλανάτε και τους εαυτούς σας και εκείνους που σας ακούνε, και να μαθαίνετε από εμάς που γίναμε σοφοί από τη χάρη του Χριστού. Είναι, λοιπόν, οι λόγοι αυτοί που λέχθηκαν μέσω του Δαβίδ οι εξής: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών· και κατακυρίευε στο μέσον των εχθρών σου. Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου· μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου, από τη γαστέρα, προ του εωσφόρου, σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Ο Κύριος εκ δεξιών σου συνέθλιψε βασιλείς κατά την ημέρα της οργής του. Θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη, θα τα γεμίσει με πτώματα. Από χείμαρρο στον δρόμο θα πιει, γι' αυτό θα υψώσει κεφάλι.

Διότι και το «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», οι δάσκαλοί σας τόλμησαν να ερμηνεύσουν ότι ειπώθηκε για τον Εζεκία, ότι δηλαδή διατάχθηκε να καθίσει στα δεξιά του ναού, όταν ο βασιλιάς των Ασσυρίων του έστειλε απειλές, και του φανερώθηκε μέσω του Ησαΐα να μην τον φοβάται. Και ότι βέβαια έγιναν αυτά που ειπώθηκαν από τον Ησαΐα έτσι, και ο βασιλιάς των Ασσυρίων αποτράπηκε από το να πολεμήσει την Ιερουσαλήμ στις ημέρες του Εζεκία, και ότι άγγελος Κυρίου εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες, και το γνωρίζουμε και το ομολογούμε. Ότι όμως ο ψαλμός δεν έχει ειπωθεί για αυτόν, είναι φανερό. Διότι έχει ως εξής: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει στην Ιερουσαλήμ, και θα κυριαρχήσεις στο μέσο των εχθρών σου. Μέσα στη λαμπρότητα των αγίων, πριν από τον αυγερινό σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μετανοήσει: Εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Ότι λοιπόν ο Εζεκίας δεν είναι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ, ποιος δεν το ομολογεί; Και ότι δεν είναι αυτός που λυτρώνει την Ιερουσαλήμ, ποιος δεν το γνωρίζει;

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ψαλμός 109 Ψαλμός του Δαβίδ. «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου», δηλαδή ο Πατέρας στον Υιό, ο οποίος είναι Κύριος και Υιός του Δαβίδ. Κύριος μεν, κατά το αξίωμα της θεότητας, Υιός δε κατά τη σάρκα. Διότι αυτό ακριβώς διακήρυξε και ο θείος άγγελος προς την Παρθένο, ότι «θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του» και τα εξής. «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ας ακούσουν οι Ιουδαίοι και την απόφαση του Πατέρα, ότι τους καταδικάζει να τεθούν κάτω από τα πόδια του Υιού. «Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Ράβδο όχι απλώς από ξύλο, αλλά θεϊκής δυναστείας. «Να κατακυριεύεις ανάμεσα στους εχθρούς σου». Αλλά, ω της ανοησίας, διότι αν και κατακυριεύονται και δαμάζονται από τον Χριστό, δεν κατανοούν να υποκλίνουν σε αυτόν τον αυχένα. «Μαζί σου είναι η αρχή», δηλαδή το καθόλα θεαρχικό αξίωμα, «κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου» αγγέλων και των αγίων σου ανδρών. «Από γαστέρα σε γέννησα πριν από τον Εωσφόρο». Μαρτυρεί ο Πατέρας ότι γέννησε Υιό, και πώς, έχοντας κακό φρόνημα, δεν αποδέχονται τη μαρτυρία του; «Από γαστέρα», όχι επειδή υπάρχει σωματική γαστέρα στη θεία και ασώματη φύση, αλλά για να διδάξει το ομοφυές αυτού που γέννησε και αυτού που γεννήθηκε, διακήρυξε «από γαστέρα». Το δε «πριν από τον Εωσφόρο», το είπε για να σημάνει το άχρονο και συναΐδιο του γεννηθέντος Υιού.

Και ας είναι η αρχή σου, προερχόμενη από την άναρχη και υπεράρχια Αρχή, ορθή και ασφαλής· ας δοθεί σε σένα από εκεί ποιμαντική «ράβδος δυνάμεως» και βακτηρία συνέσεως, δια των οποίων να μπορέσεις να συγκεντρώνεις εύκολα τα λογικά θρέμματα σε νομές ζωηφόρες και σε «ύδατα αναπαύσεως».