Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:24

Ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Ευφροσύνη εδώ εννοεί την πνευματική, τη νοερή, εκείνη της διανοίας. Ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν, διότι επιτύχαμε τόσα αγαθά. Διότι και τούτο δεν αποτελεί μικρό κατόρθωμα, το να χαίρεται κανείς για τα αγαθά, το να σκιρτά, το να ευφραίνεται, το να δέχεται με ευχαρίστηση τις ευεργεσίες του Θεού.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Η. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. —Περί αγαθής ημέρας. «Αυτή είναι η ημέρα που έκανε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν.» «Σε ημέρα αγαθοσύνης, ζήσε μέσα στο αγαθό.» «Σε αγαθή ημέρα, επέρχεται λήθη των κακών.» «Μην υστερήσεις από μία αγαθή ημέρα.» ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. —Περί κακής ημέρας. «Σε ημέρα κακών δεν θα υπάρξει μνήμη των αγαθών.» «Μη μεριμνήσετε για την αύριο. Διότι η αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά της. Αρκετή είναι στην κάθε ημέρα η δική της κακία.»

Τέτοιο ήταν και το συμπόσιο του Ηρώδη· εισήλθε η Ηρωδιάδα και χόρεψε, και απέκοψε το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή, και κληρονόμησε τα καταχθόνια του άδη. Όσοι, λοιπόν, αγαπούν τον χορό, έχουν το ίδιο μερίδιο με εκείνην. Αλίμονο σε εκείνους που την Κυριακή παίζουν κιθάρα ή εργάζονται. Διότι η ημέρα αυτή δόθηκε για την ανάπαυση των μισθωτών εργατών και των δούλων. Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Εισέρχεται ο μισθωτός στο σπίτι σου και προσφέρει τον ώμο του στις εργασίες σου. Συντρίβεται με ιδρώτα και κάματο, και εσύ δεν του επιτρέπεις ούτε να αναπνεύσει.

Αυτό το πάθος, όπως είπα, το καταργεί μόνο η χάρη του βαπτίσματος και η διαγωγή σύμφωνα με την υπακοή στις εντολές του Θεού. Συνεπώς, για τον γραπτό νόμο που συντηρεί αυτό το πάθος, μεταμέλεται ο Θεός που τον έχρισε βασιλιά του Ισραήλ και μεταφέρει την εξουσία της βασιλείας και τη δίνει στον Δαβίδ, δηλαδή στον ευαγγελικό και πνευματικό νόμο, τουτέστιν στον γιο του Ιεσσαί· το δε Ιεσσαί ερμηνεύεται 〈ποίηση του Θεού〉. Επομένως, το άγιο Ευαγγέλιο τυγχάνει να είναι γέννημα της ποιήσεως, δηλαδή της μέσω της σάρκας αυτουργίας του Θεού, η οποία κατέχει τη βασιλεία στους απείρους αιώνες, σύμφωνα με την οποία έχουμε ακατάλυτη την αγαλλίαση και την ευφροσύνη, εφόσον πρόκειται για ημέρα ανέσπερη και ατελεύτητη. Διότι λέει: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιασθούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν», ονομάζοντας ημέρα την ευαγγελική χάρη ή το ίδιο το μυστήριο Εκείνου που εποίησε αυτή τη χάρη, εντός του οποίου επιθυμεί όλοι εμείς, κατά τον θείο απόστολο, να περιπατούμε ευσχημόνως όπως σε ημέρα γνώσεως και αληθείας. Διότι ο Χριστός είναι ημέρα αΐδιου φωτός, στον οποίο οφείλουν όλοι όσοι πίστεψαν σε αυτόν να πολιτεύονται καλώς μέσω της ευσχημοσύνης των αρετών. Διότι Αυτός είναι ο μόνος που δημιουργήθηκε χωρίς σπορά από τον Θεό ως προς τη σάρκα, και που καινοτόμησε τους νόμους των φυσικών θεσμών, και ο οποίος έχει ετοιμαστεί ενώπιον όλων των λαών, και είναι φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού του Ισραήλ.

Οι άρχοντες των Ιουδαίων όμως, ως αδαείς «οικοδόμοι», αφού αγνόησαν τη χρησιμότητα του «λίθου» «και τον αποδοκίμασαν», δηλαδή τον εξουθένωσαν και τον απώθησαν, και παρά τη θέλησή τους, «αυτός έγινε κεφαλή γωνίας» της εκκλησίας των εθνών, όπως, λέει, ως εκλεκτός λίθος. Διότι, αφού τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» μιας μεγάλης οικοδομής, «αυτός ο λίθος, τον οποίο αποδοκίμασαν» οι Ιουδαίοι, συνδέει και καλλωπίζει ολόκληρη την οικοδομή. Τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» της θεόκλητης εκκλησίας «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». «Από τον Κύριο», λέει, «έγινε αυτή», δηλαδή, με την πατρική ευδοκία ο Υιός οικοδόμησε αυτή τη θεόκλητη εκκλησία «και είναι θαυμαστή στα μάτια» των προφητών, των δικαίων και όλων των θεοφιλών. Και «Αυτή είναι η ημέρα την οποία όρισε ο Κύριος» προ των αιώνων, η ημέρα της αναστάσεως του Χριστού, «ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν» με σωτήρια ευφροσύνη. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά» και σκιερά φυτά, «μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Ο Θεός πρόσταξε τον Μωυσή να κατασκευάσει σχήματα κεράτων γύρω από τα άκρα του θυσιαστηρίου, στα οποία ο αρχιερέας, βουτώντας τα δύο του δάχτυλα στο αίμα των θυσιών, το τοποθετούσε για τον εξιλασμό εκείνων που προσέφεραν τις θυσίες, τα οποία ήταν τύποι και σκιές του αληθινού θυσιαστηρίου και του αίματος του Χριστού, μέσω του οποίου επιτελείται ο εξιλασμός των αμαρτιών μας.

Εισέλθετε, λοιπόν, όλοι στη χαρά του Κυρίου μας· και οι πρώτοι και οι δεύτεροι, λάβετε τον μισθό σας. Όσοι νηστέψατε και όσοι δεν νηστέψατε, ευφρανθείτε σήμερα, λέγοντας και σκιρτώντας μαζί με τον Δαβίδ: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

Όταν δε μπήκε μέσα, ο Λεόντιος απελευθέρωσε όλους τους φυλακισμένους και, αφού τους όπλισε, όρμησε προς τον λεγόμενο Φόρο. Και από εκεί, διασκορπίζοντάς τους σε όλα τα μέρη της πόλης, διέταξε να φωνάζουν δυνατά ώστε όλοι οι Χριστιανοί να προσέλθουν στον ιερό ναό της Αγίας Σοφίας. Εξαιτίας αυτού, όλο το πλήθος θορυβημένο συγκεντρωνόταν με σπουδή προς τον λουτήρα της εκκλησίας. Εκείνος, μαζί με τους μοναχούς και άλλους φίλους, έρχεται προς τον Καλλίνικο, τον τότε ιεράρχη της πόλης, και τον αναγκάζει να κατέβει και να φωνάξει προς τον λαό: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος». Το δε πλήθος αποδοκίμαζε τον Ιουστινιανό. Και έτσι όλοι πήγαν στον χώρο του ιπποδρόμου. Όταν ξημέρωσε η ημέρα, βγάζουν τον Ιουστινιανό μπροστά τους. Και ενώ το πλήθος φώναζε να περάσει ο βασιλιάς από σπαθί, ο Λεόντιος, σεβόμενος το αίμα του λόγω της αγάπης προς τον πατέρα του, Κωνσταντίνο, αφού του έκοψε τη γλώσσα και τη μύτη, τον εξόρισε στην πόλη Χερσώνα, έχοντας ήδη διανύσει το δέκατο έτος της βασιλείας του. Ο δε Λεόντιος αναγορεύεται βασιλιάς από το πλήθος. Τον Στέφανο τον ευνούχο και τον Θεόδοτο τον μοναχό, εξαιτίας των κακώσεων που υπέφερε ο λαός από αυτούς, και παρά τη θέληση του βασιλιά, τους συνέλαβαν, τους κρέμασαν από τα πόδια με σκοινιά, τους έσυραν προς τη λεγόμενη αγορά του Βοός και τους παρέδωσαν στη φωτιά. Και έτσι είχαν τα πράγματα στην Κωνσταντινούπολη.

Όταν μπήκε μέσα ο Λεόντιος, ελευθέρωσε όλους τους φυλακισμένους, τους όπλισε και όρμησε προς τον λεγόμενο Φόρο. Από εκεί τους διέταξε να σκορπιστούν σε όλα τα μέρη της πόλης και να φωνάζουν δυνατά ώστε όλοι οι Χριστιανοί να πάνε στον ιερό ναό της Αγίας Σοφίας. Εξαιτίας αυτού, όλο το πλήθος αναστατώθηκε και συγκεντρώθηκε βιαστικά προς τον λουτήρα της εκκλησίας. Αυτός δε, μαζί με τους μοναχούς και άλλους φίλους του, πηγαίνει προς τον Καλλίνικο, ο οποίος ήταν τότε ιεράρχης της πόλης, και τον αναγκάζει να κατέβει και να φωνάξει προς τον λαό: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος». Το δε πλήθος αποδοκίμαζε τον Ιουστινιανό. Και έτσι όλοι πήγαν στον χώρο του ιπποδρόμου. Όταν ξημέρωσε, βγάζουν τον Ιουστινιανό μπροστά τους. Και ενώ το πλήθος φώναζε να περάσει ο βασιλιάς από σπαθί, ο Λεόντιος, λυπούμενος το αίμα του εξαιτίας της αγάπης του προς τον πατέρα του Κωνσταντίνο, του έκοψε τη γλώσσα και τη μύτη και τον εξόρισε στην πόλη της Χερσώνας, αφού είχε ήδη διανύσει το δέκατο έτος στη βασιλεία. Ο Λεόντιος ανακηρύσσεται βασιλιάς από το πλήθος. Τον ευνούχο Στέφανο και τον μοναχό Θεόδοτο, εξαιτίας των κακών που είχαν υποστεί από αυτούς, τους συνέλαβαν, ακόμη και παρά τη θέληση του βασιλιά, τους κρέμασαν από τα πόδια με σχοινιά, τους έσυραν προς τη λεγόμενη αγορά του Βοός και τους παρέδωσαν στη φωτιά. Και έτσι είχαν τα πράγματα στην Κωνσταντινούπολη.

Με όλα αυτά τα εδέσματα και τα καρυκεύματα, λοιπόν, ω άνδρες, η σύναξή μας και το συμπόσιο ολοκληρώνεται με εύοσμα κρασιά, έχοντας ως συνδαιτυμόνες αθανάτους προερχόμενους από θνητούς, και τις ουράνιες δυνάμεις εκ των νόων, και ως μελωδούς και ψάλτες, με κιθάρα και με αυλούς των οργάνων του Πνεύματος, τον Δαβίδ, τον Σολομώντα και τον θεόληπτο Κοσμά. Τον μεν πρώτο, να ψάλλει θεσπέσια με κιθάρα και ήχο και να λέει τα εξής: «Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν», και «διότι ετοίμασε τράπεζα ενώπιόν μας, άλειψε με έλαιο τα κεφάλια μας και το ποτήριό Του μας μεθά σαν το πλέον άριστο»· τον δε δεύτερο, με σάλπιγγα και με τους αυλούς του Πνεύματος να αναφωνεί και να λέει: «Η σοφία του Θεού, αν και είναι μία, τα πάντα δύναται και, παραμένοντας στον εαυτό της, τα πάντα ανακαινίζει, και μεταβαίνοντας από γενιά σε γενιά σε όσιες ψυχές, δημιουργεί φίλους του Θεού και προφήτες»· τον δε τρίτο, να μελωδεί γλυκύφωνα και να λέει τα εξής: «Μυσταγωγώντας τους φίλους της, η όντως σοφία του Θεού ετοιμάζει την ψυχοτρόφο τράπεζα, και κερνά στους πιστούς κρατήρα αμβροσίας. Ας προσέλθουμε με ευσέβεια και ας αναφωνήσουμε.»

Για τον λόγο αυτό έπρεπε να παραχωρηθεί στους ανθρώπους τόπος για έργα και χρόνος για αγώνες, αφού ήδη έλαβαν μέσω των μυστηρίων την ιδιότητα του τέλειου άνδρα, και έχουν τη δυνατότητα να επιτελούν το έργο που αρμόζει στη φύση τους, και εφόσον ανέτειλε η ημέρα «την οποία έκαμε ο Κύριος», να μην κοιμούνται πλέον, αλλά να προχωρούν στα έργα· και, όπως λέει ο Δαβίδ, «να εξέλθει ο άνθρωπος στο έργο του και στην εργασία του έως το εσπέρας».

Άνθισε η έρημος σαν κρίνο, Κύριε. Αφού εξήγαγες με ανδρεία τους δεσμώτες, Κύριε, με την κάθοδό σου κάτω από τη γη, εθανάτωσες με τον θάνατό σου τον αλαζόνα όφι που προκαλούσε πικρία. Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο οικτίρμων Κύριος· αγαλλόμενοι με πνεύμα και καρδιά, ας ευφρανθούμε και ας πανηγυρίσουμε σε αυτήν.

Αυτή είναι η ημέρα μας την οποία όντως δημιούργησε ο Κύριος, επιτελώντας σε αυτήν ένδοξα και άρρητα. Ας ευφρανθούμε σε αυτήν και ας ανακράξουμε με δυνατή φωνή: Εσύ θυσιάστηκες ως το σεβάσμιο Πάσχα μας, Κύριε. Γιατί αναζητάτε με μύρα το πολύτιμο μύρο; Αφού αφαίρεσε τη δυσωδία του Άδη, μετέδωσε την απελευθέρωση στους δεσμώτες, και αναστήθηκε με δόξα. «Γεμίστε με χαρά», αναφώνησε στις γυναίκες ο άγγελος που άστραφτε στο μνήμα.

Έλα και κρούσε την κινύρα του Δαβίδ λέγοντας, ας συγκροτήσουμε εορτή αλαλάζοντας από χαρά· αυτή είναι η ημέρα της αναστάσεως την οποία εποίησε ο Δεσπότης Κύριος. Χαίρε, ευλογημένη θεοχαρίτωτη, μαζί σου είναι ο Δεσπότης, αυτός που κατήργησε τον θάνατο και απάλλαξε τον άνθρωπο από την κατάρα, Δέσποινα Μητροπάρθενε, δια της δικής σου μεσιτείας.

Τώρα εβασίλευσε ο Κύριος, καταβάλλοντας με δύναμη την πικρή εξουσία του τυράννου, και σκυλεύοντας φανερά τα βασίλεια του άδη, και εξάγοντας τους απ' αιώνος δεσμίους, οι οποίοι κραυγάζουν: Δόξα, Δέσποτα, στη δύναμή σου. Αυτή, όπως αναφωνεί ο Δαβίδ στους Ψαλμούς, είναι αληθινά η φωταυγής ημέρα του Πάσχα, την οποία εποίησε ο Θεός των πάντων. Ας πανηγυρίσουμε με αγαλλίαση μαζί με τις ουράνιες τάξεις και ας δοξολογήσουμε τον Χριστό.

Ας εορτάσουμε με ευφροσύνη και με σωφροσύνη· διότι αυτή είναι αληθινά η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν· ας κηρύξουμε την ανάσταση του Σωτήρος, ή μάλλον ας διαλαλήσουμε τη δική μας σωτηρία· ας κηρύξουμε την ανάμνηση της σωτήριας ημέρας· ας κηρύξουμε τη νέκρωση του διαβόλου, την αιχμαλωσία των ακάθαρτων δαιμόνων, τη σωτηρία των Χριστιανών, την ανάσταση των νεκρών· διότι δια της αναστάσεως του Χριστού σβήνει μεν η γέενα του πυρός, ο ακοίμητος σκώληκας πεθαίνει, ο άδης ταράζεται, ο διάβολος πενθεί, η αμαρτία νεκρώνεται, τα πονηρά πνεύματα διώκονται, οι επίγειοι ανέρχονται στους ουρανούς, όσοι βρίσκονται στον άδη ελευθερώνονται από τα δεσμά του διαβόλου, και προσφεύγοντας στον Θεό λένε στον διάβολο: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;».

Ας μην πτοηθούμε λοιπόν, αδελφοί μου, ούτε να φοβηθούμε από την πτώση των ηττημένων, με τη σκέψη ότι τάχα και εμείς δεν θα αντέξουμε τα πλήγματα. Θα τα αντέξουμε με τη δύναμη του Θεού και θα διαβούμε είτε μέσα από φωτιά είτε μέσα από ξίφος· ο Θεός είναι αυτός που προπορεύεται και μας προσκαλεί να εισέλθουμε στη βασιλεία που μας υποσχέθηκε, όπως κάλεσε τον Ισραήλ στη γη της επαγγελίας. Δεν γνωρίζετε τι έπαθαν εκείνοι που τότε αναστάτωναν τον λαό, λέγοντας «δεν θα μπορέσουμε να διαβούμε, διότι εκεί υπάρχουν πόλεις περιτειχισμένες ως τον ουρανό και γίγαντες, μεταξύ των οποίων και ο Ενάκ;» Και τι συνέβη; Δεν κατακάηκαν αυτοί γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ενώ ολόκληρος ο λαός που γόγγυζε εξολοθρεύτηκε και τα σώματά τους έπεσαν στην έρημο; Ας μην υπάρξει κανείς τέτοιος ταραξίας, κανείς ολιγόψυχος, κανείς απελπισμένος. Θα διαβούμε λοιπόν, αδελφοί, θα διαβούμε όπως ο Χάλεβ, λέγω, και ο Ιησούς του Ναυή, οι κληρονόμοι της επαγγελίας. Νοητά τείχη θα καταρρεύσουν για εμάς, όπως τότε τα τείχη της Ιεριχούς, με τη σάλπιγγα της ευχαριστίας, την οποία έψαλε ο μακάριος Θαδδαίος, υμνώντας από την αφετηρία των βασανιστηρίων: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος».

Αφού αυτό ψαλεί τρεις φορές από εκείνον και τους αδελφούς, ο πρεσβύτερος λέγει τον στίχο: Αύτη η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος. Οι αδελφοί δε ψάλλουν το τροπάριο, στίχος β΄: Συστήσασθε εορτήν, έως το τέλος. Και πάλι ο λαός ψάλλει το τροπάριο. Και μετά την ολοκλήρωση αυτού, αρχίζει αμέσως ο κανόνας, επειδή ολόκληρη αυτή την εβδομάδα δεν ψάλλουμε τον εξάψαλμο. Γίνονται δε δύο αναγνώσεις, και ο πεντηκοστός ψαλμός λέγεται μετά από τη δεύτερη ανάγνωση. Και μετά την ολοκλήρωση του όρθρου, γίνεται ο ασπασμός και η απόλυση. Στα λυχνικά αυτής της εβδομάδας λέμε το: Χριστός ανέστη. Και αμέσως το: Κύριε, εκέκραξα, και ως απολυτίκιο το: Χριστός ανέστη. Ομοίως και στα απόδειπνα τον τρισάγιο ύμνο, και το: Κύριε, ελέησον, δώδεκα φορές. Το δε Σάββατο της Διακαινησίμου, και την Κυριακή το βράδυ της Λαμπροφόρου, στα απόδειπνα διαβάζουμε από το: Μεθ' ημών ο Θεός, και καθεξής.

Και ίσως δεν χάρηκε μόνο ο Αβραάμ, αλλά και όλοι, όπως λέει ο Δαβίδ: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν». Αυτός λοιπόν έλεγε αυτά. Εκείνοι όμως, επειδή δεν μπορούσαν να φτάσουν στο ύψος των όσων λέγονταν, ούτε ανέχονταν να ρωτήσουν και να μάθουν ποια είναι η ημέρα για την οποία λέει ότι την είδε ο Αβραάμ, αλλά αντίθετα τον χλευάζουν, σαν να λέει παραλογισμούς. «Ούτε πενήντα χρόνια δεν έχεις κλείσει ακόμη», λένε, «και έχεις δει τον Αβραάμ;» Αυτό δε το είπαν θεωρώντας ότι ο Κύριος πλησίαζε τα πενήντα, αν και τότε ήταν περίπου τριάντα τριών ετών. Για ποιο λόγο όμως δεν είπαν: «Σαράντα χρόνια δεν έχεις ακόμη», αλλά «Πενήντα»; Περιττή είναι μια τέτοια ερώτηση. Διότι απλώς, επειδή έτσι τους ήρθε στο μυαλό, ανέφεραν τα πενήντα χρόνια.