Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:22

Αθανάσιος: Επειδή ο Θεός γνώριζε και τα καλά και τα άλλα όπως ακριβώς έχουν, φρόντισε να καταγραφούν τα πάντα· και αυτό είναι εκείνο που ελέχθη από τον Θεό μέσω του προφήτη: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Ζακχαίος είπε: Και για ποιον λόγο τον έθεσε ως λίθο προσκόμματος, και δεν έκανε μάλλον ώστε να ομολογηθεί φανερά; Αθανάσιος: Εάν βέβαια δεν είχε προαναγγείλει το «δεν θα καταισχυνθεί», να κατηγορείς Εκείνον που τον έθεσε· εφόσον όμως σου έχει προειπωθεί, να κατηγορείς τον εαυτό σου που δεν πίστεψε. Διότι αυτός είναι ο λίθος που εξουθενώθηκε από εμάς τους οικοδόμους, για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Ο λίθος τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Ζακχαίος είπε: Η σοφία του Θεού έγινε λίθος; Αθανάσιος: Η σοφία του Θεού ονομάστηκε λίθος ως προς τη σάρκα· επειδή δηλαδή έλαβε σάρκα από την Παρθένο, ώστε με αυτήν τη σάρκα να εμφανιστεί σε εμάς, για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε λίθος· και αυτός είναι ο λίθος που ερμήνευσε ο Δανιήλ, ο οποίος αποκόπηκε από το όρος χωρίς την παρέμβαση χειρών, και συνέτριψε την εικόνα της ειδωλολατρίας. Ζακχαίος είπε: Και από ποιο όρος αποκόπηκε ο λίθος;

Αλληλούια. Ψαλμός ΡΙΖ΄. Υπόθεση. Διδάσκεται ο νέος λαός, ο οποίος έχει συγκροτηθεί τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, ότι οφείλει να επικαλείται ως βοηθό μόνον έναν, τον ίδιο τον ενανθρωπήσαντα Λόγο του Θεού, και από αυτόν να ζητά σε καιρό διωγμού κάθε συνδρομή, δηλαδή τη βοήθεια που αποστέλλεται από τον ουρανό· σε αυτόν να αναπέμπει τις ευχαριστίες για τη νίκη· να ζητά τις οδούς των αρετών και, επιπλέον όλων αυτών, να δοξολογεί τον Κύριο που ονομάζεται λίθος, ο οποίος αποδοκιμάστηκε μεν από τους οικοδόμους, έγινε όμως κεφαλή γωνίας.

Ο λίθος τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή της γωνίας. Εσένα τον ίδιο, που για χάρη μας έγινες απορριπτέος λίθος, σε αποδοκίμασαν μεν οι οικοδόμοι· μετά όμως από τη μεταστροφή των εθνών, έγινες κεφαλή μιας άλλης γωνίας. Και ποια είναι αυτή;

Ένωσε τους δύο λαούς σε έναν καινό άνθρωπο. Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος. Και ποια μπορεί να είναι αυτή, αν όχι η αναστάσιμη ημέρα του Κυρίου; Και ποια είναι αυτή η ημέρα, παρά η σωτήρια για όλα τα έθνη, κατά την οποία ο λίθος που απορρίφθηκε έγινε κεφαλή γωνίας;

Έτερο κείμενο μ'. «Τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι.» Ερμηνεία. Λίθος είναι ο Χριστός, ο οποίος αποδοκιμάστηκε από τους γραμματείς, τους Φαρισαίους και τους πρεσβυτέρους του λαού των Ιουδαίων, και έγινε κεφαλή της Εκκλησίας των εθνών. Αυτό λέγεται διότι συγκρατεί τα έθνη στην πίστη σε μία ομόνοια. Διότι, επειδή οι απόγονοι των Ελλήνων και των Ιουδαίων πίστεψαν στον Χριστό, για τον λόγο αυτόν παρομοιάστηκε και ο Χριστός με γωνία, επειδή συνένωσε τους απογόνους εκείνων μέσα στην πίστη. Λέγεται δε ο Χριστός ακρογωνιαίος λίθος και με κάποιον άλλον τρόπο, επειδή, όταν χτίζεται μια οικία, οι οικοδόμοι προσθέτουν στη γωνία του τοίχου έναν ακρογωνιαίο λίθο, δηλαδή αυτόν που έχει γωνία στο άκρο του. Όταν δε ένας τέτοιος λίθος τοποθετηθεί στο άκρο του τοίχου, συνδέει και συγκρατεί τους δύο τοίχους ταυτόχρονα. Με τέτοιον τρόπο, λοιπόν, λέγεται και ο Χριστός ακρογωνιαίος λίθος, διότι συνένωσε τους δύο λαούς ταυτόχρονα, τόσο τον λαό των Ιουδαίων όσο και τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· και για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε ακρογωνιαίος λίθος.

Και ο Ιεζεκιήλ λέει: «Οικοδομούν τον τοίχο και τον επιχρίουν ακατάλληλα.» Αποδοκιμάστηκε δε ο Σωτήρας, καίτοι ήταν λίθος εκλεκτός, από εκείνους που όφειλαν να ωφελούν με κάθε είδους ωφέλεια, δηλαδή από τη συναγωγή των Ιουδαίων. Αλλά έγινε αιτία για την ομοψυχία και την κοινή πίστη των δύο λαών, εννοώ του Ισραήλ και αυτού που προέρχεται από τα έθνη. Διότι ο Σωτήρας ένωσε τους δύο λαούς δημιουργώντας έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο μέσα σε ένα σώμα με τον Πατέρα. Μοιάζει λοιπόν το γεγονός με γωνία που ενώνει δύο τοίχους. Αυτήν τη γωνία θαύμασε, δηλαδή τη σύνοδο των δύο λαών σε μια ενότητα, ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή της γωνίας· από τον Κύριο έγινε αυτή», η γωνία δηλαδή, «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Επομένως, σωτήριος μεν είναι ο λίθος για τη γωνία που δημιουργήθηκε από αυτόν, συντριβή δε και όλεθρος για εκείνους που παρέμειναν έξω από αυτήν τη νοητή και πνευματική συνένωση· διότι, επειδή σκανδαλίστηκαν εξαιτίας του Χριστού και σκόνταψαν πάνω του, τα πλήθη των Ιουδαίων συνετρίβησαν.

Οι Ιουδαίοι όμως, οι οποίοι καθοδηγούνταν παιδαγωγικά από τον νόμο προς την επίγνωση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και οδηγούνταν από τα δόγματα που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, «εγκατέλειψαν, όπως είναι γραμμένο, τους δρόμους του δικού τους αμπελώνα, και έχουν περιπλανηθεί έξω από τους άξονες του δικού τους γεωργού». Διότι δεν αναγνώρισαν τον Λόγο του Θεού που ενανθρώπησε για εμάς, «Αυτόν που έγινε φτωχός για εμάς», όπως λέει ο Παύλος, «για να πλουτίσουμε εμείς μέσω αυτού». Γι' αυτό ακριβώς και ο προφήτης Ιερεμίας τους ελέγχει αυστηρά φωνάζοντας: «Πώς μπορείτε να λέτε ότι "Εμείς είμαστε σοφοί και ο νόμος του Κυρίου είναι μαζί μας"; Μάταια υπήρξε η ψευδής γραφίδα των γραμματέων· ντροπιάστηκαν οι φτωχοί, τρομοκρατήθηκαν και πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς, εφόσον αποδοκίμασαν τον Λόγο του Κυρίου;» Διότι πράγματι αποδοκίμασαν τον μονογενή Λόγο του Θεού, όμως εκείνος έγινε κεφαλή γωνίας, έστω κι αν εκείνοι δεν το ήθελαν. Γι' αυτό, λοιπόν, δικαίως λέει κάπου ο προφήτης για αυτούς: «Οι γιοι είναι άφρονες και όχι συνετοί». Έπειτα, πώς δεν θα φανεί αληθινό στον καθένα αυτό που έχει ειπωθεί γι' αυτούς; Και πώς δεν είναι ασύνετοι και παράφρονες εκείνοι οι οποίοι, ενώ τους δινόταν η ευκαιρία από τα προφητικά αναγνώσματα να εκπαιδευτούν στο μυστήριο της ευσέβειας, και ενώ τους ήταν επίσης δυνατό από τα μωσαϊκά συγγράμματα να αποκτούν διαρκώς σοφία γι' αυτόν, πιάνονται να έχουν αδιαφορήσει τόσο πολύ για τη δική τους σωτηρία, ώστε να μην μπορούν να εξισωθούν σε αυτό ούτε καν με τον ζήλο των εθνών;

Διότι, εφόσον ο κόσμος δεν έχει πλέον τους ψευδώνυμους θεούς, θα γίνει φίλος. Μάλλον δε, έχει ήδη συνδεθεί με τον Χριστό και αποτελεί τον σύνδεσμο της ειρήνης. Αυτός πάλι είναι ο πλέον δόκιμος λίθος, ο πολυτελής, ο ακρογωνιαίος, ο έντιμος, αυτός που τέθηκε ως κεφαλή της γωνίας και στα θεμέλια της Σιών. «Διότι έστησε», λέει, «ο Ιακώβ στήλη», ως τύπο του Χριστού. Συσσωρεύονται δε και άλλοι λίθοι των αγίων αποστόλων, δηλαδή εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και έχουν αγιαστεί εν πνεύματι, προτυπώνοντας με ωραίο τρόπο τη σύναξη γύρω από τον Χριστό. Διότι, σχετικά με τους αγίους αποστόλους, ο προφητικός λόγος είπε: «Διότι άγιοι λίθοι κυλούν πάνω στη γη». Επειδή οι θεσπέσιοι μαθητές διέτρεξαν ολόκληρη τη γη, μεταφέροντας στα έθνη το ευαγγελικό κήρυγμα. Προς δε αυτούς που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης, ο σοφός Παύλος γράφει: «Στον οποίο και εσείς συνοικοδομείστε, για να γίνετε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι Αγίω». Ονομάστηκε, λοιπόν, η συγκέντρωση των λίθων «Βουνός μαρτυρίας» από τον Λάβαν, ενώ ο θεσπέσιος Ιακώβ ανάγει το νόημα σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο και ασυγκρίτως ανώτερο, δηλαδή στον Χριστό, ονομάζοντας αυτό που δημιουργήθηκε «Βουνός μάρτυς».

Ο λίθος τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος λίθος. Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας. Αυτή είναι η ημέρα την οποία δημιούργησε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Επειδή είδε την ευεργεσία προς την οικουμένη και τη μεταβολή των πραγμάτων, και τη μετάβασή τους προς το καλύτερο, συγχαίροντας αυτούς που τα απολαμβάνουν, λέει: Ω Κύριε, σώσε μας· ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Δηλαδή, διάσωσε αυτούς που απολαμβάνουν αυτές τις δωρεές, ώστε να γεμίσουν από αυτές και να επιδείξουν καρπούς άξιους της χάριτος. Κάνε εύκολη την οδό για αυτούς, ώστε, μετά την απόκτησή τους, να μην εκπέσουν από τέτοια αγαθά.

Τα οποία και αυτά είναι πράγματι σεπτά και μεγάλα, άξια έκπληξης και θαυμασμού, και τέτοια που αποτελούν εναργή δείγματα της βασιλείας του Σωτήρα μας, διότι και τώρα «αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν» (διότι τι θα μπορούσε να αντισταθεί στο πρόσταγμα του παμβασιλέα και πανηγεμόνα και του ίδιου του Θεού Λόγου;), και έχουν ανάγκη από την κατάλληλη ευχέρεια λόγου για την ακριβή θεωρία και ερμηνεία τους. Όμως δεν είναι τόσα και τέτοια όσα η προθυμία εκείνων που έχουν κοπιάσει, όπως έχει κριθεί από τον Ίδιο που υμνείται ως Θεός, ο Οποίος βλέπει τον έμψυχο ναό όλων σας και επιβλέπει τον οίκο από ζωντανούς και σταθερούς λίθους, ο οποίος είναι καλά και ασφαλώς θεμελιωμένος πάνω στο «θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, έχοντας ως ακρογωνιαίο λίθο τον ίδιο τον Ιησού Χριστό, τον οποίο αποδοκίμασαν» όχι μόνο οι οικοδόμοι της παλαιάς εκείνης και μη υπάρχουσας πλέον οικοδομής, αλλά και οι μέχρι σήμερα κακοί αρχιτέκτονες της οικοδομής των πολλών ανθρώπων, τον Οποίο, όμως, ο Πατέρας, αφού Τον δοκίμασε, και τότε και τώρα Τον εγκαθίδρυσε «εις κεφαλήν γωνίας» αυτής εδώ της κοινής μας Εκκλησίας. Αυτόν, λοιπόν, τον ζωντανό ναό του ζωντανού Θεού, ο οποίος έχει κατασκευαστεί από εσάς τους ίδιους, εννοώ το μέγιστο και, σύμφωνα με τον αληθινό λόγο, θεοπρεπές ιερό, του οποίου τα εσώτατα άδυτα είναι αθέατα στους πολλούς και όντως άγια και άγια των αγίων, ποιος, αφού τα αντικρίσει, θα τολμούσε να τα περιγράψει;

Θαυμάσια δε, μετά το «λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε», και την κλήση που αφορά εμάς, εκθέτει τα σχετικά με την προηγούμενη συναγωγή μέσω του «αλλότριοι υιοί μου είπαν ψέματα», το οποίο ισοδυναμεί με το «υιούς γέννησα και ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· αυτοί δε και φθάρηκαν, χωλαίνοντας μακριά από τα μονοπάτια τους, και επειδή δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού. Αυτός, αφού αποδοκιμάστηκε από αυτούς, εγκαταστάθηκε από τον Πατέρα ως κεφαλή εκείνων που τον υπηρέτησαν, και των εθνών που τον υπάκουσαν με την ακοή των αυτιών τους, σύμφωνα με την προφητεία που αναφέρει αλλού: «Λίθον, τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Νομίζω δε ότι και τα σχετικά με τη θεότητά του και την κάθοδό του στους ανθρώπους δηλώνονται στο πρώτο μέρος του Ψαλμού· τα οποία δεν θα επιδέχονταν μια πρόχειρη και βιαστική εξήγηση, καθώς έχουν εκφραστεί με πιο μυστηριώδη τρόπο, όπως αυτά που ξεκινούν από το: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του· και ανέβηκε πάνω σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων»· και όσα παρόμοια με αυτά αναφέρονται στον Λόγο του Θεού.

Ψ. Από τον Δανιήλ. ΜΒʹ. Ο Δανιήλ είναι αυτός που λέει: Και κατά τους χρόνους των βασιλέων εκείνων, ο Θεός του ουρανού θα αναδείξει μια άλλη βασιλεία, η οποία θα παραμείνει στους αιώνες και δεν θα φθαρεί, και αυτή η βασιλεία δεν θα μεταβιβαστεί σε άλλο έθνος, αλλά θα πατάξει και θα αφανίσει όλες τις βασιλείες, και η ίδια θα σταθεί αιώνια, όπως ακριβώς είδες λίθο να αποκόπτεται από το όρος χωρίς τη μεσολάβηση χειρών, και συνέτριψε τον πηλό, τον σίδηρο, τον χαλκό, τον άργυρο και τον χρυσό. Και αυτά φανερώνονται για τη βασιλεία του Χριστού, η οποία πρόκειται να έλθει κατά τη συντέλεια των αιώνων· διότι ο λίθος, που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, αποτελεί σύμβολο του Λόγου του Θεού, ο οποίος και σε άλλες προφητείες ονομάζεται λίθος, όπως στο: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο»· και, «λίθον τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Γι' αυτόν, λοιπόν, αναφέρει ο παρών λόγος ότι, αφού καθαιρέσει και συντρίψει τις βασιλείες του κόσμου και τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες, θα κατέχει τη βασιλεία των αγίων εις τον αιώνα.

Επομένως, εμείς θεωρούμε ότι ο εκλεκτός λίθος που δηλώνεται εδώ, ο οποίος είναι τόσο θαυμαστός και παράδοξος ώστε όσοι πίστεψαν σε αυτόν να μην καταισχυνθούν, δεν είναι άλλος από τον ιερό Λόγο του Θεού, πάνω στον οποίο ως σε σταθερό θεμέλιο έχει οικοδομηθεί η πνευματική και επουράνια Σιών, η οποία δεν είναι άλλη από την Εκκλησία του Θεού. Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Περί αυτού έχει ειπωθεί και στους Ψαλμούς: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας», και έχει ονομαστεί ακρογωνιαίος. Και ο Δανιήλ ερμηνεύει αυτόν τον λίθο ως τη βασιλεία του Χριστού, εκεί που λέει: «και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος, και πάταξε ή και γέμισε όλη τη γη». Εκείνοι, λοιπόν, που οικοδομούσαν την οικοδομή σύμφωνα με το γράμμα του νόμου, αποδοκίμασαν αυτόν τον λίθο. Αυτός, όμως, παρόλο που αποδοκιμάστηκε από εκείνους, αναδείχθηκε χωρίς καμία υστέρηση σε κεφαλή γωνίας της Εκκλησίας των εθνών, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί κάπου: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών». Σε αυτόν, επομένως, τον λίθο όποιος πιστεύει δεν θα καταισχυνθεί, καθώς επαληθεύεται και αυτή η προφητεία περί αυτού.

Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο ακρογωνιαίος παρά αυτός ο ζωντανός και πολυτίμητος λίθος, ο οποίος συγκρότησε μία οικοδομή από τις δύο μέσω της διδασκαλίας του; Διότι, αφού σταμάτησε την οικοδομή του Μωυσή που είχε παραταθεί μέχρι την εποχή του, από την άλλη πλευρά επισύναψε τη δική μας, την σύμφωνα με το Ευαγγέλιο οικοδομή. Γι' αυτό δικαίως ονομάστηκε ακρογωνιαίος. Και στους Ψαλμούς έχει ειπωθεί: «Λίθον τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας. Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας». Εκεί το ιερό λόγιο αποσαφήνισε ξεκάθαρα και την επιβουλή εκ μέρους του ιουδαϊκού έθνους την οποία υπέστη αυτός που προφητευόταν, φανερώνοντας ότι αποδοκιμάστηκε από εκείνους που οικοδομούσαν τον παλαιό τοίχο, από ορισμένους γραμματείς και Φαρισαίους, από τους αρχιερείς και από όλους τους άρχοντες των Ιουδαίων, πλην όμως προφήτευσε ότι μετά την ατίμωση και την αποβολή του από αυτούς, επρόκειτο να «γίνει κεφαλή γωνίας», καθώς κατέστη αρχηγός της Καινής Διαθήκης σύμφωνα με τις ερμηνείες που έχουν παρατεθεί.

Επισημαίνει δε και την ειρήνη που δηλώνεται εδώ ο ίδιος ψαλμός, λέγοντας: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». Και ο Ησαΐας συμφωνεί με αυτά μέσα από όσα λέει: «και θα σφυρηλατήσουν τις μάχαιρές τους σε άροτρα και τις λόγχες τους σε δρέπανα, και δεν θα σηκώσει πλέον έθνος εναντίον έθνους μάχαιρα, και δεν θα μάθουν πια να πολεμούν». Θα βρεις δε και τον Μιχαία να συμφωνεί με αυτά, καθώς και πολλούς άλλους από τους προφήτες. Αν δε στρέψεις την προσοχή σου, όπως είπα, στους χρόνους, θα μπορέσεις να αντιληφθείς ότι από τους χρόνους του Αυγούστου και της επιφάνειας του Σωτήρα μας που έλαμψε κατ' αυτούς, όταν επικράτησε η μοναρχία των Ρωμαίων, διαλύθηκαν οι παλαιές διχόνοιες και οι πολυαρχίες των εθνών, και με αυτόν τον τρόπο από τότε άρχισαν να εκπληρώνονται τα όσα προφητεύθηκαν περί ειρήνης. Αλλά τώρα μεν προς το παρόν έχει γίνει η αρχή, θα έρθει όμως η στιγμή που η προφητεία θα εκπληρωθεί πληρέστατα, όταν «εισέλθει το πλήρωμα των εθνών», το οποίο έχει δηλωθεί από τον ιερό απόστολο. 〈Από τον Ψαλμό ριζ'〉. «Ο λίθος τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας· από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας. Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, κατευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς».

Διότι αυτός είναι ο ευλογημένος, ο οποίος και από άλλον προφήτη έχει ονομαστεί «ο ερχόμενος», ο οποίος είπε: «ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», ο οποίος και ήλθε στο όνομα του Κυρίου, του Θεού και Πατέρα του, και αυτός είναι ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς. Ομολογεί, λοιπόν, ότι έχει έλθει στο όνομα του Πατέρα του, λέγοντας προς τους Ιουδαίους: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Αυτός, λοιπόν, ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς, ο «ευλογημένος», αυτός που ήλθε «στο όνομα του Κυρίου», αυτός ήταν και ο λίθος «τον οποίο αποδοκίμασαν» εκείνοι που παλαιότερα «οικοδομούσαν» τον εκ περιτομής λαό μέσω της Μωσαϊκής διδασκαλίας, ο οποίος, αν και αποδοκιμάστηκε από αυτούς, κατέστη «κεφαλή» άλλης «γωνίας», δηλαδή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Και επειδή αυτή δεν είναι ορατή σε όλους παρά μόνο στα προφητικά μάτια, ο λόγος λέει ότι είναι θαυμαστή, αναφέροντας: «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Την δε εμφάνισή του την ονομάζει πάλι ημέρα «την οποία εποίησε ο Κύριος», επειδή και αυτός ήταν «το φως το αληθινό» και «ο ήλιος της δικαιοσύνης» και η ημέρα του Θεού, για την οποία είθε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

Διότι έγινε σαν άνθρωπος αβοήθητος, ταπεινώνοντας τη σάρκα του μέχρι θανάτου, και μάλιστα σταυρικού θανάτου. Ο Ησαΐας αναφέρει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι έγινε «κεφαλή γωνίας», δηλαδή μιας άλλης οικοδομής, αυτής της Εκκλησίας, η οποία είναι θαυμαστή στα μάτια μας.

Και όπως ακριβώς, αν κάποιος πει ότι ο όρος «ζώο» αποδίδεται σε πολλά και διαφορετικά κατά το είδος όντα, δεν θα μπορούσε να ελεγχθεί ότι έχει αποκλίνει από την αλήθεια εάν προέβαινε στην περιγραφή ειδικά του ανθρώπου, ούτε θα τον κατηγορούσε κανείς ότι αστόχησε ως προς την πραγματικότητα, εάν δεν απέδιδε στα πτηνά, στα τετράποδα και στα ένυδρα τον ίδιο ακριβώς ορισμό που διατύπωσε για τον άνθρωπο· έτσι, εφόσον η έννοια που κατανοείται «κατ᾽ επίνοιαν» είναι πολυσχιδής και ποικίλη, δεν θα αποτελούσε αναίρεσή της το να πει κανείς ότι δεν πρόκειται κυρίως για εκείνη την επίνοια με το αιτιολογικό ότι υπάρχει και άλλη, έτσι ώστε, ακόμη κι αν εξεταστεί κάποιο άλλο είδος επίνοιας, ο προηγούμενος ορισμός δεν είναι εσφαλμένος. «Εάν, λοιπόν, κάποιος», λέει, «από τους αποστόλους ή τους προφήτες αποδεικνυόταν ότι χρησιμοποίησε αυτά τα ονόματα για τον Χριστό, το ψεύδος θα είχε κάποια δικαιολογία». Πόση φιλοπονία για τις Γραφές του Θεού μαρτυρούν τα λόγια αυτά για τον συγγραφέα τους! Κανείς από τους προφήτες ή τους αποστόλους δεν ονόμασε τον Κύριο άρτο, ή λίθο, ή πηγή, ή αξίνα, ή φως, ή ποιμένα; Τι λέει, λοιπόν, ο Δαβίδ; Για ποιον λέει «Κύριος ποιμαίνει με», και «Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ πρόσχες»; Άραγε διαφέρει καθόλου το να πει κανείς «ποιμένας» από το «αυτός που ποιμαίνει» και το «Παρά σοι πηγή ζωής»; Άραγε αποδέχεται να αποκαλείται ο Κύριος «πηγή» και «Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες»;

ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΟΝ ΓΕΝΝΗΣΙΝ ΤΗΣ ΠΑΝΥΠΕΡΑΓΝΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΥ ΜΑΡΙΑΣ Κάθε καιρός είναι κατάλληλος για να θέσει κανείς την αρχή μιας σωτήριας πολιτείας. Και δηλώνοντας αυτό, ο μέγας Παύλος έλεγε: «Ιδού καιρός ευπρόσδεκτος· ιδού ημέρα σωτηρίας· ας αποβάλουμε τα έργα του σκότους και ας εργαστούμε τα έργα του φωτός· ας περπατήσουμε με ευσχημοσύνη, όπως την ημέρα», μη λέγοντας ότι ευπρόσδεκτος καιρός για σωτηρία είναι κάποια συγκεκριμένη ώρα ή ημέρα, αλλά ολόκληρος ο χρόνος μετά την επιφάνεια του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Διότι, όπως όταν ανατέλλει στη γη ο αισθητός ήλιος είναι καιρός σωματικής εργασίας για τους ανθρώπους, όπως ακριβώς είπε και ο Δαβίδ: «Ανέτειλε ο ήλιος, και θα εξέλθει ο άνθρωπος για το έργο του και για την εργασία του έως το εσπέρας», έτσι και τώρα που ο ήλιος της δικαιοσύνης εμφανίστηκε σε εμάς με σάρκα, όλος ο καιρός μετά την επιφάνειά του είναι κατάλληλος για πνευματική εργασία. Αυτό δηλώνει και ο ίδιος προφήτης σε άλλο σημείο, όταν, αφού μίλησε για τη δεσποτική παρουσία λέγοντας «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος», πρόσθεσε: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

«Φωνή»: Ονομάζει μεν «σκηνώματα» (σώματα) των αγίων, εννοεί δε και τις εκκλησίες, καθώς σε αυτές οι πιστοί δεν παύουν να υμνούν ακατάπαυστα με αγαλλίαση, καρπωνόμενοι τη δική τους σωτηρία. «Δεξιά»: Όταν εσκύλευσε τον άδη. «Δεξιά»: Όταν ανύψωσε (ανέφερε, ανήγαγε) τον άνθρωπο στον ουρανό. «Δεξιά Κυρίου»: Αφού θεμελίωσε την επαγγελία του Πνεύματος επί της γης. «Ουκ αποθανούμαι»: Ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, όπως είπε ο απόστολος. «Και εκδιηγήσομαι»: Εξηγώντας και διδάσκοντας στους ανθρώπους τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών επί της γης. «Παιδεύων»: Αναφέρεται στο πάθος, όσα δηλαδή όφειλε να πάθει (έπαθε) ο Κύριος, προκειμένου να ελευθερώσει τον άνθρωπο από το πάθος και τη φθορά. «Και τω θανάτω»: Διότι ούτε τον κυρίευσε ο θάνατος· επειδή ήταν ζωή εκ ζωής. «Ανοίξατε»: Τις ευαγγελικές διδασκαλίες, δια των οποίων εισήλθαν τα έθνη και σώθηκαν. «Εισελθών»: Διότι τα έθνη, αφού εισήλθαν από τις πύλες της πίστεως, εξομολογήθηκαν και σώθηκαν. «Αύτη η πύλη»: Αυτή. Ποια; Ο Χριστός. Διότι ο ίδιος είπε: «Εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί· και θα εισέλθει και θα εξέλθει και θα βρει νομή». Και πάλι: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα, ει μη δι' εμού». «Εξομολογήσομαι»: Αφού σώθηκε ο άνθρωπος και εξομολογήθηκε, δοξάστηκε. «Και εγένου»: Στον άνθρωπο ο Χριστός έγινε σωτηρία, λυτρώνοντάς τον από την πλάνη των ειδώλων. «Λίθον»: Τον Χριστό οι Ιουδαίοι, ως άτεχνοι οικοδόμοι.

Διότι, αφού βρήκαν τον λίθο που είναι πολυτιμότερος από όλη την κτίση, τον απέρριψαν σαν άτεχνοι οικοδόμοι. «Ούτος εγενήθη». Κάθε γωνία αποτελεί το στήριγμα και την ευπρέπεια ενός οίκου· έτσι και ο Χριστός τοποθετείται ως κεφαλή κάθε δύναμης. Διότι ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού. Και αναφέρομαι στη σάρκα, η οποία είναι ο λίθος που αποδοκιμάστηκε. «Παρά Κυρίου». Αυτή. Ποια; Η σάρκα του Χριστού, την οποία οικοδόμησε από την Μαρία. Διότι αυτή θαυμάζεται και στους ουρανούς και στη γη ως μυστήριο του Θεού. «Αύτη η ημέρα». Αυτή. Ποια; Εκείνη κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι κατ' αυτήν ανέπλασε τον Αδάμ. Αυτή λοιπόν η ημέρα είναι ένδοξη, μεγάλη και θαυμαστή από όλη την κτίση, και από τα επουράνια και από τα επίγεια. «Αγαλλιασώμεθα». Διότι σε αυτήν έπρεπε να αγάλλονται και να ευφραίνονται και τα επουράνια και τα επίγεια, επειδή σε αυτήν ελευθερώθηκε από τα δεινά σύμπασα η κτίση. «Ω Κύριε». Ο λόγος αυτός εκφράζει έκπληξη και επίκληση. Αποτελεί φωνή θάμβους και ενέργειας του ανθρώπου που προκαλείται μπροστά στο θαύμα και σπεύδει να κατευοδωθεί. «Ευλογημένος». Προβλέποντας την παρουσία του Κυρίου ο προφήτης αναφωνούσε. «Ευλογήκαμεν». Ποιου οίκου; Εκείνου στον οποίο κατοίκησε ο Θεός Λόγος, όπως ηθέλησε και όπως βουλήθηκε· δι' αυτού ευλογήθηκε και σώθηκε το ανθρώπινο γένος. «Θεός Κύριος». Ο Θεός που γεννήθηκε από την Παρθένο· αυτός ανέτειλε σε εμάς τη δική του χάρη. «Συστήσασθε». Δηλαδή την εορτή της χαράς, αυτήν να παραδώσετε στις επόμενες γενεές.

Γι' αυτό ακριβώς, λέει, «Σας ευλογήσαμε», επειδή απολαύσατε τέτοια δωρεά· το οποίο έλεγε και ο Χριστός: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά κλαδιά». Τη φράση «εν τοις πυκάζουσιν» την έθεσε αντί του «πεπυκνωμένοις»· διότι το «πεπυκασμένον» το ονομάζουν «πεπυκνωμένον» και οι συγγραφείς που βρίσκονται εκτός της δικής μας παραδόσεως. «Θεός μου είσαι εσύ, και θα σε δοξολογήσω». Σε ποιον όμως τα λέει αυτά, παρά στον Κύριο που φανερώθηκε πιο πάνω; Σε Αυτόν που τον γλίτωσε από τη θλίψη, σε Αυτόν που ταπείνωσε τους εχθρούς του, σε Αυτόν που ύψωσε τον λίθο που απορρίφθηκε από τους οικοδόμους, σε Αυτόν που κατευόδωσε και έσωσε αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν. «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός». Από εκεί από όπου άρχισε ο Προφήτης τη μελωδία του παρόντος ψαλμού, με το ίδιο έθεσε σε αυτόν και το τέλος, για να διαφυλάξουμε τη δοξολογία καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Τέτοια είναι η οδός της μοιχαλίδας, η οποία, όταν αμαρτήσει, αφού νιφτεί λέει ότι δεν έπραξε τίποτα άτοπο· τέτοια είναι η διαγωγή της Εκκλησίας που πιστεύει στον Χριστό, η οποία, αφού πόρνευσε με τα είδωλα, τα αποτάχθηκε μαζί με τον διάβολο και, αφού ξεπλύθηκε από τις αμαρτίες και έλαβε άφεση, λέει ότι δεν έπραξε τίποτα άτοπο. «Από τρία τινάζεται η γη», από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. «Και το τέταρτο δεν μπορεί να το αντέξει», την έσχατη επιφάνεια του Σωτήρος. «Εάν δούλος γίνει βασιλιάς», ο Ισραήλ, ο οποίος έγινε δούλος στην Αίγυπτο και βασίλευσε στη γη της επαγγελίας. «Και άφρονας εάν χορτάσει από τροφές», αφού έλαβε τη γη έτοιμη και έφαγε και χόρτασε, κλώτσησε. «Και δούλη εάν διώξει την κυρία της», η κυριοκτόνος συναγωγή που σταύρωσε τη σάρκα του Χριστού έξω από την πύλη. «Και μισητή γυναίκα εάν τύχει καλού άνδρα», η εξ εθνών Εκκλησία του Χριστού. «Τέσσερα είναι τα ελάχιστα πάνω στη γη, αλλά αυτά είναι σοφότερα των σοφών· τα μυρμήγκια, τα οποία δεν έχουν δύναμη, ετοιμάζουν την τροφή τους το καλοκαίρι», τα έθνη, δια της πίστεως στον Χριστό, ετοιμάζουν για τον εαυτό τους την αιώνια ζωή με τα αγαθά έργα. «Και οι χοιρογρύλλιοι, έθνος όχι ισχυρό, έφτιαξαν στους βράχους τις κατοικίες τους», τα έθνη έχουν οικοδομηθεί πάνω στην «πνευματική πέτρα, τον Χριστό», «η οποία έγινε κεφαλή γωνίας».

Την έσχατη επιφάνεια του Σωτήρος. «Εάν ο δούλος γίνει βασιλιάς». Ο Ισραήλ, που έγινε δούλος στην Αίγυπτο και βασίλευσε στη γη της επαγγελίας. «Και εάν ο άφρων χορτάσει με φαγητά». Έχοντας λάβει έτοιμη τη γη, και αφού έφαγε και χόρτασε, κλώτσησε. «Και εάν η δούλη διώξει την κυρία της». Η κυριοκτόνος συναγωγή που σταύρωσε τη σάρκα του Χριστού έξω από την πύλη. «Και εάν μισητή γυναίκα βρει καλό άνδρα». Η από τα έθνη Εκκλησία του Χριστού. «Τέσσερα είναι τα ελάχιστα πάνω στη γη, αλλά αυτά είναι σοφότερα των σοφών: τα μυρμήγκια, τα οποία δεν έχουν δύναμη, ετοιμάζουν την τροφή τους το καλοκαίρι». Τα έθνη, μέσω της πίστης στον Χριστό, ετοιμάζουν για τον εαυτό τους την αιώνια ζωή μέσα από αγαθά έργα. «Και οι χοιρογρύλλιοι, έθνος όχι ισχυρό, έφτιαξαν τους οίκους τους μέσα σε βράχους». Τα έθνη έχουν οικοδομηθεί πάνω στην πνευματική πέτρα, τον Χριστό, η οποία «έγινε ακρογωνιαίος λίθος». «Αβασίλευτη είναι η ακρίδα, και όμως εκστρατεύει με ένα παράγγελμα με ευταξία». Αβασίλευτα ήταν τα έθνη, διότι εξουσιάζονταν από την αμαρτία, τώρα όμως, έχοντας πιστέψει στον Θεό, στρατεύονται στην επουράνια στρατεία. «Ο ασκαλαβώτης, στηριζόμενος στα χέρια του και όντας ευάλωτος, αυτός κατοικεί σε οχυρώματα βασιλέων». Ο ληστής, με την έκταση των χεριών στηριζόμενος στον σταυρό του Χριστού, κατοικεί στον Παράδεισο, στο οχύρωμα των δύο βασιλέων [του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος]. «

«Και για την πέτρα του Αδάμαντα», αναφέρει, «μιλάει· διότι αυτός», λέει, «είναι ο Αδάμας, 'ο ακρογωνιαίος λίθος', 'αυτός που έγινε η κεφαλή της γωνίας' —επειδή στο κεφάλι βρίσκεται ο εγκέφαλος που δίνει τα χαρακτηριστικά, η ουσία των πάντων, 'από τον οποίο κάθε πατριά' λαμβάνει τα χαρακτηριστικά της· —'τον οποίο'», λέει, «'τοποθετώ' —δηλαδή τον Αδάμαντα— 'στα θεμέλια της Σιών'». Αυτό το λέει, αναφέρει, αλληγορώντας τη δημιουργία του ανθρώπου· διότι ο Αδάμας που τοποθετείται είναι 'ο εσωτερικός άνθρωπος', και 'τα θεμέλια της Σιών' είναι τα δόντια, όπως ακριβώς, λέει, και ο Όμηρος αναφέρει το «φράγμα οδόντων», δηλαδή το τείχος και το χαράκωμα μέσα στο οποίο βρίσκεται ο εσωτερικός άνθρωπος, αυτός που εξέπεσε από εκεί, από τον αρχάνθρωπο ή τον άνωθεν Αδάμαντα, «εκείνος που αποκόπηκε χωρίς χέρια» να τον κόψουν και κατήλθε στο πλάσμα της λήθης, το χωματένιο, το «οστράκινο». Και», λέει, «όσον αφορά το ότι οι ψυχές τον ακολουθούσαν βγάζοντας τριγμούς —δηλαδή ακολουθούσαν τον Λόγο—, λέει τα εξής: 'έτσι αυτές πορεύονταν μαζί βγάζοντας τριγμούς, και τις οδηγούσε —δηλαδή ηγείτο αυτών— ο απονήρευτος Ερμής μέσα από σκοτεινά μονοπάτια' —δηλαδή, λέει, στους αιώνιους τόπους που είναι απαλλαγμένοι από κάθε κακία. —Και πού, λέει, πήγαν; 'Προσπέρασαν τα ρεύματα του Ωκεανού και τον Λευκάδα βράχο, καθώς και τις πύλες του Ήλιου και τη χώρα των ονείρων'. Αυτός, λέει, είναι ο Ωκεανός, η γένεση των θεών και η γένεση των ανθρώπων, που περιστρέφεται διαρκώς λόγω της παλίρροιας, πότε προς τα πάνω και πότε προς τα κάτω».

497. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΥΡΙΛΛΟ. Στο χωρίο, «Λίθον τον οποίο απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες.» Με τον τρόπο που ένας ακρογωνιαίος λίθος αποτελεί σύνδεσμο δύο τοίχων, συνδέοντας αμφότερους σε αδιαίρετη ένωση· έτσι και η ένσαρκη οικονομία του Δεσπότη μας, συνάπτοντας τους δύο λαούς της οικουμένης και συναρμολογώντας τους σε ένα σώμα και ένα πνεύμα, έγινε κεφαλή της γωνίας, διαφυλάσσοντας ασάλευτη την ένωση με τη δική της μεσιτεία.

βʹ. Ποιος είναι αυτός ο λίθος; Άκουσε τον Ησαΐα που λέει: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου· και καθένας που πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί. Αλλά δεν μιλάει μόνο ο Ησαΐας για αυτόν τον λίθο, αλλά και ο Δαβίδ προφητεύει: Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας. Από τον Κύριο έγινε αυτό, και είναι θαυμαστό στα μάτια μας.

Είναι όμως ανάγκη να τον εξετάσουμε εμείς ολόκληρο, έστω και αν το μεσαίο τμήμα του περιέχει πλούσιο προφητικό στοιχείο. Διότι εδώ έχει ειπωθεί: «Ο λίθος τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος». Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Χριστός στους Ιουδαίους, πιο αινιγματικά βέβαια (διότι έβραζαν ακόμη από τον θυμό τους, και δεν ήθελε να τον αναζωπυρώσει· διότι «συντετριμμένο καλάμι δεν θα τσακίσει και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει»), ωστόσο όμως το είπε. Αλλά ας καταπιαστούμε εμείς με τον ψαλμό από την αρχή του, όπως ακριβώς προείπαμε.

Διότι δεν είναι κάθε λίθος κατάλληλος για γωνία, αλλά ο πλέον δοκιμασμένος και εκείνος που δύναται να συνδέσει τους τοίχους και από τις δύο πλευρές. Αυτό, λοιπόν, που λέγει ο Προφήτης είναι το εξής: ότι εκείνος που αποδοκιμάσθηκε από τους Ιουδαίους και εξουθενώθηκε, αναδείχθηκε τόσο θαυμαστός, ώστε όχι μόνον να συγκροτήσει την οικοδομή, αλλά και να συνδέσει δύο τοίχους.

Αυτό έχει γίνει και παλαιότερα ως τύπος. Διότι ο Αβραάμ έγινε πατριάρχης και των δύο, και όσων βρίσκονταν στην ακροβυστία και όσων είχαν την περιτομή· αλλά εκείνο μεν συνέβη προτυπωτικά, τούτο δε στην πραγματικότητα. Αυτός έγινε κεφαλή γωνίας· δηλαδή, συνέδεσε και τα δύο έθνη. «Από τον Κύριο έγινε αυτή». Τι σημαίνει: «Από τον Κύριο έγινε αυτή»;

Ωδή τρίτη. Τον λίθον, τον οποίον αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες. Θα ψάλλω στον Κύριο πάντοτε έλεος και κρίση, θα προσφέρω στον Θεό μου θυσία αινέσεως, διότι εισάκουσε τη φωνή της δεήσεώς μου μέσω της μάρτυρός του και ανόρθωσε εμένα τον παραλελυμένο.

Ωδή τρίτη. Τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες. Χαίρε, η πρόξενος της χαράς στο ανθρώπινο γένος, χαίρε, η απαλλαγή και η λύση της λύπης, ο ευρύχωρος τόπος της αδιάκοπης χαράς, εσύ που μέσω αγγέλου έλαβες και τώρα τα μηνύματα της χαράς.

Νομίζω, λοιπόν, ότι, όπως ακριβώς έως έναν βαθμό ο Σολομών υπήρξε τύπος του Χριστού του Θεού, έτσι και ο Οζίας ήταν έως έναν βαθμό τύπος του Σωτήρα. Διότι το όνομα του Οζία, μεταφραζόμενο στην ελληνική γλώσσα, σημαίνει «ισχύς Θεού», και φυσική ισχύς και ενυπόστατη δύναμη του Θεού και Πατέρα είναι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος έγινε λίθος ακρογωνιαίος, εννοώ της Εκκλησίας. Διότι, όπως ακριβώς η γωνία συνδέει από μόνη της δύο τοίχους μεταξύ τους, έτσι και η Εκκλησία του Θεού γίνεται η ένωση των δύο λαών, αυτού που προέρχεται από τα έθνη και αυτού από τους Ιουδαίους, έχοντας ως σύνδεσμο τον Χριστό, ο οποίος οικοδομεί τους πύργους στην Ιερουσαλήμ, εννοώ την «όραση της ειρήνης», τους θείους και ακαθαίρετους πρώτους λόγους των δογμάτων περί της θεότητας, δηλαδή τα οχυρώματα, και πάνω στην πύλη της γωνίας τους λόγους των δογμάτων περί της σαρκώσεως. Διότι πύλη και θύρα της Εκκλησίας είναι πάλι ο Ίδιος που λέει «εγώ είμαι η θύρα», η πύλη που έχει τους πύργους, δηλαδή τα οχυρώματα των θείων δογμάτων περί της σαρκώσεως· μέσω των οποίων φρουρούμενοι, όσοι θέλουν να πιστεύουν ορθά πρέπει να πραγματοποιούν την είσοδό τους στη γωνία, εννοώ την Εκκλησία.

Απόκριση. Νοητός Δαβίδ είναι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο λίθος τον οποίο εξουθένωσαν αποδοκιμάζοντάς τον οι οικοδομούντες ιερείς των Ιουδαίων και οι άρχοντες, ο οποίος έγινε κεφαλή γωνίας, δηλαδή της Εκκλησίας. Διότι γωνία είναι η Εκκλησία, σύμφωνα με τη Γραφή.

Οι άρχοντες των Ιουδαίων όμως, ως αδαείς «οικοδόμοι», αφού αγνόησαν τη χρησιμότητα του «λίθου» «και τον αποδοκίμασαν», δηλαδή τον εξουθένωσαν και τον απώθησαν, και παρά τη θέλησή τους, «αυτός έγινε κεφαλή γωνίας» της εκκλησίας των εθνών, όπως, λέει, ως εκλεκτός λίθος. Διότι, αφού τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» μιας μεγάλης οικοδομής, «αυτός ο λίθος, τον οποίο αποδοκίμασαν» οι Ιουδαίοι, συνδέει και καλλωπίζει ολόκληρη την οικοδομή. Τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» της θεόκλητης εκκλησίας «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». «Από τον Κύριο», λέει, «έγινε αυτή», δηλαδή, με την πατρική ευδοκία ο Υιός οικοδόμησε αυτή τη θεόκλητη εκκλησία «και είναι θαυμαστή στα μάτια» των προφητών, των δικαίων και όλων των θεοφιλών. Και «Αυτή είναι η ημέρα την οποία όρισε ο Κύριος» προ των αιώνων, η ημέρα της αναστάσεως του Χριστού, «ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν» με σωτήρια ευφροσύνη. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά» και σκιερά φυτά, «μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Ο Θεός πρόσταξε τον Μωυσή να κατασκευάσει σχήματα κεράτων γύρω από τα άκρα του θυσιαστηρίου, στα οποία ο αρχιερέας, βουτώντας τα δύο του δάχτυλα στο αίμα των θυσιών, το τοποθετούσε για τον εξιλασμό εκείνων που προσέφεραν τις θυσίες, τα οποία ήταν τύποι και σκιές του αληθινού θυσιαστηρίου και του αίματος του Χριστού, μέσω του οποίου επιτελείται ο εξιλασμός των αμαρτιών μας.

Διότι ποιος, βλέποντας και ακούγοντας αυτά με σύνεση, δεν δοξάζει τον Κτίστη, επειδή μέσω της ομορφιάς και του μεγαλείου των κτισμάτων Του συγκάλεσε ολόκληρη τη φύση μας προς τη δική Του θεογνωσία; Και ποιος εξαιτίας αυτών των λίθων δεν θα θυμηθεί εκείνον τον λίθο, «τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι», και ο οποίος έγινε «κεφαλή γωνίας» «και είναι θαυμαστός στα μάτια μας», και ο οποίος, αφού αποδείχθηκε ανώτερος και πιο δραστικός από τους προαναφερθέντες δώδεκα λίθους, απομάκρυνε κάθε αδυναμία και ασθένεια των ψυχών και των σωμάτων;

Δεν εννοώ το σάρδιο και το τοπάζιο, ούτε το σμαράγδι και τον άνθρακα, ούτε το ζαφείρι και τον ίασπι, ούτε τον υάκινθο και τον αχάτη, ούτε τον αμέθυστο και τον χρυσόλιθο ή το βηρύλλιο και το ονύχιο, στα οποία χαίρονται οι φιλόυλοι, αλλά εννοώ τον Πέτρο και τον Παύλο, τον Λουκά και τον Ματθαίο και τον Μάρκο, τον Ιωάννη, τον Ανδρέα μαζί και τον Θωμά, τον Βαρθολομαίο και τον Σίμωνα, τον Ιάκωβο και τον Φίλιππο, την έμψυχη δωδεκάδα των εκλεκτών λίθων, από τους οποίους κηρύχθηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, «τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι» κακώς, δηλαδή οι Ιουδαίοι και οι Φαρισαίοι, «ο οποίος και έγινε κεφαλή γωνίας» έχοντας συνδέσει, συναρμόσει και διακοσμήσει καλά τον οίκο του, δηλαδή την Εκκλησία, «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας» «και πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της».

Πες λοιπόν εσύ πρώτος, θείε Δαβίδ, τι αρμόζει στον παρόντα οίκο του Θεού; «Στον οίκο σου», λέει, «αρμόζει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών». Πες μας, ποια αγιότητα άραγε εννοείς ότι αρμόζει στον οίκο του Κυρίου; Αυτή που προέρχεται από την άμωμη θυσία, λέει, του Χριστού, του αμνού του Θεού, η θυσία του οποίου αρμόζει και στον παρόντα οίκο του Κυρίου, μέσω της οποίας αγιάζονται τα πλήθη των πιστών «εις μακρότητα ημερών». Και πάλι: «Ο λίθος, τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας».

Οι τυφλοί, λέγει, και αδαείς οικοδόμοι, αφού αγνόησαν τον πιο πολύτιμο και χρήσιμο λίθο, τον αποδοκίμασαν, δηλαδή θεωρώντας τον ακατάλληλο τον εξουθένωσαν, τον απέρριψαν και τον απέβαλαν. Αυτός όμως, κατά την ευδοκία του Κυρίου Πατρός, «έγινε κεφαλή γωνίας» της εξ εθνών Εκκλησίας του (και είναι θαυμαστός στα μάτια όσων μπορούν να βλέπουν) όχι απλώς ως ακρογωνιαίος λίθος που διακοσμεί την κορυφή της γωνίας, αλλά και ως εκείνος που συνδέει ολόκληρο τον οίκο της Εκκλησίας του και τον συγκρατεί άπτωτο.

Αλλά ας επιστρέψει πάλι ο λόγος μου σε όσα ειπώθηκαν λίγο πριν. Επειδή ο Θεός σε βρήκε σαν άλλο πολυόμματο Χερουβείμ ή και σαν πύρινη ρομφαία, εσένα που είσαι θεοειδής στη μορφή, όπως δηλώνει και το όνομά σου, και που παρατηρείς με ευελιξία ταυτόχρονα και τα μπροστά και τα πίσω, και τους μεν αλλοεθνείς τους αντιμετωπίζεις κατά πρόσωπο, ενώ σε όσους δεν είναι τέτοιοι προσφέρεις τα νώτα και τους δέχεσαι κοντά σου, σου κληροδοτεί την κυριαρχία της βασιλείας ως διοίκηση ενός άλλου, νεόφυτου παραδείσου. Τότε που και εκείνος ο σαν τον Κρόνο ανόητος άνδρας, ορμώντας να σε καταβροχθίσει, κατάπιε χωρίς να το καταλάβει μια πέτρα στον λαιμό του, την οποία εκείνος και όσοι μαζί με αυτόν οικοδομούσαν την τυραννίδα αποδοκίμασαν, ο Θεός όμως την τοποθέτησε ως ακρογωνιαίο λίθο. Επομένως, όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπων, αλλά πέφτοντας ορμητικά από ψηλά, συνέτριψες τη στήλη της αντίθεης τυραννίδας.