Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 109:3

Λόγος ΛΕ'. Μαρτυρίες από τη θεία Γραφή, μέσω των οποίων μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι ο Υιός είναι γεννημένος από τον Πατέρα και όχι δημιουργημένος. Η Σοφία λέει: «Πριν από τον αιώνα με θεμελίωσε, στην αρχή, πριν δημιουργήσει τη γη, και πριν δημιουργήσει τις αβύσσους, πριν προέλθουν οι πηγές των υδάτων, πριν στερεωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά». Ο Ψαλμωδός: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε έχω γεννήσει». Ο ίδιος: «Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στη λαμπρότητα των αγίων· από τα σπλάχνα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα».

Πώς όμως δεν ντρέπονται από το γραμμένο: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα»; Και το: «Θα συμπαραμείνει με τον ήλιο και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών»; Το να τα αναφέρει κανείς αυτά σε άνθρωπο, είναι γεμάτο και πλήρες από κάθε αγνωμοσύνη.

Εάν λοιπόν ακούσεις το Ευαγγέλιο να λέει: Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού του Δαβίδ, υιού του Αβραάμ, να το εννοήσεις κατά σάρκα. Διότι Υιός μεν του Δαβίδ είναι στο τέλος των αιώνων, Υιός δε του Θεού προ πάντων των αιώνων [άναρχα]. Και το πρώτο μεν το προσέλαβε, ενώ δεν το είχε, το δεύτερο όμως, το οποίο έχει, το έχει αιώνια, έχοντας γεννηθεί από τον Πατέρα. Έχει δύο πατέρες: τον έναν, τον Δαβίδ, κατά σάρκα, και τον άλλον, τον Θεό Πατέρα, θεϊκώς. Αλλά το μεν κατά τον Δαβίδ και σε χρόνο υπόκειται και ψηλαφάται και γενεαλογείται, ενώ το κατά τη θεότητα, ούτε σε χρόνο υπόκειται ούτε σε τόπο, ούτε γενεαλογείται· διότι, ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τη γενεά Του; Πνεύμα είναι ο Θεός. Εκείνος, όντας Πνεύμα, γέννησε πνευματικά ως ασώματος, με γέννηση ανεξιχνίαστη και ακατάληπτη. Ο ίδιος ο Υιός λέει για τον Πατέρα: Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Το δε «σήμερα» δεν είναι πρόσφατο, αλλά αΐδιο· το «σήμερα» είναι άχρονο, προ πάντων των αιώνων. Εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα.

Εκείνος δε που λαλεί στους προφήτες περί του Υιού, χωρίς να έχει σωματικούς όγκους, αλλά παρέχοντας νοηματικούς λόγους, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία της ανθρωπότητας με σκοπό τη δημιουργία μιας αισθητής παράστασης, κάνοντας την παράσταση του Υιού μέσα από όσα συμβαίνουν σε εμάς, προκειμένου να δείξει ότι εξ αυτού αληθώς γεννήθηκε, Θεός εκ Θεού, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, χωρίς να προέρχεται απ' έξω, αλλά εκ της ουσίας Του, διακηρύσσει μέσω του Δαβίδ λέγοντας: «ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε», όπως ακριβώς το ερμήνευσαν οι Εβδομήκοντα· ως προς δε τους άλλους εκδότες (μεταφραστές), ο μεν Ακύλας αποδίδει: «ἀπὸ μήτρας ἐξωρθρισμένης σοι δρόσος παιδιότητός σου», ο δε Σύμμαχος: «ὡς κατ᾽ ὄρθρον δρόσου ἡ νεότης σου», ο δε Θεοδοτίων: «ἐκ μήτρας ἀπὸ πρωῒ νεότητός σου», η δε πέμπτη έκδοση: «ἐκ μήτρας ἀπὸ ὄρθρου σοι δρόσος ἐν νεότητί σου», η δε έκτη έκδοση: «ἐκ γαστρὸς ζητήσουσί σε, δρόσος νεανικότητός σου», ενώ στο Εβραϊκό κείμενο αναφέρεται: «μηρέμ μεσσαάρ λακτάλ ιελεδεχέθ», το οποίο σημαίνει σαφώς και αναμφιβόλως: «ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε». Διότι το μεν «μηρέμ» σημαίνει εκ γαστρός, το δε «μεσσαάρ» είναι το πιο πρωινό από όλα, δηλαδή το προ εωσφόρου, το «λακτάλ» και πριν από τη δρόσο, (και) το «ιελεδεχέθ» το παιδί, τουτέστιν το «σε γέννησα». (Όλα αυτά ειπώθηκαν) ώστε να γνωρίσεις από τον λόγο αυτόν ότι ο ενυπόστατος Θεός Λόγος είναι εκ του Πατρός κατά φύση γεννημένος, ανάρχως και αχρόνως, πριν από την ύπαρξη του οιουδήποτε πράγματος.

Διότι δεν εννοούσε μόνο το άστρο του Εωσφόρου, αν και υπάρχουν πολλά άστρα, καθώς και ο ήλιος και η σελήνη, τα οποία δημιουργήθηκαν την τέταρτη ημέρα, ενώ είχαν προηγηθεί η θάλασσα, τα δέντρα και οι καρποί, το στερέωμα της γης και του ουρανού, και μαζί με αυτά είχαν δημιουργηθεί και οι άγγελοι. Διότι, εάν οι άγγελοι δεν είχαν κτιστεί ταυτόχρονα με τον ουρανό και τη γη, δεν θα έλεγε στον Ιώβ ότι «όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, με ύμνησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου». Η φράση λοιπόν «προ Εωσφόρου» λέγεται για να δηλώσει πριν υπάρξει και κτιστεί το παραμικρό. Διότι ο Λόγος ήταν πάντοτε μαζί με τον Πατέρα· «επειδή δι' αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα». 5. Θα μπορούσε όμως να πει κάποιος: «Απέδειξες ότι οι άγγελοι υπήρχαν πριν από τα άστρα, αλλά είπες ότι αυτοί δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα με τον ουρανό και τη γη. Πες μας, από πού άντλησες αυτή την απόδειξη; Μήπως άραγε δεν δημιουργήθηκαν οπωσδήποτε πριν από τον ουρανό και τη γη; Διότι πουθενά δεν δηλώνεται ξεκάθαρα ο χρόνος της δημιουργίας των αγγέλων. Και το ότι βέβαια ορθώς απέδειξες ότι αυτοί υπήρχαν πριν από τα άστρα είναι προφανές· διότι εάν δεν υπήρχαν, πώς θα υμνούσαν τον Θεό κατά τη δημιουργία των άστρων;» Εμείς όμως δεν μπορούμε να διατυπώνουμε τη λύση του κάθε ζητήματος στηριζόμενοι σε δικούς μας συλλογισμούς, αλλά βάσει της λογικής αλληλουχίας των Γραφών.

Επομένως, υπάρχουν τρεις υποστάσεις, ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Και ο μεν Θεός, όντας η αιτία των πάντων, είναι άναρχος και απολύτως μόνος, ο δε Υιός, αφού γεννήθηκε αχρόνως από τον Πατέρα και δημιουργήθηκε και θεμελιώθηκε προ των αιώνων, δεν υπήρχε πριν γεννηθεί, αλλά γεννηθείς αχρόνως προ πάντων έλαβε υπόσταση μόνος από μόνον τον Πατέρα. Διότι δεν είναι ούτε αΐδιος ούτε συναΐδιος ούτε συναγέννητος με τον Πατέρα· ούτε κατέχει το είναι ταυτόχρονα με τον Πατέρα, όπως κάποιοι λέγουν περί των σχετικών, εισάγοντας δύο αγέννητες αρχές, αλλά ως μονάδα και αρχή των πάντων, έτσι ο Θεός υπάρχει πριν από όλα. Γι’ αυτό και υπάρχει πριν από τον Χριστό, όπως έχουμε διδαχθεί από εσένα, που το κήρυξες εν μέσω της εκκλησίας. Εφόσον, λοιπόν, έχει το είναι από τον Θεό, ο οποίος του παρείχε και τη ζωή και τις δόξες και τα πάντα, ως προς αυτό ο Θεός είναι η αρχή του. Διότι άρχει επ’ αυτού, ως Θεός του και επειδή έχει το είναι πριν από αυτόν, λόγω του ότι ο Υιός προήλθε από αυτόν. Και εάν το «εκ γαστρός» και το «από τον Πατέρα εξήλθα και ήρθα» νοείται από κάποιους ως μέρος του ομοουσίου και ως προβολή, τότε ο Πατέρας θα είναι σύνθετος και διαιρετός και τρεπτός, και σύμφωνα με αυτούς σώμα, υφιστάμενος, κατά συνέπεια των απόψεών τους, όσα αρμόζουν σε σώμα, αυτός που είναι ο ασώματος Θεός. Εύχομαι να υγιαίνεις εν Κυρίω, μακάριε πάπα.

Ή ποιος είναι αυτός που μέσα σου προβάλλει και πάλι σε εμάς αυτό το ζιζάνιο; Ποιος είναι αυτός που παρασκεύασε αυτό το δηλητήριο για τη ζωή; Από πού σου ήρθε η πονηρή σκέψη να συλλάβεις βλάσφημη υπόνοια κατά του Κυρίου σου; Δεν σε έπεισε ο Αβραάμ, όταν απευθυνόμενος σε αυτόν έλεγε: «Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;»; Διότι, ας ελεγχθείς από το γεγονός ότι ο Υιός τον επισκέφθηκε, και δεν ήταν κάποιος προφορικός λόγος, αλλά ο ενυπόστατος Θεός Λόγος. Και για να γνωρίσεις, ω δήθεν φιλόσοφε, την κατάληξη όσων έχουν διαπραγματευτεί σε αυτή την υπόθεση, άκουσε πώς στην Αγία Γραφή, επισφραγίζοντας την τέλεια αλήθεια, αποφάνθηκε για εμάς λέγοντας ότι «έβρεξε ο Κύριος από τον ουρανό φωτιά και θειάφι πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα παρά Κυρίου»· και δεν είπε «ο λόγος του Κυρίου», αλλά «Κύριος παρά Κυρίου», όπως λέει και ο Δαβίδ: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και για να δείξει ότι ο Υιός δεν υφίσταται μόνο μετά την ένσαρκη παρουσία Του, διηγείται και για την απ' αρχής ύπαρξή Του, ότι: «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε εγέννησα». Και όσον αφορά το Άγιο Πνεύμα, ω φλύαρε, που κατατάσσεσαι στους αργόσχολους και τους περίεργους, κανείς δεν πρόκειται να δεχτεί τον λόγο σου. Διότι το Πνεύμα δεν είναι ούτε μεγαλύτερο ούτε μικρότερο· «διότι ποιος τα ζήτησε αυτά», λέει, «από τα χέρια σας;». Σε ελέγχει δε ο ίδιος ο άγιος Λόγος, καθώς αναφέρει ο Κύριος για το Άγιο Πνεύμα· διότι, ομολογώντας τη γνησιότητα της θεότητάς Του, λέει: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου». 6.

Και για τον λόγο αυτό, επειδή έτσι και ο Πατέρας μνημονεύει τον Υιό και ο Υιός τον Πατέρα, και με αυτά τα ονόματα (θα το πω ξανά) σφραγιστήκαμε, αυτά θα χρησιμοποιούμε πάντοτε, αποκρούοντας τις «βέβηλες κενοφωνίες» κατά της αποστολικής πίστης. Διότι αυτό που ειπώθηκε από τον Πατέρα, «μέσα στις λαμπρότητες των αγίων· από τη γαστέρα πριν από τον αυγερινό σε γέννησα», έχει λεχθεί αναγκαστικά και απομακρύνει τον Υιό από την εξίσωση με τα δημιουργήματα, καθώς ο Πατέρας μάς διδάσκει μέσω της λέξης «γαστέρα» για τον γνήσιο και με ιδιαίτερο τρόπο γεννημένο από αυτόν Υιό· όπως παρομοίως και ο Υιός, λέγοντας «ο Κύριος με έκτισε», για να μην υποπτευθούμε ότι η φύση του είναι κοινή με τα υπόλοιπα κτίσματα, πρόσθεσε αναγκαστικά «πριν από όλα τα βουνά με γεννά», παρουσιάζοντάς μας έτσι την ευσεβή και απαθή έννοια της υιότητάς του από τον Θεό Πατέρα. Αλλά μία φορά ο Πατέρας και μία φορά ο Υιός, χάρη στην προαναφερθείσα ευσεβή γνησιότητα του Υιού, μας εξέθεσαν την ιδιότητά του ως γεννητού. Ολόκληρη δε η Καινή Διαθήκη είναι γεμάτη από τα ονόματα του Πατέρα και του Υιού. 21.

Του αγίου και μακαρίου Επιφανίου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντίας της Κύπρου, ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ των θεόπνευστων γραφών και των αγίων περί της από τον ουρανό στη γη παρουσίας του μονογενούς Θεού Λόγου, και περί των θαυμάτων που έγιναν από αυτόν, και περί του πάθους και της ανάστασης, καθώς και περί της δεύτερης και μελλοντικής του επιφάνειας. 〈α〉 ότι προ των αιώνων έχει γεννηθεί ο Υιός — 〈β〉 ότι συνυπήρχε με τον Πατέρα — 〈γ〉 ότι είναι συγκτίστης — 〈δ〉 ότι απεστάλη — 〈ε〉 ότι θα έλθει — 〈στ〉 ότι εμφανίστηκε· και όντας Θεός, έγινε άνθρωπος — 〈ζ〉 ότι από το σπέρμα του Δαβίδ προέρχεται ο Κύριος — 〈η〉 ότι γεννήθηκε από παρθένο — 〈θ〉 ότι μετά τη γέννησή του θα διατηρήσει παρθένο εκείνη που τον γέννησε — 〈ι〉 ότι η μήτρα είναι πύλη — 〈ια〉 ότι ανώδυνα θα γεννήσει η παρθένος — 〈ιβ〉 ότι χρίσθηκε — 〈ιγ〉 ότι γεννήθηκε χωρίς πατέρα επί της γης και χωρίς σαρκική μίξη — 〈ιδ〉 ότι έγινε παιδί — 〈ιε〉 ότι θα γεννηθεί στη Βηθλεέμ — 〈ιστ〉 ότι θα τον προσκυνήσουν οι μάγοι — 〈ιζ〉 ότι θα ανατείλει το άστρο — 〈ιη〉 ότι τα βρέφη θα σφαγιαστούν — 〈ιθ〉 ότι θα ταραχθεί ο Ηρώδης και όλοι όσοι είναι μαζί του — 〈κ〉 ότι με υποκρισία θα ζητήσει να προσκυνήσει — 〈κα〉 ότι θα θυμώσει επειδή εξαπατήθηκε — 〈κβ〉 ότι θα ερευνήσει και θα αναζητήσει — 〈κγ〉 ότι θα σφαγιάσει τα βρέφη — 〈κδ〉 ότι δεν θα σφαγιάσει τον Χριστό — 〈κε〉 ότι ο Χριστός θα κατέλθει στην Αίγυπτο — 〈κστ〉 ότι θα κληθεί από την Αίγυπτο — 〈κζ〉 ότι με το βάπτισμά του θα αγιάσει τα ύδατα — 〈κη〉 ότι ένδοξα θα αναβεί από το βάπτισμα — 〈κθ〉 ότι θα περπατήσει πάνω στη θάλασσα — 〈λ〉 ότι το κράσπεδο του ιματίου του θα θεραπεύει — 〈λα〉 ότι θα ξηράνει τη συκιά — 〈λβ〉 ότι θα πειραστεί από τον διάβολο — 〈λγ〉 ότι θα θεραπεύσει πολλούς — 〈λδ〉 ότι θα αναστήσει νεκρούς — 〈λε〉 ότι θα απιστήσουν οι Ιουδαίοι — 〈λστ〉 ότι με πέντε άρτους θα θρέψει πολλούς — 〈λζ〉 ότι πάνω σε όνο θα εισέλθει στη Σιών — 〈λη〉 ότι τα βρέφη θα προτρέξουν κράζοντας το «ευλογημένος ο ερχόμενος» — 〈λθ〉 ότι θα ελέγξει τον λαό — 〈μ〉 ότι θα χυθεί πάνω του νάρδος — 〈μα〉 ότι θα συναχθούν εναντίον του — 〈μβ〉 ότι θα ψευδομαρτυρήσουν εναντίον του — 〈μγ〉 ότι ο Ιούδας θα τον προδώσει — 〈μδ〉 ότι ο Ιούδας θα πει: «Χαίρε, ραββί» — 〈με〉 ότι θα πωληθεί αντί αργυρίων — 〈μστ〉 ότι θα δέσουν τον Χριστό — 〈μζ〉 ότι θα τον δικάσουν — 〈μη〉 ότι θα τον ραπίσουν και θα τον εξευτελίσουν — 〈μθ〉 ότι θα τραπούν σε φυγή οι απόστολοι — 〈ν〉 ότι θα τον αρνηθεί ο Πέτρος — 〈να〉 ότι θα τον σταυρώσουν — 〈νβ〉 ότι θα τον στεφανώσουν με αγκάθια — 〈νγ〉 ότι θα τον ποτίσουν με ξύδι και χολή — 〈νδ〉 ότι θα τον ντύσουν με κόκκινο ιμάτιο — 〈νε〉 ότι θα σιωπήσει κατά την κρίση του — 〈νστ〉 ότι θα χλευαστεί — 〈νζ〉 ότι αυτός που κρέμεται επί του ξύλου είναι η Ζωή — 〈νη〉 ότι το πάθος του είναι απάθεια — 〈νθ〉 ότι θα πάθει μέσα στη νύχτα, ενώ έχει ψύχος και υπάρχει αναμμένη ανθρακιά — 〈ξ〉 ότι θα δύσει ο ήλιος — 〈ξα〉 ότι θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι — 〈ξβ〉 ότι θα διαμοιράσουν τα ιμάτιά του — 〈ξγ〉 ότι θα συσταυρωθεί με ληστές — 〈ξδ〉 ότι θα του λογχίσουν την πλευρά — 〈ξε〉 ότι κανένα οστό του δεν θα συντριβεί — 〈ξστ〉 ότι από την πλευρά του θα ρεύσει ύδωρ, ως τύπος του βαπτίσματος — 〈ξζ〉 ότι θα τεθεί μέσα σε πέτρα — 〈ξη〉 ότι λίθος θα είναι η θύρα του μνήματος — 〈ξθ〉 ότι θα τον σφραγίσουν — 〈ο〉 ότι θα ταφεί — 〈οα〉 ότι το πάθος θα λάβει χώρα στην αρχή του θέρους, κατά τον δικό μας μήνα Μάρτιο — 〈οβ〉 ότι με την ταφή του θα φοβίσει τον Άδη — 〈ογ〉 ότι είναι αναμάρτητος — 〈οδ〉 ότι θα αναστηθεί — 〈οε〉 ότι μάταια οι στρατιώτες θα φρουρούν τον τάφο — 〈οστ〉 ότι η ανάσταση θα γίνει το πρωί — 〈οζ〉 ότι ο τόπος θα αποτελεί μαρτυρία — 〈οη〉 ότι από το προτείχισμα — 〈οθ〉 ότι θα αναζητηθεί από τις γυναίκες — 〈π〉 ότι πρώτα θα συναντήσει τις γυναίκες — 〈πα〉 ότι θα αναχωρήσουν έμφοβες — 〈πβ〉 ότι θα εμφυσήσει στους αποστόλους το Άγιο Πνεύμα — 〈πγ〉 ότι θα φάει από κηρήθρα μελιού μετά την ανάσταση — 〈πδ〉 ότι θα πουν πως εκλάπη — 〈πε〉 ότι οι νεκροί θα αναστηθούν — 〈πστ〉 ότι θα αναληφθεί στους ουρανούς — 〈πζ〉 ότι αυτός ήταν που κήρυξε — 〈πη〉 ότι σε όλη τη γη θα είναι το όνομά του — 〈πθ〉 ότι δεν κάθισε εκ δεξιών του Πατρός μόνο αφότου ανήλθε· αλλά και 〈ϟ〉 ότι θα ονομαστούμε Χριστιανοί — [πριν από αυτό — 〈ϟα〉 ότι και η σημείωση του σταυρού στο μέτωπο είχε προαναγγελθεί — 〈ϟβ〉 ότι το εν Χριστώ βάπτισμα είχε προαναγγελθεί — 〈ϟγ〉 ότι προαναγγελλόταν η δεύτερη παρουσία — 〈ϟδ〉 ότι θα κρίνει την οικουμένη και σε αυτόν θα δοθεί η κρίση — 〈ϟε〉 ότι ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτισθούν — 〈ϟστ〉 ότι οι ουρανοί θα τυλιχθούν — 〈ϟζ〉 ότι προ της παρουσίας του Χριστού θα έλθει ο Αντίχριστος — 〈ϟη〉 ότι θα φονεύσει πολλούς — 〈ϟθ〉 ότι τότε θα είναι καιρός θλίψης — 〈ρ〉 ότι και μετά από αυτόν, και πώς ο Χριστός — 〈ρα〉 ότι το σημείο του Χριστού θα είναι φανερό — 〈ρβ〉 ότι η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος — 〈α〉 Ότι προ των αιώνων έχει γεννηθεί ο Υιός — ο μέγας Δαβίδ πρώτος λέγει στον 〈ρθ'〉 ψαλμό: Από γαστέρα πριν από τον Εωσφόρο σε γέννησα.

Ο Κύριος είπε προς εμένα: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Το «σήμερα» είναι λέξη που δηλώνει χρόνο· ισοδυναμεί με την παρούσα ημέρα, και η ημέρα είναι κάποιο χρονικό διάστημα. Γιατί, λοιπόν, του λέει ο Κύριος: «Εγώ σήμερα σε γέννησα»; Προφανώς μίλησε για τη χρονική γέννηση, η οποία έγινε κατά θεία οικονομία· διότι για την άναρχη γέννηση λέει ο ίδιος ο Δαβίδ: «Εκ γαστρός, προ εωσφόρου, σε γέννησα».

«Μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στις λαμπρότητες των αγίων· εκ γαστρός, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα». Ο Ακύλας αποδίδει: «Από μήτρας αυγινής είναι σε σένα η δρόσος της παιδικότητάς σου»· ο δε Σύμμαχος: «Σαν κατά τον όρθρο είναι σε σένα δρόσος η νεότητά σου»· και η πέμπτη έκδοση: «Εκ μήτρας, από τον όρθρο είναι σε σένα η δρόσος της νεότητάς σου». Και φαίνεται βεβαίως ότι μέσω αυτών υποδηλώνει την οικονομία της ένσαρκης γεννήσεώς του.

«Διότι από τη μήτρα», λέει, «θα προέλθει η πρωινή δρόσος της παιδικής σου ηλικίας»· ή «από τη μήτρα θα προέλθει για σένα η δρόσος της αυγής σου κατά τη νεότητά σου». Θεωρώ δε ότι μέσω αυτών υποδηλώνεται το ότι η ένσαρκη γέννηση δεν συνεστήθη από σπέρμα ανδρός, αλλά από το Άγιο Πνεύμα. Διότι, όπως ακριβώς η δρόσος κατέρχεται άνωθεν από τον ουρανό, κάπως έτσι μέσα στη μήτρα της μητέρας που τον κυοφόρησε έλαβε υπόσταση η σύσταση της σάρκας κατά την παιδική του ηλικία. Αντί δε του «εκ γαστρός» ή «από μήτρας», το εβραϊκό κείμενο έχει τη λέξη «Μαριάμ». Έχω ακούσει μάλιστα κάποιον να αναφέρεται σε αυτό, λέγοντας ότι η εβραϊκή λέξη εδώ μνημονεύει τη Μαρία· διότι το «Μαριάμ» υποδηλώνει το όνομα της Μαρίας, έτσι ώστε μέσω αυτών να μνημονεύεται ονομαστικά η Θεοτόκος.

Μου φαίνεται ότι τα προκείμενα λόγια συνδέθηκαν με μεγάλη συνέπεια με την προηγούμενη φράση. Διότι, λέγει, έστω κι αν πράγματι υποβλήθηκες σε γέννηση από μήτρα, και έγινες σαν δρόσος από το Άγιο Πνεύμα προσλαμβάνοντας σάρκα κατά τη βρεφική σου ηλικία, εντούτοις δεν θα βιώσεις το τέλος της ζωής σου με όμοιο τρόπο με τους υπόλοιπους ανθρώπους· αλλά θα παραμείνεις στον αιώνα ιερουργώντας στον Θεό και Πατέρα.

«Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με έστειλε για να φέρω το ευαγγέλιο στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Και όχι μόνο ο Ησαΐας, αλλά και ο Δαβίδ αναφωνεί αναφερόμενος στο πρόσωπό Του, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο δικός σου Θεός, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Με αυτά τα λόγια, το κείμενο στον μεν πρώτο στίχο Τον ανακηρύσσει Θεό, στον δε δεύτερο Τον τιμά με βασιλικό σκήπτρο, και έπειτα προχωρώντας, μετά τη θεϊκή και βασιλική δύναμη, σε τρίτη τάξη Τον παρουσιάζει να έχει γίνει Χριστός, χρισμένος με έλαιο όχι από υλικά σώματα, αλλά με το θεϊκό έλαιο της αγαλλιάσεως. Αυτό υποδηλώνει και την εξαιρετική Του υπεροχή, ότι δηλαδή είναι πολύ ανώτερος και διαφορετικός από εκείνους που στα παλαιά χρόνια χρίονταν με πιο σωματικό τρόπο μέσω των εικόνων. Και σε άλλο σημείο πάλι, ο ίδιος [ο Δαβίδ] δηλώνει τα σχετικά με Αυτόν με τον εξής τρόπο, λέγοντας: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «Από τη μήτρα, πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ».

Αυτός δε ο Μελχισεδέκ παρουσιάζεται στα ιερά κείμενα ως ιερέας του υψίστου Θεού, όχι έχοντας αναδειχθεί με κάποιο κατασκευασμένο χρίσμα, ούτε ανήκοντας λόγω καταγωγής στην εβραϊκή ιερωσύνη· γι' αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με τη δική του τάξη, και όχι σύμφωνα με την τάξη των άλλων οι οποίοι είχαν λάβει σύμβολα και τύπους, ο Σωτήρας μας αναγορεύθηκε Χριστός και ιερέας με τη λήψη όρκου. Εξού και η ιστορία δεν παραδίδει ότι χρίστηκε σωματικά από τους Ιουδαίους, ούτε ότι προήλθε από τη φυλή των ιερέων, αλλά ότι έχει ουσιωθεί από τον ίδιο τον Θεό πριν από τον εωσφόρο, δηλαδή πριν από τη σύσταση του κόσμου, και ότι διακατέχει αθάνατη και αγήρατη την ιερωσύνη στον άπειρο αιώνα.

Όπως ακριβώς λεγόταν ότι έχει γεννηθεί «από γαστρός» του Θεού και «προ εωσφόρου», καθώς εμείς τα κατανοούμε αυτά με τρόπο μεταφορικό, και αποκλειστικά σύμφωνα με τη θεωρία των νοητών πρέπει να αποδεχθούμε το ίδιο και για το «εξηρεύξατο η καρδία μου λόγον αγαθόν», επειδή το θείο Πνεύμα αναπτύσσει και αυτά αποκλειστικά ως προς το πνευματικό τους νόημα. Γι' αυτά, αρμόζει και τώρα να επαναλάβουμε το συνηθισμένο για καθετί που θεολογείται γι' αυτόν και εκείνο το ευσεβές ρητό: «την γενεάν αυτού τις διηγήσεται;», έστω κι αν οι θείες Γραφές, από συνήθεια προς εμάς, χρησιμοποιούν θνητές και ανθρώπινες εκφράσεις και προσθέτουν την έννοια της γέννησης και χρησιμοποιούν τη λέξη «γαστέρα». Διότι αυτά ανήκουν αποκλειστικά στη σφαίρα της νοητής ενατένισης, και δεν υπόκεινται σε τίποτε άλλο παρά στους νόμους της αλληγορίας· όπως ακριβώς, επομένως, και το «εξηρεύξατο η καρδία μου λόγον αγαθόν» θα έλεγε κανείς ότι έχει ειπωθεί για τη σύσταση και την ουσίωση του πρώτου Λόγου, επειδή δεν είναι θεμιτό να εκλαμβάνουμε την καρδιά, με την έννοια που εμείς την κατανοούμε, και για τον Θεό των όλων. Αλλά βέβαια, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι ο Λόγος που υποδηλώνεται στον Ψαλμό είναι αυτός που ήταν εν αρχή προς τον Θεό, ο οποίος ευλόγως ονομάστηκε «αγαθός λόγος», ως γέννημα του παναγάθου Πατρός.

Και ο προφητικός λόγος τον κατονομάζει ρητά Χριστό, διδάσκοντας, σαν να μιλούσε από το δικό του πρόσωπο, ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού, μέσω του χωρίου: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Σε αυτό θα παραθέσεις και εκείνο που έχει ειπωθεί κάπως έτσι στις Παροιμίες, πάλι από το δικό του πρόσωπο: «πριν θεμελιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά», καθώς και εκείνο που του προσφωνείται από τον Πατέρα στον 109ο Ψαλμό, σύμφωνα με το: «από τη μήτρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα». Πρόσεξε δε πώς οι ιερές Γραφές προφητεύουν ότι ένας και ο αυτός, ονομαστικά Χριστός και ταυτόχρονα Υιός του Θεού, επιβουλεύεται από τους ανθρώπους, και πρόκειται να λάβει ως κληρονομιά τα έθνη, και να κυριαρχήσει στα πέρατα της γης, υποδηλώνοντας με δύο τεκμήρια την οικονομία του προς τους ανθρώπους: αφενός μέσω της συνωμοσίας εναντίον του και αφετέρου μέσω της υποταγής των εθνών σε αυτόν. 〈Από τον 19ο Ψαλμό〉. «Είθε να εκπληρώσει ο Κύριος όλα τα αιτήματά σου. Τώρα γνώρισα ότι ο Κύριος έσωσε τον χριστό του· θα τον εισακούσει από τον άγιο ουρανό του.» Επειδή πρόκειται τώρα να καταδείξω μέσα από πόσα χωρία ο Χριστός έχει αναγορευτεί ονομαστικά στις προφητείες, εύλογα παραθέτω και αυτά, τα οποία κηρύττουν εναργώς τον Χριστό. Και ολόκληρος ο ψαλμός, από το πρόσωπο των αγίων ανδρών, αναπέμπει ευχή προς το πρόσωπο του Χριστού.

από τον άλλον, τον μόνο και αληθινό Χριστό· υπολείπεται μάλιστα του αληθινού σε τέτοιο βαθμό, καθόσον ο μεν αληθινός Χριστός ακούει από τον Θεό των όλων τα εξής: «κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «κυριάρχησε στο μέσο των εχθρών σου», και «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα», και «ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί, εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ». Μέσω αυτών αναδεικνύεται σαφώς ότι είναι γέννημα και Υιός του Θεού, ο οποίος έλαβε υπόσταση πριν από τον εωσφόρο και πριν από κάθε δημιουργία, ως αιώνιος αρχιερέας. Ο δε χριστός του Μωυσή, έχοντας υποδυθεί τον τύπο σαν σε δράμα για σύντομο χρονικό διάστημα, κείται συγκαταλεγμένος μεταξύ των θνητών, έχοντας παραδώσει την αλήθεια στον άλλον, τον μόνο και αληθινό. Και ο μεν αληθινός Χριστός, χωρίς να έχει ανάγκη την κατά Μωυσή χρίση, ούτε κατασκευασμένο έλαιο και γεώδη ύλη, γέμισε ωστόσο την οικουμένη με την αρετή και την προσωνυμία Του, συγκροτώντας σε όλα τα έθνη το γένος των Χριστιανών που φέρει το όνομά Του. Ενώ για εκείνον του Μωυσή, δεν θα ήταν καν φανερό ότι ονομάστηκε ποτέ έτσι μεταξύ των ανθρώπων, εάν δεν υπήρχε η γραφή του Μωυσή.

Πρόσεξε λοιπόν πώς ο Ύψιστος και Κύριος των πάντων στο ένα και το αυτό πρόσωπο δωρίζει και τον λόγο «κάθου εκ δεξιών μου» και το «προ εωσφόρου σε γέννησα», και με την επιβεβαίωση όρκου του παραδίδει ασάλευτη και απαράβατη την τιμή της ιεροσύνης που διαρκεί στον άπειρο αιώνα: «ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί, εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα». Και ποιος θα μπορούσε να νοηθεί, βέβαια όχι θνητός άνθρωπος, αλλά ούτε και κάποιος από την αγγελική φύση, ότι έχει γεννηθεί από τον Θεό και έχει καθιερωθεί ιερέας αιώνια, παρά μόνο εκείνος που είπε και προηγουμένως: «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του, προ του αιώνος με θεμελίωσε εν αρχή, πριν εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά»; Πρόσεξε δε, προσηλώνοντας επιμελώς τον νου σου, και στον παρόντα ψαλμό και στους λόγους που παρατέθηκαν στον προηγούμενο από αυτόν. Διότι σε τούτον ο Ύψιστος Θεός καθιστά τον δεύτερο και Κύριό μας σύνθρονο με τον εαυτό του, λέγοντας «κάθου εκ δεξιών μου», ενώ στον προηγούμενο ο λόγος ανέφερε ότι ο θρόνος του διαμένει εις αιώνα αιώνος, αναγορεύοντάς τον ταυτόχρονα Θεό μέσα από όσα λέει: «ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Πάλι, στο προκείμενο κείμενο λέει: «ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών», ενώ σε εκείνο: «ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Εύλογα, λοιπόν, με το ίδιο Πνεύμα και ο πάνσοφος Μωυσής, ξεκινώντας τη δική του αφήγηση περί της κοσμογονίας, λέει ότι στην αρχή που προαναφέρθηκε, ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. Και εισάγει τον Θεό να συνομιλεί με αυτόν, ως τον οικείο και πρωτότοκο Λόγο Του, κατά τη δημιουργία του ανθρώπου, στα όσα γράφει: «Και είπε ο Θεός· ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας». Αυτό ακριβώς υπαινισσόταν και ο ψαλμωδός, όταν, αναφερόμενος εκτενώς στο πρώτο Αίτιο, λέει: «Αυτός είπε, και έγιναν· αυτός έδωσε εντολή, και κτίστηκαν», παρουσιάζοντας ξεκάθαρα τη διαταγή και την προσταγή του πρώτου προς το δεύτερο Αίτιο, όπως δηλαδή ενός Πατέρα προς τον Υιό. Διότι είναι βεβαίως απολύτως προφανές ότι καθένας που λέει κάτι, το λέει σε κάποιον άλλον, και εκείνος που δίνει εντολή, δίνει εντολή σε κάποιον άλλον εκτός από τον εαυτό του. Απερίφραστα, εξάλλου, ο Μωυσής πάλι, μνημονεύοντας δύο Κυρίους, δηλαδή τον Πατέρα και τον Υιό, αφηγείται κάπως έτσι σχετικά με την τιμωρία των ασεβών, λέγοντας: «Και έβρεξε ο Κύριος εκ μέρους του Κυρίου πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα θειάφι και πυρ». Σε συμφωνία με αυτά και ο Δαβίδ ψάλλοντας είπε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και προχωρώντας, υπαινίχθηκε την κρυφή και απολύτως απόρρητη γέννησή Του, λέγοντας: «Εκ γαστρός, προ του εωσφόρου, σε γέννησα».

Αυτός δε, δεν γνωρίζω με ποια λογική, και εδώ διαστρεβλώνει την αποστολική έκφραση, μετατρέποντας το «ὁρισθέντος» σε «προορισθέντος», ώστε να είναι όμοιος με εκείνους που προορίστηκαν «κατὰ πρόγνωσιν». Λέει λοιπόν κατά λέξη τα εξής: «Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο παντοκράτωρ Θεός προόρισε από παλιά την Εκκλησία, έτσι προόρισε και την κατά σάρκα οικονομία του Χριστού, μέσω του οποίου προόρισε να καλέσει το γένος των θεοσεβών "σε υιοθεσία", έχοντάς το προηγουμένως θεμελιώσει στη δική Του διάνοια». Γι' αυτό ο απόστολος με το Άγιο Πνεύμα σαφώς προαγορεύει λέγοντας «του προορισθέντος Υιού του Θεού». Και πάλι λέει σε άλλα σημεία: «αυτός είναι για τον οποίο ο Παύλος είπε "του προορισθέντος Υιού του Θεού"». Και εδώ, μάλιστα, δεν παραφθείρει μόνο την αποστολική λέξη, αλλά και το ίδιο το νόημα μέσω της προσθήκης της πρόθεσης «προ». Πράττοντας δε παρόμοια με αυτά, ενώ ο ψαλμός περιέχει το «ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε», αυτός και εδώ χρησιμοποιεί μια προσθήκη που δεν περιέχεται πουθενά, με σκοπό να κατηγορήσει αυτόν που δεν διατυπώνει τις ίδιες απόψεις με εκείνον. Άκουσε, λοιπόν, πώς γράφει λέγοντας: «Γι' αυτό, λοιπόν, μου φαίνεται σωστό να αναλύσω τώρα όσα δεν έχω εξετάσει προηγουμένως. Διότι τα περισσότερα από όσα έγραψε αυτός έχουν γίνει φανερά σε εμάς από όσα έχουμε ήδη προαναφέρει». «Εκ γαστρός», λέει, «προ εωσφόρου εξεγέννησά σε». Διότι νόμιζε προφανώς ότι η πρόθεση «εξ», έχοντας προστεθεί δολίως, θα συνηγορούσε υπέρ των απόψεων της αίρεσης.

Και πάλι προσθέτει τα εξής: έτσι λοιπόν και ο Απόστολος λέει, όπως αναφέραμε λίγο πιο πάνω, «εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου», υποδηλώνοντας σε εμάς με τη μορφή του δούλου την ανθρώπινη σάρκα, την οποία ο Δεσπότης μας Θεός, διαπλάθοντάς την με τη δική του σοφία, είπε: «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», ονομάζοντας εύστοχα την ανθρώπινη σάρκα εικόνα. Διότι γνώριζε με ακρίβεια ότι λίγο αργότερα θα αποτελούσε εικόνα του δικού του Λόγου. Μετά από αυτά, προσπαθεί να τεκμηριώσει ότι και το χωρίο «εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε» αναφερόταν στη σάρκα, και γράφει τα εξής: γι' αυτό, λοιπόν, εφόσον το άστρο που προαναγγέλλει την ημέρα ονομάστηκε εύλογα από τον προφήτη Δαβίδ εωσφόρος, δεν είναι πλέον ορθό να αναζητούμε για τον εωσφόρο ποιος τελικά τυγχάνει να είναι αυτός· διότι αυτός ήταν το άστρο που φάνηκε τότε, το οποίο έφερε και φανέρωσε την ημέρα στους μάγους. Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι το «προ εωσφόρου εγέννησά σε» έχει ειπωθεί από τον Παντοκράτορα Δεσπότη για τον Λόγο που γεννήθηκε μέσω της Παρθένου μαζί με την ανθρώπινη σάρκα, καθώς και το Ευαγγέλιο το υποδηλώνει σαφώς αυτό, ότι δηλαδή πρώτα γεννήθηκε ο Δεσπότης μας μέσω της Παρθένου, και ύστερα φάνηκε το άστρο που δείχνει την ημέρα.

Αλλά βέβαια αυτά είναι εντελώς ξένα προς τον Σολομώντα· θα μπορούσαν όμως να αναχθούν στον Χριστό, ο οποίος, εγερθείς από το σπέρμα του Δαβίδ, ίδρυσε οίκο για τον Θεό όχι από άψυχους λίθους, ούτε σε μια γωνία και σε ένα μόνο μέρος της γης, αλλά σε ολόκληρη την οικουμένη και ανάμεσα σε όλα τα έθνη, συγκροτώντας τη θεοπρεπή του Εκκλησία από ζωντανούς και νοερούς λίθους. Σε αυτόν και μόνο ταιριάζει να αναφωνείται το: «Αυτός θα είναι σε μένα Υιός»· επειδή και σε άλλες Γραφές ανακηρύσσεται Υιός του Θεού, όπως σε αυτήν που αναφέρει: «Από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα»· και σε αυτήν που λέει: «Ο Κύριος είπε προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ»· και πάλι σε αυτήν όπου έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, και πριν από όλα τα βουνά με γεννά». Με αυτά λοιπόν συμφωνεί και η φωνή που ήλθε από τους ουρανούς για αυτόν, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός»· καθώς και τα όσα περιέχονται στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, το «Θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο», και το «Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν», τα οποία φανερά συμβαδίζουν με όσα θεολογούνται περί του Σωτήρος μας. Και ότι αυτά έχουν έτσι, συνιστά αναντίρρητη απόδειξη η μαρτυρία του Ησαΐα, ο οποίος, μετά τον θάνατο του Σολομώντα και μετά από πάρα πολλές άλλες διαδοχές του γένους, προφητεύει ότι από τη ρίζα του Ιεσσαί και του Δαβίδ θα προέλθει κάποιος, και ότι αυτός θα είναι Σωτήρας των εθνών, λέγοντας ξεκάθαρα τα εξής: «Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». ιαʹ.

Διότι εμείς, από τις μεγάλες και υψηλές ονομασίες, και έχουμε κατανοήσει και κηρύσσουμε τη θεότητα του Υιού. Ποιες είναι αυτές; Η ονομασία «Θεός», «Λόγος», «Αυτός που ήταν στην αρχή», «Αυτός που είναι μαζί με την αρχή», η «Αρχή»· «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· και, «Μαζί σου είναι η αρχή»· και, «Εκείνος που την ονομάζει αρχή από γενεών». Επειδή είναι Υιός μονογενής: «Ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε». «Οδός», «αλήθεια», «ζωή», «φως»: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «Σοφία», «δύναμη»: «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». «Απαύγασμα», «χαρακτήρας», «εικόνα», «σφραγίδα»: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του»· και, «Εικόνα της αγαθότητας»· και, «Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». «Κύριος», «βασιλιάς», «ο Ων», «ο Παντοκράτορας»: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο»· και, «Ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και ο Παντοκράτορας». Αυτά λέγονται με σαφήνεια για τον Υιό, καθώς και όσα έχουν την ίδια σημασία με αυτά, από τα οποία κανένα δεν είναι επίκτητο, ούτε προστέθηκε αργότερα στον Υιό, ή στο Πνεύμα, όπως ακριβώς δεν προστέθηκε ούτε στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι το τέλειο δεν προέρχεται από προσθήκη. Επειδή δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να ήταν χωρίς Λόγο, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν Πατέρας, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν αληθινός, ή να ήταν χωρίς σοφία, ή αδύναμος, ή στερημένος από ζωή, ή από λαμπρότητα, ή από αγαθότητα.

Εκείνος δε είπε: «Ιδού, στη σκηνή». Και είπε: «Επιστρέφοντας θα έρθω σε εσένα, τέτοιον καιρό του χρόνου, και η γυναίκα σου η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Ιδού λοιπόν, λέει ότι ο Θεός εμφανίστηκε σε αυτόν, αν και αυτοί που φάνηκαν ήταν τρεις άνδρες. Ο ίδιος όμως πάλι δεν μίλησε σαν να απευθυνόταν σε τρεις: «Κύριοι, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σας, μην προσπεράσετε τον δούλο σας». Αντιθέτως, αποκάλεσε και τους τρεις στον ενικό «Κύριο», και τους παρακάλεσε να καταλύσουν σαν να ήταν ένας, και σαν ένας [Εκείνος] ομιλεί: «Θα έρθω». Πρόσεξε λοιπόν ότι εκείνοι που εμφανίστηκαν ήταν μεν τρεις, και ο καθένας υφίσταται με τη δική του ιδιοσυστασία, όμως σύμφωνα με τον λόγο της ομοουσίας ενώνονται σε έναν, και έτσι διεξάγουν τις συνομιλίες. Ποιος δε έλεγε προς ποιον: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους;» Είναι προφανές ότι μιλούσε προς εκείνον για τον οποίο είπε: «Από τη γαστέρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα»· και, «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη»· και πάλι: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· και πάλι, «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός;» Και τι σημαίνει το, «Έβρεξε ο Κύριος πυρ και θειάφι παρά Κυρίου;» Τι σημαίνει επίσης αυτό που λέγεται από το πρόσωπο του Θεού, «Και καθένας που χύνει αίμα, έναντι αυτού του αίματος θα χυθεί το δικό του, διότι κατ' εικόνα Θεού δημιούργησα τον άνθρωπο;» Βλέπεις ότι ο Θεός εποίησε κατ' εικόνα Θεού;

Είναι δυνατόν δε να διαπιστώσει κανείς την αλήθεια των λεγομένων, εξετάζοντας ενδελεχώς το ζήτημα: διότι, πρώτον, «έχοντας πεθάνει μία για πάντα ως προς την αμαρτία, ζει στο εξής για τον Θεό», χωρίς να «καρποφορεί πλέον για τον θάνατο», και, όσον εξαρτάται από τον ίδιο, έχοντας φέρει μέσα του το τέλος της κατά σάρκα ζωής, αναμένει πλέον «τη μακαρία ελπίδα και επιφάνεια του μεγάλου Θεού», μη δημιουργώντας κανένα διάστημα μεταξύ του εαυτού του και της παρουσίας του Θεού μέσω ενδιάμεσων γενεών. Έπειτα, καρπώνεται το εξαίρετο από τα αγαθά της αναστάσεως ακόμη και στον παρόντα βίο· διότι εάν η ζωή η οποία έχει επαγγελθεί από τον Κύριο στους δικαίους μετά την ανάσταση είναι ισάγγελη, και χαρακτηριστικό της αγγελικής φύσεως είναι η απαλλαγή από τον γάμο, τότε έχει ήδη δεχθεί τα αγαθά της επαγγελίας, συμμετέχοντας «στις λαμπρότητες των αγίων» και μιμούμενος με τον αμόλυντο βίο του την καθαρότητα των ασωμάτων. Εάν, λοιπόν, η παρθενία γίνεται πρόξενος αυτών και άλλων παρόμοιων αγαθών, ποιος λόγος θα μπορέσει να θαυμάσει επάξια αυτή τη χάρη; Και ποιο άλλο από τα αγαθά της ψυχής θα φανεί τόσο μεγάλο και πολύτιμο, ώστε, μέσω της σύγκρισης, να εξισωθεί με το μεγαλείο τούτου του χαρίσματος;

Έχει αποδειχθεί δε, όπως προείπαμε, από την ίδια τη Γραφή, ότι ο ανθρώπινος λόγος δεν θα μπορούσε να συλλάβει τον Θεό και τα όσα σχετίζονται με Αυτόν. Επειδή, δηλαδή, δεν είχε απομείνει κανένα μέρος του λόγου που να φανερώνει την αϊδιότητα του Υιού, η Γραφή, χρησιμοποιώντας την πρόθεση σαν σε αίνιγμα, σημαίνει ότι είναι σύγχρονος με τον Πατέρα, λέγοντας: «Πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα»· και «Πριν από όλα τα βουνά με γεννά και πριν από κάθε δημιούργημα». Προτάσσοντας αυτό το μέρος του λόγου, η Γραφή τον αποδεικνύει άναρχο· διότι αυτό που προηγείται και υπερβαίνει τα πάντα, και μάλιστα όταν λέει «προ των αιώνων», στρέφει τον νου μας προς το αΐδιο και το άναρχο. Για το πώς, λοιπόν, ενώ συγκαθέζεται πάντοτε με τον Πατέρα, νοείται ως Υιός και έχει γεννηθεί, σου προτείνω μια εικόνα αυτών των πραγμάτων —επειδή ο λόγος δεν μπορεί να προσεγγίσει όσα ανάγονται στη φύση— δηλαδή την ακτίνα από τον ήλιο. Πώς δεν θα έλεγες ότι και το φως έχει γεννηθεί από τον λύχνο; Αλλά, όπως δεν υπάρχει πρώτα ο ήλιος και έπειτα η ακτίνα, παρά ταυτόχρονα με το να υπάρχει ή να γίνεται ο ήλιος υπάρχει και γίνεται η ακτίνα, και ταυτόχρονα με την ύπαρξη του λύχνου υπήρξε και το φως, και αυτό που γεννιέται από τον λύχνο δεν φαίνεται να προκύπτει έπειτα από κάποιο χρόνο αλλά γεννάται μαζί με αυτόν, έτσι δεν υπήρξε πρώτα ο Θεός και μετέπειτα η Σοφία Του, αλλά ταυτόχρονα με το να υπάρχει ο Θεός των όλων (ο Οποίος υπήρχε πάντοτε) υπήρχε άρα και η Σοφία, δηλαδή ο Χριστός. Και μολονότι γεννάται από τον Θεό, η Σοφία ονομάζεται ευλόγως γέννημα Εκείνου που την φανερώνει.

Αλλά και ο αγγελικός ύμνος «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος», διά μεν του τρισαγίου δήλωσε το τρισυπόστατο, διά δε του «Κύριος» το ενιαίο της θεότητας. Πιο ξεκάθαρα, σχετικά με τον Πατέρα και τον Υιό, λέγει ο Δαβίδ εκ προσώπου του Πατρός προς τον Υιό: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε», όπου η γαστέρα νοείται θεοπρεπώς ως η πατρική ουσία και φύση.

Όταν, λοιπόν, ακούσεις ότι ο Υιός είναι «η αρχή που προέρχεται από την αρχή» και «αυτός που τον ονομάζει αρχή από γενεών» και «μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου», να εννοείς ότι πρόκειται για την αρχή των δημιουργημάτων, όπως ακριβώς και ο Ιωάννης με σαφήνεια αναφωνεί γι' αυτόν στην Αποκάλυψη: «η αρχή των κτισμάτων του Θεού». Όχι ως απαρχή των κτισμάτων, μη γένοιτο, διότι είναι Θεός, αλλά ως δημιουργός τους. Διότι είναι κοινωνός της πατρικής αρχής από την οποία προέρχονται αυτά, μέσω της οποίας παίρνει και το όνομα της κυριαρχίας επί των πάντων. Πώς, όμως, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ο Υιός είναι αρχή του Πνεύματος με αυτήν τη σημασία, εάν δεν θεωρήσει και το Πνεύμα δούλο ή κτιστό; Αλλά επειδή το Πνεύμα είναι Θεός, ο Υιός δεν είναι αρχή του με αυτήν την έννοια, εκτός κι αν είναι ως αρχή της θεότητας. Εάν όμως ο Υιός είναι η αρχή της θεότητας του Αγίου Πνεύματος, και είναι αδύνατον να είναι κοινωνός με τον Πατέρα σε αυτό, αφού έχει θεολογηθεί ότι «μόνο ο Πατέρας είναι η πηγαία θεότητα», τότε άρα ο Υιός είναι αρχή κάποιας άλλης, διαφορετικής θεότητας, και έτσι απέσπασε το Πνεύμα από τη θεότητα που πηγάζει από τον Πατέρα. Ή μήπως να αποδώσουμε δύο διαφορετικές θεότητες σε αυτό το ένα πρόσωπο, την ώρα που ομολογούμε μία θεότητα και στα τρία;

Κεφάλαιο 11ο. Άλλες ρήσεις του Ακινδύνου, στις οποίες υπάρχει και μαρτυρία από τον Μέγα Βασίλειο, παραποιημένη μεν, αλλά και έτσι αποδεικνύεται εξ ολοκλήρου αντίθετη στην πολύβλασφημη δοξασία του που καταδεικνύεται και εδώ. Ο δε Ακίνδυνος επικαλείται για υπεράσπισή του και τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος καταντρόπιασε τον Ευνόμιο, που ισχυριζόταν ότι το αγέννητο, ως αεί ον, είναι η ουσία του Θεού. Αλλά ούτε και αυτόν τον επικαλείται χωρίς προφανή συκοφαντία. Διότι, μετά την όντως ονειρώδη και ασύστατη σκέψη του, την οποία φαντάστηκε ότι συνάγει και συμπεραίνει παράφρονα από τους λόγους του θείου Μαξίμου, προσθέτοντας ότι «ούτε σε όνειρο δεν θα υπέθετε ο θείος Μάξιμος ότι θα θεωρούσε κάποιος πως δεν είναι ουσία το αεί ον που προέρχεται από το αεί ον», επάγει: «αν και το “από κάτι”, λέει ο Μέγας Βασίλειος, λέγεται ή δημιουργικώς, όπως τα πάντα προέρχονται από τον Θεό, ή γεννητικώς, όπως το “διότι εγώ εξήλθα από τον Θεό” και το “από τη γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα”, ή φυσικώς, όπως η ενέργειά μας προέρχεται από εμάς ή το απαύγασμα του ηλίου από αυτόν».

Εμείς, λοιπόν, αφού διαβάσαμε μόλις λίγο πιο πάνω αυτή τη ρήση, θα αποκαλύψουμε το μέγεθος της ασέβειας του φρονήματός σου και εδώ, καθώς και την απάτη που έχεις σκευωρήσει. Διότι ο μέγας, αποδεικνύοντας ότι το Άγιο Πνεύμα είναι δημιουργός και παραθέτοντας το χωρίο από τα Ευαγγέλια που ειπώθηκε από τον άγγελο προς τον Ιωσήφ κατά τη σύλληψη του Κυρίου, ότι δηλαδή «αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται εκ Πνεύματος Αγίου», έπειτα, κάνοντας διαχωρισμό, ο ίδιος λέει ότι «κάτι που προέρχεται από κάτι προέρχεται από αυτό είτε δημιουργικά, όπως στο ‘ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα’, είτε γεννητικά, κατά το ‘εγώ εξήλθα από τον Πατέρα’ και το ‘εκ γαστρός προ εωσφόρου σε εγέννησα’, είτε προέρχεται από αυτό φυσικά, όπως η ενέργειά μας από εμάς, ή όπως το απαύγασμα του ήλιου από αυτόν. Εάν λοιπόν το υπερκόσμιο σώμα του Χριστού προέρχεται εκ Πνεύματος Αγίου όχι ως γέννημα — ‘διότι το γεγεννημένον εκ του πνεύματος είναι πνεύμα’ — ούτε πάλι προέρχεται από αυτό ως ενέργειά του, επειδή σε μια απλή και ασώματη φύση η ενέργεια επιδέχεται τον ίδιο λόγο με την ουσία».

Όταν, λοιπόν, ακούσεις ότι ο Υιός είναι «η αρχή εκ της αρχής» και «εκείνος που τον καλεί αρχή από τις γενεές» και «μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου», να εννοείς ότι αυτό αφορά τα δημιουργήματα. Όπως ακριβώς και ο Ιωάννης αναφωνεί ολοκάθαρα για αυτόν στην Αποκάλυψη, «η αρχή των κτισμάτων του Θεού», όχι ως το πρώτο κτίσμα, μη γένοιτο, διότι είναι Θεός, αλλά ως δημιουργός τους· διότι είναι κοινωνός της πατρικής αρχής από την οποία προέρχονται αυτά, η οποία αποτελεί και χαρακτηρισμό της δεσποτείας των πάντων.

Τι λοιπόν; Εξαιτίας αυτών πρέπει να αθετηθεί το θείο και απροσπέλαστο ύψος που από την άλλη πλευρά μαρτυρείται για τον Υιό, ότι δηλαδή «εν αρχή ην», «και προς τον Θεόν ην, και Θεός ην», και «προ όλων των βουνών γεννάται», και «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του», και «αυτός είναι ο Θεός και δεν θα λογαριαστεί άλλος δίπλα του», διότι αυτός είναι εκείνος που «μετά από αυτά συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ότι αυτός και ο Πατέρας είναι ένα, και αυτός είναι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε αυτόν, και «εκείνος που έχει δει αυτόν έχει δει τον Πατέρα», και «μαζί του είναι η εξουσία την ημέρα της δυνάμεώς του», «και θα κυριαρχήσει μέχρι να εκλείψει η σελήνη», και «σε αυτόν θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», και «η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια», και «δεν θα παραδοθεί σε άλλον βασιλιά»;

Διότι ο Θεός Λόγος, ο οποίος γεννήθηκε αναλλοίωτα από την ουσία του Πατέρα «εκ γαστρός προ εωσφόρου», μεσιτεύει πάντοτε στον Πατέρα εν Πνεύματι υπέρ ημών για τη σωτηρία καθενός από εμάς τους πιστούς και συμφωνεί με τη βουλή Του. Έπειτα, για την ανακαίνιση και την ανάπλασή μας, έρχεται ενεργός ο Λόγος, και το σπέρμα Του, που μας δίδεται, παραμένει μέσα μας.

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο έπαινος του ψαλμού προσφέρθηκε στον Χριστό, ως νικητή των παθών. Είπε ο Κύριος: Ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: κάθισε στα δεξιά μου, όταν ανελήφθη με τη σάρκα· διότι, υπάρχοντας προ των αιώνων, καθόταν στα δεξιά και δεν χωρίστηκε από τον θρόνο, αλλά αυτό ειπώθηκε για την ανθρώπινη φύση. Έως ότου θέσω: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς τους υπέταξε κάτω από τα πόδια του ανθρώπου ο Κύριος (ο Θεός). Ράβδο: Η προφητεία προανήγγειλε τον σταυρό, ονομάζει δε ράβδο και την Παρθένο, όπως λέει του Ιεσσαί και ράβδο και άνθος. Και κατακυρίευε: Διότι όλοι οι εχθροί, και οι αισθητοί και οι νοητοί, υποτάσσονται στον σταυρό. Μαζί σου: Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, ο ίδιος και από τη Μαρία, όταν συντελέστηκε η δύναμη του μυστηρίου μέσω της Θεοτόκου. Στη λαμπρότητα: Διότι μέσω της παρουσίας του Χριστού λαμπρύνθηκαν όλοι οι άγιοι. Εκ γαστρός: Δηλαδή, προ πάσης κτίσεως ο Χριστός συνυπήρχε με τον Πατέρα, ως φως εκ φωτός. Ορκίστηκε: Όσα, λέει, αποφάσισε από την αρχή για τον άνθρωπο, δεν τα μετάνιωσε, αλλά τα εκπλήρωσε. Εσύ είσαι: Ο λόγος είναι για τον Χριστό και για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και κατέστησε επουράνιο. Διότι ο Μελχισεδέκ είναι τύπος του Χριστού, επειδή δεν γενεαλογείται, και επιπλέον το όνομά του ερμηνεύεται ως βασιλιάς της ειρήνης, που είναι ο Χριστός. Είναι δε ιερέας, εφόσον ιερουργώντας τον εαυτό του, τον πρόσφερε ως θυσία πάνω στον σταυρό.

Διότι, εάν μεταλάβουμε τη λαμπρότητα του Θεού, δηλαδή την έλλαμψη του Πνεύματος, την οποία αφού γεύτηκαν οι άγιοι απέκτησαν και οι ίδιοι δική τους λαμπρότητα (διότι λέγει: Μέσα στη λαμπρότητα των αγίων σου, από μήτρα σε γέννησα πριν από τον αυγερινό), τα έργα των χεριών μας, δηλαδή οι πράξεις μας, θα πεις, κατευθύνονται σε εμάς, δηλαδή υπέρ ημών, από τον Θεό, εκτελούμενα με τέτοιον τρόπο σύμφωνα με τον νόμο Του, ώστε να λέγεται και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε στους αποστόλους: Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και το έργο των χεριών μας κατεύθυνε.

«Από τη Σιών», λέει. Διότι εκεί ο Μονογενής θυσίασε τον εαυτό Του· εκεί έδωσε την αρχή στο πάθος· εκεί παραδόθηκαν από Αυτόν τα μυστήρια εις ανάμνησιν του πάθους. «Μαζί σου είναι η αρχή την ημέρα της δυνάμεώς σου.» Εδώ αποκαλεί αρχή τον σταυρό του Χριστού, διότι μέσω αυτού ηττήθηκε αυτός που εξουσίαζε και βασίλευε στην οικουμένη· και ημέρα της δυνάμεώς Του ονομάζει ευλόγως την ημέρα του σταυρού· και τούτο εξαιτίας των σημείων που συνέβησαν κατ' αυτήν, δηλαδή τον σεισμό της γης, την απόκρυψη του ήλιου, και το σκοτάδι από την έκτη έως την ενάτη ώρα· έπειτα διότι σε αυτήν επισκιάστηκε η αμαρτία και κατατροπώθηκε ο διάβολος. Κατά την ημέρα αυτήν, λοιπόν, είχε μαζί Του την αρχή, δηλαδή τον σταυρό, όχι μόνο επειδή καρφώθηκε σε αυτόν, αλλά και επειδή τον βάσταξε στους ώμους Του. Διότι αυτό ακριβώς εξέθεσε σαφέστερα ο Ησαΐας λέγοντας: Του οποίου η αρχή βρίσκεται επάνω στον ώμο του. «Ο Κύριος στα δεξιά σου.» Βλέπεις ότι το «Κάθου εκ δεξιών μου» δεν δηλώνει κάποιον συγκεκριμένο τόπο, αλλά την ένωση του Υιού με τον Πατέρα, και την κατ' όλα ισότητα. Διότι εάν ο Υιός κάθεται στα δεξιά, πώς πάλι λέγεται ότι ο Πατέρας βρίσκεται στα δεξιά Του; Ο Οποίος κατά την ημέρα της οργής Του θα συντρίψει τους βασιλείς της γης, και τους άρχοντες που συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του· εννοώντας τον Ηρώδη και τον Πιλάτο, τον Άννα και τον Καϊάφα, και τους βασιλείς που ήταν μαζί τους. «Θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη.»

Γι' αυτήν ο Ησαΐας αυτά ακριβώς προανήγγειλε θεόπνευστα, λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ.» «Ιδού η παρθένος». Ποια; Η εκλεκτή των γυναικών, η εξαιρετική των παρθένων, το σεμνό εγκαλλώπισμα της φύσεώς μας, το καύχημα του δικού μας πηλού, αυτή που απάλλαξε την Εύα από την αισχύνη και τον Αδάμ από την απειλή, αυτή που απέκοψε την παρρησία του δράκοντα. Εκείνη που δεν την άγγιξε καπνός επιθυμίας, ούτε την έβλαψε σκώληκας ηδυπάθειας. «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει». Από πού, ω προφήτη; «Δεν το λέω», απαντά, «διότι αυτό έχει φυλαχθεί για τον Γαβριήλ. Πολλοί μοιράζονται μεταξύ τους τα θαύματα της Θεοτόκου, αν και πολλά από αυτά έχουν παραλειφθεί. Όμως εγώ έχω επιφορτιστεί να προφητεύσω τη γέννηση από την αειπάρθενο, ο Μιχαίας τον τόπο όπου συντελέστηκε το θαύμα, και ο Δαβίδ τον καιρό. Διότι αυτός ενέταξε το 'Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε' στην προφητεία των ψαλμών. Ο Γαβριήλ λοιπόν θα πει το από πού. Διότι εκείνος κατέρχεται από τον ουρανό, εκείνος για αυτό ακριβώς αποστέλλεται στην παρθένο, εκείνος παρίσταται στον καιρό του τόκου και σε αυτόν ανατίθεται κατ' ανάγκην να ερμηνεύσει τη φύση της γέννησης. Εάν όμως θέλεις να μάθεις και από εμένα, μελέτησε τη συνέχεια της προφητείας: Και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ.» Τι δε σημαίνει Εμμανουήλ; «Ο Θεός είναι μαζί μας.»

Διότι δεν σου είναι αρκετό να μάθεις ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, αλλά τολμάς να αναζητάς και από πού τον δημιούργησε; Ή δεν σου είναι αρκετό να μάθεις ότι ο Υιός του Θεού φανερώθηκε σε εσένα για σωτηρία, εάν πιστέψεις, αλλά περιεργάζεσαι και το πώς γεννήθηκε κατά πνεύμα; Και τη μεν κατά σάρκα γέννησή Του δεν εμπιστεύθηκαν να τη διηγηθούν περισσότεροι από δύο, και εσύ τολμάς να αναζητάς την κατά πνεύμα διήγηση, την οποία ο Πατέρας φυλάσσει στον Εαυτό Του και πρόκειται να την αποκαλύψει τότε στους αγίους και στους άξιους να δουν το πρόσωπό Του. Ας σου είναι αρκετό αυτό που ειπώθηκε από τον Χριστό, ότι αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα. Καθώς και μέσω του προφήτη, φανερώνοντας τη γέννηση του Λόγου, δηλώνει ότι έχει γεννηθεί, το πώς όμως το φυλάσσει για τον ορισμένο από τον Ίδιο καιρό, οπότε και πρόκειται να το αποκαλύψει. Λέει λοιπόν το εξής: Από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Αυτές οι μαρτυρίες είναι αρκετές για τους πιστούς που ασκούνται στην αλήθεια. Οι άπιστοι όμως δεν πιστεύουν σε τίποτα. Διότι και το Πανάγιο Πνεύμα διαμαρτυρήθηκε εκ μέρους των αποστόλων λέγοντας: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Επομένως, ας μη γίνουμε άπιστοι, μήπως και εκπληρωθεί σε εμάς αυτό που έχει ειπωθεί.

[Του ιδίου] Λόγος στη Γέννηση του Σωτήρος. Χαίρε, ω βρέφος αληθινό και φιλάνθρωπο· χαίρε, ω βρέφος αρχαίο και νέο, αρχαίο σύμφωνα με τον προφήτη που είπε: «Εκ γαστρός προ εωσφόρου σε γέννησα», νέο σύμφωνα με τον θεσπέσιο Παύλο που είπε: «Ο Ιησούς Χριστός, χθες και σήμερα είναι ο ίδιος, και εις τους αιώνες», αρχαίο σύμφωνα με τον μεγαλόφωνο Ιωάννη («Εν αρχή ην ο Λόγος») που είπε: «Και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος», νέο σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ που είπε: «Ο Κύριος μου είπε, “Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα”». Διότι σήμερα γεννάται ο Λόγος του Θεού που υπήρχε εξαρχής, χωρίς να μειωθεί η άνω φύση, αλλά με το να φανερωθεί η σωτήρια έλευσή του. Σήμερα αυτός που βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, μόνος εκ μόνου, ο οποίος πληροί τον Πατέρα και πληρούται μόνο από τον Πατέρα, καταδέχθηκε τη γέννηση μέσω της Παρθένου, όχι υφιστάμενος κάποια έκπτωση, όπως φρονούν τα τέκνα των αιρετικών, αλλά επιδεικνύοντας αυτεξούσια φιλανθρωπία, σύμφωνα με τον ουρανοπολίτη απόστολο Παύλο: «Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, και καθώς βρέθηκε ως προς το σχήμα σαν άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.»