Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 115:6

Για χάρη του οποίου σήμερα, έχοντας αναχωρήσει από την παροικία αυτού του κόσμου, μετέβη με χαρά προς την αιώνια πατρίδα του, διότι όλοι είμαστε πάροικοι και παρεπίδημοι, όπως είναι γραμμένο, στον παρόντα βίο. Και όχι μόνο όπως είναι γραμμένο, αλλά και όπως η εμπειρία των πραγμάτων μας διδάσκει ξεκάθαρα καθημερινά, ότι βασιλείς και δυνάστες και τύραννοι, πλούσιοι και φτωχοί, σοφοί και απλοϊκοί, δούλοι και ελεύθεροι, και με μια λέξη όλοι ανεξαιρέτως, απέρχονται από αυτή τη ζωή ως πάροικοι και οδοιπόροι. Και βλέπουμε ότι, ενώ όλοι απέρχονται, δεν έχουν όλοι την ίδια και όμοια μετάβαση, αλλά «ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός», καθώς έχει πονηρούς και σκληρούς βασανιστές, και ως πονηρός που παραδόθηκε σε πονηρούς, έχει πράγματι βρει ένα πονηρό τέλος, ενώ «τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του», ως τίμιος που παραδόθηκε σε τίμιους. Και έχοντας μετατεθεί σε τίμιους τόπους, έχει πράγματι βρει ένα τίμιο τέλος.

Επειδή όμως, όντας και αυτός άνθρωπος, έπρεπε και αυτός να εκπληρώσει το χρέος της θνητότητας, ασθενεί πλέον από την τελευταία του ασθένεια, και «πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου», κατά τον Δαβίδ, «γίνεται ο θάνατος του οσίου αυτού», διανύοντας ήδη το ογδοηκοστό έτος της ηλικίας του.

Πόση δε διαφορά υπάρχει μεταξύ του ενός θανάτου και του άλλου, ποιος είναι ικανός να το εκφράσει σύμφωνα με την πραγματική φύση του ζητήματος; Διότι ο θάνατος είναι τίμιος ενώπιον του Θεού, εφόσον οι όσιοί του υπήρξαν εκτελεστές των τίμιων έργων του Θεού, και τίμιοι άγγελοι προσεγγίζουν με τιμή την τίμια ψυχή, ώστε ως τίμιοι να καταστήσουν τον χωρισμό της τίμιας ψυχής από το τίμιο σώμα τίμιο, εύκολο και καθαρό, και η όσια ψυχή να διαχωριστεί από το όσιο σώμα μέσω οσίων με τρόπο πανόσιο. Και έτσι, «τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του» κατά τον θείο Δαβίδ, ενώ «ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός», καθώς έχει πονηρούς αρπακτές της ψυχής, παραδιδόμενος ως πονηρός σε πονηρούς για έναν πονηρό θάνατο, ώστε, επειδή έγινε εκτελεστής πονηρών έργων και περίγελος του πονηρού, να επαληθεύεται το «ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός». Και αυτός που πέθανε με αυτόν τον τρόπο, υπέστη όντως τον προαναφερθέντα αθάνατο θάνατο.

Αυτός μεν λοιπόν είναι ο πραγματικός έλεγχος· με πιο λογικό τρόπο όμως θα μπορούσε κανείς να επιχειρηματολογήσει ως εξής: Αν όσα έχουν προγνωστεί έχουν και προοριστεί, όσα δεν έχουν προοριστεί, δεν έχουν ούτε προγνωστεί· αλλά βέβαια τα πάντα έχουν προγνωστεί από τον Θεό· επομένως έχουν και προοριστεί. Αν το ον είναι καθορισμένο, το μη καθορισμένο δεν υπάρχει· έχουν καθοριστεί όμως όλα τα όντα· άρα δεν υπάρχει το ακαθόριστο. Αν αυτό που δημιουργείται είναι καθορισμένο, το ακαθόριστο ούτε καν δημιουργείται· αλλά βέβαια είναι καθορισμένο αυτό που δημιουργείται· διότι από άνθρωπο γεννιέται άνθρωπος, και άλογο από άλογο, και όμοιο ως προς το είδος από το καθένα σύμφωνα με τον σταθερό όρο της φύσης που έχει τεθεί από τον Δημιουργό· άρα δεν δημιουργείται ό,τι δεν είναι καθορισμένο. Αν δεν έχει καθοριστεί το μέλλον, ούτε θα συμβεί, ούτε βέβαια θα υπάρξει, ώστε να καταστεί κάποτε και γινόμενο και ον· διότι καθετί που υπάρχει και που δημιουργείται είναι καθορισμένο· θα συμβεί όμως, εφόσον ανήκει στο μέλλον· επομένως έχει και καθοριστεί. Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος των οσίων, ούτε έχει προγνωστεί· αν δεν έχει προγνωστεί, ούτε υπάρχει ούτε θα υπάρξει· και πώς (τότε είναι) τίμιος ενώπιον του Κυρίου; Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος όλων των ανθρώπων, πώς λέει ο Προφήτης: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»; Αναγκαστικά (τότε) ούτε η ζωή έχει καθοριστεί· διότι το τέλος της ζωής είναι ο θάνατος· και πώς ζούμε εν τω Θεώ; Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος των αμαρτωλών, ούτε η ζωή τους έχει καθοριστεί· ούτε βέβαια είναι γνωστή· αν δεν είναι γνωστή η ζωή, ούτε τα πεπραγμένα σε αυτήν (είναι γνωστά), αλλά κατηγορούνται για ανομία και βλασφημία αυτοί που λένε: «Πώς το γνώρισε ο Θεός; Και υπάρχει άραγε γνώση στον Ύψιστο;».

Σε τέτοια κατάσταση βίου αρμόζει να θεωρούμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, και στις τελευτές των συνανθρώπων μας να κατοπτρίζουμε τον δικό μας θάνατο και να καθιστούμε δικό μας σωφρονισμό την έξοδο των άλλων. Και ας μην περιμένουμε να σωφρονιστούν άλλοι από εμάς, αλλά ας σωφρονίσουμε τους εαυτούς μας με όσα είδαμε και συμπονέσαμε, και πριν από τον θάνατο ας μελετήσουμε τον θάνατο, ώστε να ζήσουμε μετά τον θάνατο, έχοντας κοιμηθεί ύπνο τίμιο ενώπιον του Κυρίου, σύμφωνα με τον υμνωδό.

Αυτήν λοιπόν, όπως νομίζω, την ενοειδή και αδιαίρετη ζωή νομοθετεί η ιερουργία της ειρήνης, εγκαθιδρύοντας το όμοιο στο όμοιο και διαχωρίζοντας τα θεία και ενιαία θεάματα από τα μεριστά. Η εκφώνηση δε των ιερών πτυχών μετά την ειρήνη ανακηρύσσει αυτούς που έζησαν οσίως και έφτασαν αμετάπτωτα στην τελείωση της ενάρετης ζωής, προτρέποντας και χειραγωγώντας εμάς προς τη μακαριστή κατάσταση και τη θεοειδή κατάληξη μέσω της ομοιότητάς μας με αυτούς, ενώ εκείνους τους ανακηρύσσει ως ζώντες και, όπως λέει η θεολογία, όχι ως νεκρωθέντες, αλλά ως μεταστάντες από τον θάνατο σε μια θειοτάτη ζωή. Παρατήρησε δε, ότι έχουν συμπεριληφθεί και στα ιερά μνημόσυνα της θείας μνήμης, η οποία δεν εκδηλώνεται ανθρωπίνως μέσω της φαντασίας του μνημονικού, αλλά, όπως θα έλεγε κανείς θεοπρεπώς, σύμφωνα με την τίμια και αμετάπτωτη γνώση που έχει ο Θεός για όσους έχουν τελειωθεί θεοειδώς. Διότι «έγνω», λένε τα ιερά λόγια, «τους όντας αυτού» και «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων αυτού» (όπου ο θάνατος των οσίων αναφέρεται αντί της εν οσιότητι τελειώσεως).