Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:103

Τρίτο κέρδος μάς προξενεί αυτός ο πολύς ρήτορας, όταν λέγει ότι, απέναντι στις νόσους και στις αιρέσεις που αναφύονται, πρέπει να ετοιμάζονται και να μεταβάλλονται και τα φάρμακα και τα δόγματα. Διότι, λέει, και οι μακάριοι Πατέρες, παρατασσόμενοι εναντίον της αιρέσεως του Αρείου, η οποία έλεγε μία φύση στον Χριστό, ανατρέποντας αυτήν, ομολόγησαν σαφώς επάνω σ’ Αυτόν τις δύο φύσεις. Αληθινά, «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Βλέπω, πράγματι, ότι «ο αμαρτωλός πιάστηκε στα λόγια των χειλέων του». Διότι, αν εξαιτίας της νόσου του Αρείου, που κήρυττε μία φύση στον Χριστό τον Θεό μας, οι άγιοι Πατέρες, ανατρέποντας ως δυσσεβές ένα τέτοιο δόγμα, εκήρυξαν δύο φύσεις, πολύ περισσότερο τώρα, εξαιτίας του Ευτυχούς και του Διοσκόρου και του Πέτρου και του Τιμοθέου και του Θεοδοσίου και του Ιουλιανού και του Γαϊανού και του Βαρσανούφιου και του Ιακώβου και του σεμνού Σευήρου, αρχηγού αυτής της δεκάκερης ορχήστρας, και των λοιπών αιρεσιαρχών, που αρειανικώς δογματίζουν μία φύση στον Χριστό, είναι εύλογο και εύκαιρο και αρμόζει να κηρύττονται οι δύο φύσεις ως αδιαιρέτως ενωμένες καθ’ υπόσταση στο ένα πρόσωπο του Χριστού.

Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου. Διότι αυτό σημαίνει να τηρεί κανείς τον θείο νόμο, το να τον εκπληρώνει με έργα. Από τα κρίματά σου δεν παρέκκλινα. Διαρκώς ενθυμούμουν το θείο δικαστήριο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Είναι γλυκά λόγω της λογικής τέρψης που απορρέει από αυτά· αλλά υπερτερούν και του μελιού, καθώς μέσω αυτού υποδηλώνονται όλα όσα είναι ευχάριστα στους ανθρώπους.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΠΑ΄. Για το εάν πρέπει να αναγκάζεται αυτή που δεν θέλει να ψάλει. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν δεν προσέρχεται στην ψαλμωδία με προθυμία, και εάν δεν φανερώνεται σε αυτήν η διάθεση εκείνου που είπε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου», και εάν δεν θεωρεί την αργία ως μεγάλη ζημία, τότε ή ας διορθωθεί ή ας απομακρυνθεί, για να μη νοθεύσει λίγο προζύμι ολόκληρο το φύραμα.

Όταν δε λέει: «Μην προσέχεις φαύλη γυναίκα»· και πάλι: «Μη στηρίξεις το βλέμμα σου σε αυτήν»· και: «Τα μάτια σου ας βλέπουν ορθά», είναι φανερό ότι χαρίζει στο παιδί την τρόπον τινά όραση της ψυχής. Και όταν προτρέπει λέγοντας: «Φάε μέλι, υιέ, για να γλυκαθεί ο φάρυγγάς σου» (ονομάζοντας μεταφορικώς μέλι τη θεία διδασκαλία· διότι λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου»)· μέσω αυτής της προτροπής καταρτίζει την πνευματική γεύση της ψυχής, για την οποία έχει λεχθεί: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι χρηστός». Υπάρχει δε και κάποια αφή της ψυχής, κατά την οποία η σοφία έρχεται σε επαφή μαζί της, τρόπον τινά εναγκαλιζόμενη τη δική της αρετή.

Ομιλία Γ΄. Περί του στερεώματος. Τα έργα της πρώτης ημέρας, ή μάλλον της μίας· διότι ας μην της αφαιρέσουμε το αξίωμα που έχει εκ φύσεως, καθώς ορίστηκε από τον Κτίστη από μόνη της και δεν αριθμήθηκε σε σειρά με τις άλλες. Όμως, επειδή ο λόγος εξέτασε χθες τα όσα δημιουργήθηκαν σε αυτήν και μοίρασε την εξήγηση στους ακροατές, προσφέροντάς την το πρωί ως τροφή των ψυχών και το βράδυ ως ευφροσύνη, τώρα μεταβαίνει στα θαύματα της δεύτερης. Και το λέω αυτό, όχι αποδίδοντάς το στην ικανότητα εκείνου που τα εξηγεί, αλλά στη χάρη των γεγραμμένων, η οποία από τη φύση της γίνεται εύκολα αποδεκτή και είναι προσφιλής και αγαπητή σε κάθε καρδιά από εκείνους που προτιμούν την αλήθεια από το πιθανό. Όπως ακριβώς και ο ψαλμωδός, παρουσιάζοντας με μεγάλη έμφαση τη γλυκύτητα που πηγάζει από την αλήθεια, λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου». Χθες λοιπόν, αφού ευφράναμε όσο ήταν δυνατόν τις ψυχές σας με την ενασχόληση γύρω από τα λόγια του Θεού, συναντηθήκαμε και πάλι σήμερα κατά τη δεύτερη ημέρα, για να αντικρίσουμε τα θαύματα των έργων της δεύτερης ημέρας.

Αλλά φαίνεται πως ο λόγος δεν αναφέρεται στα όσα γίνονται γνωστά μέσω των αισθήσεων, αλλ' εφόσον η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, που φωτίζει τους οφθαλμούς, και λύχνος στα πόδια του δικαίου είναι ο λόγος του Θεού, εκείνος που δεν ζει σύμφωνα με την αρετή, αλλά κυλίεται στα υλικά πάθη, αυτός είναι που ασπάζεται με θέρμη τον βίο της κακίας σαν να ήταν κάποιο φως, ενώ αποστρέφεται τον βίο σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου σαν να ήταν κάποιο σκοτάδι. —Και εκείνος που αποστρέφεται τα λόγια του Θεού, τα οποία είναι γλυκά στον λάρυγγα του δικαίου και ανώτερα από το μέλι στη νοητή του γεύση, εξαιτίας του κοπιαστικού αγώνα που απαιτούν τα προστάγματα, και αντιθέτως συγκατατίθεται στην απαλότητα της ηδονής, αυτός είναι που θα ονόμαζε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό. Κατ' αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, πρέπει να συλλογιζόμαστε και περί του καλού, ότι δηλαδή το αληθινά καλό είναι το σύμμετρο στοιχείο στην ψυχή που είναι διατεθειμένη σύμφωνα με την αρετή· διότι η αρετή είναι κάποια μεσότητα και συμμετρία· ενώ οι υπερβολές και οι ελλείψεις, που αποκλίνουν από την αρετή προς τα δύο άκρα, αποτελούν αμετρία και αίσχος. Για παράδειγμα, η ανδρεία είναι μεσότητα· υπερβολή της είναι η θρασύτητα, και έλλειψή της η δειλία.

Διότι έτσι θα αποφύγει και την υποψία της φιλαυτίας, και θα δώσει απόδειξη ότι δεν μισεί αυτόν που έχει αμαρτήσει, αλλά ότι αποστρέφεται την αμαρτία. Επειδή το να μη μεριμνά και να μην εργάζεται κανείς για τον εαυτό του, αποτελεί έπαινο μιας φιλόχριστης και φιλάδελφης διάθεσης. Με κάθε τρόπο, λοιπόν, πρέπει να θεραπεύουμε αυτόν που ασθενεί και να φροντίζουμε να επαναρθρώνουμε το εξαρθρωμένο, για να το πω έτσι, μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον απομακρύνουμε ως ξένο, διότι έχει γραφτεί: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα εκριζωθεί». Διότι, εάν είναι δύσκολο να αποσπαστούν από τις δικές τους συνήθειες και προτιμούν να είναι δούλοι στις ηδονές της σάρκας παρά στον Κύριο, και δεν αποδέχονται τη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, δεν έχουμε κανένα κοινό λόγο μαζί τους. Εμείς, άλλωστε, ευρισκόμενοι ανάμεσα σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, έχουμε διδαχθεί να ακούμε: «Σώζοντας σώζε την ψυχή σου», και «μη συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες». Και αν κάποιος δεν προσέρχεται με προθυμία στην ψαλμωδία, και αν δεν διαφαίνεται σε αυτόν η διάθεση εκείνου που είπε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Πιο γλυκά και από το μέλι στο στόμα μου», και αν δεν θεωρεί την αργία ως μεγάλη ζημία, τότε είτε ας διορθωθεί είτε ας απομακρυνθεί, για να μην αλλοιώσει λίγο προζύμι όλο το φύραμα.

Και εκτός από όλα τα άλλα τα οποία είναι πολλά, η ψυχή που αποβλέπει στο πλήθος εκείνων που παρανομούν, πρώτον μεν δεν βρίσκει τον καιρό να αντιληφθεί τα δικά της αμαρτήματα και να συντριβεί μέσω της μετανοίας για τα σφάλματά της· αντιθέτως, μέσα από τη σύγκριση με τους χειρότερους, αποκτά και κάποια ψευδαίσθηση κατορθώματος. Έπειτα, εξαιτίας των θορύβων και των ασχολιών που η κοινή ζωή από τη φύση της προκαλεί, αποσπώμενη από την πολυτιμότερη μνήμη του Θεού, όχι μόνο ζημιώνεται το να αγαλλιά και να ευφραίνεται στον Θεό, και το να εντρυφά στον Κύριο, και το να καταγλυκαίνεται από τα λόγια Του, ώστε να μπορεί να λέει: «Ενθυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα» και «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου»· αλλά επιπλέον εθίζεται στην παντελή περιφρόνηση και λήθη των κριμάτων Του, και από αυτό δεν θα μπορούσε να πάθει κανένα κακό μεγαλύτερο ούτε ολεθριότερο.

ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. Ότι ο Υιός είναι και συναΐδιος με τον Θεό και Πατέρα και γεννημένος από αυτόν κατά φύση. Α. Δεν είναι αλήθεια να πούμε, ω Ερμεία, ότι ο λόγος της αλήθειας είναι από τη φύση του απλός και έχει την καλύτερη δυνατή έδρα στις απλές καρδιές, και είναι κατά πολύ πιο γλυκός από τον κόπο των μελισσών; Ότι δε αυτό είναι αλήθεια θα μας πείσει ο θείος Δαβίδ, λέγοντας προς τον Θεό και Σωτήρα των όλων: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, πιο πολύ από το μέλι στο στόμα μου.» Β. Ναι. Θα συμφωνούσα και εγώ ότι ο λόγος της αλήθειας είναι εντελώς απλός και πιο γλυκός και από τις ίδιες τις κηρήθρες· αλλά με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε εμείς να εννοήσουμε την απλότητα σε αυτά; Α. Διότι, τι άλλο θα μας αποδείκνυε ότι ο λόγος της αλήθειας είναι απλός, παρά το ότι είναι απαλλαγμένος από πολύπλοκους συλλογισμούς και από μια νοοτροπία που βλέπει τα πράγματα, ας πούμε, με τρόπο βλοσυρό και αγέλαστο, συντεθειμένη με κακοβουλία και η οποία επιδεικνύει την εσωτερική της δύναμη όχι σε πράγματα που θα ωφελήσουν προς την εύρεση της αλήθειας, αλλά σε εκείνα με τα οποία θα έβλαπτε υπέρμετρα τους ακροατές; Είναι δυνατόν δε, αν σου φαίνεται σωστό, να δεις καθαρά σαν σε πίνακα τον λόγο μου ότι δεν αστόχησε από το πρέπον, εάν εξετάσεις την αίρεση του Αρείου και των οπαδών του, για τους οποίους θα θεωρήσω ότι ταιριάζει να πω: «Αν ο Αιθίοπας αλλάξει το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να κάνετε το καλό, έχοντας μάθει τα κακά.»

Ο πνευματικός άνθρωπος, λοιπόν, θα εντρυφήσει στα λόγια του Σωτήρα μας, και μάλιστα θα αναφωνήσει δικαίως: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου· πιο γλυκά από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου». Ο δε ψυχικός Ιουδαίος, θεωρώντας ασύνετα ότι το πνευματικό μυστήριο είναι μωρία, και ενώ προτρέπεται μέσα από τα ρήματα του Σωτήρα να ανέλθει στη σύνεση που αρμόζει στον άνθρωπο, καταπίπτει πάντοτε στη γνώριμη σε αυτόν μωρία, ονομάζοντας το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Ακολουθεί τα πατρικά του ήθη, και μιμούμενος την αμάθεια των προγόνων του, θα ελεγχθεί και σε αυτά. Διότι εκείνοι, ενώ τους χορηγούνταν το μάννα από τον Θεό και μετείχαν στην άνωθεν ευλογία, κατρακυλούσαν στη συνηθισμένη τους χυδαιότητα και αναζητούσαν τις δυσωδίες της Αιγύπτου, επιθυμώντας να δουν κρεμμύδια, πράσα και λέβητες με κρέατα. Ομοίως και τούτοι, ενώ καλούνται να δεχθούν τη ζωοποιό χάρη του Πνεύματος και διδάσκονται να τρέφονται με τον αληθινό άρτο που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, παρεκκλίνουν προς τη δική τους πλάνη, όντας «μάλλον φιλήδονοι παρά φιλόθεοι». Και όπως οι πρόγονοί τους κατηγορούσαν ακόμη και την ίδια την τροφή του μάννα, τολμώντας να λένε: «Η ψυχή μας ξεράθηκε» εξαιτίας αυτού του μάννα, έτσι και αυτοί πάλι απορρίπτουν τον αληθινό άρτο, μη ντρεπόμενοι να πουν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος».

Διότι το σταθερό της ακολουθίας και το εκτενές της αφοσίωσης υποδηλώνεται δια του να συμπορεύεται κανείς απερίσπαστα μαζί Του. Το να συμπορεύεται όμως κανείς με τον Σωτήρα Χριστό και να Τον ακολουθεί, δεν νοείται βεβαίως σωματικά, αλλά εκπληρώνεται μάλλον δια της έμπρακτης αρετής, στην οποία, αφού προσήλωσαν τον νου τους οι σοφότατοι μαθητές και αποφεύγοντας ως ολέθριο το να γυρίσουν πίσω μαζί με τους απειθείς, αναβοούν ευλόγως: «Πού να πάμε;» αντί του «Σε Εσένα πάντοτε θα είμαστε κοντά, και στα προστάγματά Σου θα παραμείνουμε σταθεροί, και θα αποδεχθούμε τους λόγους Σου, χωρίς να τους μεμφόμαστε στο ελάχιστο, και χωρίς να νομίζουμε μαζί με τους απαίδευτους ότι είναι σκληρό ό,τι και αν πεις μυσταγωγώντας, αλλά μάλλον τούτο: "Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια Σου, περισσότερο από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου"». Αυτό λοιπόν είναι το νόημα των προηγουμένων. Ότι δε η σκηνή για τους αρχαιοτέρους αποτελούσε τύπο του Χριστού, θα το διαπιστώσουμε πάλι, αν στρέψουμε με οξυδέρκεια τη σκέψη μας στα όσα λέχθηκαν γι' αυτήν προς τον άγιο Μωυσή. Ο λόγος περί αυτών, βεβαίως, ίσως φανεί σε κάποιον ως παρέκβαση, όμως θα ωφελήσει όχι λίγο. Διότι θεωρώ ότι πρέπει με πολλή προθυμία να ενδιατρίψουμε λεπτομερώς σε αυτά, απορρίπτοντας τις επικρίσεις εκείνων που παραλόγως μας κατηγορούν. Το θείο λόγιο, λοιπόν, έχει ως εξής: διότι θα εκθέσουμε έτσι αναλυτικά κατά μέρος τη σκιά του γράμματος, αναλύοντάς την όσο το δυνατόν λεπτομερέστερα. «

Διότι βλέπει εκείνους που έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης να έχουν ολισθήσει σε τέτοιο βαθμό παραφροσύνης, ώστε να θεωρούν ως αντικείμενο λοιδορίας ένα τόσο σεπτό πράγμα, δηλαδή την καθοδήγηση από τον Χριστό, προς την οποία ορισμένοι από τους αγίους, τρέφοντας αξιέραστη αγάπη, λέγουν οι μεν: «Πόσο γλυκά είναι στον φάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου», και άλλος πάλι, απευθυνόμενος προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό για εκείνους που απειθούν σε αυτόν: «Ολοκλήρωσέ το, και ο λόγος σου θα είναι για μένα ευφροσύνη και αγαλλίαση και χαρά της καρδιάς μου». Αυτοί όμως, χωρίς να ενστερνίζονται καθόλου τους ιερούς λόγους, θεωρούν ότι εκείνος που παιδαγωγείται από τον Χριστό, μόνο και μόνο εξαιτίας αυτού του γεγονότος, είναι αξιοκατάκριτος, και εκδίδοντας αληθινές αποφάσεις εναντίον των εαυτών τους, αποδίδουν ως δάσκαλο στον τυφλό τον Χριστό, ενώ στους εαυτούς τους τον Μωυσή. Διότι πράγματι τα μεν έθνη φωτίστηκαν από τον Χριστό μέσω της ευαγγελικής παιδείας, ενώ ο Ισραήλ πέθανε μέσα στους τύπους του Μωυσή και καταχώθηκε στη σκιά του γράμματος. Γι' αυτό και ο Παύλος κάπου λέει γι' αυτούς: «Διότι μέχρι σήμερα, όταν αναγνώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους». Το γεγονός δε ότι καταγράψαμε την ιστορία του τυφλού, σαν σε εικόνα, ως τύπο των εθνών, μεταπλάθοντας τα όσα τυπικά συνέβησαν σε αυτόν στην αλήθεια που αφορά εκείνα τα έθνη, δεν επιδέχεται καμία αμφιβολία.

Διότι θα διδαχθείτε με χαρά, και εντρυφώντας στους ιερούς λόγους. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου.» Και διαβεβαίωνε ότι χαιρόταν περισσότερο για αυτά, και μάλιστα πολύ συνετά, σαν να επρόκειτο για κάθε είδους πλούτο· θα μπορούσε όμως να νοηθεί και με άλλο τρόπο ότι εξέρχονται με χαρά: διότι, απαλλασσόμενοι από την παλαιά πλάνη, αποδέχονται πρόθυμα με χαρά την κλήση του Θεού, και το ότι αυτό είναι αληθές μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από τα ίδια τα πράγματα. <Διότι τα όρη και οι βουνοί θα αναπηδήσουν υποδεχόμενα εσάς με χαρά, και όλα τα δέντρα του αγρού θα επικροτήσουν με τα κλαδιά τους, και αντί για τη στοιβή θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά. Και θα υπάρχει ο Κύριος ως όνομα και ως αιώνιο σημείο, και δεν θα εκλείψει.> Ως όρη αναφέρει εδώ ίσως τις άνω και ουράνιες δυνάμεις, οι οποίες έχουν ταχθεί από τον Θεό για την προστασία όσων βρίσκονται στη γη. Διότι είναι πνεύματα λειτουργικά που αποστέλλονται προς διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, και χαίρονται έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Και βεβαίως θα μπορούσαν εύλογα να παρομοιαστούν με όρη, επειδή έλαχαν τη θέση να βρίσκονται πολύ ψηλά, εξαιτίας του μεγέθους της αρετής που ενυπάρχει σε αυτές.

Αυτοί, λοιπόν, οι μεγάλοι και επιφανέστατοι θα στάξουν γλυκύτητα, και σαν να τον αλείφουν με μέλι, θα εκφέρουν τον λόγο περί του Σωτήρα, ώστε καθένας από αυτούς που συμμετείχαν να ανακράξει από μεγάλη χαρά: «Πόσο γλυκά είναι στον φάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου.» Διότι ο λόγος των αγίων είναι πάντοτε γλυκύς σε εκείνους που αγαπούν να ευαρεστούν τον Θεό. Τέτοιοι, λοιπόν, μπορεί να θεωρηθούν τα όρη, και πολύ δικαιολογημένα. Και λέμε ότι βουνά είναι εκείνοι που υπολείπονται λίγο από την υπεροχή εκείνων και υστερούν στο μέτρο της πνευματικής τους πολιτείας, αλλά στέκονται και αυτοί ψηλά και ξεπερνούν κατά πολύ τους άλλους. Αυτοί προσφέρουν στις ψυχές εκείνων που μόλις πίστεψαν το λογικό και άδολο γάλα, χορηγώντας τροφή που ταιριάζει σε νήπια, διότι η στερεά τροφή είναι για τους τέλειους, ενώ το γάλα είναι το πιο κατάλληλο για τα νήπια. Και σε καμία περίπτωση δεν λέμε ότι το μέτρο της διάνοιάς τους περιορίζεται μόνο στο να μπορούν να προσφέρουν γάλα στα νήπια. Διότι, ενώ έχουν την ικανότητα, και μάλιστα πολύ επιδέξια, αν το επέλεγαν, να μπορούν να μοιράζουν σε αυτούς που έχουν πιο σταθερή πνευματική κατάσταση τις πιο στερεές τροφές, θυμούνται τη Γραφή που λέει: «Να γνωρίζεις καλά τις ψυχές του ποιμνίου σου». Γι' αυτό και οι θεσπέσιοι μαθητές, παρόλο που ο Χριστός μας έχει δώσει άπειρες εντολές, σε αυτούς που πίστεψαν από τα έθνη, από εκκλησιαστική οικονομία έγραψαν ότι πρέπει να φυλάγονται «από την πορνεία, το πνικτό κρέας και το αίμα».

Ο λόγος θα μπορούσε να αναφέρεται και στους Ιουδαίους κατά τους χρόνους της επίγειας παρουσίας του Κυρίου, οι οποίοι, ακολουθώντας τις απόψεις των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν αποδέχονταν την πίστη. Διότι, ως όρη νοούνταν οι πιο επιφανείς ανάμεσά τους, οι οποίοι είχαν εξυψωθεί με τα αξιώματα της ιεροσύνης και είχαν φτάσει στο αποκορύφωμα της δόξας. Αλλά εκείνα ήταν πρόσκαιρα· διότι η σκιά έχει παρέλθει, η λατρεία των τύπων έχει παλαιώσει, και το ιερατικό γένος εκείνης της εποχής κατέστη ανενεργό. Αναδείχθηκαν λοιπόν τα αιώνια όρη, δηλαδή οι κήρυκες και οι διάκονοι της Νέας Διαθήκης, εκείνοι που κηρύττουν το μυστήριο του Χριστού, οι ξακουστοί και λαμπρότατοι, που διαπρέπουν στα ύψη της αρετής. Διότι ο Θεός τους ονομάζει όρη και μέσω ενός άλλου προφήτη, λέγοντας τα εξής: «Και τα όρη θα σταλάξουν γλυκασμό, και όλοι οι λόφοι θα είναι κατάφυτοι». Διότι είναι πάρα πολύ γλυκός ο λόγος των θεηγόρων, και πιο ηδύς κι από το μέλι για εκείνους που αγαπούν αληθινά τον Θεό, στους οποίους θα ταίριαζε να πουν προς τον Σωτήρα όλων μας, τον Χριστό: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, πιο πολύ από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου». Σε αυτά λοιπόν τα νοητά όρη, όσοι δεν έχουν ακόμη πιστέψει, αν τα πλησιάσουν, αναπτύσσοντας προφανώς πνευματική σχέση μαζί τους, θα βρουν την ανάπαυση.

Παροικεί λοιπόν σε αυτήν όποιος δεν είναι πολύ ασφαλής, αλλά κλονίζεται και είναι πολύ ευεπίφορος προς το μη ορθό, ή είναι γενικώς ράθυμος προς τη φιλομάθεια· κατοικεί δε σε αυτήν εκείνος που είναι σταθερός και εδραιωμένος στην αγάπη προς τον Χριστό, και προσηλώνεται πάντοτε στην ωφέλεια των θείων μαθημάτων, ώστε να δύναται να λέει αυτό που ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου· πιο γλυκά και από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου». Θα υπερασπιστεί λοιπόν, λέει, αυτούς που κατοικούν σε αυτήν, και ο ασθενής ανάμεσά τους εκείνη την ημέρα θα είναι σαν τον οίκο του Δαβίδ. Και λέμε ότι με τον «οίκο του Δαβίδ» σε αυτήν την περίπτωση, ονομάζονται οι πιο τιμώμενοι μεταξύ των Ιουδαίων. Διότι από τη φυλή του Ιούδα, από την οποία κατάγονται ο Ιεσσαί και ο Δαβίδ, βασίλευαν κατά καιρούς στα Ιεροσόλυμα. Και «ασθενή» μεταξύ αυτών που κατοικούν στην αγία πόλη, τη νοητή Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία, ονομάζει ίσως αυτόν που είναι ακόμη κατηχούμενος, ο οποίος δεν έχει ακόμη βαπτιστεί, αλλά νοσεί κατά κάποιον τρόπο, όντας ακόμη βεβαρημένος με το φορτίο της αμαρτίας, και δεν έχει απαλλαγεί από τα παλαιά αρρωστήματα, δηλαδή τα πάθη. Αλλά παρόλο που βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση, επειδή μόνο και μόνο έχει πιστέψει, και απομακρύνθηκε από τη σκιά του νόμου, και έχει στραφεί ολοκληρωτικά στο να επιλέξει να εκπληρώνει την εν Πνεύματι πολιτεία και τα καυχήματα της εν Χριστώ ζωής, θα είναι, λέει, σαν τον οίκο του Δαβίδ, δηλαδή σε τίποτα κατώτερος ως προς τη σύνεση από τον σοφό και τον πλέον τιμώμενο μεταξύ των Ιουδαίων.

Και πάλι: Πήγαινε στη μέλισσα και μάθε πόσο εργατική είναι, πώς περιτρέχοντας κάθε είδους άνθη συνθέτει για την ωφέλειά σου το μέλι· ώστε και εσύ, περιδιαβαίνοντας τις θείες Γραφές, να αδράξεις τη σωτηρία σου, και τρεφόμενος από αυτές να πεις: Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου· περισσότερο από μέλι [και κηρήθρα] στο στόμα μου.

Ψάλλε, αγαπητέ, με το πνεύμα, ψάλλε και με τον νου· πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου. Αρχή και τέλος των πιστών είναι η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη· από τα δεινά, όμως, το χειρότερο είναι η ακηδία, και μάλιστα εάν έχει ως σύμμαχο την απιστία· διότι οι καρποί της είναι γεμάτοι από θανατηφόρο δηλητήριο.

Πώς να σε μακαρίσουμε, ω πάτερ Βασίλειε, εσύ που με το κεντρί της αλήθειας πλήττεις και αποδιώχνεις την πλάνη· εσύ που πετάς συνετά μαζί με τις μέλισσες και κατασκηνώνεις στο λιβάδι των θεοπνεύστων Γραφών, και από εκεί ανθολογείς για εμάς άνθη προφητικά, δροσιά αποστολική, ζωή ευαγγελική· εσύ που πάντοτε φωλιάζεις στις κυψέλες των αρετών και από αυτές δημιουργείς για εμάς τη θεία πρόπολη· εσύ που εν Αγίω Πνεύματι κατεργάστηκες σοφά το μέλι της θείας και αμώμητης πίστης· εσύ που μας διδάσκεις να περιφρονούμε τις πονηρές σφήκες και να κατευθύνουμε την πτήση μας προς τον ίδιο τον ουρανό· εσύ που αναφώνησες όπως ο Δαβίδ: πόσο γλυκά είναι τα λόγια σου στον λάρυγγά μου, περισσότερο και από το μέλι στο στόμα μου!

Το δε Πνεύμα, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από τον Υιό, «ερευνά τα βάθη του Θεού», «αναγγέλλει» τα του Υιού στον κόσμο, αγιάζει τους αγίους μέσω της Τριάδας· είναι τρίτο κατά την ονομασία (επειδή η Τριάδα είναι Πατέρας και Υιός και Άγιο Πνεύμα· διότι λέει: «αφού πορευθείτε, βαπτίσατε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος»), επισφράγισμα της χάριτος, σύνδεσμος της Τριάδας, διόλου ξένο προς τον αριθμό, διόλου διαχωρισμένο από την ονομασία, διόλου ξένο προς τη δωρεά, αλλά ένας Θεός, μία πίστη, ένας Κύριος, ένα χάρισμα, μία Εκκλησία, ένα βάπτισμα. 12. Διότι πάντοτε η Τριάδα παραμένει Τριάδα, όπως πολλές φορές έχω πει, και ουδέποτε δέχεται προσθήκη, όπως είναι γλυκύ να ομολογεί κανείς και αχόρταγα να λέει· διότι «γλυκά», λέει ο προφήτης, «είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου». Και αν τα λόγια είναι γλυκά, πόσο μάλλον το άγιο όνομα, η Τριάδα, η πηγή κάθε γλυκύτητας; Τριάδα, λοιπόν, που αριθμείται ως εξής: Πατέρας και Υιός και Άγιο Πνεύμα. Η Τριάδα δεν αποτελεί συναλοιφή, ούτε είναι διαχωρισμένη από τη δική της μονάδα, αλλά στην υπόσταση της τελειότητας, τέλειος είναι ο Πατέρας, τέλειος ο Υιός, τέλειο το Άγιο Πνεύμα· Πατέρας και Υιός και Άγιο Πνεύμα. Αντιστρόφως, το Πνεύμα τάσσεται στα χαρίσματα· «διότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το ίδιο Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο ίδιος Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός, ο οποίος ενεργεί τα πάντα σε όλους».

Διότι, αν και αποτόλμησαν τέτοια πράγματα, εντούτοις θα έχουν τον παρόντα αιώνα. Και αυτός είναι ο καιρός τους, κατά τον οποίο, ακόμη και μετά από τόσα σφάλματα, «τους έθρεψε με το πιο εκλεκτό σιτάρι, και με μέλι από την πέτρα τους χόρτασε». Με αυτόν τον τρόπο εκπλήρωνε [την υπόσχεσή Του], καταξιώνοντάς τους την οικεία τροφή, όχι μόνο τη σωματική, αλλά και την επουράνια και πνευματική, όταν ο Χριστός του Θεού επιδήμησε πρώτα σε αυτούς, προσφέροντάς τους ως τροφή τον επουράνιο άρτο, δηλαδή τον ίδιο Του τον εαυτό. Εξάλλου, τους έθρεψε παραδόξως και με τους πέντε άρτους στην έρημο, όπως ακριβώς παλαιά με το μάννα μέσω του Μωυσή. Επιπλέον, τους χόρτασε και με μέλι από την πέτρα· και πέτρα ήταν ο Ίδιος, ο οποίος τους χορηγούσε διδάγματα πιο γλυκά από κάθε απόλαυση και από κάθε μέλι, για τα οποία μπορούσε να ειπωθεί: «Πόσο γλυκά είναι τα λόγια σου στον φάρυγγά μου! Πιο γλυκά από το μέλι στο στόμα μου». Και πάλαι ποτέ, μέσω του Μωυσή, τους παρείχε πόμα από την πέτρα. Αλλά εδώ, το μέλι από την πέτρα δεν πρέπει να εκληφθεί με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο σύμφωνα με το πνευματικό του νόημα· επειδή και ο ίδιος ο Μωυσής παραθέτει την ίδια μαρτυρία, λέγοντας στη μεγάλη ωδή: «Θήλασαν μέλι από την πέτρα, και λάδι από στερεή πέτρα». Τα οποία, ως προς την κατά γράμμα διατύπωση δεν υφίστανται, αλλά κατανοούνται αλληγορικά, σύμφωνα μόνο με το πνευματικό τους νόημα.

Από κάθε πονηρή οδό συγκράτησα τα πόδια μου, για να τηρήσω τους λόγους σου. Από τα κρίματά σου δεν παρεξέκλινα, διότι εσύ μου έδωσες τον νόμο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου· περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου. Από τις εντολές σου απέκτησα σύνεση, γι' αυτό μίσησα κάθε οδό αδικίας.

Γι' αυτόν τον λόγο, η κεκαθαρμένη ψυχή βλέπει τον Νυμφίο να γίνεται μηλιά ανάμεσα στα άγρια δέντρα του δάσους, ώστε, αφού μπολιάσει πάνω του όλα τα άγρια κλαδιά του δάσους, να τα κάνει να βλαστήσουν τον ίδιο καρπό. Όπως ακριβώς, λοιπόν, επειδή παρομοιάστηκαν με αγκάθια, εννοήσαμε ως «θυγατέρες» τα τέκνα του ψευδώνυμου πατέρα, οι οποίες, αφού αναπτύχθηκαν μαζί με το άνθος, με το πέρασμα του χρόνου μεταβαίνουν και οι ίδιες στη χάρη του κρίνου, έτσι και εδώ, ακούγοντας γι' αυτούς που παρομοιάστηκαν με τα άγρια δέντρα του δάσους, θεωρήσαμε ότι δεν υποδηλώνουν τους φίλους του Νυμφίου αλλά τους εναντίους, τους οποίους, αν και είναι υιοί του σκότους και τέκνα οργής, με τη μετοχή τους στον καρπό τους μεταπλάθει σε υιούς φωτός και υιούς ειρήνης. Γι' αυτό λέει εκείνη που έχει γυμνασμένα τα αισθητήρια: «Ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου». Καρπός δε είναι αναμφίβολα η διδασκαλία· διότι, όπως λέει ο προφήτης: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου».

Τότε, βέβαια, και το γεμάτο οδύνη δάκρυ μεταβάλλεται σε γλυκό και τα λόγια του Θεού γίνονται γλυκά στον λάρυγγα και πιο γλυκά από μέλι στο στόμα, και η δέηση κατά την προσευχή μετατρέπεται σε ευχαριστία, και η μελέτη των θείων μαρτυρίων αποτελεί αγαλλίαση της καρδιάς, συνοδευόμενη από ακαταίσχυντη ελπίδα η οποία, ευρισκόμενη κατά κάποιον τρόπο σε θέση προοιμίου μέσω αυτής της εμπειρίας της γεύσης, επικοινωνεί μαζί τους και γνωρίζει εν μέρει τον απέραντο πλούτο της χρηστότητας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός», Αυτός που είναι η αγαλλίαση των δικαίων, η χαρά των ευθέων, η ευφροσύνη των ταπεινωμένων, η παρηγοριά όσων πενθούν για Αυτόν.

Διότι η ακτημοσύνη είναι μητέρα της αμεριμνησίας, και η αμεριμνησία μητέρα της προσοχής και της προσευχής, ενώ αυτές με τη σειρά τους είναι μητέρες του πένθους και των δακρύων. Αυτά δε εξαλείφουν τις προλήψεις των παθών, και όταν αυτές αποβληθούν, η οδός της αρετής διανύεται ευκολότερα, εφόσον τα εμπόδια έχουν απομακρυνθεί, και αποκτάται συνείδηση ακατάκριτη. Αυτά πάλι αναβλύζουν πιο τέλεια τη χαρά και την μακάρια αγαλλίαση της ψυχής. Τότε ακριβώς και το οδυνηρό δάκρυ μετατρέπεται σε γλυκύ και «τα λόγια του Θεού γίνονται γλυκά στον λάρυγγα και πιο γλυκά από μέλι στο στόμα», και η ικεσία της προσευχής μεταβάλλεται σε ευχαριστία, και η μελέτη των θείων μαρτυρίων αποτελεί αγαλλίαση της καρδιάς, η οποία συναναστρέφεται με αυτά με ελπίδα ακαταίσχυντη και, μέσω αυτής της εμπειρίας της γεύσης, λειτουργεί σαν προοίμιο, μαθαίνοντας εν μέρει τον υπερβολικό πλούτο της χρηστότητας του Θεού σύμφωνα με αυτόν που λέει: «γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός», Αυτός που είναι το αγαλλίαμα των δικαίων, η χαρά των ευθέων, η ευφροσύνη των ταπεινωμένων, η παρηγοριά εκείνων που πενθούν για Αυτόν. Τι λοιπόν; Μέχρις εδώ φθάνουν τα της παρηγορίας και μόνο αυτά είναι τα δώρα της ιερής μνηστείας; Και ο Νυμφίος τέτοιων ψυχών δεν φανερώνει καθόλου πιο καθαρά τον εαυτό Του σε αυτούς που έχουν καθαρθεί μέσω του μακάριου πένθους και έχουν στολιστεί νυμφικά μέσω των αρετών; Κάθε άλλο.

Εμείς όμως γνωρίζουμε ότι απωθώντας την ηδονή, προς την οποία, αλίμονο, αυτομολήσαμε όταν αθετήσαμε την εντολή, μέσω της εκούσιας οδύνης της εγκράτειας, γινόμαστε μέτοχοι κατά την προσευχή, με νοερή αίσθηση, της θείας και απαλλαγμένης από οδύνη ηδονής. Όταν αυτή η ηδονή μεταμορφώσει θαυμαστά και το ίδιο το σώμα προς τον απαθή και θείο έρωτα, εκείνος που έχει αποκτήσει την εμπειρία της αναφωνεί προς τον Θεό: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και «Σαν από πάχος και παχύτητα ας χορτάσει η ψυχή μου και με χείλη αγαλλιάσεως θα αινέσει το στόμα μου». Μετά από αυτήν και εξαιτίας αυτής, όσοι ετοιμάζουν αναβάσεις στην καρδιά τους, γίνονται μέτοχοι της «θεοειδούς ραστώνης» και της αγγελικής «ευπάθειας», «σύμφωνα με τις θεουργικές επιφοιτήσεις των θείων ελλάμψεων», όπως είπε ο μέγας Διονύσιος.

Επειδή δε παρέδωσε και εγγράφως τέτοιου είδους λόγους, για να μην εξαπατήσει κανέναν από τους πολλούς και φανεί ότι λέει κάτι σεμνό και προσελκύσει στο ψεύδος, εγγράφως και εμείς καθιστούμε φανερή την αλήθεια και ελέγχουμε το ψεύδος, χρησιμοποιώντας σύντομους λόγους για αυτά και εκτενέστερους για τα πιο αναγκαία από αυτά, προβάλλοντας παντού τους Πατέρες οι οποίοι αντιτίθενται σε αυτόν τον νέο δάσκαλο της απραξίας. Αυτός, επειδή απορρίπτει ως δυσχερείς τις αγαθές πράξεις που γίνονται μέσω του σώματος, ευλόγως δεν αποδέχεται ούτε τις πνευματικές διαθέσεις που αποτυπώνονται στο σώμα, αν και κάθε ιερή και θεόπνευστη Γραφή είναι γεμάτη από τέτοια. Διότι λέει: «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό», και «Σε Αυτόν ήλπισα και βοηθήθηκα, και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου», και πάλι, «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου». Ότι δε αναφέρεται στο αισθητό στόμα, το αποδεικνύει σαφώς και ο άγιος Ισαάκ, λέγοντας πως είναι σημάδι αυτών που προκόπτουν πνευματικά το να γίνονται γλυκά στο στόμα τους τα λόγια της προσευχής.

Από τα κρίματα: Διότι, αφότου διδάχθηκε ο πιστός άνθρωπος τα κρίματα του Θεού, δεν παρεκκλίνει πλέον ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά πορεύεται σύμφωνα με τον νόμο του Θεού. Πόσο γλυκά: Πότε, άλλωστε, το μέλι βρίσκεται τόσο γλυκό σε αυτούς που το τρώνε, όσο οι λόγοι του Θεού στους πιστούς; Από τις εντολές: Γνώρισα, λέει ο κατά Θεόν άνθρωπος, από τις εντολές του Θεού, ότι κάθε οδός αδικίας είναι βδέλυγμα, και γι' αυτό τη μίσησα και απομακρύνθηκα από αυτήν. Λύχνος: Διότι οι αρετές και οι εντολές, οι οποίες είναι γραμμένες στον νόμο, φωτίζουν τον άνθρωπο σαν λύχνος. διότι έτσι κατευθύνουν σωστά τις πορείες τους οι πιστοί. Ορκίστηκα: Διότι, έχοντας κατανοήσει τον ωφέλιμο κανόνα που υπάρχει σε αυτές, οι άγιοι τηρούν σαν όρκο το να μην παρεκκλίνουν δεξιά ή αριστερά, αλλά να διατηρούν στην καρδιά τους τις αρετές. Ταπεινώθηκα: Οι άγιοι, όταν κακουχούνται, στερούνται και θλίβονται ένεκα της αιώνιας ζωής. Κύριε: Όπως υποσχέθηκες στους αγίους σου. Τα εκούσια: Όσα είπα, λέει ο πιστός άνθρωπος δοξολογώντας, αποδέξου τα ως Θεός. Και τα κρίματα: Διότι ο άνθρωπος, αφού διδάχθηκε, τα φύλαξε. Η ψυχή μου: Διότι αυτός που φυλάγεται στο χέρι του Θεού δεν απομακρύνεται από τον νόμο. Έθεσαν: Διότι οι δαίμονες πάντοτε παγιδεύουν τον άνθρωπο με ποικίλους τρόπους, αλλά ο πιστός παραμένει απλανής. Κληρονόμησα: Διότι τι είναι ανώτερο από αυτήν την κληρονομιά και την αγαλλίαση; Το να κληρονομεί κανείς τον Θεό μέσω της μελέτης των Γραφών.

Με την απόφαση, όχι με την εμπειρία. Έτσι και ο ληστής εισήλθε στον ουρανό. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει ο Παύλος, δηλώνοντας ότι κανείς δεν έχει λάβει ακόμη την ανταπόδοση των αγαθών· διότι, ομιλώντας περί των προφητών και των δικαίων, πρόσθεσε τα εξής: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να έχουν λάβει τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην φθάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς». Αυτά να τα συγκρατείτε, και να τα θυμάστε, και να τα διδάσκετε σε όσους δεν τα άκουσαν· αυτά ας τα μελετά ο καθένας και στην εκκλησία, και στην αγορά, και στην οικία του. Διότι τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από την ακρόαση των θείων λόγων. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει γι' αυτήν ο Προφήτης: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου».

Διότι τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από την ακρόαση των θείων λόγων. Άκουσε λοιπόν τι λέει γι' αυτήν ο Προφήτης: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου». Αυτήν την κηρήθρα, λοιπόν, να παραθέτεις στο βραδινό τραπέζι, ώστε να το γεμίσεις ολόκληρο με πνευματική απόλαυση. Δεν βλέπετε τους εύπορους ανθρώπους, πώς μετά τα γεύματα φέρνουν κιθαρωδούς και αυλητές; Εκείνοι μετατρέπουν το σπίτι τους σε θέατρο· εσύ κάνε το δικό σου σπίτι ουρανό. Και θα το κάνεις αυτό όχι αλλάζοντας τους τοίχους, ούτε μεταβάλλοντας τα θεμέλια, αλλά προσκαλώντας στο τραπέζι σου τον ίδιο τον Δεσπότη των ουρανών. Δεν ντρέπεται ο Θεός για τέτοιου είδους δείπνα. Διότι, όπου υπάρχει πνευματική διδασκαλία, εκεί υπάρχει και σωφροσύνη και σεμνότητα και επιείκεια· όπου υπάρχει άνδρας και γυναίκα και παιδιά και ομόνοια και φιλία, και είναι συνδεδεμένοι με τους δεσμούς της αρετής, εκεί βρίσκεται στο μέσον ο Χριστός. Διότι δεν αναζητά χρυσή οροφή, ούτε αστραφτερούς κίονες, ούτε την ομορφιά των μαρμάρων, αλλά την ωραιότητα της ψυχής, την ομορφιά της διάνοιας, και ένα τραπέζι γεμάτο δικαιοσύνη, που να προσφέρει τους καρπούς της ελεημοσύνης. Και αν δει ένα τέτοιο τραπέζι, σπεύδει να συμμετάσχει στη σύναξη και είναι παρών.

Και πάλι: Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου (δεν είπε «στην ακοή μου», αλλά «στον λάρυγγά μου»), περισσότερο από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου. Και ο Μωυσής λέει: Θα τα μελετάς διαρκώς, όταν εγείρεσαι, όταν κάθεσαι, όταν πλαγιάζεις.

Στο: «Όταν ανέβηκε ο Κύριος στο ιερό, στα μέσα της εορτής» και στον Μελχισεδέκ. Την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Τα ρόδια, τα μήλα, οι χουρμάδες και οι υπόλοιποι καρποί των δέντρων γλυκαίνουν τον σωματικό φάρυγγα· οι θείοι όμως λόγοι των αγίων διδασκάλων, που είναι συγκερασμένοι με αγάπη και μεταδίδονται μέσω της ακοής κατά τη διδασκαλία, γλυκαίνουν τον λάρυγγα της ψυχής. Και όπως ακριβώς εκείνος που τρύγησε τους καρπούς των δέντρων, καθώς τους γεύεται αποδίδει επαίνους στα δέντρα, παρομοίως και εκείνος που τρύγησε τα θεία λόγια των διδασκάλων στο καλάθι της ακοής, και έπειτα τα μετέδωσε στον νου και γεύτηκε τη γλυκύτητα του λόγου, εκπέμποντας από τα χείλη του επαίνους προς τον διδάσκαλο, λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου!» Και ο σοφότατος Σολομών, εξάλλου, παρομοιάζοντας τους καλούς λόγους με κηρήθρες μελιού, λέει: «Κηρήθρες μελιού είναι οι καλοί λόγοι». Διότι, όπως ακριβώς ο λάρυγγας, καθώς γεύεται τις τροφές, γνωρίζει να διακρίνει τις καλές από τις κακές, παρομοίως και ο νους της ψυχής γνωρίζει να διακρίνει τα ωφέλιμα λόγια από τα φαύλα, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Ιώβ: «Ο μεν λάρυγγας γεύεται τις τροφές, ο δε νους διακρίνει τα λόγια».

ΣΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΡΗΤΟ: Εξαιτίας όμως των πορνειών ο καθένας ας έχει τη δική του γυναίκα. Α΄. Προς τις πηγές του μέλιτος επιθυμώ και σήμερα να σας οδηγήσω, ενός μέλιτος που ποτέ δεν προκαλεί κορεσμό. Διότι τέτοια είναι η φύση των λόγων του Παύλου, και όλοι όσοι γεμίζουν τις καρδιές τους από αυτές τις πηγές, ομιλούν διά του Αγίου Πνεύματος· μάλλον δε, η τέρψη των θείων λογίων επισκιάζει κάθε ιδιότητα του μέλιτος. Και δηλώνοντας αυτό ο Προφήτης έλεγε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου».

«Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου· και, θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης· και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Λέγοντας αυτό, ο Δαβίδ φανέρωσε τον εαυτό του. Βλέπεις ότι μεγάλη ωφέλεια προκύπτει για τον άνθρωπο από το να μνημονεύει τον Θεό; «Θυμήθηκα τον Θεό», είπε ο Δαβίδ, «και ευφράνθηκε η καρδιά μου». Διότι οι άλλες μορφές ευφροσύνης εισέρχονται μέσω του στόματος και αποβάλλονται μέσω του αφεδρώνος· η ευφροσύνη όμως του Θεού, σαν πηγή, ευφραίνει την καρδιά με μελίρρυτα λόγια, ώστε ένας τέτοιος άνθρωπος να λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Διότι εκείνος που μνημονεύει τον Θεό, έχει όλα τα αγαθά της ευφροσύνης να φωλιάζουν στην καρδιά του· εκεί υπάρχει πηγή που αναβλύζει αγαθά, εκεί μέλι και κηρήθρα και λύχνος αναμμένος, εκεί βρίσκεται κρυμμένος ο θησαυρός της Αγίας Τριάδος. Έτσι λοιπόν, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα έρχονται και λαμβάνουν κατοικία μέσα του, και πλέον δεν είναι ένας άνθρωπος απλώς κατηχούμενος, αλλά άγγελος θεοφόρος. Επειδή λοιπόν τέτοιας χάριτος έχει αξιωθεί ο άνθρωπος, και απολαμβάνοντας τέτοια ευφροσύνη ευφραινόταν ο Δαβίδ, ας μνημονεύουμε και εμείς συνεχώς τον Θεό, απολαμβάνοντας την δική Του ευφροσύνη, προκειμένου να απολαύσουμε τα αγαθά Του.

Γ'. Γι' αυτό και ο Χριστός προέτρεπε λέγοντας: «Μη δώσετε τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους». Ονόμασε δε μαργαριτάρια αυτά τα λόγια, αν και είναι κατά πολύ πολυτιμότερά τους, επειδή για εμάς δεν υπάρχει άλλη ύλη πολυτιμότερη από αυτήν. Γι' αυτό και συνηθίζει συχνά να παραβάλλει τη γλυκύτητά τους με το μέλι, όχι επειδή το μέτρο της περιορίζεται μόνο σε αυτό, αλλά επειδή δεν υπάρχει τίποτα άλλο πιο γλυκό σε εμάς από αυτό. Διότι, το ότι βέβαια ξεπερνούν κατά πολύ σε υπεροχή και τη φύση των πολύτιμων λίθων και τη γλυκύτητα κάθε μελιού, άκουσε τον Προφήτη που μιλάει γι' αυτά και καταδεικνύει αυτήν την υπεροχή: «Διότι είναι επιθυμητά», λέει, «πολύ περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα»· αλλά για όσους υγιαίνουν· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί». Και αλλού πάλι, αφού τα ονόμασε γλυκά, πρόσθεσε: «Στον λάρυγγά μου». «Πόσο γλυκά είναι», λέει, «στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου». Και διατηρεί πάλι την υπερβολή της συγκρίσεως, λέγοντας: «Περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου»· επειδή ακριβώς υγίαινε σε απόλυτο βαθμό. Ας μην προσερχόμαστε, λοιπόν, σε αυτά ούτε κι εμείς όταν νοσούμε, αλλά αφού πρώτα θεραπεύσουμε την ψυχή μας, με αυτόν τον τρόπο ας δεχόμαστε αυτή την πνευματική εστίαση.

Μας διδάσκει ο λόγος να μην εκτρεπόμαστε ποτέ από τις εντολές και τα κρίματα του Θεού. Διότι, γνωρίζοντας ότι Εσύ είσαι ο νομοθέτης αυτών, τα ασπαζόμουν με κάθε προθυμία. Γι’ αυτό και πρόσθεσε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου». Το μέλι βέβαια είναι γλυκό μέχρι τον φάρυγγα, διότι έπειτα προχωρά στην κοιλιά και καταλήγει στον αφεδρώνα· τα λόγια όμως του Θεού γλυκαίνουν την καρδιά και την ψυχή. Διότι και σε άλλον ψαλμό λέει: «Είναι πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πλήθος πολύτιμων λίθων, και γλυκύτερα από το μέλι και την κερήθρα». Διότι δεν ευχαριστεί τόσο την αίσθηση του στόματός μου η γλυκύτητα του μελιού, όσο ευφραίνει την ψυχή μου η μελέτη των δικών σου λογίων. Διότι ανέφερε τον λάρυγγα, επειδή είναι όργανο της φωνής· και μέσω της φωνής γίνεται η μελέτη· η δε ψυχή, κάνοντας χρήση αυτών, καρπώνεται την εξ αυτών ωφέλεια. «Από τις εντολές σου απέκτησα σύνεση· γι’ αυτό μίσησα κάθε οδό αδικίας». Διότι, έχοντας κατανοήσει σε τι αρέσκεσαι, αποστράφηκα όλα τα είδη της κακίας.

Και αλλού το πράττει αυτό, λέγει, δείχνοντας την απόλαυση που αισθάνεται για τα προστάγματα του Θεού: Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου· γλυκύτερα και από το μέλι στο στόμα μου. Αυτό ακριβώς επιζητεί και ο Παύλος, λέγοντας με αινιγματικό τρόπο τα εξής: Όπως προσφέρατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και την ανομία, με σκοπό την ανομία, έτσι τώρα να προσφέρετε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη, με σκοπό τον αγιασμό.

«Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα σαν να είχα κάθε λογής πλούτο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, ανώτερα από το μέλι στο στόμα μου! Εγώ θα αγαλλιάσω για τα λόγια σου, σαν εκείνον που βρίσκει πολλά λάφυρα. Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος, και φως στα μονοπάτια μου.» «Λύχνος είναι η εντολή του νόμου, και φως. Το να γνωρίζει κανείς τον νόμο, είναι γνώρισμα αγαθής διάνοιας.» «Ο σοφός στην καρδιά θα δεχτεί τις εντολές.» «Όλοι οι λόγοι του Θεού είναι δοκιμασμένοι στο πυρ.» «Κάθε διήγηση για τον Θεό να θέλεις να την ακούς, και οι παροιμίες της συνέσεως ας μην σου ξεφύγουν.» —«Να στοχάζεσαι τα προστάγματα του Κυρίου, και να μελετάς διαρκώς τις εντολές του.» «Κάθε συζήτησή σου ας γίνεται σύμφωνα με τον νόμο του Υψίστου.» «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι μέσω αυτών έχετε ζωή αιώνια· και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα· και όμως δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να αποκτήσετε ζωή αιώνια.» «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη, ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, πλήρως εξοπλισμένος για κάθε έργο.» Όταν ο πνευματικός λόγος αναβλύζει μέσα στην Εκκλησία, και η ευσεβής καρδιά πηγάζει από τα χαρίσματα του Πνεύματος, να δέχεσαι με ευφροσύνη τα λεγόμενα, και με ευγνωμοσύνη να τρυγάς τον καρπό της ωφέλειας.

Και πάλι λέει: «Τότε διήνοιξε τον νου των μαθητών του, ώστε να κατανοούν τις Γραφές». Και ο Ησαΐας λέει: «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Και ο Δαβίδ λέει: «Καλός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου» και «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και είναι από τη φύση τους επιθυμητά «περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα· διότι και ο δούλος σου τα τηρεί»· όποιος, λέει, είναι δούλος σου ή επιθυμεί να γίνει, αυτός τα ερευνά και τα τηρεί· και «κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», και δεν θα κοπιάσει μάταια για την τήρησή τους.

Χρησιμοποιώντας αυτά και τα παρόμοια παραδείγματα, διάλυσε το σκοτάδι της ραθυμίας, απόβαλε το νέφος της απελπισίας, ματαίωσε την επιβουλή, δείξε και εδώ πάλι τον εχθρό σκυθρωπό, έχε θάρρος στην μετάνοια· διότι απεκδύσου τον ρύπο και δεν συμπνίγουν τις ψυχές μας. Θέλεις να χορτάσεις από πνευματική απόλαυση και να μην υποστείς καμία τιμωρία, μάλλον δε να καταστήσεις τον εαυτό σου άξιο πολλών χαρίτων; Στρέψε το βλέμμα σου μαζί με τον θεσπέσιο Δαβίδ προς το ολάνθιστο και παμφόρο λιβάδι των εντολών του Κυρίου, στρέψε το βλέμμα και μην απομακρυνθείς· αλλά στηρίζοντας τα μάτια της διάνοιας σε αυτό και ερευνώντας την ποικιλία της τερπνότητας, πες: «πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε, όλη την ημέρα είναι η μελέτη μου», δείχνοντας την πράξη να συμβαδίζει με τον λόγο. Διότι έτσι θα εμφορηθείς από την αγιοπρεπή και μυρίπνοη γλυκύτητα που πηγάζει από εκεί, και δοκιμάζοντάς το έμπρακτα θα υμνολογήσεις: «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Αυτήν την ηδυπάθεια απολαμβάνει ο χορός των ευσεβών· αυτή καθαρίζει και ανάγει σε πιο θεοειδή επιθυμία και απόλαυση, αρπάζοντας την ψυχή από τα σαρκικά δελεάσματα, και εγκαθιδρύοντάς την στον οικείο της και ταιριαστό θρόνο της απροσπαθείας· αυτή διώχνει τη μαλθακότητα, και εμφυτεύει το ανδρείο και ανεπηρέαστο φρόνημα απέναντι στην ύλη.