Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 115:6

Διότι εκείνος μεν αντάλλασσε το σιτάρι με χρήματα, αυτός όμως το χαρίζει δωρεάν σε όσους έχουν ανάγκη. Έτσι, πλήθη φτωχών και περιπλανώμενων προστρέχουν στον ισθμό της Σινώπης σαν σε κάποιο κοινό ταμείο. Αλλά εκεί μεν έτσι έχουν τα πράγματα. Εάν δε κάπου και αλλού, μέσω μικρών λειψάνων, ο μάρτυρας καθιέρωσε για τον εαυτό του κάτι σαν αποικία μιας μητρόπολης, θαυμαστός είναι και αυτός ο τόπος και περιζήτητος από όλους τους χριστιανούς, όπως ακριβώς και αυτός ο δικός μας ιερός χώρος αποτελεί τόπο συγκέντρωσης όσων εορτάζουν. Διότι τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του· και, μολονότι τα λείψανα έχουν μοιραστεί σε πολλά μέρη, διασώζουν παντού ακέραιο τον έπαινο για τον τρισμακάριο.

Αν, πάλι, κάπου αλλού, μέσω μικρών λειψάνων, ο μάρτυρας δημιούργησε για τον εαυτό του κάτι σαν αποικία μιας μητρόπολης, θαυμαστός είναι και αυτός ο τόπος και αξιοσέβαστος σε όλους τους χριστιανούς, όπως ακριβώς και αυτός ο δικός μας ιερός χώρος, ο οποίος αποτελεί τόπο συγκέντρωσης όσων εορτάζουν. Διότι «πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων αυτού»· και τα λείψανα, αν και έχουν μοιραστεί σε πολλά μέρη, διασώζουν παντού ακέραιο τον έπαινο του τρισμακάριου.

Και ο Παύλος μεν και ο Πέτρος, ο μεν εκδιώκοντας το δαιμόνιο του Πύθωνα, ο δε ανασταίνοντας τον χωλό στα προπύλαια του ναού, με τα θαυμαστά έργα της δύναμής τους έστρεψαν Εβραίους και Έλληνες προς την υπακοή του ευαγγελίου. Το πονηρό όμως τάγμα των αιρετικών, που τώρα ενοχλεί κακόβουλα τη ζωή μας, ούτε από τα μεγαλειώδη θαύματα δεν σέβεται τους μάρτυρες. Αποκαλούν πολυάνδρια, τάφους και κοιμητήρια τους τόπους τους, και αποστρέφονται τις εισόδους σε αυτά, θεωρώντας ότι μολύνονται με μίασμα, χωρίς καν να θυμούνται εκείνο το θεόπνευστο λόγιο που ψάλλεται από κάθε στόμα, ότι: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων αυτού». Ας προσευχηθούμε, λοιπόν, στον Θεό και ας παρακαλέσουμε τους μάρτυρες να ικετεύσουν τον κοινό Δεσπότη, ώστε να δοθεί πνεύμα κατανύξεως σε αυτούς που κυριεύονται από την πλάνη των αιρετικών, και, αφού λυθεί η διχόνοια σαν να ήταν κάποιο μεσότοιχο ή φραγμός, να έλθουμε όλοι σε αδελφική ένωση. Εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του. Δεν θα υπάρξει για εμάς, λέει, άλλη ανταπόδοση για όσα έχουμε λάβει από τον Θεό, παρά να υπομείνουμε τον θάνατο για χάρη του, και με αυτόν τον τρόπο να μιμηθούμε τον Δεσπότη μας. Και αυτός ακριβώς ο θάνατος θα συγκαταλέγεται στα πλέον πολύτιμα ενώπιον του Θεού.

Και θάνατο πάλι την ονόμασε ο Δαβίδ λέγοντας: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του». Είδες πώς και ύπνο, και κοίτη, και κλίνη, και θάνατο την παρουσίασε η θεία Γραφή; Την ονόμασε δε θάνατο, διότι εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία. Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να επιστρέψει στη ζωή ο νεκρός και να αμαρτήσει πλέον, έτσι ούτε εκείνος που έχει αξιωθεί αυτής της κατάστασης είναι δυνατόν να στραφεί προς τα πίσω, αλλά λέει μαζί με τον Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι φωτισμός μου και σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;», και μαζί με τον Παύλο: «Διότι, είτε ζούμε είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε», και πάλι: «Ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και αυτό που τώρα ζω στη σάρκα, το ζω με την πίστη». Αφού έφθασαν σε αυτήν την τελειότητα οι άγιοι, περιφρόνησαν τον κόσμο και δεν θεωρούσαν ηδονή την ηδονή αυτού του κόσμου. Οι δε μάρτυρες περιφρόνησαν τα βασανιστήρια.

Πολύτιμος, λέει, ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του. Μη διστάσετε, λέει, μπροστά στον καλό αγώνα, άνθρωποι, ούτε να δειλιάσετε μπροστά στον θάνατο· διότι δεν είναι φθορά, αλλά αφορμή για ζωή· δεν είναι παντελής αφανισμός, αλλά μετάβαση προς την τιμή. Στους φιλόπλουτους ανθρώπους, βέβαια, κάποια μικρά πετράδια που λαμπυρίζουν με ζωηρά χρώματα συνηθίζεται να ονομάζονται πολύτιμα· αληθινά πολύτιμος, όμως, είναι ο θάνατος των οσίων του. Όταν η ψυχή, έχοντας καθαρθεί κατά τον βίο της, ελεύθερη από τους μολυσμούς της σάρκας, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, δοξασμένη από τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας και έχοντας στεφανωθεί με τον στέφανο της δικαιοσύνης, υπέρλαμπρη από όλα αυτά με το κάλλος της αρετής, παραστεί στον Δεσπότη και κριτή των όλων, έχοντας αποκτήσει φαιδρότητα από τη χάρη πιο διαυγή από κάθε πολύτιμο λίθο, πώς να μην είναι πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος ενός τέτοιου ανθρώπου; Ας μην οδυρόμαστε, λοιπόν, για τις αναχωρήσεις των οσίων ανδρών από αυτόν τον κόσμο, αλλά μάλλον για τις γεννήσεις τους και τον ερχομό τους σε τούτη τη ζωή.

Η έξοδος όμως και η απαλλαγή από τον παρόντα κόσμο είναι τίμια και περιφανής· όχι όλων των ανθρώπων, αλλά εκείνων που διήλθαν τον εδώ βίο με οσιότητα και δικαιοσύνη. Τίμιος λοιπόν είναι ο θάνατος, όχι τίμια η γέννηση των ανθρώπων. Διότι, όπως λέει, σπέρνεται εν ατιμία, εγείρεται εν δόξη· σπέρνεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία. Σύγκρινε λοιπόν τον θάνατο με τη γέννηση, και πάψε να οδύρεσαι για εκείνον που απαλλάσσεται από την ατιμία.

Τίμιος, λοιπόν, ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του. Μην προτιμάτε τα πλέον ευτελή αντί των πολυτίμων, ούτε να γίνεστε κακοί ανταλλακτές, προτιμώντας τη φθειρόμενη ζωή από την άφθαρτη και μακάρια κατάσταση. Διότι, εκτός από τα πάθη της ατιμίας, στα οποία υπόκεινται οι περισσότεροι από τους φιλήδονους, ακόμη και οι βιοτικές ανάγκες, κάμπτοντας το μεγαλείο της ψυχής, κατά κάποιον τρόπο την υποδουλώνουν, παρασύροντάς την στην υπηρεσία της σάρκας.

Διότι μέσω αυτών έχει νομοθετηθεί η πάροδος της σαρκικής γεννήσεως σύμφωνα με την αναγκαιότητα της φύσεως. Η έξοδος όμως και η απαλλαγή από τον παρόντα κόσμο είναι τίμια και περιφανής, όχι όλων των ανθρώπων, αλλά εκείνων που διήλθαν τον εδώ βίο με οσιότητα και δικαιοσύνη. Διότι τίμιος είναι ο θάνατος, όχι η γέννηση των ανθρώπων. Διότι σπέρνεται, λέει, με ατιμία και ανασταίνεται με δόξα· σπέρνεται στη φθορά και ανασταίνεται στην αφθαρσία. Και όταν μεν οι άνθρωποι πέθαιναν σύμφωνα με την ιουδαϊκή παράδοση, τα νεκρά σώματα ήταν βδελυρά· όταν όμως ο θάνατος γίνεται υπέρ του Χριστού, τα λείψανα των οσίων Του είναι τίμια. Πριν από αυτό, λεγόταν στους ιερείς και στους Ναζηραίους: «Δεν θα μιανθεί για κανέναν νεκρό»· και το: «Εάν κάποιος αγγίξει νεκρό, θα είναι ακάθαρτος»· και το: «Θα πλύνεις τα ενδύματά σου». Τώρα όμως, εκείνος που αγγίζει οστό μάρτυρα, λαμβάνει κάποια μετοχή αγιασμού από τη χάρη που παρεδρεύει στο σώμα. Διότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του.

Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους.» Σφαζόταν λοιπόν ο μόσχος, και το αίμα χυνόταν στο θυσιαστήριο. Αλλά και σε εμάς τους ίδιους θα μπορούσαν να γίνονται αυτά, νομίζω, νοητώς δηλαδή και πνευματικώς. Διότι, όταν παύουμε τις επιδιώξεις προς τη φαυλότητα και νεκρώνουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, πεθαίνουμε μεν ως προς τον κόσμο, μεταβαίνουμε δε σε αγία και άμωμη ζωή· και αυτό το πράγμα είναι απολύτως αξιέπαινο ενώπιον του φιλάρετου Θεού. Ψάλλει λοιπόν και λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Αυτήν την ένδοξη και αξιοθαύμαστη νέκρωση έχοντας υπομείνει ο πάνσοφος Παύλος, γράφει στις επιστολές του και λέει: «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Έχει γράψει επίσης και σε άλλους, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους: «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατό του, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να περπατήσουμε σε καινούργια ζωή.»

Αυτό το επιβεβαιώνει και ο Παύλος γράφοντας: «Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να περπατήσουμε σε μια νέα ζωή.» Αναγεννώμενοι, λοιπόν, διά της πίστεως σε επίγνωση της αλήθειας, και έχοντας ήδη πλουτίσει τη συμμόρφωση προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι για εμάς και ανάμεσά μας πρωτότοκος· έπειτα, πίνοντας το λογικό και άδολο γάλα, «ανεβαίνοντας στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματός του», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, τότε πια, τότε λοιπόν όλοι θα είμαστε ιεροί, και σαν ανάθημα στον Θεό· πεθαίνοντας μεν για τον κόσμο, και ζώντας νοητά για τον Θεό με αγιότητα. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να σφάζονται στο ίδιο το θυσιαστήριο τα πρωτότοκα των ζώων. Γράφει επίσης και ο θεσπέσιος Παύλος προς αυτούς που έχουν έτσι αγιαστεί: «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό.» Ιερός, επομένως, είναι ο θάνατος των αγίων, και κάτι τέτοιο μου φαίνεται ότι διέκρινε και ο μακάριος Δαβίδ: «Τίμιος,» λέει, «ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του.» Και θα ταίριαζε, όπως νομίζω, ο τρόπος των εννοιών που μόλις αναφέραμε, όχι βέβαια μόνο σε αυτούς που επιστρέφουν από τα έθνη στην επίγνωση της αλήθειας, αλλά και πολύ περισσότερο σε όσους έχουν κληθεί από τη νομική λατρεία, προς τη δικαίωση εν Χριστώ και τον αγιασμό εν Πνεύματι.

Γι' αυτό, λοιπόν, έλεγε: «Έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου, και δεν θα βρει τίποτα μέσα μου». Και μάλιστα προς τους Ιουδαίους πρόβαλλε το εντελώς αψεγάδιαστό του ως απόδειξη της θείας του φύσης, λέγοντας: «Ποιος από εσάς μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία; Εάν λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;» Επομένως, ως προς αυτό, το ιερό θύμα είναι άμωμο. Σφαζόταν βέβαια ενώπιον του Κυρίου δίπλα στις θύρες της σκηνής, αφού είχε θέσει πάνω του τα χέρια του αυτός που το προσέφερε. Έπειτα, ενώ το αίμα χυνόταν στη βάση του θυσιαστηρίου, έλεγε ότι έπρεπε να προσφερθούν ως ολοκαύτωμα τα εντόσθια. Διότι ο θάνατος του Υιού, ο οποίος έδωσε την ψυχή του για τη ζωή του κόσμου, έχει συντελεστεί σαν μπροστά στα μάτια του Θεού και Πατέρα. Διότι, εάν είναι αληθινός εκείνος που λέει: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του», πώς ο Θεός και Πατέρας δεν θα αξίωνε της δικής του επίβλεψης τον θάνατο του Υιού του; Διότι οπωσδήποτε τον τιμά και τον κρίνει άξιο της επίβλεψής του, ενώ, αντίθετα, αποστρέφεται καθετί το βδελυρό και μισητό.

Διότι κατά κάποιον τρόπο ο τρόπος της ανθρώπινης επιείκειας έχει μετρηθεί αναλογικά από τον Θεό, με την επιείκεια των αγίων αγγέλων φυσικά να υπερέχει και να ξεπερνά κατά πολύ το δικό μας μέτρο. Επομένως, το ιερό θύμα ας είναι αρσενικό και άμωμο. Και φέρεται κατά κάποιον τρόπο ακριβώς στις θύρες της αγίας σκηνής. Διότι δεν τελειούμαστε πουθενά αλλού, παρά μόνο στο ότι πάντοτε και με κάθε τρόπο θα γίνουμε ευπρόσδεκτοι στον Θεό και Πατέρα μέσα στις εκκλησίες, καθώς ο Χριστός μάς προσκομίζει ως ιερέας. Διότι μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή, και αυτός εγκαινίασε για εμάς την είσοδο, εισερχόμενος ως πρόδρομος για χάρη μας στα Άγια των αγίων και υποδεικνύοντάς μας την αληθινή οδό. Προσέταξε δε να επιθέτουν τα χέρια πάνω στο μοσχάρι, υποδηλώνοντας έμμεσα μέσω αυτού ότι, αντί για τον εαυτό τους, προσφέρουν τυπικά μια εικόνα της υποχρέωσης να ζουν άγια, καθιστώντας τη σφαγή του ζώου σύμβολο του θανάτου τους ως προς τον κόσμο. Παρατήρησε λοιπόν πώς η σκιά διαμορφώνει για εμάς την αλήθεια. Διότι το μεν μοσχάρι σφαζόταν ενώπιον του Κυρίου, ενώ το αίμα του χυνόταν στο θυσιαστήριο. Διότι ο θάνατος ως προς τον κόσμο και η νέκρωση των σαρκικών ορμών είναι κάτι εξαιρετικά ευάρεστο στον Θεό και άξιο της άνωθεν εποπτείας· και μάλλον κάτι τέτοιο μάς ψάλλει ο θείος Δαβίδ, λέγοντας κάπως έτσι: «Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του».

Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του, αλλά ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός. Γι' αυτό και έλεγε ο Προφήτης: Γιατί να φοβηθώ σε ημέρα πονηρή; Η ανομία των βημάτων μου θα με περικυκλώσει. Διότι θα έρθει η ημέρα, αδελφοί. Θα έρθει οπωσδήποτε και δεν θα μας προσπεράσει, όταν ο άνθρωπος θα εγκαταλείψει τα πάντα και τους πάντες και θα αναχωρήσει μόνος, απομονωμένος, ταπεινωμένος, ντροπιασμένος, γυμνός, αβοήθητος, απροστάτευτος, ασυνόδευτος, ανέτοιμος, χωρίς παρρησία, εάν βεβαίως βρεθεί σε κατάσταση αμέλειας, σε ημέρα που δεν γνωρίζει και σε ώρα που δεν περιμένει, ενώ ζει μέσα στην τρυφή, ενώ θησαυρίζει, ενώ σπαταλά, ενώ είναι αμέριμνος. Διότι θα έρθει ξαφνικά μια ώρα, και τα πάντα θα σταματήσουν. Ένας μικρός πυρετός, και όλα γίνονται κενά και μάταια. Μια νύχτα βαθιά, σκοτεινή και οδυνηρή, και οδηγείται ως κατάδικος, εκεί όπου τον οδηγούν αυτοί που τον παραλαμβάνουν.

Αλλά και το κοινό όνομα όλων αυτών ήταν έντιμο ενώπιόν του. Αυτό ακριβώς επεσήμανε το κείμενο του Ευαγγελίου λέγοντας: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους.» Αντί δε για το «το όνομά τους», η Εβραϊκή γραφή περιέχει τη φράση «το αίμα τους»· έτσι το ερμήνευσαν και οι υπόλοιποι: ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Και θα τιμηθεί το αίμα τους στα μάτια του»· ο δε Σύμμαχος: «Και τίμιο θα είναι το αίμα τους ενώπιόν του.» Μέσα από αυτά υπονόησε σαφώς τον θάνατο των προαναφερθέντων, από τους οποίους ο καθένας υπέμεινε με ποικίλους τρόπους το τέλος του μαρτυρίου, ο καθένας διαφορετικά υπομένοντας τον δι' αίματος αγώνα για τη μαρτυρία σε αυτόν· ώστε να λέγεται για αυτούς: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Διότι παρόμοιο με αυτό τυγχάνει και το προκείμενο χωρίο που λέει: «Και έντιμο το όνομά τους ενώπιόν του.» «Και θα ζήσει και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας, και θα προσεύχονται γι' αυτόν διαπαντός.» Μου φαίνεται ότι εδώ το «και θα ζήσει» συμφωνεί με τη σωτήρια φωνή που είπε προς τους μαθητές του: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος.» Διότι, για να παρουσιάσει την παραμονή και την παρατεινόμενη στο άπειρο ζωή εκείνου για τον οποίο γίνεται η προφητεία, πρόσθεσε το «και θα ζήσει.» Επειδή χρειαζόταν μακρά ζωή για την εκπλήρωση αυτών που ειπώθηκαν.

Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε; Θα λάβω το ποτήριο της σωτηρίας και θα επικαλεστώ το όνομα του Κυρίου. Τις ευχές μου θα εκπληρώσω στον Κύριο ενώπιον όλου του λαού του· τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του. Ω Κύριε, εγώ είμαι δούλος σου, εγώ δούλος σου και γιος της δούλης σου. Έσπασες τα δεσμά μου. Αποκαλεί τον εαυτό του γιο της δούλης, εννοώντας την Εκκλησία. Ως δεσμά δε αναφέρει τις αλυσίδες των ίδιων του των αμαρτημάτων, με τις οποίες ήταν σφιχτά δεμένος. Και αφού ελευθερώθηκα από την αμαρτία και έγινα γιος της δούλης σου, της Εκκλησίας, απαλλάχθηκα από τα προηγούμενα αμαρτήματα μέσω της δικής σου χάριτος. Σε σένα θα προσφέρω θυσία αινέσεως και θα επικαλεστώ το όνομα του Κυρίου.

Διότι, εάν συνέβη κάτι τέτοιο μέσα στην κτίση ώστε να φανερώσει τη συμφορά, αυτό δεν προήλθε πάντως από την ίδια την κτίση, αλλά από τον Δεσπότη της κτίσεως, ο οποίος μέσω αυτών των φαινομένων τιμούσε τον θάνατο της οσίας. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «Τίμιος εναντίον Κυρίου ο θάνατος των οσίων αυτού». Είδα δε εγώ τότε και ένα άλλο θέαμα, πιο παράδοξο από όσα προαναφέρθηκαν· είδα διπλή βροχή να πέφτει πάνω στη γη, η μία από τον αέρα και η άλλη από τα δάκρυα, και η βροχή που προερχόταν από τα μάτια δεν ήταν καθόλου υποδεέστερη από εκείνη των νεφών. Διότι ανάμεσα σε τόσες μυριάδες παρευρισκομένων δεν υπήρχε μάτι που να μην καταβρέχει τη γη με τις σταγόνες των δακρύων.

Από όλα αυτά, ευσεβή λαέ, κατανοήστε ότι τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του. Διότι ένα και το αυτό είναι το σώμα όλων των ανθρώπων, έχοντας τη σύστασή του από το ίδιο φύραμα· αλλά εκείνο μεν που απλώς πέθανε, ρίπτεται ως κάτι το τυχαίο· εκείνο όμως που χαριτώθηκε με το πάθος του μαρτυρίου, είναι τόσο ποθεινό και περιζήτητο, όπως ακριβώς δίδαξε ο προηγούμενος λόγος. Γι' αυτό, με αφετηρία τα ορατά, ας πιστέψουμε στα αόρατα, και από την εμπειρία του κόσμου τούτου στην επαγγελία των μελλόντων. Διότι πολλοί είναι εκείνοι οι οποίοι, προτάσσοντας έναντι όλων την κοιλιά, την κενοδοξία και τον εγκόσμιο συρφετό, δεν υπολογίζουν καθόλου το μέλλον, αλλά νομίζουν ότι με το τέλος του βίου τερματίζονται τα πάντα.

Αλλά σκουπίστε μου τα δάκρυα· διότι αισθάνομαι ότι, εξαιτίας του πόνου, εκδηλώνω αδυναμία περισσότερο από το πρέπον. Δεν αφαιρέθηκε από εμάς ο νυμφίος, στέκεται ανάμεσά μας, έστω κι αν εμείς δεν τον βλέπουμε. Ο ιερέας βρίσκεται στα άδυτα· στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Χριστός. Εγκατέλειψε το παραπέτασμα της σάρκας. Δεν λατρεύει πλέον με το υπόδειγμα και τη σκιά των επουρανίων, αλλά βλέπει την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Όχι πια σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, αλλά αυτοπροσώπως συναντά τον Θεό, και μεσιτεύει για εμάς και για τα αγνοήματα του λαού. Απέβαλε τους δερμάτινους χιτώνες· διότι δεν έχουν ανάγκη από τέτοιους χιτώνες όσοι ζουν στον παράδεισο, αλλά φέρει ενδύματα τα οποία πήρε μαζί του, αφού τα ύφανε ο ίδιος με την καθαρότητα του βίου του. Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος του οσίου του, ή μάλλον δεν πρόκειται για θάνατο, αλλά για ρήξη των δεσμών. Διότι λέει: «διέρρηξας τους δεσμούς μου». Ο Συμεών απολύθηκε, ελευθερώθηκε από τα δεσμά του σώματος. Η παγίδα συνετρίβη, και το στρουθίο πέταξε μακριά. Εγκατέλειψε την Αίγυπτο, τον βορβορώδη βίο. Πέρασε όχι εκείνη την Ερυθρά, αλλά τούτη τη μαύρη και ζοφερή θάλασσα της ζωής. Εισήλθε στη γη της επαγγελίας, και πάνω στο όρος βρίσκεται σε πνευματική θεωρία με τον Θεό. Έλυσε το υπόδημα της ψυχής, ώστε με καθαρό το βήμα της διανοίας να βαδίσει πάνω στην άγια γη, μέσα στην οποία καθοράται ο Θεός.

Αν λοιπόν «είναι τίμιος ο θάνατος των οσίων και η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια», πόσο μάλλον αρμόζει σε εμάς να επιτελούμε με τους μεγαλύτερους επαίνους τη μνήμη της Αγίας των αγίων, μέσω της οποίας δόθηκε κάθε αγιασμός στους αγίους, εννοώ βέβαια τη μνήμη της Αειπαρθένου και Θεομήτορος;

Στον πάνσεπτο Προφήτη, Πρόδρομο και Βαπτιστή του Χριστού Ιωάννη. Αν είναι τίμιος ο θάνατος των οσίων και η μνήμη του δικαίου εορτάζεται με εγκώμια, πόσο μάλλον έχουμε χρέος εμείς να τελούμε με εγκώμια τη μνήμη της υπέρτατης κορυφής των οσίων και των δικαίων, του Ιωάννη, ο οποίος σκίρτησε πρώτος, προέτρεξε και προκήρυξε τον Λόγο του Θεού που σαρκώθηκε για εμάς, και από τον οποίο πάλι ο ίδιος ανακηρύχθηκε και έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι ανώτερος από τους προφήτες, τους οσίους και τους δικαίους όλων των αιώνων;

Αλληλούια: Το αλληλούια σημαίνει «αινούμε τον ζωντανό Θεό» και αποτελεί διδασκαλία του νέου λαού. Επίστευσα: Ο προφήτης λέει: «επίστευσα», για όσα μίλησα, δηλαδή για την παρουσία του Θεού, τα νέα μυστήρια και την κλήση των εθνών. Εγώ δε: Διότι λυπήθηκε ο προφήτης, επειδή όσα προείδε και προφήτευσε, δεν μπόρεσε να τα δει με τα σωματικά του μάτια. Εγώ είπα: Διότι, βρισκόμενος σε έκσταση λόγω του ακατάληπτου του μυστηρίου, δείλιασε, μήπως τυχόν, ως άνθρωπος, μίλησε με ψεύδη. Τι να ανταποδώσω: Διότι, λέει, με αξίωσε να γίνω θεωρός του μυστηρίου, επειδή οι λόγοι μου εκπληρώθηκαν, και επειδή ελέησε τον άνθρωπο. Ποτήριον: Εννοεί το μυστικό ποτήριο, στο οποίο ο οίνος αναμειγνύεται ως αίμα, το οποίο προσέφερε για τη σωτηρία του ανθρώπου (των ανθρώπων). Και το όνομα: Με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος του Χριστού μεταλαμβάνονται τα μυστήρια. Τις ευχές μου: Αυτή είναι η φωνή του προφήτη. Τίμιος: Ο θάνατος των μαρτύρων, οι οποίοι παρέδωσαν τον εαυτό τους για τον Χριστό, και όλων των υπολοίπων αγίων· διότι ο Χριστός τιμά πραγματικά τον θάνατό τους. Ω Κύριε: Ο άνθρωπος (ο Αδάμ) το ανακράζει αυτό προς τον Θεό. Και ο λόγος του εκφράζει οδυρμό. Εγώ δούλος: Δηλαδή, επισκέψου με ως δούλο σου και μην με παραβλέψεις. Διέρρηξες: Τα δεσμά με τα οποία η αμαρτία έδεσε τον άνθρωπο (τους ανθρώπους), τα διέρρηξε η πίστη στο βάπτισμα. Σε σένα θα προσφέρω θυσία: Αναφέρεται στην αναίμακτη θυσία την οποία προσφέρει ο άνθρωπος που έχει σωθεί, δηλαδή τη θυσία των μυστηρίων.

Εγκώμιο του Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, εις τον όσιο μάρτυρα Προκόπιο [τον Πέρση]· και εις την υπακοή του ψαλμού: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων αυτού», και εις το ρητό του αποστόλου: «Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό», και εις το αποστολικό: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων και τα εξής».

Μην αποφεύγεις τους πειρασμούς· «Διότι μακάριος είναι ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό.» Μην παραιτείσαι από τους διωγμούς, επειδή «Μακάριοι είναι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» Μη φοβάσαι τον κίνδυνο· «Διότι κίνδυνοι του Άδη με βρήκαν, και επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου», λέει ο Δαβίδ, και Εκείνος ως σύμμαχος από τους ουρανούς ανταποκρίθηκε. Μη δειλιάζεις μπροστά στον θάνατο· διότι μόλις τώρα, καθώς έψαλλε η εκκλησία, άκουσες «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του», και πολύ δικαιολογημένα.

Διότι, για το ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τον θάνατο, αλλά την αμαρτία, άκου τι λέει ο προφήτης: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του»· και αλλού, «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι οικτρός». Βλέπεις ότι εκείνοι μεν που προσέχουν τον εαυτό τους μπορούν να αποκομίσουν από αυτόν τα μέγιστα οφέλη, ενώ οι αμελείς και οι ράθυμοι είναι αυτοί που δέχονται το γεγονός ως καταδίκη;

Και ας μην οικτίρει κανείς αυτόν που τελείωσε τη ζωή του στην ξενιτιά, ούτε αυτόν που αναχωρεί από την παρούσα ζωή στην ερημιά. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι άξιος οίκτου, αλλά εκείνος που έχει πεθάνει μέσα στις αμαρτίες, έστω κι αν τελείωσε τη ζωή του στο κρεβάτι του, έστω κι αν βρισκόταν στο σπίτι του, έστω κι αν ήταν παρόντες οι οικείοι του. Και ας μη μου λέει κανείς εκείνα τα ψυχρά λόγια, που είναι γεμάτα γελοιότητα και μεστά ανοησίας: «Ο τάδε πέθανε πιο ατιμωτικά και από σκύλο, χωρίς να είναι παρών κανένας από τους γνωστούς του, ούτε να μπορέσει κανείς να του εξασφαλίσει τα της ταφής του, αλλά από έρανο και με τη συνεισφορά πολλών τού παρασχέθηκαν τα απαραίτητα για την κηδεία του». Δεν σημαίνει αυτό, άνθρωπέ μου, το να πεθάνει κανείς πιο ατιμωτικά από σκύλο. Διότι σε τι ζημιώθηκε ένας τέτοιος άνθρωπος; Μόνο εάν δεν είχε το ένδυμα της αρετής να τον περιβάλλει. Διότι, για να καταλάβεις ότι αυτό καθόλου δεν βλάπτει τον ενάρετο, μάθε ότι για τους περισσότερους από τους δικαίους, τους προφήτες εννοώ και τους αποστόλους, εκτός από λίγους, δεν γνωρίζουμε καν πού ενταφιάστηκαν. Διότι άλλοι μεν αποκεφαλίστηκαν, άλλοι αναχώρησαν από αυτή τη ζωή λιθοβολημένοι, και άλλοι, παραδίδοντας τους εαυτούς τους σε μύρια και διάφορα βασανιστήρια για την ευσέβεια, όλοι μαρτύρησαν υπέρ του Χριστού. Και κανείς δεν θα τολμούσε να πει για τέτοιους ανθρώπους ότι ο θάνατός τους υπήρξε άτιμος, αλλά θα ακολουθήσει τη θεία Γραφή που λέει: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων αυτού».

Και όπως ακριβώς ονόμασε τίμιο τον θάνατο των οσίων, έτσι άκουγέ τον να ονομάζει πονηρό τον θάνατο των αμαρτωλών. Διότι, λέει, ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός. Επομένως, ακόμη κι αν κάποιος τελειώσει τη ζωή του στο σπίτι του, με τη σύζυγο και τα παιδιά του παρόντα, και με τους οικείους και τους γνωστούς του να του παραστέκονται, εάν όμως τυγχάνει να είναι στερημένος από αρετή, ο θάνατός του θα είναι πονηρός. Το ίδιο συμβαίνει ακόμη κι αν πεθάνει σε ξένη γη, ακόμη κι αν κείτεται στο έδαφος· και τι λέω σε ξένη γη και στο έδαφος; Ακόμη κι αν πέσει στα χέρια ληστών, ακόμη κι αν γίνει βορά άγριων θηρίων, για εκείνον που έχει αποκτήσει την αρετή, ο θάνατός του θα είναι τίμιος. Διότι, πες μου, ο γιος του Ζαχαρία δεν αποκεφαλίστηκε; Και ο Στέφανος, ο πρώτος που φόρεσε το στεφάνι του μαρτυρίου, δεν τελείωσε έτσι τη ζωή του, λιθοβολούμενος;

Βλέπεις να τιμωρούνται και οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί; Άκουσε ότι η αιτία δεν είναι η ίδια· «Διότι πολλές», λέγει, «είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Σχετικά με τους δικαίους, όμως, δεν είπε: «Οι μάστιγες», αλλά: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος»· και πάλι: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι οικτρός»· και: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του». Αυτά να επαναλαμβάνεις συνεχώς, από αυτά να παιδαγωγείσαι· διότι καθένα από αυτά τα λόγια περιέχει ένα αχανές πέλαγος νοημάτων. Εμείς βέβαια απλώς τα προσπεράσαμε· εάν όμως θελήσετε να διερευνήσετε με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν, θα αντικρίσετε τον άφθονο πλούτο τους.

Διότι εδώ κείτεται πλήθος νεκρών. Επειδή, λοιπόν, σήμερα ο Ιησούς κατέβηκε προς τους νεκρούς, για τον λόγο αυτό συγκεντρωνόμαστε εδώ. Γι' αυτό και ο ίδιος ο τόπος έχει ονομαστεί κοιμητήριο, ώστε να μάθεις ότι εκείνοι που έχουν τελευτήσει και κείτονται εδώ δεν έχουν πεθάνει, αλλά κοιμούνται και αναπαύονται. Διότι πριν από την παρουσία του Χριστού, ο θάνατος ονομαζόταν θάνατος· «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο», λέγει, «με θάνατο θα πεθάνετε»· και πάλι, «Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή και θα πεθάνει». Και ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός»· και πάλι, «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του».

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο ο Παύλος δεν επιθυμούσε απλώς να ζει εν Χριστώ, αλλά επειδή αυτό αποτελούσε για εκείνον καρπό έργου. «Διότι τι να επιλέξω», λέει, «δεν γνωρίζω· συνέχομαι δε μεταξύ των δύο, έχοντας την επιθυμία να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό· πράγμα που είναι πάρα πολύ καλύτερο· το να παραμείνω όμως στη σάρκα είναι αναγκαιότερο για εσάς». Γι' αυτό ακριβώς και ο Προφήτης λέει: «Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του»· όχι απλώς ο θάνατος, αλλά ένας τέτοιου είδους θάνατος.

Τι έκανε δε ο Παύλος; Δεν έστησε αμέτρητα τρόπαια, λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχησή μου για εσάς»; Διότι ο θάνατος δεν είναι κακός, αλλά ο πονηρός θάνατος είναι κακός. Γι' αυτό λέγει: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του». Σε άλλο σημείο δε λέγει: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός»· ονομάζοντας πονηρό το να απέρχεται κανείς από τη ζωή με πονηρή συνείδηση, βεβαρημένος και καταπιεσμένος από τις πολλές μέριμνες των αμαρτημάτων. Ενώ εκείνος που έχει καθαρή συνείδηση, τρέχει προς τα βραβεία, αναχωρεί για να λάβει το στεφάνι. Και για να μάθεις ότι δεν είναι η φύση των πραγμάτων, αλλά η προαίρεση των ανθρώπων αυτή που προκαλεί την ταραχή, άκουσε πώς ο Παύλος το επιζητεί αυτό, άλλοτε μεν λέγοντας: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε, περιμένοντας με λαχτάρα την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· άλλοτε δε δηλώνοντας το ίδιο σε άλλο σημείο: «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω με όλους σας. Το ίδιο δε και εσείς, να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου». Εάν λοιπόν ο θάνατος δεν είναι κάτι το επαχθές, αλλά είναι ποθεινός για όσους ζουν ορθά, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για την πενία και για όλα τα υπόλοιπα. «Έχουν δε εξερευνηθεί σύμφωνα με όλα τα θελήματά του». Άλλος δε μεταφραστής λέει: «Έχουν εξακριβωθεί».

Διότι και μέσα σε αυτά τα δεινά κατέφευγε στον Θεό, και καθιστούσε τον εαυτό του οφειλέτη, υποσχόμενος ότι, εάν διέφευγε τα δεινά, θα προσέφερε αυτές τις θυσίες. Επειδή, λοιπόν, τερματίστηκε η συμφορά, λέει: «Τις ευχές μου στον Κύριο θα αποδώσω ενώπιον όλου του λαού του». «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του». Κάποιος άλλος λέει: «Έντιμος».

Βλέπεις δικαίους και αμαρτωλούς να τιμωρούνται; Πρόσεξε ότι η αιτία δεν είναι η ίδια. Διότι, λέει, «πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού»· ενώ για τους δικαίους δεν ισχύει αυτό, αλλά «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους λυτρώσει ο Κύριος»· και πάλι: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός»· και, «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του». Αυτά να λες συνεχώς, από αυτά να διδάσκεσαι. Διότι καθένα από αυτά τα ρητά αποτελεί ένα αχανές πέλαγος νοημάτων. Εμείς βέβαια τα προσπεράσαμε απλώς· αν όμως θελήσετε να διερευνήσετε με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν, θα διαπιστώσετε τον μεγάλο πλούτο και από αυτά, αλλά και από τις άλλες Γραφές παρομοίως.

Ιωάννου, ταπεινού και αμαρτωλού μοναχού, δούλου των δούλων του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού της Παλαιάς Λαύρας, λόγος πρώτος εις την Κοίμησιν της αγίας Θεοτόκου. «Η μνήμη των δικαίων γίνεται με εγκώμια», λέει ο σοφότατος Σολομών. «Διότι τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του», προφήτευσε ο θεοπάτωρ Δαβίδ. Εάν λοιπόν όλων των «δικαίων η μνήμη γίνεται με εγκώμια», στην πηγή της δικαιοσύνης και στον θησαυρό της οσιότητας ποιος δεν θα προσφέρει τον έπαινο, όχι για να την δοξάσει, αλλά για να δοξαστεί ο ίδιος με δόξα αιώνια; Διότι δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δόξα το σκήνωμα της δόξης του Κυρίου, η πόλη του Θεού, για την οποία ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα, όπως λέει προς αυτήν ο θείος Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα», λέγοντας, «η πόλη του Θεού». Διότι ποια άλλη θα θεωρήσουμε ως πόλη του αοράτου και απεριγράπτου Θεού, ο οποίος περιέχει τα πάντα στην παλάμη Του, παρά μόνο εκείνη που όντως και υπερφυώς και υπερουσίως χώρεσε απεριγράπτως τον υπερούσιο Λόγο του Θεού και Θεό, για την οποία ένδοξα πράγματα έχουν ειπωθεί από τον ίδιο τον Κύριο; Διότι τι είναι πιο ένδοξο από το να δεχθεί την αρχαία και αληθινή βουλή του Θεού;

Πριν δοκιμάσει ωδίνες, γέννησε· χωρίς ωδίνες υπήρξε και η αποβίωσή της. Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός· για εκείνην όμως, στην οποία το κεντρί του θανάτου, η αμαρτία, έχει νεκρωθεί, τι άλλο θα πούμε παρά ότι πρόκειται για την αρχή μιας ζωής ατελεύτητης και ανώτερης; Τίμιος είναι αληθινά ο θάνατος των οσίων του Κυρίου, του Θεού των δυνάμεων, υπέρτιμη όμως είναι η μετάσταση της Μητέρας του Θεού.

Ότι λοιπόν «οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο», αναφέρει η θεία Γραφή· διότι ο θάνατος των αγίων είναι μάλλον ύπνος παρά θάνατος. «Διότι κοπίασαν στον αιώνα και θα ζήσουν έως το τέλος», και: «Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του». Τι λοιπόν είναι πολυτιμότερο από το να βρίσκεται κανείς στο χέρι του Θεού; Διότι ο Θεός είναι ζωή και φως, και όσοι βρίσκονται στο χέρι του Θεού υπάρχουν μέσα στη ζωή και στο φως.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΘ΄. — Περί των δικαίων· ότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατός τους. «Είθε να πεθάνει η ψυχή μου στις σκηνές των δικαίων.» «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του.» «Η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται από εγκώμια.» «Όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν πολλοί λαοί.» «Από το πρόσωπο αυτού που αδικεί απομακρύνεται ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει με ειρήνη.» Τιμούμε τις λάρνακες των αγίων, και για την τόσο λαμπρή γενναιότητά τους, καταθέτοντας σε αυτούς ως βραβείο και ανταμοιβή την αμάραντη μνήμη. Τιμούμε τους άγιους άνδρες που τιμούν την πίστη, και είναι επάξια στεφανωμένοι με τα καυχήματα της γενναιότητας, οι οποίοι αγωνίστηκαν δίνοντας την ψυχή και το αίμα τους, μαρτύρησαν για τη δόξα του Χριστού, και έλαμψαν με τα ανδραγαθήματα της ευσέβειας.

Αυτός που αγγίζει τα οστά ενός μάρτυρα, λαμβάνει κάποια μετοχή αγιασμού από τη χάρη που παραμένει στο σώμα. Πολύτιμος, λοιπόν, είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του. ΤΙΤΛΟΣ Λʹ. —Περί της διαφοράς Θεού και ανθρώπων· και ότι είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ Θεού και ανθρώπων, καθώς και μεταξύ του να αμαρτάνει κανείς στον Θεό και στους ανθρώπους. «Ο Ηλί ήταν πάρα πολύ γέροντας· και άκουσε όσα έκαναν οι γιοι του στους γιους του Ισραήλ· και τους είπε: Γιατί πράττετε σύμφωνα με αυτά τα λόγια, τα οποία εγώ ακούω από το στόμα όλου του λαού του Κυρίου; Μη, τέκνα μου· διότι δεν είναι καλή η φήμη που εγώ ακούω, ώστε να μην υπηρετεί ο λαός τον Θεό. Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άλλον άνθρωπο, θα προσευχηθούν γι' αυτόν προς τον Κύριο· εάν όμως αμαρτήσει στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί γι' αυτόν;» «Ζητήστε τον Θεό, και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον. Όταν θα σας πλησιάσει, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τις οδούς του, και ο άνομος άνθρωπος τις βουλές του· και ας επιστρέψει στον Κύριο, και θα ελεηθεί, διότι θα συγχωρήσει πλουσιοπάροχα τις αμαρτίες σας. Οι δικές μου οδοί δεν είναι όπως οι δικές σας οδοί, λέγει ο Κύριος. Αλλά όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει η δική μου οδός από τις δικές σας οδούς, και οι δικές σας σκέψεις από τη δική μου σκέψη.»

Ψαλμός 115ος Αλληλούια. «Πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα· εγώ όμως ταπεινώθηκα πάρα πολύ». Διότι, αν δεν είχα πιστέψει, δεν θα μιλούσα για τη χώρα των ζώντων και των νεκρών. Και ταπεινώθηκα, για να μην υπερηφανευθώ, οικειοποιούμενος πράγματα πάνω από την αξία μου. Γι' αυτό και: «Είπα στην έκστασή μου», δηλαδή στην ύψωσή μου, «κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Ας μη σε ξεγελάει, λέει, η χάρη της προφητείας και το ύψος της βασιλείας και φρονήσεις υπεροπτικά, διότι «κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Φανταζόμενος ψευδώς την αθανασία, πεθαίνει μετά από λίγο. Ενώ η ευγνώμων ψυχή, κατανοώντας τις θείες ευεργεσίες και καθιστώντας τον εαυτό της οφειλέτη του Θεού, λέει: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μου δώρισε;» Επειδή, λοιπόν, δεν βρίσκω αντάξια αμοιβή, γι' αυτό: «Ποτήριο σωτηρίας θα λάβω», δηλαδή θα αποδεχτώ το ποτήριο του θανάτου, «και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Και ήπιε αυτό το ποτήριο ο χορός των προφητών, των αποστόλων και των μαρτύρων, επικαλούμενος το όνομα του Χριστού. Και λέει καθένας από αυτούς, καθώς και καθένας που το προαιρείται: «Τις τάματά μου θα αποδώσω στον Κύριο μπροστά σε όλο τον λαό του». Όχι κρυφά, αλλά με παρρησία μπροστά σε δήμους και τυράννους θα ομολογήσω τον Χριστό, Θεό αληθινό εκ Θεού αληθινού, και σαν νύφη που διαλέγει τον νυμφίο, ως Εκκλησία Του θα αποδεχτώ τον θάνατο, διότι: «Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του». Διότι σε όσους οι πράξεις είναι τίμιες, και ο θάνατος είναι τίμιος και όσιος.

Διότι αυτό έχουμε ακούσει και για τον Μέγα Σισώη: ότι μετά την έλευση εκείνων των πολλών ταγμάτων, «Ιδού», είπε, «ήλθε και ο Χριστός λέγοντας: Φέρτε μου το μεγάλο σκεύος της ερήμου». Και αφού ο όσιος είπε αυτά, εκοιμήθη τιμίως, ως όντως τίμιο εργαστήριο αρετών. «Ω Κύριε, εγώ είμαι δούλος σου και υιός της δούλης σου» και συνεπώς «διέρρηξες τους δεσμούς μου», της τυραννίας του σώματος, ώστε «σε εσένα να προσφέρω θυσία αινέσεως» και, αφού επικαλεστώ το όνομά σου, «να αποδώσω τις ευχές μου προς εσένα, τον Κύριό μου, στις αυλές» της εκκλησίας, «του οίκου του Κυρίου στο μέσον σου, Ιερουσαλήμ», μητέρα των πρωτοτόκων. Διότι έτσι γνωρίζει ο Κύριος να τιμά τον «θάνατο των οσίων του».