Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:26

Πάλι εκείνο πείτε μου εσείς, και αμέσως θα φανεί η αλήθεια: αυτόν τον Χρισμένο που προσδοκάτε εσείς, ποιον λέτε πως είναι; Θεό ή απλό άνθρωπο, όπως ο Δαβίδ και οι λοιποί άνθρωποι; Ο Ιουδαίος έχει να πει: Άνθρωπο τον λέμε και όχι Θεό, αλλά έναν από τους προφήτες· διότι δεν υπάρχει παρά ένας και μόνος Θεός, και όχι δύο, όπως λέτε εσείς οι Χριστιανοί. Και επειδή έτσι λέτε, ότι ο Χριστός σας που πρόκειται να έρθει είναι απλός άνθρωπος, ας φέρουμε τώρα τις φωνές των προφητών· και αν βέβαια κήρυξαν Θεό αυτόν που επρόκειτο να έρθει, τότε αυτός που ήλθε και προσκυνείται και πιστεύεται και από εμάς τους Χριστιανούς, αυτός είναι αληθινά ο αληθινός Χριστός· ενώ εκείνος που εσείς οι Ιουδαίοι προσδοκάτε είναι πλάνος και Αντίχριστος. Αν όμως πάλι δεν αποδείξουμε ότι οι προφήτες τον λένε Θεό, τότε βέβαια εμείς πλανιόμαστε, ενώ οι Ιουδαίοι λένε την αλήθεια. Πείτε μου για ποιον λέγει ο προφήτης: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός ο Κύριος και εφανερώθη σε εμάς.» Προσέξτε με ακρίβεια· οπωσδήποτε τον λέει Θεό και Κύριο, όταν λέγει: «Θεός και Κύριος και εφανερώθη σε εμάς.» Είτε λοιπόν εφανερώθη σε εμάς είτε πρόκειται να φανερωθεί, δεν είναι ο Χριστός σας των Ιουδαίων, αλλά ο δικός μας, των Χριστιανών· διότι εσείς προσδοκάτε ως ερχόμενο άνθρωπο και όχι Θεό, ενώ ο Δαβίδ κήρυξε ότι αυτός που επρόκειτο να έρθει και που ήλθε είναι Θεός και Κύριος. Και ο Ησαΐας λέγει: «Όχι άγγελος, ούτε πρέσβης, αλλά αυτός ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει και θα μας σώσει»· και ακόμη ότι «Παιδί γεννήθηκε για μας και υιός δόθηκε σε μας, και ονομάζεται Άγγελος της μεγάλης βουλής, Θαυμαστός, Σύμβουλος, Θεός ισχυρός, Εξουσιαστής, Άρχων ειρήνης, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος.» Ποιος άνθρωπος, όπως εσείς λέτε, μπορεί να είναι «Θεός ισχυρός, Εξουσιαστής, Άρχων ειρήνης, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος»;

Πότε; Όταν κάθισε πάνω σε πουλάρι αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, όταν φερόταν πάνω σε κτήνος αυτός που φέρει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, για να κάνει θεό τον άνθρωπο που είχε αποκτηνωθεί. Διότι τότε και τα παιδιά πήραν τα βάγια των φοινίκων και επευφημώντας τον βασιλιά Χριστό έλεγαν: «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ· ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου». Έπειτα οι αρχιερείς είπαν στον Χριστό: «Ακούς τι λένε αυτοί;» Και ο Χριστός απάντησε: Ακούτε ότι αυτό που έπρεπε να λέτε εσείς, το λένε αυτοί. Γίνονται το δικό σας στόμα· συνηγορούν υπέρ σας. Εάν όμως δεν το θέλετε εσείς, αυτοί εκπληρώνουν την προφητεία: «Ποτέ δεν διαβάσατε: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο;» Ω, τι αντιστροφή: νήπια δοξάζουν και γέροντες ατιμάζουν· θηλάζοντες υμνούν και νομομαθείς παρανομούν· «Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Νήπια δε ονομάζει αυτούς που είναι νήπια ως προς την κακία, αυτούς που με άδολα χείλη και ανυπόκριτα στόματα δοξάζουν τον Θεό. Αλλά και τώρα από «στόμα νηπίων και θηλαζόντων» έχει καταρτιστεί αίνος. Διότι δες τους νεοφώτιστους σαν άσπιλα νήπια που γεννήθηκαν άνωθεν· πώς αυτοί που παλαιότερα λέρωναν το στόμα τους με πορνικά άσματα, τώρα ψάλλουν κινούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, και τον ύμνο των πιστών τώρα για πρώτη φορά τον προφέρουν, και αναπέμπουν αίνο που ποτέ δεν είχαν ακούσει.

Του ιδίου Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, λόγος εις τα Βαΐα. Φρικτό, αγαπητοί, μυστήριο συντελέστηκε και σήμερα στην Ιερουσαλήμ. Και λέγοντας μυστήριο, εννοώ αυτό που κηρύχθηκε από τους προφήτες και τελέστηκε από τον Χριστό. Διότι, πράγματι, «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», σύμφωνα με τον μακάριο Δαβίδ. Και πάλι ο ίδιος λέει: «από το στόμα των νηπίων και των θηλαζόντων ετοίμασες αίνο». Διότι, θέλοντας να επιβεβαιώσει την κοινή ανάσταση του ανθρωπίνου γένους, ο Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων, ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος οικονόμησε τα πάντα για εμάς, πριν από το σωτήριο πάθος Του ανέστησε από τους νεκρούς τον Λάζαρο. Επομένως, μετά από αυτό, σπεύδοντας πλέον, όπως είπα, να αναδεχθεί το υπέρ ημών εκούσιο πάθος, «αποστέλλει», λέγει ο ευαγγελιστής, «δύο από τους μαθητές του λέγοντας: Πηγαίνετε στο απέναντί σας χωριό, και θα βρείτε μια όνο δεμένη και μαζί της ένα πουλάρι· λύστε τα και φέρτε τα σε εμένα». Γι' αυτόν τον λόγο ο μακάριος πατριάρχης Ιακώβ, όταν έδινε τις ευλογίες ως κληρονομιά στα παιδιά του, φτάνοντας στον Ιούδα είπε τα εξής: «Ιούδα, εσένα θα αινέσουν οι αδελφοί σου». Και λίγο πιο κάτω: «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ποιων εθνών όμως έγινε προσδοκία ο Ιούδας; Των Ιουδαίων; Σε καμία περίπτωση. Αλλά ο προφήτης δηλώνει τούτο, επειδή από τη φυλή του Ιούδα ανέτειλε ο Κύριος. Και πάλι, μετά από άλλα, λέει ο ίδιος: «δένοντας στην άμπελο την όνο του και στο κλήμα το πουλάρι της όνου του».

Η Ιερουσαλήμ είναι οικοδομημένη ως πόλη, της οποίας τα μέρη συναποτελούν ένα αδιάσπαστο σύνολο· διότι εκεί ανέβηκαν οι φυλές, οι φυλές του Κυρίου, ως μαρτυρία στον Ισραήλ. Και τα λόγια των Προφητών τα φανερώνει σχεδόν σε κάθε σημείο. Σχετικά με την έλευση του Σωτήρος, και ότι θα έλθει όντας Θεός, αναφέρει τα εξής στον τεσσαρακοστό ένατο ψαλμό: «Ο Κύριος θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει»· ενώ στον εκατοστό δέκατο έβδομο λέει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Σας ευλογήσαμε από τον οίκο του Κυρίου· ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Ο λόγος αυτός σημαίνει την αναστάσιμη ημέρα του Σωτήρα μας, η οποία έλαβε το όνομά της από αυτόν, δηλαδή την Κυριακή. Ω Κύριε, σώσε μας λοιπόν, ω Κύριε, χάρισε ευόδωση. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Αυτό δίδαξε και η δοξολογία στα Ιεροσόλυμα σε ποιον αναφέρεται. Το δε «Σας ευλογήσαμε από τον οίκο του Κυρίου», αυτό το λένε οι προφήτες προς εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό. Μακάριους θα σας αποκαλέσουμε, λένε, επειδή ακριβώς έχετε γίνει οίκος πνευματικός· διότι κατοικεί μέσα σας ο Κύριος. Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε εκείνα που σκεπάζουν (εν τοις πυκάζουσι). Συγκροτήστε εορτή. Προτρέπει όσους προσήλθαν στην πίστη να συγκεντρωθούν και να γεμίσουν τη θεία σκηνή, ώστε εξαιτίας του πλήθους να φθάνουν μέχρι και τα κέρατα του θυσιαστηρίου. Και ως «πυκάζοντα» εννοεί τα χερουβίμ, τα οποία επισκιάζουν το ιλαστήριο· διότι αυτό σημαίνει η λέξη «πυκάζουσι». Αφού «πυκάζω» σημαίνει σκεπάζω.

Σχετικά με το ότι ο Θεός Λόγος επρόκειτο να ενανθρωπήσει και να σαρκωθεί κατά τις έσχατες ημέρες, ας ακούσουμε τις φωνές των προφητών που λέγουν, και συγκεκριμένα του προφήτη Δαβίδ: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και εμφανίστηκε σε εμάς»· και πάλι: «Ο Θεός θα έλθει φανερά»· του δε προφήτη Ησαΐα: «Ούτε άγγελος ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι.» Και για το ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από γυναίκα παρθένο, ας ακούσουμε πάλι τον προφήτη Ησαΐα να λέει: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ»· και πάλι ο ίδιος: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος.» Έπειτα, ο ίδιος προφήτης λέει και το πού πρόκειται να σαρκωθεί επί της γης ο Χριστός, δηλαδή στη Ναζαρέτ: «Γη του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, στον δρόμο της θάλασσας, πέραν του Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών· ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα.» Είναι δε ολοφάνερο ότι ο λαός των εθνών καθόταν στο σκοτάδι της αγνωσίας, της πλάνης και της ειδωλολατρίας.

Ότι ο Υιός έχει το όνομα του Πατρός, ως Θεός και Κύριος. Μαρτυρεί ο Πατήρ στο βιβλίο της Εξόδου: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει καθ' οδόν, ώστε να σε οδηγήσει στη γη την οποία σου ετοίμασα· πρόσεχε τον εαυτό σου και υπάκουέ τον· μην τον παρακούς. Διότι δεν θα σε συγχωρήσει· επειδή το όνομά μου βρίσκεται σε αυτόν.» Γι' αυτό ο Υιός λέγει στο Ευαγγέλιο: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατρός μου, και δεν με δεχθήκατε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε.» Και στον εκατοστό δέκατο έβδομο ψαλμό λέγει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου.» Οι άγιοι προφήτες, λοιπόν, όχι μόνο Ήλιο δικαιοσύνης ονόμαζαν τον Σωτήρα, και αληθινό πρωινό φως, αλλά και λαμπάδα, και βραχίονα· όπως μαρτυρεί ο Θεός, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Πλησιάζει ταχέως η δικαιοσύνη μου για να φανερωθεί· και το σωτήριό μου θα ανάψει ως λαμπάδα.» Κανένας ανθρώπινος λογισμός ας μην ερμηνεύει τα του Θεού. Δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς την αλήθεια, παρά μόνο εάν τη διδαχθεί από την ίδια. Όταν ο Μονογενής, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, γεννήθηκε από απειρόγαμη κόρη, εισάγοντας στον κόσμο, στον ανθρώπινο βίο, μια παράδοξη ωδίνη και έναν παράδοξο τοκετό· ενώ ήταν ακόμη βρέφος, τον κρατά στην αγκαλιά της η μητέρα του και τον προσφέρει στον ιερέα Συμεών.

Αν όμως κάποιος θεωρεί ότι πρέπει να εξετάσει τα λεχθέντα με ευρύτερες θεωρήσεις, ας παρατηρήσει μόνος του και τα παράδοξα που έχουν γίνει μέσω καθενός από τους αγίους και εκείνα που έγιναν μέσω του Σωτήρα μας Χριστού, και θα βρει ότι η διαφορά είναι τόσο μεγάλη, όση ήδη αναφέραμε προηγουμένως. Εκτός δε από αυτό και το εξής: διότι οι μεν ως γνήσιοι υπηρέτες ασχολούνται με τον οίκο, ο δε «ως Υιός είναι επικεφαλής του οίκου του»· και για μεν τον Μονογενή η θεία Γραφή λέει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου»· για τους αγίους όμως ο Θεός και Πατέρας λέει: «Και απέστειλα προς εσάς όλους τους δούλους μου, τους προφήτες». Και οι μεν δανείζονταν τη δύναμη άνωθεν, ο δε, ως Κύριος των δυνάμεων, λέει: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν σε εμένα δεν πιστεύετε, πιστέψτε στα έργα μου». Επομένως, αν ο Μονογενής είναι τόσο μεγάλος σε δύναμη, όσο ακριβώς θα ήταν και ο Πατέρας, και αυτό φαίνεται από τα ίδια τα έργα, θα δοξαστεί αναλόγως με ισάξιες δόξες, αφού είναι εργάτης ίσων έργων. Θα υπερέχει δε πάντως, αν και έλαβε σάρκα, από εκείνους που έχουν κληθεί στην αδελφότητα, τόσο όσο ο κατά φύση Θεός υπερέχει από τους ανθρώπους, και ο αληθινός Υιός από τους κατά θέσιν υιούς.

Και βέβαια, όταν πλέον ανέβαινε προς το σωτήριο πάθος, δεν ανέβηκε κρυφά, αλλά επιβαίνοντας σε πουλάρι, ως τύπο του νέου λαού, και έχοντας να προπορεύεται ένα αναρίθμητο πλήθος νηπίων, το οποίο εκπλήρωνε πάλι τον τύπο του λαού που επρόκειτο να γεννηθεί, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Και ο λαός που θα δημιουργηθεί θα αινέσει τον Κύριο». Αναφωνούσαν δε και τα βρέφη που προπορεύονταν: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Επομένως, με το να ανεβεί κρυφά, αποδεικνύει ότι ο Χριστός δεν προσήλθε στα Ιεροσόλυμα σε καμία περίπτωση για να συνεορτάσει, αλλά μάλλον για να συνομιλήσει μαζί τους· διότι, όπως ήδη προαναφέραμε, δεν απομακρύνεται ακόμη εντελώς από τον Ισραήλ, πριν παραδοθεί στον θάνατο, ώστε να φανεί ότι πλέον δικαίως πράττει κάτι τέτοιο.

Ματθ. 21, 9 «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος»· το εβραϊκό κείμενο έχει ως εξής στον 117ο ψαλμό: ΑΝΝΑ ΑΔΩΝΑΙ ΩΣΙΑΝΝΑ, ΑΔΩΝΑΙ ΑΣΛΙΑΝΝΑ, ΒΑΡΟΥΧ ΑΒΒΑ ΒΣΑΙΜ.

Αποκλήθηκε, λοιπόν, μέσω των προφητών «ο ερχόμενος», ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων. Ψάλλει, άλλωστε, ο προφήτης Δαβίδ και λέει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου», δηλαδή με θεοπρεπή δόξα, και με κυριότητα και υπεροχή που υπερβαίνει τα πάντα.

Επειδή όμως η παράθεση της πνευματικής θεωρίας δεν θα μπορούσε να γίνει με άλλον τρόπο σαφής και ξεκάθαρη, εάν δεν παρατεθούν τα ιστορικά γεγονότα, ας τα υπενθυμίσω πάλι. Ότι, λοιπόν, η Ιεζράελ ήταν πόλη, μας το προανήγγειλε ξεκάθαρα ο λόγος, αλλά με το ότι κατάγεται από την πόλη της Ιεζράελ εννοεί τον Ναβουθαί. Και αυτός θα μπορούσε να αποτελέσει τύπο της Θείας Οικονομίας που νοείται εν Χριστώ· και το όνομά του ερμηνεύεται ως «Ερχόμενος». Με αυτό το όνομα συχνά η Αγία Γραφή υποδηλώνει τον Εμμανουήλ. Έχει ειπωθεί, λοιπόν, προς τον μακάριο προφήτη Αββακούμ: «Ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει»· και ο Δαβίδ ψάλλει κάπου: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»· αλλά και ο ίδιος ο θεσπέσιος Βαπτιστής αποστέλλει κάποιους από τους μαθητές του προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και ρωτούσε λέγοντας: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή άλλον να περιμένουμε;». Ότι δε ήταν εικόνα του Χριστού, θα το γνωρίσουμε σαφώς και αυτό από τα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν. Διότι ο Αχαάβ επιθυμούσε να αποκτήσει τον αμπελώνα του και να μετατρέψει αυτό το τόσο εξαίρετο κτήμα σε λαχανόκηπο. Αυτός όμως αγανακτούσε με αυτό, και ισχυριζόταν σαφώς ότι ποτέ δεν θα παραχωρούσε τον αμπελώνα του πατέρα του: «Μη γένοιτο, λέει, να σου παραδώσω τον αμπελώνα του πατέρα μου».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΖʹ. <Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου.> (B f. 471 b, H f. 595) Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν με κανέναν άλλον τρόπο να φτάσει κανείς στη γνώση του Θεού και Πατρός, παρά μόνο με αυτόν ακριβώς που ανέφερε ο Χριστός: «Κανείς», λέει, «δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού». —Διότι εισερχόμαστε σε οικειότητα με τον Θεό, αλλά και στη βασιλεία των ουρανών, σαν μέσα από κάποια θύρα ή πύλη, τον Σωτήρα μας Χριστό. <Ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.> (B f. 472 b, H f. 597) Διότι οι μεν άλλοι έφτασαν, περιβεβλημένοι το σχήμα και το μέτρο της δουλείας· αυτός όμως με θεοπρεπή δόξα και στο όνομα του Κυρίου, και είναι φανερό ότι πρόκειται για το όνομα του κατά φύση και αληθινού. —Και τι σημαίνει, «Στο όνομα του Κυρίου;» Δηλαδή, με θεοπρεπή δόξα και με κυριότητα και υπεροχή που βρίσκεται πάνω από όλα.

Στο Ψαλτήριο: Ω Κύριε, σώσε μας· ω Κύριε, κατευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Τότε θα αγαλλιάσουν όλα τα δέντρα του δάσους ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη. Πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος βασίλευσε. Διότι στερέωσε την οικουμένη, η οποία δεν θα σαλευθεί.

Και αφού στην πρώτη [παρουσία] είπαμε «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», και στη δεύτερη θα πούμε πάλι το ίδιο, ώστε συναντώντας τον Δεσπότη μαζί με τους αγγέλους, προσκυνώντας να πούμε «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Έρχεται ο Σωτήρας όχι για να δικαστεί πάλι, αλλά για να δικάσει εκείνους που τον δίκασαν. Εκείνος που προηγουμένως, όταν κρινόταν, είχε σιωπήσει, λέει υπενθυμίζοντας στους παράνομους που έπραξαν τα θρασύτατα έργα πάνω στον σταυρό: «Αυτά έπραξες και εγώ σιώπησα». Τότε ήλθε από θεία οικονομία, διδάσκοντας τους ανθρώπους με πειθώ, τότε όμως θα κυβερνηθούν αναγκαστικά, ακόμη και αν δεν το θέλουν.

Τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ τα πολυόμματα με ισχύ και δυνατή φωνή κραυγάζουν: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, ο ων και ο ην και ο ερχόμενος, ο Παντοκράτωρ. Τότε κάθε κτίσμα στον ουρανό και επί της γης κραυγάζει με δύναμη: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Τότε θα σχιστούν οι ουρανοί και θα αποκαλυφθεί ο Βασιλεύς των βασιλέων και Άρχων των αρχόντων, σαν φοβερή αστραπή, με πολλή δύναμη και ανείπωτη δόξα.

Κάθε κτίση, κάθε φύση, κάθε τάξη, κάθε πνοή, όλη η γη, κάθε αξίωμα, κάθε ηλικία, κάθε εθναρχία, κάθε βασιλεία, ας προϋπαντήσουμε βασιλικά τον Βασιλέα των βασιλέων, ας προσκυνήσουμε δεσποτικά τον Δεσπότη των δεσποτών, ας ψάλουμε θεϊκά στον Θεό των θεών, ας χορέψουμε ως θεόνυμφοι για τον νυμφίο της αφθαρσίας· γεμάτοι χαρά ας ανάψουμε λαμπρά τις λαμπάδες· ας αλλάξουμε θεοπρεπώς τους χιτώνες των ψυχών μας, ας ετοιμάσουμε σωστά τους δρόμους της ζωής μας, ας ανοίξουμε διάπλατα τις εισόδους των ψυχών μας στον Βασιλέα, ας κρατήσουμε τα βάγια της νίκης για τον νικητή του θανάτου, σείοντας θεοπρεπώς τους κλάδους των ελαιών προς τον κλάδο που βλάστησε από τη Μαρία· ας υμνήσουμε τον Θεό των αγγέλων με αγγελικούς ύμνους· μαζί με τα παιδιά ας ανακράξουμε θεοπρεπώς, μαζί με το πλήθος ας φωνάξουμε τα λόγια του πλήθους και εμείς ως πλήθη: Ωσαννά εν τοις υψίστοις. Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς, φανερώθηκε σε εμάς που καθόμαστε στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου.

Χαίρε λοιπόν και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, τέρπου και αγάλλου, όλη η Εκκλησία του Θεού· ύψωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες συγκεντρωμένα τα άλλοτε διασκορπισμένα τέκνα σου από τα έθνη. Δες την ευφημία της εορτής· δες τη συμφωνία του λαού, δες κάθε γλώσσα να ενώνεται σε μία δόξα, δες κάθε στόμα σαν ένα στόμα, δες εκείνα που πριν ήταν άγρια θηρία τώρα να γίνονται σε σένα πρόβατα, δες την επευφημία των εθνών που εορτάζουν, η οποία αποτελεί μίμηση των αγγελικών και ασωμάτων δυνάμεων, δες τη συμφωνία, τη χοροστασία των ασωμάτων, δες τις στάσεις σαν τάξεις αγγέλων. Βλέπω τους ύμνους σαν ύμνους αγγέλων, βλέπω τα παιδιά σαν νεόφυτους αμνούς, να λέγουν στον Χριστό: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος», μαζί με τους οποίους, κροτώντας δυνατά τα χέρια, φώναξε με λαμπρή και λεονταρίσια φωνή, λέγοντας ταυτόχρονα εόρτια και ευχαριστήρια λόγια: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός, σε μένα την άλλοτε άτεκνη και άγνωστη στείρα· ευλογημένος αυτός που ήλθε, αλλά και έρχεται στο όνομα του Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς». Αυτός που έρχεται, και πουθενά δεν περιορίζεται· αυτός που έρχεται, και από πουθενά δεν συγκρατείται· ευλογημένος αυτός που έρχεται, και δεν χωρίζεται από τους ουρανούς· ευλογημένος αυτοπρεπώς, και πάλι ερχόμενος θεοπρεπώς· ευλογημένος αυτός που ήλθε σε μένα πάνω σε πώλο τυπικώς, σαν να καθόταν πάνω σε χερουβικό πώλο.

Διότι έτσι πραγματοποιήθηκε και άλλοτε η έλευση του Δεσπότη στη Σιών μαζί με το πουλάρι: με παλλαϊκή συμφωνία, οι χοροί των πατέρων, τα πλήθη των δικαίων, τα πνεύματα των προφητών, τα παιδιά των Εβραίων, τα νήπια των μητέρων, τα πλήθη των αγγέλων. Άλλοι άπλωναν τις φτερούγες τους, άλλοι κρατούσαν βαΐα, άλλοι ακολουθούσαν από πίσω, άλλοι έκοβαν κλαδιά, άλλοι έπλεκαν βλαστάρια, άλλοι έλυναν το πουλάρι, άλλοι έστρωναν χιτώνες, άλλοι άνοιγαν τις πύλες, άλλοι καθάριζαν τους δρόμους, άλλοι ετοίμαζαν το πουλάρι, άλλοι διακήρυτταν τη νίκη, άλλοι κουνούσαν τα κλαδιά, άλλοι προέτρεπαν τα νήπια λέγοντας: «Αινείτε, παίδες, Κύριον»· και τα παιδιά απαντούσαν: «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Ω, τι καινοφανή και παράδοξα γεγονότα και θαύματα της εορτής!

Έστω, δεν σεβάστηκες τους προφήτες, σκότωσες ιερείς, διαστρέβλωσες τις Γραφές, κατέλυσες τον νόμο, πριόνισες δικαίους, αθέτησες τον Μωυσή, κατέσφαξες τους υιούς, μόλυνες τον ναό, παράκουσες τον Θεό, δεν πίστεψες στον Χριστό, ύβρισες τις θεοσημείες, έδειξες απιστία για τον Λάζαρο, δεν πίστεψες στους τυφλούς που ανέβλεψαν· έπειτα τι έχεις να πεις για αυτά εδώ τα παιδιά; Τι αποφαίνεσαι για τον ύμνο των θηλαζόντων βρεφών; Ποιος, πες μου, τα φώτισε; Ποιος τα δίδαξε; Ή ποιος τα διήγειρε; Ποιος τα έκανε σοφά; Ποιος έδωσε ξαφνικά λόγο σε αυτά που δεν γνώριζαν να μιλούν, αν όχι ο Χριστός, ο προαιώνιος Λόγος; Τώρα οι νέοι, παιδιά και μαζί νήπια, με το ένα χέρι κρατούν τον μαστό, και με τη φωνή αναπέμπουν αγγελικό ύμνο· με το ένα χέρι κρατούν τον μαστό, και με το άλλο χέρι σείουν βάγια στον Χριστό· η άλαλη φύση έχει γίνει θεολόγος· προσφέροντας αμέσως τον προφητικό λόγο στον Θεό ως ύμνο των ασωμάτων σαν δώρα, και ταυτόχρονα ανακράζοντας: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, Θεός Κύριος, και επέφανεν ημίν».

Εκείνος δε τους είπε: «Αφήστε τα παιδιά, και μην τα εμποδίζετε να έλθουν προς εμένα· διότι σε αυτούς που είναι σαν κι αυτά ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Και για να μη θεωρηθεί ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει μόνο στα μικρά παιδιά και όχι σε κάθε ηλικία, κάνει μεν την αρχή από αυτά, αλλά έχει δωρίσει και σε όσους είναι όμοιοι με αυτά το να έχουν μαζί τους την κληρονομία. Διότι, εάν πρόκειται να βασιλεύσουν εκείνοι που γίνονται όμοιοι με αυτά, πόσο μάλλον τα αρχέτυπα εκείνων που μοιάζουν με αυτά; Και έτσι κατέρρευσε ο μυθώδης λόγος του. Διότι ο Κύριος ελεεί τους πάντες. «Διότι ο Κύριος φυλάσσει τα νήπια», και «αινείτε, παίδες, Κύριον», και τα παιδιά κήρυξαν «ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», και «από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Και πόσα άλλα τέτοια υπάρχουν. 6. Όσον αφορά δε την ανάσταση της σαρκός, πώς δεν θα υπάρξει ανάσταση της σαρκός, ω εθελόσοφε Ιέρακα; Διότι η ίδια η ονομασία της φράσεως δεικνύει το νόημά της. Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση αυτού που δεν έχει πέσει. Και ποιο είναι αυτό που έπεσε; Ποιο είναι αυτό που ετάφη; Ποιο είναι αυτό που διαλύθηκε, παρά μόνο το σώμα, και όχι η ψυχή; Η ψυχή λοιπόν δεν πίπτει, ούτε θάπτεται. Και πόσα μπορεί κανείς να πει περί αυτού; Διότι δεν ονομάζεται ανάσταση της ψυχής, αλλά το σώμα είναι αυτό που εγείρεται.

Και πάλι: Φανέρωσε το πρόσωπό σου στον δούλο σου. Και πάλι: Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε. Και πάλι: Θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Και πάλι: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου· ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς.

Και ο Ιακώβ λέει: Δένοντας στην άμπελο τον όνο του. Και ο Μαλαχίας λέει: Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς επιθυμείτε, και ο άγγελος της διαθήκης. 〈λη〉 Ότι τα βρέφη θα προτρέξουν κραυγάζοντας το «ευλογημένος ο ερχόμενος» — ο Δαβίδ στον 〈η〉 ψαλμό λέει: Από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων ετοίμασες αίνο. 〈λθ〉 Ότι θα ελέγξει τον λαό — ο Μαλαχίας λέει: Θα έλθω προς εσάς για κρίση και θα είμαι μάρτυρας ταχύς εναντίον των μάγων, εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον εκείνων που ορκίζονται ψευδώς.

Ο Λόγος, αφού απείλησε εκείνους που, κατά τους χρόνους του προφήτη Ιερεμία, κατέφυγαν στην Αίγυπτο παρά το πρόσταγμα του Θεού, με όσα επρόκειτο να τους βρουν στην ίδια την Αίγυπτο, στη συνέχεια προφήτευσε στην προς αυτούς προφητεία, ότι δεν πρέπει να απελπίζονται για την ανάσταση της Ιερουσαλήμ. Διότι όσοι εκδιώχθηκαν από αυτήν θα επιστρέψουν από την εχθρική χώρα και θα την κατοικήσουν πάλι, και θα καλλιεργήσουν ολόκληρη τη χώρα της Ιουδαίας με ειρήνη και χωρίς φόβο. Έπειτα, στις επαγγελίες που διατυπώθηκαν με πιο σωματικό τρόπο, επισύναψε τις ουράνιες, οι οποίες θα αποδοθούν στους αξίους μετά τη συντέλεια του κόσμου, κατά την οποία και οι ασεβείς θα παραδοθούν σε απώλεια και πτώση. Αφού προφήτευσε αυτά, ο Λόγος επισυνάπτει τα προκείμενα, τα οποία συνδέονται με την καθολική κρίση του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Ιδού, το όνομα του Κυρίου έρχεται μετά από πολύ χρόνο». Αντί της φράσης «μετά από πολύ χρόνο», οι λοιποί ερμηνευτές χρησιμοποίησαν το «από μακριά». Και πρόσεξε πώς δεν λέει ότι έρχεται ο ίδιος ο Κύριος, αλλά «το όνομα του Κυρίου», υπονοώντας τον Χριστό του Θεού, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν».

Δεν ήταν από παλιά θαυμαστό σε όλη τη γη· συνέβη όμως μετά την έλευση του Σωτήρος, όταν πλέον μια συγκέντρωση λαών τον περικύκλωσε, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε τώρα: «Εκ στόματος νηπίων», και τα εξής. Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή, μετά την εις ύψος ανάληψή Του, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή, λόγω της εν Χριστώ αναγεννήσεως η οποία εδραιώθηκε παντού στην οικουμένη μετά την ανάληψή Του. Γι' αυτό, και όταν τα παιδιά τού φώναζαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», σε εκείνους που αγανακτούσαν απαντά: «Ποτέ δεν διαβάσατε το: "Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον";»· και ίσως το: «Ένεκα των εχθρών σου».

«Σας ευλογήσαμε από τον οίκο του Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς». Ομολογώντας ότι κανένας άλλος δεν τους τα φανέρωσε και τους τα έδειξε αυτά παρά ο ίδιος ο Κύριος· γι' αυτό λένε: «Σας ευλογήσαμε»· επειδή φανερώθηκε, δείχνοντας τη δική σας σωτηρία. Οι προφήτες, αφού διατύπωσαν ευχές και προθεώρησαν τα μέλλοντα μέσω του Αγίου Πνεύματος στα προκείμενα, μακαρίζουν εκείνους που επρόκειτο κάποτε να αξιωθούν τα αποτελέσματά τους.

Και αυτά μεν τα σχετικά με την προφητεία γι' αυτόν το εβραϊκό κείμενο τα περιέχει ως «ωσεί εννά» [ωσαννά]· έπειτα από το οποίο προστίθεται, τόσο στον ψαλμό όσο ακριβώς και στα Ευαγγέλια, το «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»· το οποίο μου φαίνεται ότι δηλώνει κάτι τέτοιο: «σώσε μας λοιπόν, ευλογημένε εσύ που έρχεσαι στο όνομα του Κυρίου», του Πατέρα και Θεού των πάντων.

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Και αυτό το μνημονεύει η ιερή γραφή του ευαγγελίου, το οποίο εκπληρώθηκε όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο ίδιος ο Χριστός, εισερχόταν στα Ιεροσόλυμα, και πολύ πλήθος ανδρών και παιδιών προπορευόταν αυτού ανακράζοντας με χαρά: «Ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Διότι, αντί για το «ω Κύριε, σώσον δη» που υπάρχει στον ψαλμό, αναφωνούσαν λέγοντας το πιο εβραϊκό «ωσαννά», το οποίο ερμηνεύεται «σώσον δη». Και το «ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου» το διασαφηνίζει το λόγιο που ακολουθεί λέγοντας: «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν». Επομένως, ένας και ο αυτός ήταν ο «Θεός Κύριος» που φανερώθηκε σε εμάς, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, ο οποίος για αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι «ευλογημένος», επειδή πραγματοποίησε την παρουσία του στους ανθρώπους «στο όνομα του Κυρίου», δηλαδή του Πατέρα που τον έστειλε. Ελέγχοντας, λοιπόν, εκείνους εκ της περιτομής που δεν τον πίστευαν, τους έλεγε: «Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· αν άλλος έρθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχτείτε». Εύλογα, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα δεν απευθύνει πλέον στον λαό των Ιουδαίων, αλλά σε όλα τα έθνη τα όσα αναφέρονται στην αρχή του ψαλμού. 〈Από τον Ψαλμό ρμγʹ (143)〉. «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος για να γίνεις γνωστός σε αυτόν, ή ο υιός του ανθρώπου για να τον υπολογίζεις; Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, άγγιξε τα όρη και θα βγάλουν καπνό», και προχωρώντας παρακάτω προσθέτει: «Ω Θεέ, μια νέα ωδή θα σου ψάλω».

Έχεις, λοιπόν, και εδώ, σχετικά με την προφητευόμενη κάθοδο του Κυρίου από τους ουρανούς προς τους ανθρώπους, ταυτόχρονα και στο ίδιο χωρίο πάρα πολλά που υποδηλώνονται: την αποβολή των Ιουδαίων, τους ελέγχους των ασεβειών τους, την καθαίρεση της βασιλικής τους μητρόπολης, καθώς και την κατάργηση της λατρείας που τελούνταν σε αυτούς κατά το παρελθόν σύμφωνα με τον Μωυσή· αντίθετα, για τα έθνη υπάρχουν αγαθές επαγγελίες, η επίγνωση του Θεού, ένας νέος τρόπος ευσέβειας, ένας νέος νόμος, και ο λόγος που, ενώ θα προέλθει από τη χώρα των Ιουδαίων, θα διαδοθεί σε όλα τα έθνη. Το τι είδους τέλος και ποια έκβαση έχουν δείξει αυτοί οι λόγοι μετά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, το αφήνω σε εσένα να το εξετάσεις. <Από τον Αββακούμ>. «Και μου αποκρίθηκε ο Κύριος και είπε: Γράψε την όραση με σαφήνεια πάνω σε πινακίδα, ώστε να τρέχει αυτός που θα τη διαβάζει, διότι η όραση αναφέρεται ακόμη σε μελλοντικό καιρό, και θα ανατείλει το βράδυ και δεν θα είναι μάταιη· εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον, διότι αυτός που έρχεται θα έρθει και δεν θα αργήσει. Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν· ο δε δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα». Και εδώ προαναγγέλλει ρητά ότι ο προφητευόμενος πρόκειται να έρθει. Ποιος ήταν δε αυτός, παρά εκείνος που δηλώθηκε παραπάνω σύμφωνα με το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς»; Και γι' αυτόν λέει ότι, ως φως που είναι, θα ανατείλει το βράδυ, δηλαδή κατά τη συντέλεια των αιώνων.

Όταν κάποτε ο Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός εισήλθε στα Ιεροσόλυμα, τότε που, σύμφωνα με την προγενέστερη προφητεία, επιβαίνοντας σε όνο εκπλήρωνε την πρόρρηση του Ζαχαρία, κατά τον θείο ευαγγελιστή «τα πλήθη που προπορεύονταν από αυτόν και τον ακολουθούσαν, τον επευφημούσαν λέγοντας: ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις», τότε που «κατά την είσοδό του στα Ιεροσόλυμα σείστηκε όλη η πόλη και έλεγαν: ποιος είναι αυτός; Και τα πλήθη έλεγαν: αυτός είναι ο προφήτης Ιησούς, ο από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας». Επειδή, λοιπόν, από τον προκείμενο ψαλμό έχει ειπωθεί το «ως αννά» (το οποίο ερμηνευόμενο σημαίνει «σώσον δη», ενώ το εβραϊκό περιέχει το «αννά Αδωναΐ ως αννά»), αλλά και το «ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου» (καθώς και αυτό έχει ληφθεί από τον ίδιο ψαλμό), και εφόσον αυτά αναφέρονται σαφώς στον Χριστό του Θεού, εύλογα συμπεραίνουμε ότι και τα υπόλοιπα της πρόρρησης αναφέρονται σε αυτόν.

Διότι αυτός είναι ο ευλογημένος, ο οποίος και από άλλον προφήτη έχει ονομαστεί «ο ερχόμενος», ο οποίος είπε: «ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει», ο οποίος και ήλθε στο όνομα του Κυρίου, του Θεού και Πατέρα του, και αυτός είναι ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς. Ομολογεί, λοιπόν, ότι έχει έλθει στο όνομα του Πατέρα του, λέγοντας προς τους Ιουδαίους: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Αυτός, λοιπόν, ο Θεός και Κύριος που εμφανίστηκε σε εμάς, ο «ευλογημένος», αυτός που ήλθε «στο όνομα του Κυρίου», αυτός ήταν και ο λίθος «τον οποίο αποδοκίμασαν» εκείνοι που παλαιότερα «οικοδομούσαν» τον εκ περιτομής λαό μέσω της Μωσαϊκής διδασκαλίας, ο οποίος, αν και αποδοκιμάστηκε από αυτούς, κατέστη «κεφαλή» άλλης «γωνίας», δηλαδή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Και επειδή αυτή δεν είναι ορατή σε όλους παρά μόνο στα προφητικά μάτια, ο λόγος λέει ότι είναι θαυμαστή, αναφέροντας: «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». Την δε εμφάνισή του την ονομάζει πάλι ημέρα «την οποία εποίησε ο Κύριος», επειδή και αυτός ήταν «το φως το αληθινό» και «ο ήλιος της δικαιοσύνης» και η ημέρα του Θεού, για την οποία είθε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν».

Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης, Εις το Γενέθλιον του Σωτήρος «Σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νεομηνία», λέει ο Δαβίδ, «κατά την επίσημη ημέρα της εορτής μας». Και τα προστάγματα της θεόπνευστης διδασκαλίας αποτελούν αναντίρρητα νόμο για όσους τα ακούν. Επομένως, επειδή έφτασε η επίσημη ημέρα της εορτής μας, ας εκπληρώσουμε και εμείς τον νόμο, γινόμενοι σαλπιγκτές αυτής της ιερής εορτής. Η σάλπιγγα του Νόμου, όπως μας προτρέπει να κατανοήσουμε ο Απόστολος, είναι ο λόγος. Διότι λέει ότι ο ήχος της σάλπιγγας δεν πρέπει να είναι ασαφής, αλλά να έχει διακριτούς φθόγγους για να είναι κατανοητός σε αυτούς που τον ακούν. Ας ηχήσουμε λοιπόν και εμείς, αδελφοί, έναν ήχο λαμπρό και δυνατό, καθόλου κατώτερο από τον ήχο της κεράτινης σάλπιγγας. Διότι και ο Νόμος, που προδιέγραφε την αλήθεια μέσα από σκιώδεις τύπους, νομοθέτησε τον ήχο των σαλπίγγων κατά τη γιορτή της Σκηνοπηγίας. Και το περιεχόμενο της σημερινής εορτής είναι το μυστήριο της αληθινής Σκηνοπηγίας. Διότι σε αυτήν στήνεται το ανθρώπινο σκήνωμα από Εκείνον που για χάρη μας ενδύθηκε την ανθρώπινη φύση. Σε αυτήν, τα δικά μας σκηνώματα, που είχαν καταρρεύσει εξαιτίας του θανάτου, αναστηλώνονται και πάλι από Εκείνον που εξ αρχής οικοδόμησε το κατοικητήριό μας. Ας πούμε και εμείς τα λόγια της ψαλμωδίας, ψάλλοντας αρμονικά μαζί με τον μεγαλόφωνο Δαβίδ: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Με ποιον τρόπο ερχόμενος; Όχι επιβαίνοντας σε κάποιο πλοίο ή όχημα, αλλά περνώντας στον ανθρώπινο βίο μέσα από την παρθενική αφθορία.

Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου.

Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Ο τέλειος λόγος της ωδής ειπώθηκε υπέρ των θυσιαστηρίων· διότι ληνούς ονομάζει τα θυσιαστήρια, στα οποία το αίμα του Χριστού εκχέεται (διαχειρίζεται) ως οίνος. «Κύριε ο Κύριος ημών». Διότι σε όλη τη γη θαυμαστώθηκε το μυστήριο της οικονομίας· επειδή στο όνομα του Θεού υποτάχθηκε όλη η κτίση. «Ότι επήρθη». Διότι εκεί οδήγησε (οδήγησες) τον άνθρωπο, καθιστώντας τον μεγαλοπρεπή, τιμώντας τον πάνω από τις ουράνιες δυνάμεις· επειδή τον συνέγειρες και τον συνεκάθισες. «Εκ στόματος». Η προφητεία εννοεί τα παιδιά, που κραύγαζαν στον Σωτήρα: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις. «Ένεκα των εχθρών». Διότι οι Ιουδαίοι ως εχθροί του Κυρίου παροξύνθηκαν με τα παιδιά που κραύγαζαν, ενώ καταλύθηκε ο διάβολος, κατανοώντας ότι αυτός που υμνείται είναι Θεός· διότι ο διάβολος γίνεται εχθρός και εκδικητής. «Ότι όψομαι». Ο σαρκωθείς Λόγος που εμφανίστηκε ως άνθρωπος· αυτός εποίησε και τον ουρανό και τη γη και τους φωστήρες και τον άνθρωπο. «Τι εστιν άνθρωπος». Εάν, δηλαδή, δεν θυμόσουν και δεν επισκεπτόσουν τον άνθρωπο, και, προσλαμβάνοντάς τον, δεν τον έσωζες ως αγαθός, θα είχε χαθεί· διότι η Γραφή λέει τα περισσότερα μεταφορικά. «Ηλάττωσας». Δηλαδή, τον έκανες ίσο με τους αγγέλους, με μόνη διαφορά ότι τον περιέβαλες με σάρκα. «Δόξη και τιμή». Αφού δόξασες τον άνθρωπο με ακατάληπτη δόξα, προσλαμβάνοντάς τον στη θεότητα, τον τίμησες ανεβάζοντάς τον στους ουρανούς.

Διότι, αφού βρήκαν τον λίθο που είναι πολυτιμότερος από όλη την κτίση, τον απέρριψαν σαν άτεχνοι οικοδόμοι. «Ούτος εγενήθη». Κάθε γωνία αποτελεί το στήριγμα και την ευπρέπεια ενός οίκου· έτσι και ο Χριστός τοποθετείται ως κεφαλή κάθε δύναμης. Διότι ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού. Και αναφέρομαι στη σάρκα, η οποία είναι ο λίθος που αποδοκιμάστηκε. «Παρά Κυρίου». Αυτή. Ποια; Η σάρκα του Χριστού, την οποία οικοδόμησε από την Μαρία. Διότι αυτή θαυμάζεται και στους ουρανούς και στη γη ως μυστήριο του Θεού. «Αύτη η ημέρα». Αυτή. Ποια; Εκείνη κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι κατ' αυτήν ανέπλασε τον Αδάμ. Αυτή λοιπόν η ημέρα είναι ένδοξη, μεγάλη και θαυμαστή από όλη την κτίση, και από τα επουράνια και από τα επίγεια. «Αγαλλιασώμεθα». Διότι σε αυτήν έπρεπε να αγάλλονται και να ευφραίνονται και τα επουράνια και τα επίγεια, επειδή σε αυτήν ελευθερώθηκε από τα δεινά σύμπασα η κτίση. «Ω Κύριε». Ο λόγος αυτός εκφράζει έκπληξη και επίκληση. Αποτελεί φωνή θάμβους και ενέργειας του ανθρώπου που προκαλείται μπροστά στο θαύμα και σπεύδει να κατευοδωθεί. «Ευλογημένος». Προβλέποντας την παρουσία του Κυρίου ο προφήτης αναφωνούσε. «Ευλογήκαμεν». Ποιου οίκου; Εκείνου στον οποίο κατοίκησε ο Θεός Λόγος, όπως ηθέλησε και όπως βουλήθηκε· δι' αυτού ευλογήθηκε και σώθηκε το ανθρώπινο γένος. «Θεός Κύριος». Ο Θεός που γεννήθηκε από την Παρθένο· αυτός ανέτειλε σε εμάς τη δική του χάρη. «Συστήσασθε». Δηλαδή την εορτή της χαράς, αυτήν να παραδώσετε στις επόμενες γενεές.

Ως ευλογία εννοεί αυτή των αποστόλων, την οποία ο Χριστός διακήρυξε προς αυτούς: «Αλήθεια σας λέω, εσείς που με ακολουθήσατε, θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». «Και ντύθηκε την κατάρα.» Διότι αυτά τυγχάνει να είναι τα εσωτερικά του ανθρώπου. Ώστε, από τις δυνάμεις της ψυχής, τα μεν σπλάγχνα είναι οι λογικές δυνάμεις, επειδή τα σπλάγχνα δεν συγκρατούν την ίδια τροφή, αλλά άλλοτε δέχονται και άλλοτε αποβάλλουν. Όπως ακριβώς και οι λογισμοί δεν παραμένουν σταθεροί στα ίδια πράγματα, διότι μεταβάλλονται συνεχώς. Τα δε οστά ας τα κατανοήσουμε ως τις πρακτικές δυνάμεις, ως ισχυρά. Επειδή δε το μεν νερό είναι κατάλληλο για τα σπλάγχνα (καθώς αυτά τρέφονται με υγρασία), ενώ το λάδι για τα οστά (διότι ευεργετούνται σφόδρα με την επάλειψη του λαδιού), ευλόγως απέδωσε το νερό στα σπλάγχνα και το λάδι στα οστά, για να δείξει ότι ακριβώς του ταίριαξαν τα της κατάρας, εφόσον επιδίωξε την πονηρία που ήταν κατάλληλη σε αυτήν. «Και συ, Κύριε, ενέργησε υπέρ εμού.» Έχει λεχθεί πολλές φορές, ότι στο πρόσωπο του Χριστού αρμόζουν τα ταπεινά λόγω της ανθρώπινης φύσης Του, αλλά και έτσι τα υψηλά έχουν συζευχθεί με τα ταπεινά. Διότι λέγοντας, «Ενέργησε υπέρ εμού», πρόσθεσε «ένεκα του ονόματός σου», δηλαδή ένεκα της δικής μου αξίας. Διότι Όνομα του Πατρός είναι ο Υιός· για αυτό και λέγεται, «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», ως ίσος και απαράλλακτος με Αυτόν, και για τον λόγο αυτό αναλαμβάνει το όνομα του Πατρός.

Γι' αυτό ακριβώς, λέει, «Σας ευλογήσαμε», επειδή απολαύσατε τέτοια δωρεά· το οποίο έλεγε και ο Χριστός: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά κλαδιά». Τη φράση «εν τοις πυκάζουσιν» την έθεσε αντί του «πεπυκνωμένοις»· διότι το «πεπυκασμένον» το ονομάζουν «πεπυκνωμένον» και οι συγγραφείς που βρίσκονται εκτός της δικής μας παραδόσεως. «Θεός μου είσαι εσύ, και θα σε δοξολογήσω». Σε ποιον όμως τα λέει αυτά, παρά στον Κύριο που φανερώθηκε πιο πάνω; Σε Αυτόν που τον γλίτωσε από τη θλίψη, σε Αυτόν που ταπείνωσε τους εχθρούς του, σε Αυτόν που ύψωσε τον λίθο που απορρίφθηκε από τους οικοδόμους, σε Αυτόν που κατευόδωσε και έσωσε αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν. «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός». Από εκεί από όπου άρχισε ο Προφήτης τη μελωδία του παρόντος ψαλμού, με το ίδιο έθεσε σε αυτόν και το τέλος, για να διαφυλάξουμε τη δοξολογία καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

ΣΝΖ΄. Προς τον Παύλο. Σχετικά με το ρητό: «Ότι και την πόλη και το άγιο ιερό θα καταστρέψει μαζί με τον ερχόμενο ηγούμενο.» Αυτό που ειπώθηκε από τον άγγελο στον Δανιήλ, «Ότι και την πόλη και το άγιο ιερό θα καταστρέψει μαζί με τον ηγούμενο [τον ερχόμενο,]», αν μεν νομίζουν ότι έχει ειπωθεί για κάποιον άλλον, ας το ερμηνεύσουν όπως επιθυμούν, χωρίς να βλάπτεται στο ελάχιστο η αλήθεια. Αν όμως ο Χριστός είναι αυτός που λέγεται ότι έρχεται σύμφωνα με τις Γραφές: «Διότι ευλογημένος είναι ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου», και: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή να προσδοκούμε άλλον;», τότε το νόημα είναι το εξής: όχι μόνο ο Πατέρας θα ανατρέψει όλα τα σεβαστά και περίβλεπτα πράγματα των Ιουδαίων, αλλά και ο Χριστός, ο οποίος προσδοκάται από αυτούς ως λυτρωτής τους.

Αντί για ιμάτια ας εκχύσουμε τις καρδιές μας ενώπιόν του, και με ψαλμούς και ύμνους και ευχαριστίες ας ανατείνουμε προς αυτόν, και το «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου» ας βοήσουμε ακατάπαυστα. Διότι όσοι τον ευλογούν, είναι ευλογημένοι· και όσοι τον καταρώνται, είναι καταραμένοι. Πάλι θα το πω, και δεν θα παύσω να προτρέπω προς το αγαθό: Ελάτε, αγαπητοί, ας ευλογήσουμε τον ευλογημένο, για να ευλογηθούμε από αυτόν. Κάθε ηλικία και αξίωμα συγκάλεσε ο λόγος στον ίδιο σκοπό για την αίνεση του Κυρίου, βασιλείς της γης και όλους τους λαούς, άρχοντες και όλους τους κριτές της γης, νεανίσκους και παρθένους. Και το καινοπρεπές του θαύματος είναι ότι στη νεαρή και άκακη ηλικία των νηπίων παιδιών και των θηλαζόντων παραχώρησε τα πρωτεία, ώστε να ξεκινήσουν προς τον Κύριο με δοξολογία το θεοδίδακτο άσμα, όπως παλαιά ο Μωυσής στον λαό της Αιγύπτου, το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Σήμερα χαίρεται με αγαλλίαση ο μακάριος Δαβίδ, έχοντας αποστερηθεί την κιθάρα από τα νήπια, με τα οποία συγχορεύοντας πνευματικά και συνεορτάζοντας, όπως παλαιά ενώπιον της κιβωτού του Θεού, συμψάλλει και συμψελλίζει γλυκά το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Προς τον οποίο θα πούμε: Πες μας, ω προφήτη, ποιος είναι αυτός που έρχεται στο όνομα του Κυρίου;