Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 117:27

Ο Λόγος, αφού απείλησε εκείνους που, κατά τους χρόνους του προφήτη Ιερεμία, κατέφυγαν στην Αίγυπτο παρά το πρόσταγμα του Θεού, με όσα επρόκειτο να τους βρουν στην ίδια την Αίγυπτο, στη συνέχεια προφήτευσε στην προς αυτούς προφητεία, ότι δεν πρέπει να απελπίζονται για την ανάσταση της Ιερουσαλήμ. Διότι όσοι εκδιώχθηκαν από αυτήν θα επιστρέψουν από την εχθρική χώρα και θα την κατοικήσουν πάλι, και θα καλλιεργήσουν ολόκληρη τη χώρα της Ιουδαίας με ειρήνη και χωρίς φόβο. Έπειτα, στις επαγγελίες που διατυπώθηκαν με πιο σωματικό τρόπο, επισύναψε τις ουράνιες, οι οποίες θα αποδοθούν στους αξίους μετά τη συντέλεια του κόσμου, κατά την οποία και οι ασεβείς θα παραδοθούν σε απώλεια και πτώση. Αφού προφήτευσε αυτά, ο Λόγος επισυνάπτει τα προκείμενα, τα οποία συνδέονται με την καθολική κρίση του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Ιδού, το όνομα του Κυρίου έρχεται μετά από πολύ χρόνο». Αντί της φράσης «μετά από πολύ χρόνο», οι λοιποί ερμηνευτές χρησιμοποίησαν το «από μακριά». Και πρόσεξε πώς δεν λέει ότι έρχεται ο ίδιος ο Κύριος, αλλά «το όνομα του Κυρίου», υπονοώντας τον Χριστό του Θεού, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν».

«Σας ευλογήσαμε από τον οίκο του Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς». Ομολογώντας ότι κανένας άλλος δεν τους τα φανέρωσε και τους τα έδειξε αυτά παρά ο ίδιος ο Κύριος· γι' αυτό λένε: «Σας ευλογήσαμε»· επειδή φανερώθηκε, δείχνοντας τη δική σας σωτηρία. Οι προφήτες, αφού διατύπωσαν ευχές και προθεώρησαν τα μέλλοντα μέσω του Αγίου Πνεύματος στα προκείμενα, μακαρίζουν εκείνους που επρόκειτο κάποτε να αξιωθούν τα αποτελέσματά τους.

Συγκροτήστε εορτή με πυκνά φυλλώματα έως τα κέρατα του θυσιαστηρίου, εσείς που προέρχεστε από τα έθνη ανάμεσα σε όσους προσφέρουν τα πυκνά φυλλώματα. Αυτό ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε λέγοντας: «Δέστε εορτή με παχιά θρέμματα»· ο δε Σύμμαχος: «Συνδέστε σε πανήγυρη πυκνά φυλλώματα έως τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Με αυτά τα λόγια προστάζει να γεμίζουν τον οίκο του Θεού με πολλά κειμήλια και να τον στεφανώνουν με πυκνά αναθήματα κατά τις περιόδους των εορτών.

Διότι μετά την παρουσία του Χριστού έγινε αληθινά άκαρπη και άνυδρη και εντελώς έρημη και, όπως λέει η προφητεία, «σε αλμυρή γη εξαιτίας της κακίας εκείνων που την κατοικούν». Σε αυτά επισυνάπτει με απόλυτη συνέπεια, υπονοώντας με προφητικό τρόπο, τη μεταβολή προς την ευσέβεια και την καρποφορία στους θείους λόγους, της άλλοτε έρημης και διψασμένης, δηλαδή κάθε ανθρώπινης ψυχής ή της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. Αυτά μάλιστα φανερά υπονοεί λέγοντας: «Μετέτρεψε την έρημο σε λίμνες υδάτων», και τα εξής. Τα οποία θα μπορούσε να τα κατανοήσει μόνο όποιος είναι σοφός κατά Θεόν, σύμφωνα με το συμπέρασμα που αναφέρεται στο τέλος του ψαλμού: «Ποιος είναι σοφός και θα τα φυλάξει αυτά;» και τα εξής. 〈Από τον 117ο Ψαλμό〉. «Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, και ας τον επαινέσουν όλοι οι λαοί· διότι κραταιώθηκε πάνω μας το έλεός του», και τα εξής: «ω Κύριε, σώσε μας, ω Κύριε, ευόδωσέ μας. Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς».

Και αυτό το μνημονεύει η ιερή γραφή του ευαγγελίου, το οποίο εκπληρώθηκε όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο ίδιος ο Χριστός, εισερχόταν στα Ιεροσόλυμα, και πολύ πλήθος ανδρών και παιδιών προπορευόταν αυτού ανακράζοντας με χαρά: «Ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Διότι, αντί για το «ω Κύριε, σώσον δη» που υπάρχει στον ψαλμό, αναφωνούσαν λέγοντας το πιο εβραϊκό «ωσαννά», το οποίο ερμηνεύεται «σώσον δη». Και το «ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου» το διασαφηνίζει το λόγιο που ακολουθεί λέγοντας: «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν». Επομένως, ένας και ο αυτός ήταν ο «Θεός Κύριος» που φανερώθηκε σε εμάς, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, ο οποίος για αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι «ευλογημένος», επειδή πραγματοποίησε την παρουσία του στους ανθρώπους «στο όνομα του Κυρίου», δηλαδή του Πατέρα που τον έστειλε. Ελέγχοντας, λοιπόν, εκείνους εκ της περιτομής που δεν τον πίστευαν, τους έλεγε: «Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· αν άλλος έρθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχτείτε». Εύλογα, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα δεν απευθύνει πλέον στον λαό των Ιουδαίων, αλλά σε όλα τα έθνη τα όσα αναφέρονται στην αρχή του ψαλμού. 〈Από τον Ψαλμό ρμγʹ (143)〉. «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος για να γίνεις γνωστός σε αυτόν, ή ο υιός του ανθρώπου για να τον υπολογίζεις; Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, άγγιξε τα όρη και θα βγάλουν καπνό», και προχωρώντας παρακάτω προσθέτει: «Ω Θεέ, μια νέα ωδή θα σου ψάλω».

Έχεις, λοιπόν, και εδώ, σχετικά με την προφητευόμενη κάθοδο του Κυρίου από τους ουρανούς προς τους ανθρώπους, ταυτόχρονα και στο ίδιο χωρίο πάρα πολλά που υποδηλώνονται: την αποβολή των Ιουδαίων, τους ελέγχους των ασεβειών τους, την καθαίρεση της βασιλικής τους μητρόπολης, καθώς και την κατάργηση της λατρείας που τελούνταν σε αυτούς κατά το παρελθόν σύμφωνα με τον Μωυσή· αντίθετα, για τα έθνη υπάρχουν αγαθές επαγγελίες, η επίγνωση του Θεού, ένας νέος τρόπος ευσέβειας, ένας νέος νόμος, και ο λόγος που, ενώ θα προέλθει από τη χώρα των Ιουδαίων, θα διαδοθεί σε όλα τα έθνη. Το τι είδους τέλος και ποια έκβαση έχουν δείξει αυτοί οι λόγοι μετά την παρουσία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, το αφήνω σε εσένα να το εξετάσεις. <Από τον Αββακούμ>. «Και μου αποκρίθηκε ο Κύριος και είπε: Γράψε την όραση με σαφήνεια πάνω σε πινακίδα, ώστε να τρέχει αυτός που θα τη διαβάζει, διότι η όραση αναφέρεται ακόμη σε μελλοντικό καιρό, και θα ανατείλει το βράδυ και δεν θα είναι μάταιη· εάν καθυστερήσει, περίμενέ τον, διότι αυτός που έρχεται θα έρθει και δεν θα αργήσει. Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν· ο δε δίκαιος θα ζήσει από την πίστη του σε εμένα». Και εδώ προαναγγέλλει ρητά ότι ο προφητευόμενος πρόκειται να έρθει. Ποιος ήταν δε αυτός, παρά εκείνος που δηλώθηκε παραπάνω σύμφωνα με το: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς»; Και γι' αυτόν λέει ότι, ως φως που είναι, θα ανατείλει το βράδυ, δηλαδή κατά τη συντέλεια των αιώνων.

Έτσι ο Θεός μας, έτσι ο Κύριος φανερώθηκε σε εμάς, για να συγκροτήσουμε αυτή την εορτή με πυκνά φυλλώματα μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου.

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

Άκουσα λοιπόν τον Δαβίδ να υμνολογεί στις θείες ωδές, όταν, κάνοντας θέμα του ύμνου του την αρμονική διάταξη του σύμπαντος, στον εκατοστό τρίτο ψαλμό, προς το τέλος της υμνωδίας του λέει το εξής: «Θα πάρεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους. Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Δηλώνει, δηλαδή, ότι η δύναμη του Πνεύματος ενεργεί τα πάντα εν πάσι, και ότι δίνει ζωή σε αυτούς στους οποίους έρχεται, ενώ απομακρύνει από τη ζωή εκείνους από τους οποίους αποχωρεί. Επειδή, λοιπόν, αναφέρει ότι με την αποχώρηση του πνεύματος επέρχεται η έκλειψη των ζωντανών, ενώ με την παρουσία του συντελείται η ανακαίνιση όσων έχουν εκλείψει, και αφού, σύμφωνα με τη λογική σειρά, η έκλειψη προηγείται της ανακαίνισης, υποστηρίζουμε ότι ακριβώς με αυτόν τον τρόπο εξαγγέλλεται στην Εκκλησία το μυστήριο της ανάστασης, καθώς το προφητικό πνεύμα του Δαβίδ διακήρυξε εκ των προτέρων αυτή τη χάρη. Αλλά και σε άλλο σημείο λέει ο ίδιος αυτός προφήτης, ότι ο Θεός του σύμπαντος, ο Κύριος των όντων, φανερώθηκε σε εμάς για να συγκροτήσει εορτή στολισμένη με πυκνά κλαδιά, ερμηνεύοντας τη γιορτή της Σκηνοπηγίας μέσα από τη λέξη του πυκασμού, η οποία παλαιά μεν είχε καθιερωθεί από την παράδοση του Μωυσή, καθώς, όπως νομίζω, ο νομοθέτης προαγόρευε προφητικά τα μελλοντικά γεγονότα· κι ενώ η εορτή αυτή τελούνταν διαρκώς, δεν είχε ακόμη βρει την πραγματική της εκπλήρωση.

Διότι η αλήθεια προδηλωνόταν μεν τυπικώς μέσα από τα αινίγματα των γεγονότων που συνέβαιναν· αυτή όμως η αληθινή σκηνοπηγία δεν είχε ακόμη υπάρξει, αλλά για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο, ο Θεός των όλων και Κύριος φανέρωσε τον εαυτό Του σε εμάς, ώστε να ανασυσταθεί για την ανθρώπινη φύση η σκηνοπηγία του διαλυμένου κατοικητηρίου μας, η οποία περιβάλλεται και πάλι σωματικά διά της συνενώσεως των στοιχείων. Διότι η λέξη «πυκασμός», κατά την ιδιαίτερη σημασιολογική της έμφαση, υποδηλώνει την περιβολή και τον στολισμό που προέρχεται από αυτήν.

Το ρητό της ψαλμωδίας έχει ως εξής: «Ο Θεός είναι Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς, για να συγκροτήσουμε εορτή ανάμεσα σε αυτούς που πυκνώνουν τον χώρο έως τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Αυτό, μου φαίνεται, προαναγγέλλει αινιγματικά ότι θα συγκροτηθεί μία εορτή από όλη τη λογική κτίση, όπου οι κατώτεροι θα συγχορεύουν με τους ανώτερους στη σύναξη των αγαθών. Επειδή, κατά την τυπική κατασκευή του ναού, δεν επιτρεπόταν σε όλους να βρεθούν μέσα από τον εξωτερικό περίβολο, αλλά είχε αποκλειστεί από την είσοδο κάθε τι εθνικό και αλλόφυλο. Από αυτούς πάλι που βρίσκονταν στο εσωτερικό, δεν είχαν όλοι εξίσου το δικαίωμα να προχωρήσουν στο πιο εσωτερικό μέρος, παρά μόνο αν είχαν εξαγνιστεί με έναν πιο καθαρό τρόπο ζωής και με κάποιους ραντισμούς καθαρμού. Και πάλι όμως, ακόμη και μεταξύ αυτών, ο εσωτερικός ναός δεν ήταν βατός σε όλους, αλλά ήταν νόμιμο μόνο για τους ιερείς να εισέρχονται εντός του καταπετάσματος για τις ανάγκες της ιερουργίας. Το απόκρυφο όμως και άδυτο του ναού, στο οποίο βρισκόταν στημένο το θυσιαστήριο, στολισμένο με κάποιες προεξοχές κεράτων, ήταν απροσπέλαστο και για τους ίδιους τους ιερείς, με εξαίρεση τον έναν που προΐστατο της ιεροσύνης. Αυτός, μία φορά τον χρόνο, σε κάποια καθορισμένη από τον νόμο ημέρα, εισερχόταν μόνος του στο εσωτερικό, προσφέροντας μία πιο άρρητη και μυστική ιερουργία.

Αλλ’ επειδή πρόκειται κάποτε να καταλυθούν τα φράγματα, διά των οποίων η κακία μάς απέκλεισε από όσα βρίσκονται μέσα από το καταπέτασμα, όταν η φύση μας ανασυσταθεί πάλι διά της αναστάσεως και εξαφανιστεί από τα όντα κάθε φθορά που προκλήθηκε από την κακία, τότε θα συγκροτηθεί κοινή εορτή γύρω από τον Θεό για εκείνους που έχουν κοσμηθεί διά της αναστάσεως, ώστε σε όλους να προσφέρεται μία και η αυτή ευφροσύνη· χωρίς πλέον καμία διαφορά, ως προς τη συμμετοχή στα ίδια αγαθά, να διαιρεί τη λογική φύση, αλλά εκείνοι που τώρα βρίσκονται έξω εξαιτίας της κακίας, θα βρεθούν κάποτε στα άδυτα της θείας μακαριότητας, ενώνοντας τους εαυτούς τους με τα κέρατα του θυσιαστηρίου, δηλαδή με τις εξέχουσες υπερκόσμιες δυνάμεις. Αυτό ακριβώς διακηρύττει πιο ξεκάθαρα ο Απόστολος, ερμηνεύοντας τη συμφωνία των πάντων προς το αγαθό, ότι σε Αυτόν θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός. Έτσι, αντί των κεράτων αναφέρει το αγγελικό και επουράνιο στοιχείο, ενώ με τα υπόλοιπα υποδηλώνει εμάς, την κτίση που νοείται μετά από εκείνους, τους οποίους όλους θα περιλάβει μία και αρμονική εορτή.

Διότι, αφού βρήκαν τον λίθο που είναι πολυτιμότερος από όλη την κτίση, τον απέρριψαν σαν άτεχνοι οικοδόμοι. «Ούτος εγενήθη». Κάθε γωνία αποτελεί το στήριγμα και την ευπρέπεια ενός οίκου· έτσι και ο Χριστός τοποθετείται ως κεφαλή κάθε δύναμης. Διότι ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού. Και αναφέρομαι στη σάρκα, η οποία είναι ο λίθος που αποδοκιμάστηκε. «Παρά Κυρίου». Αυτή. Ποια; Η σάρκα του Χριστού, την οποία οικοδόμησε από την Μαρία. Διότι αυτή θαυμάζεται και στους ουρανούς και στη γη ως μυστήριο του Θεού. «Αύτη η ημέρα». Αυτή. Ποια; Εκείνη κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος. Διότι κατ' αυτήν ανέπλασε τον Αδάμ. Αυτή λοιπόν η ημέρα είναι ένδοξη, μεγάλη και θαυμαστή από όλη την κτίση, και από τα επουράνια και από τα επίγεια. «Αγαλλιασώμεθα». Διότι σε αυτήν έπρεπε να αγάλλονται και να ευφραίνονται και τα επουράνια και τα επίγεια, επειδή σε αυτήν ελευθερώθηκε από τα δεινά σύμπασα η κτίση. «Ω Κύριε». Ο λόγος αυτός εκφράζει έκπληξη και επίκληση. Αποτελεί φωνή θάμβους και ενέργειας του ανθρώπου που προκαλείται μπροστά στο θαύμα και σπεύδει να κατευοδωθεί. «Ευλογημένος». Προβλέποντας την παρουσία του Κυρίου ο προφήτης αναφωνούσε. «Ευλογήκαμεν». Ποιου οίκου; Εκείνου στον οποίο κατοίκησε ο Θεός Λόγος, όπως ηθέλησε και όπως βουλήθηκε· δι' αυτού ευλογήθηκε και σώθηκε το ανθρώπινο γένος. «Θεός Κύριος». Ο Θεός που γεννήθηκε από την Παρθένο· αυτός ανέτειλε σε εμάς τη δική του χάρη. «Συστήσασθε». Δηλαδή την εορτή της χαράς, αυτήν να παραδώσετε στις επόμενες γενεές.

Διότι «πυκάζειν» λέγεται το να αυξάνεται και να γίνεται κάτι, πράγμα που συμβαίνει σε όσους γεννιούνται από γενιά σε γενιά. «Έως των κεράτων»: Έως των κορυφών, δηλαδή των άκρων της δυνάμεως. Διότι το «κέρας» σημαίνει αρχή και ισχύ. «Θεός μου»: Η φωνή του λαού που σώθηκε. Διότι ο λαός που σώθηκε μεγαλύνει πάντοτε τον Θεό (Κύριο). «Εξομολογήσομαι»: Διότι αυτοί που σώθηκαν δοξολογούν ακατάπαυστα τον Θεό. «Και εγένου»: Ο άνθρωπος λέει, επειδή με ελευθέρωσες από τη δουλεία των δαιμόνων. «Εξομολογείσθε»: Γεμάτοι από την αγαθότητα του Θεού, αυτοί που σώθηκαν δοξολογούν (εξομολογούνται) με θάρρος. «Ότι εις τον αιώνα»: Διότι και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα παραμένει το έλεος του Θεού.

Αυτό προκαλεί την ευφροσύνη, όταν έστησε το τρόπαιο. Έπειτα, δείχνοντας την αφορμή αυτής της συμμαχίας, λέει: «Σε σκηνές δικαίων». Δεν είπε «σε οικίες», αλλά «σε σκηνές», θέλοντας να παραστήσει το πρόχειρο της κατοικίας τους. «Το δεξί χέρι του Κυρίου έδειξε τη δύναμή του.» Αυτό μάλιστα είναι ζωή, το να τον αινεί κανείς και να εξαγγέλλει σε όλους τα θαύματά του. Ποια έργα, πες μου; Αυτά που πρόκειται να διηγηθεί. «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου.» Πύλες παλιά ήταν ο νόμος και οι προφήτες, μέσω των οποίων εισερχόταν προς τον Θεό ο Ισραήλ. Πύλη όμως τώρα είναι η πίστη, μέσω της οποίας προσαγόμαστε τώρα πιο οικεία, λαμβάνοντας τη μαρτυρία από τον νόμο και τους προφήτες. «Θεός είναι ο Κύριος, και εμφανίστηκε σε εμάς.» Εδώ, λοιπόν, ο Προφήτης θαυμάζει τη σάρκωση, επειδή, αν και είναι Θεός και Κύριος, και αυτής της θείας ουσίας, καταδέχτηκε να εμφανιστεί. Όταν δε λέει, «Εμφανίστηκε», εννοεί τη θεία οικονομία, το ότι εισήλθε σε παρθενική μήτρα και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.

Γι' αυτό ακριβώς, λέει, «Σας ευλογήσαμε», επειδή απολαύσατε τέτοια δωρεά· το οποίο έλεγε και ο Χριστός: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά κλαδιά». Τη φράση «εν τοις πυκάζουσιν» την έθεσε αντί του «πεπυκνωμένοις»· διότι το «πεπυκασμένον» το ονομάζουν «πεπυκνωμένον» και οι συγγραφείς που βρίσκονται εκτός της δικής μας παραδόσεως. «Θεός μου είσαι εσύ, και θα σε δοξολογήσω». Σε ποιον όμως τα λέει αυτά, παρά στον Κύριο που φανερώθηκε πιο πάνω; Σε Αυτόν που τον γλίτωσε από τη θλίψη, σε Αυτόν που ταπείνωσε τους εχθρούς του, σε Αυτόν που ύψωσε τον λίθο που απορρίφθηκε από τους οικοδόμους, σε Αυτόν που κατευόδωσε και έσωσε αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν. «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός». Από εκεί από όπου άρχισε ο Προφήτης τη μελωδία του παρόντος ψαλμού, με το ίδιο έθεσε σε αυτόν και το τέλος, για να διαφυλάξουμε τη δοξολογία καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Δηλαδή, διέσωσε βεβαίως αυτούς που απολαμβάνουν τα αγαθά σου, ώστε και να χορτάσουν, και να επιδείξουν καρπούς αντάξιους της χάριτος· κάνε εύκολη γι' αυτούς την οδό, ώστε αφού τα επιτύχουν να μην εκπέσουν από τέτοια αγαθά. Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Διότι τα δικά μας ζητήματα δεν περιορίζονται σε όσα έχουν ήδη γίνει, αλλά προχωρούν σε άλλα μεγαλύτερα, στην ανάσταση, στη βασιλεία, στον αιώνιο κλήρο μαζί με τον Χριστό, τα οποία όλα, θέλοντας να τα παρουσιάσει, πρόσθεσε: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Αυτό έλεγε και ο Χριστός στους Ιουδαίους: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω· δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου. Επειδή δηλαδή διαρκώς πρόβαλλαν αυτό ακριβώς, ότι δεν προέρχεται από τον Θεό, ότι είναι αντίθεος, τους λέει: Εσείς οι ίδιοι θα δώσετε μαρτυρία για εμένα ότι δεν είμαι αντίθεος, όταν με δείτε να έρχομαι πάνω στις νεφέλες, και θα βγάλετε αυτήν τη φωνή λέγοντας: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, αποστερώντας από τον εαυτό σας κάθε δικαίωμα απολογίας μέσω αυτών των λόγων επευφημίας. Διότι το μεγαλείο όσων θα συμβαίνουν τότε θα τους κάνει να βγάλουν αυτήν τη φωνή, ενώ ταυτόχρονα θα επευφημούν και ταυτόχρονα θα καθιστούν πιο πικρή την καταδίκη εναντίον του ίδιου τους του εαυτού. Σας ευλογήσαμε από τον οίκο του Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.

Αναφέρεται σε ολόκληρο τον πιστό λαό, ο οποίος απολαμβάνει την ευλογία μέσα στον οίκο του Θεού. Διότι πράγματι παντού φαίνονται οι προφήτες να μακαρίζουν αυτούς που επρόκειτο να πιστέψουν. Για ποιον λόγο ευλογήσατε, και από πού προέρχεται ο μακαρισμός; Επειδή ο Θεός φανερώθηκε σε εμάς. Διότι φανερώθηκε, λέει, η σωτήρια χάρη του Θεού, η οποία μας παιδαγωγεί, ώστε, αφού απαρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, δικαιοσύνη και ευσέβεια, προσδοκώντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια του μεγάλου Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού. Εδώ, λοιπόν, ο Προφήτης θαυμάζει τη σάρκωση, το γεγονός δηλαδή ότι, ενώ είναι Θεός και Κύριος, και έχοντας εκείνη τη θεία ουσία, καταδέχθηκε την επιφάνεια.

Ονόμασε δε «επιφάνεια» τη θεία οικονομία, την είσοδο στην παρθενική μήτρα, το να γίνει άνθρωπος και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους. Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Σας ευλογήσαμε, επειδή απολαύσατε μια τέτοια δωρεά». Αυτό υπονοούσε και ο Χριστός όταν έλεγε: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν όσα εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν όσα ακούτε, και δεν τα άκουσαν». «Συγκροτήστε εορτή με πυκνά φυλλώματα, έως τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: «Συνδέστε τα πυκνά κλαδιά κατά την πανήγυρη».

Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Συνάψτε εορτή με παχιά σφάγια». Από την προφητεία μετέβη πάλι στην ιστορία. Και αυτό που λέει είναι το εξής: Εορτάστε, πανηγυρίστε. Τι σημαίνει όμως το «Συστήσατε ἑορτὴν ἐν τοῖς πυκάζουσι»; Σύμφωνα με τον έναν ερμηνευτή σημαίνει: «Προσφέρετε λιπαρές θυσίες»· ενώ σύμφωνα με τον άλλον: «Αναρτήστε στεφάνια και κλαδιά στον ναό». Το δε εβραϊκό κείμενο το διατύπωσε ως εξής: Ἐσροὺ ἂγ βαὰδ ὀθθίμ. Είτε λοιπόν ισχύει το ένα είτε το άλλο, η φράση φανερώνει εορτή, λαμπρή ημέρα και πανήγυρη. Διότι μετέφερε πάλι τον λόγο από τα νοητά στα αισθητά και έκανε μνεία της επιστροφής τους.

Μαζί μας είναι ο Θεός. Μάθετέ το, Νεστοριανοί, και ηττηθείτε, διότι ο Θεός είναι μαζί μας. Ούτε άνθρωπος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει. Ευλογημένος ο ερχόμενος, ο Κύριος είναι Θεός, και φανερώθηκε σε εμάς. Ας συγκροτήσουμε εορτή για τη γέννηση της Θεοτόκου. Ευφραίνου, Άννα στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες. Αγαλλιάσου, Ιωακείμ, διότι από τη θυγατέρα σου παιδί γεννήθηκε για εμάς, και δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, της παγκόσμιας σωτηρίας, Θεός ισχυρός. Ας ντραπεί ο Νεστόριος και ας βάλει το χέρι στο στόμα του (ας σιωπήσει). Το παιδί είναι Θεός, και πώς δεν είναι Θεοτόκος εκείνη που το γέννησε; Εάν κάποιος δεν ομολογεί την αγία Παρθένο ως Θεοτόκο, είναι χωρισμένος από τη θεότητα. Ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, και ταυτόχρονα είναι δικός μου· διότι έχω δεχθεί αυτή την βαθύτατα θεολογική κληρονομιά από τον θεολόγο πατέρα Γρηγόριο.

Ψαλμός 117. Αλληλούια. «Δοξολογείτε τον Κύριο διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα». Διότι, έστω κι αν ακούτε για οργή και θυμό του Κυρίου, εντούτοις ως προς την ουσία του είναι απαθής και πρέπει να τον δοξολογούμε και να τον ευχαριστούμε, ως εκ φύσεως αγαθό. Και το «στον αιώνα», σημαίνει ότι είναι απέραντο «το έλεός του». Δεν οργίζεται από τη φύση του, εφόσον είναι αγαθός, αλλά οι πονηρές πράξεις των ανθρώπων υφίστανται αμερόληπτα όσα αξίζουν την οργή. Έπειτα διδάσκει: Κηρύσσει στον «οίκο του Ισραήλ και στον οίκο του Ααρών» και σε «κάθε άνθρωπο που φοβάται τον Κύριο», «ότι ο Θεός είναι αγαθός και το έλεός του δεν τελειώνει ποτέ, αλλά παραμένει στον αιώνα». Και ότι αρμόζει «στη θλίψη να καλούμε σε βοήθεια τον Κύριο και ότι εισακούει όσους είναι άξιοι βοηθείας». Και ότι «είναι αγαθό να στηρίζουμε την ελπίδα μας στον Κύριο» και, με απλά λόγια, πώς έπρεπε να αναπέμπουμε ευχαριστίες στον Θεό· και το πώς έπρεπε ο λαός που είχε απαλλαγεί από τη δουλεία της Αιγύπτου να ανακηρύσσει τα θαυμαστά έργα και τις δυνάμεις της ένσαρκης θείας επιφάνειας του Χριστού, λέγοντας «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», δηλαδή, δεδοξασμένος και «ερχόμενος» σύμφωνα με την ευδοκία του Πατέρα, όχι ως αντίθεος κατά την κρίση εκείνων που τον συκοφαντούν, αλλά ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς». Είναι «Θεός μεν και Κύριος», ως ομοούσιος του Πατέρα και του Πνεύματος· «εμφανίστηκε δε σε εμάς» μέσω της άρρητης και υπερβαίνουσας τον ανθρώπινο νου σαρκώσεως.

Οι άρχοντες των Ιουδαίων όμως, ως αδαείς «οικοδόμοι», αφού αγνόησαν τη χρησιμότητα του «λίθου» «και τον αποδοκίμασαν», δηλαδή τον εξουθένωσαν και τον απώθησαν, και παρά τη θέλησή τους, «αυτός έγινε κεφαλή γωνίας» της εκκλησίας των εθνών, όπως, λέει, ως εκλεκτός λίθος. Διότι, αφού τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» μιας μεγάλης οικοδομής, «αυτός ο λίθος, τον οποίο αποδοκίμασαν» οι Ιουδαίοι, συνδέει και καλλωπίζει ολόκληρη την οικοδομή. Τοποθετήθηκε «εις κεφαλήν γωνίας» της θεόκλητης εκκλησίας «και είναι θαυμαστή στα μάτια μας». «Από τον Κύριο», λέει, «έγινε αυτή», δηλαδή, με την πατρική ευδοκία ο Υιός οικοδόμησε αυτή τη θεόκλητη εκκλησία «και είναι θαυμαστή στα μάτια» των προφητών, των δικαίων και όλων των θεοφιλών. Και «Αυτή είναι η ημέρα την οποία όρισε ο Κύριος» προ των αιώνων, η ημέρα της αναστάσεως του Χριστού, «ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν» με σωτήρια ευφροσύνη. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά» και σκιερά φυτά, «μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Ο Θεός πρόσταξε τον Μωυσή να κατασκευάσει σχήματα κεράτων γύρω από τα άκρα του θυσιαστηρίου, στα οποία ο αρχιερέας, βουτώντας τα δύο του δάχτυλα στο αίμα των θυσιών, το τοποθετούσε για τον εξιλασμό εκείνων που προσέφεραν τις θυσίες, τα οποία ήταν τύποι και σκιές του αληθινού θυσιαστηρίου και του αίματος του Χριστού, μέσω του οποίου επιτελείται ο εξιλασμός των αμαρτιών μας.

Καθώς ο Γαβριήλ έλεγε αυτά, εμφανίζεται ο Σωτήρας, και οι άγγελοι ύμνησαν: «Ευλογημένος αυτός που έρχεται στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς». Και η Πανάμωμος είπε: «Κύριε, γείρε τους ουρανούς και κατέβα», «εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου». Και εμφανίστηκε ο Κύριος λέγοντάς της: Χαίρε, Μητέρα· χαίρε, σεμνή· χαίρε, Παρθένε αγνή· χαίρε, θεομακάριστη· ειρήνη στο πνεύμα σου, ειρήνη στην καρδιά σου, ειρήνη στο σώμα σου. Σήκω, «ας φύγουμε από εδώ».

Διότι άκουγα από τις θείες Γραφές τις αμυδρές ενδείξεις, ότι η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και ότι ο Θεός είναι μαζί μας και ότι «δεν θα θεωρηθεί άλλος ίσος προς αυτόν» και ότι είναι «Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς» και «εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ερευνούσα πώς άραγε θα λάβει σώμα το ασώματο και ποια παρθένος θα χωρέσει αυτόν που εκ φύσεως είναι αχώρητος. Και μη βρίσκοντας το πώς, απορούσα για την έκβαση των γραμμένων. Και ιδού, βλέπω τον χριστό του Κυρίου, καθώς μου το αποκάλυψε το Άγιο Πνεύμα. Βλέποντας δε την παρθένο εκπλήσσομαι, και η ομορφιά της είναι αμώμητη και αισθητώς εμφανίζεται ως νεάνιδα· αλλά νοητώς η παρθένος λογίζεται ως ουρανός και ευρύχωρη πόλη του θαυμαστού αυτοκράτορα, και παλάτι αθάνατο και θρόνος απόρθητος και νυμφώνας άφθαρτος και νύμφη θεοπρόβλητη και κλίμακα και γέφυρα και θείος παράδεισος. Και βλέποντας αυτά ανακράζω προς τον Σωτήρα μου: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγο σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Εσύ, λοιπόν, ετοίμασας το σωτήριό σου και το φως και τη δόξα ενώπιον όλων των λαών.

Γι' αυτό και εμείς, μαζί με εκείνα τα παιδιά, γεμάτοι χαρά τώρα συνυμνούμε και λέμε: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»· «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν· ωσαννά εν τοις υψίστοις», σώσε μας, εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα.

Αυτοί δε, επιδεικνύοντας την ευλάβεια και την πίστη, προσκυνούν, ευλογούν και θεολογούν τον Ιησού που κατανοείται εντός τους, και, για να γίνει πιο λαμπρή η δοξολογία, την αναπέμπουν με τα προφητικά λόγια: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς». «Εγώ ήρθα», λέει, «στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· αν κάποιος έρθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχτείτε». Αυτό είναι γνώρισμα του γνήσιου Δεσπότη, αυτό του Μονογενούς: το να δοξάζει τον Πατέρα. Εκείνο, πάλι, είναι η αυθάδεια του δραπέτη δούλου, η αποστασία. Επειδή αυτά τα γνώριζε ο Προφήτης και είχε μάθει τι είναι αυτό που διαχωρίζει τον καλό ποιμένα από τον λύκο, ευλογεί από μακριά αυτόν που έρχεται στο όνομα του Κυρίου, ονομάζοντας Κύριο τον Πατέρα, και λέει ότι αυτός που φανερώθηκε είναι ο ίδιος ο Θεός. Χρησιμοποιώντας και αυτοί τα ίδια λόγια, ευλογούν τον Χριστό ωσάν να έρχεται και να φανερώνεται τώρα σε αυτούς.

Και πάλι στον λόγο κατά του Αρείου: «Διττός, λοιπόν, είναι ο λόγος για τον Υιό. Πρέπει επομένως να αποδίδουμε ως σε Θεό τα θεία, και ως σε αυτόν που έγινε σαν κι εμάς τα ανθρώπινα». Και πάλι: «Άραγε, λοιπόν, διότι θα ρωτήσω, θα μπορούσαν να θεωρηθούν σοφοί και οξυδερκείς εκείνοι που αποδέχονται τον διφυή και διπλό λόγο σε αυτά, και που απονέμουν τη μυσταγωγία στους κατάλληλους καιρούς;» Και στον ένατο λόγο της «Εν πνεύματι λατρείας»: «Η βάση είναι από άργυρο και από δύο μέρη. Διότι ο Χριστός είναι λαμπρός και διαφανής στη γη, σύμφωνα με το 'Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν', έχοντας τρόπον τινά διφυή την έννοια. Διότι νοείται ταυτόχρονα ως Θεός και ως άνθρωπος. Αυτό νομίζω σημαίνει το να έχει διπλή τη βάση από άργυρο». Και στον λόγο κατά του Νεστορίου: «Διότι άλλη μεν είναι η σάρκα παρά τον Λόγο του Θεού, σύμφωνα με τον λόγο της δικής της φύσης, και άλλη πάλι ουσιωδώς είναι η φύση του ίδιου του Λόγου». Έτσι, η διδασκαλία του Κυρίλλου είναι παντού σύμφωνη με τα δόγματα της αγίας και οικουμενικής συνόδου.

Διότι μέσω αυτού έχουμε δεχθεί και το να ονομαζόμαστε υιοί του Υψίστου, λαμβάνοντας τη χάρη της υιοθεσίας και όχι τη φύση Του. Ή μήπως, ενώ ήταν άφθαρτος και απαθής και αθάνατος, δεν ντύθηκε τη δική μας παθητή και φθαρτή και θνητή σάρκα, για να μας απαλλάξει από τα πάθη και να μας λυτρώσει από κάθε φθορά και να μας γλιτώσει από τα δεσμά του θανάτου και τις πολύπλοκες αλυσίδες; Αυτό άλλωστε και έκανε και εκπλήρωσε και θεοπρεπώς ολοκλήρωσε· διότι δεν είναι δυνατόν ο Θεός να αποτυγχάνει στον σκοπό Του. Διότι τι υπάρχει που το θέλει ο Θεός και να μην το κάνει; Ή ποιος, έχοντας αντίθεη βουλή, θα μπορέσει να αντισταθεί στο παντοδύναμο και δραστικό θέλημά Του; Αυτών των γεγονότων, αδελφοί, ας γιορτάσουμε σήμερα την εορτή, έστω κι αν την εορτάζουμε πάρα πολύ λυπημένα, έχοντας εμείς πλησιέστατα τον τόπο όπου ο Θεός που είναι Λόγος και Κύριος εμφανίστηκε σε εμάς με άρρητη γέννηση, και όμως δεν μπορούμε να τρέξουμε σε αυτόν, όπως ακριβώς και ο θειότατος Μωυσής είδε μεν τη γη της επαγγελίας έχοντας ανεβεί σε ψηλό όρος και λαχταρούσε να εισέλθει σε αυτήν, αν και δεν του το είχε επιτρέψει καθόλου ο Θεός, επειδή δεν Τον ευλόγησε, όταν επρόκειτο, χτυπώντας με το ραβδί του την πέτρα, να βγάλει ποταμούς υδάτων και ρυάκια. Αλλά εκείνος μεν στερήθηκε έτσι την ποθητή γη, και καταπονημένος από τη λύπη αναχώρησε από εδώ προς τον Θεό· εμείς όμως, που πάσχουμε τα ίδια, τι θα πρέπει να κάνουμε;

Διότι η φιλαίματη ρομφαία τους θα εισέλθει στις δικές τους καρδιές, και το τόξο τους θα συντριβεί, και τα βέλη τους θα μπηχτούν στους ίδιους, και θα μας παραδώσουν την οδό καθαρή από φόβους, χωρίς καμία ανηφόρα ή αγκάθια ή δυσκολία, ώστε και εμείς τρέχοντας εντελώς άφοβα και ατρόμητα να φθάσουμε στον τόπο της γέννησης της Ζωής, και να φιλήσουμε το θεοδόχο σπήλαιο και να προσκυνήσουμε την ιερή φάτνη και να ασπαστούμε αυτήν τη θεοποιό πόλη, χορεύοντας μαζί με τους ποιμένες, αναφωνώντας μαζί με τους μάγους, δοξολογώντας μαζί με τους αγγέλους «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», διότι «μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος και φανερώθηκε σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου και κατηύθυνε τα πόδια μας σε οδό ειρήνης», και «ο Κύριος είναι Θεός και μας φανερώθηκε», και «κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ» ανέστησε ο Θεός και Πατέρας ως αγαθός και φιλάνθρωπος, και μας έδωσε τον Μονογενή Υιό μέσω της ανθρώπινης γέννησης, και Εκείνον που φέρει στους ώμους Του την αιώνια εξουσία, ο οποίος ως Λόγος και Υιός ονομάζεται «άγγελος της μεγάλης βουλής» του Πατέρα, τον «θαυμαστό σύμβουλο» του Θεού που Τον γέννησε, τον ισχυρό και αήττητο Θεό, Αυτόν που κατέχει την εξουσία των πάντων, που είναι ο αρχηγός κάθε ειρήνης και αναγνωρίζεται ως πατέρας και ποιητής του μέλλοντος αιώνος, τον Οποίο η Παναγία και πάναγνη Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα της και γέννησε, χωρίς να γνωρίσει ανθρώπινη σπορά και σαρκική μίξη, και η οποία έχει κηρυχθεί αληθινά και κυριολεκτικά Θεομήτωρ, ως Εκείνη που γέννησε τον Λόγο και σεσαρκωμένο Θεό και Χριστό, ο οποίος όχι μόνο χρίστηκε κατά τη σάρκα και το σώμα, αλλά και χρίει αυτούς που πιστεύουν με το Πνεύμα, και σώζει τα σύμπαντα επαληθεύοντας το όνομά Του.

Κάθε άλλο, αλλά μάλλον διαβεβαιώνει για την αλήθεια, ότι δηλαδή μέσα στον καθένα από εμάς τους πιστούς συντελείται η ανάσταση του Χριστού, και αυτό όχι απλώς, αλλά κάθε ώρα, ας πούμε, καθώς ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός ανασταίνεται μέσα μας, λάμποντας και εκπέμποντας τις αστραπές της αφθαρσίας και της Θεότητας. Διότι η φωτοφόρος παρουσία του Πνεύματος μας δείχνει την ανάσταση του Δεσπότη σαν σε ένα πρωινό, ή μάλλον μας χαρίζει το να βλέπουμε τον ίδιο τον Αναστάντα. Γι' αυτό και λέμε: «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν», και υποδηλώνοντας τη δεύτερη παρουσία του προσθέτουμε λέγοντας: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Σε όσους λοιπόν εμφανιστεί ο αναστημένος Χριστός, φανερώνεται οπωσδήποτε πνευματικά, ώστε να γίνεται ορατός με τα πνευματικά μάτια. Διότι, όταν έρθει μέσα μας διά του Πνεύματος, μας ανασταίνει από τους νεκρούς, μας ζωοποιεί και μας δίνει τη χάρη να βλέπουμε μέσα μας τον ίδιο ολόκληρο ολοζώντανο, τον αθάνατο και άφθαρτο. Και όχι μόνο αυτό, αλλά μας χαρίζει και την καθαρή επίγνωση ότι μας συνανασταίνει και μας συνδοξάζει με τον Εαυτό του, όπως μαρτυρεί ολόκληρη η θεία Γραφή.

Αφού αυτό ψαλεί τρεις φορές από εκείνον και τους αδελφούς, ο πρεσβύτερος λέγει τον στίχο: Αύτη η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος. Οι αδελφοί δε ψάλλουν το τροπάριο, στίχος β΄: Συστήσασθε εορτήν, έως το τέλος. Και πάλι ο λαός ψάλλει το τροπάριο. Και μετά την ολοκλήρωση αυτού, αρχίζει αμέσως ο κανόνας, επειδή ολόκληρη αυτή την εβδομάδα δεν ψάλλουμε τον εξάψαλμο. Γίνονται δε δύο αναγνώσεις, και ο πεντηκοστός ψαλμός λέγεται μετά από τη δεύτερη ανάγνωση. Και μετά την ολοκλήρωση του όρθρου, γίνεται ο ασπασμός και η απόλυση. Στα λυχνικά αυτής της εβδομάδας λέμε το: Χριστός ανέστη. Και αμέσως το: Κύριε, εκέκραξα, και ως απολυτίκιο το: Χριστός ανέστη. Ομοίως και στα απόδειπνα τον τρισάγιο ύμνο, και το: Κύριε, ελέησον, δώδεκα φορές. Το δε Σάββατο της Διακαινησίμου, και την Κυριακή το βράδυ της Λαμπροφόρου, στα απόδειπνα διαβάζουμε από το: Μεθ' ημών ο Θεός, και καθεξής.

Γ'. Την δε Κυριακή της Λαμπροφόρου αρχίζει και ο εξάψαλμος, και λέμε το «Θεός Κύριος» σε ήχο πλάγιο του τετάρτου· και αμέσως τους αναβαθμούς στον ίδιο ήχο· καθώς και το προκείμενο· και το «Πάσα πνοή»· έπειτα το Ευαγγέλιο, και το «Εν ταις νυξί». Και μετά τον πεντηκοστό ψαλμό, αρχίζει ο κανόνας· γίνονται δε δύο αναγνώσεις.

Και το εσπέρας της Κυριακής αρχίζει το «Μακάριος ανήρ». Και τη Δευτέρα στον όρθρο ψάλλουμε πάλι το «Θεός Κύριος», σε πρώτο ήχο, και ένα κάθισμα ψαλμού, και έπειτα τον κανόνα της αναστάσεως· γίνονται δε τρεις αναγνώσεις. Έκτοτε τελούμε τα απόδειπνα ολόκληρα, εκτός από το εσπέρας του Σαββάτου, και τις δεσποτικές εορτές, και τη μνήμη αγίου, όταν αυτή προξενεί για εμάς αργία από τις εργασίες ή και από τις Ώρες και τις μετάνοιες που γίνονται· διότι σε αυτές τις περιπτώσεις διαβάζουμε από το «Μεθ’ ημών ο Θεός» και εφεξής. Εκτελούνται δε και τα διακονήματα από το πρωί, αρχίζοντας από την Τρίτη της δεύτερης εβδομάδας· και έως την Πεντηκοστή, στον εσπερινό, ψάλλουμε τα προκείμενα της κάθε ημέρας.

Θ΄. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι το εσπέρας της Κυριακής της αγίας Πεντηκοστής στον Εσπερινό, κατά τον οποίο κάνουμε και τις τρεις γονυκλισίες, μετά τον Προοιμιακό ακολουθεί αμέσως το «Κύριε, εκέκραξα»· και το πρωί στον Όρθρο μετά τον Εξάψαλμο λέμε το «Θεός Κύριος»· και αμέσως τον κανόνα και δύο αναγνώσματα· διανύουμε δε και αυτή την εβδομάδα χωρίς να ψάλλουμε τις Ώρες.

ΙΓ'. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι κατά την Κοίμηση της Παναγίας Θεοτόκου, δηλαδή στον μεθέορτο Εσπερινό, μετά το προοίμιο ακολουθεί αμέσως το «Κύριε, εκέκραξα». Και το πρωί στον Όρθρο, μετά τον Εξάψαλμο, πάλι το «Θεός Κύριος», και αμέσως ο κανόνας, με δύο αναγνώσεις.

Και αν ο πειραζόμενος δεν βρεθεί να διαθέτει άκρα διάκριση, πλανάται. Εκείνος όμως που δεν πλανάται είναι αυτός που σε όλα υπακούει στον Θεό και στους αγίους χωρίς αμφισβήτηση. Και εμείς, αδελφοί, έχοντας κατανοήσει αυτά, ας τηρήσει ο καθένας το δικό του μέτρο, και εκείνος που θεωρεί ότι είναι ποιμένας ψυχών και εκείνος που θεωρεί ότι είναι πρόβατο. Όμως, ας ευχόμαστε όλοι να είμαστε πρόβατα. Διότι κανείς δεν είναι ποιμένας, παρά μόνο αυτός που είπε: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Αλλά επειδή, όπως προείπε ο Δαβίδ, ο Θεός είναι Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς, φανερώθηκε μέσω του σώματος ο αόρατος Λόγος και μας έσωσε, χαρίζοντάς μας τη γνώση της Αγίας Τριάδος. Και αφού ο ίδιος όρισε από πριν διαδόχους του τους αποστόλους, ανερχόμενος στον ουρανό είπε στον Πέτρο: «Βόσκε τα αρνία μου και τα πρόβατά μου». Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα υπάρχει ανάγκη από εκείνους που βόσκουν και κυβερνούν σε κάθε γενεά τις ψυχές εν Κυρίω, ο οποίος λέει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Γνωρίζουμε δε ότι μετά τους αποστόλους οι επίσκοποι είναι άγιοι πατέρες, αλλά και όλοι όσοι υπακούν στον Χριστό που βρίσκεται μέσα τους είναι τέκνα τους, έστω και αν δεν ανήκουν στον κλήρο και την εκκλησιαστική τάξη.