Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 13:2

Ο Ιωάννης φεύγει γυμνός. Ο Πέτρος αρνείται. Οι μαθητές φεύγουν. Την ψυχή της μητέρας του, της Μαρίας, την διαπερνά η ρομφαία της αμφιβολίας. Επειδή λοιπόν κατά το πάθος κανείς δεν έδειξε τον καρπό της αγάπης, «δεν υπάρχει αυτός που πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας», ούτε καν εκείνος ο ένας στρατιώτης, ο οποίος ακόμη και μετά τον θάνατο κέντησε την πλευρά του με τη λόγχη. Και γιατί, ω προφήτη; Πριν από την ένσαρκη παρουσία του και την ενανθρώπηση δεν επισκέφθηκε ως ιατρός τον ασθενούντα κόσμο; Ναι, τον επισκέφθηκε· επιζήτησε να βοηθήσει και θέλησε να σώσει, αλλά κανείς δεν θέλησε να ιατρευθεί και να σωθεί. «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό για να δει αν υπάρχει κάποιος που να συνιεί ή να εκζητεί τον Θεό», αλλά «όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Και εκπληρωνόταν το «Η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό», δηλαδή από τον Πατέρα ο Χριστός· «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», δηλαδή από την Παρθένο ο Κύριος. Ακούγοντας όμως ότι «ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό», μην νομίσεις ότι η ασώματη και θεία φύση σκύβει ή κάμπτεται ή γονατίζει ή κλίνει τον αυχένα, αλλά να κατανοείς τη συγκατάβασή του και τη φιλανθρωπία και την εποπτεία του. Διότι, όπως λέγεται ότι έχει κεφαλή και οφθαλμούς και αυτιά και στόμα και χέρια και πόδια, και ότι κάθεται και ανίσταται, ενώ βεβαίως δεν συγκροτείται από μέλη και μέρη και σχήματα, έτσι και σκύβει, όχι επειδή κάμπτεται ο ίδιος, αλλά επειδή δείχνει φιλανθρωπία προς εμάς.

Διότι, όπως ακριβώς οι άνθρωποι ονομάζονται «γη» —«Επειδή γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις, ενώ εγώ είμαι γη και στάχτη»— έτσι και ως «ουρανός» ονομάζονται τα επουράνια τάγματα, από τα οποία ο Θεός επιβλέπει τη γη, δηλαδή την ανθρωπότητα. «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό στη γη για να δει», όχι για να δει τότε, αλλά για να σώσει τότε. «Για να δει», όχι για να μάθει τότε, αλλά για να βοηθήσει τότε. «Για να δει αν υπάρχει κάποιος συνετός ή κάποιος που αναζητά τον Θεό», ώστε να τον αγκαλιάσει ως φίλο, ώστε να τον αγαπήσει ως δίκαιο, ώστε να του πει, όπως στον Νώε: «Μόνο εσένα είδα δίκαιο σε αυτήν τη γενεά», ώστε να του φανερωθεί ως σε πιστό: «Διότι εμφανίζεται σε όσους δεν δυσπιστούν απέναντί Του. Για να δει» αν υπάρχει κάποιος άρρωστος που αναζητά τον ιατρό, αν υπάρχει κάποιος φτωχός λαός των εθνών που αναζητά τον Χριστό, τον θησαυρό του Πατρός. «Για να δει αν υπάρχει κάποιος συνετός», ώστε να διαλεχθεί μαζί του ως με άνθρωπο φρόνιμο και συνετό, «ή κάποιος που αναζητά τον Θεό», ώστε σε αυτόν να φανερωθεί. Έπειτα, επειδή οι προφήτες είδαν ότι «ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό για να δει», Τον παρακαλούν: Δεν αρκεί μόνο, Δέσποτα, το να σκύψεις από τον ουρανό· όπως έσκυψες, έτσι και κατέβα: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Έλα, Υιέ του Πατρός, αναζήτησε το κατ' εικόνα πλάσμα. Διότι «όλοι παρεξέκλιναν από τον δρόμο τους, όλοι μαζί αχρειώθηκαν». Ολόκληρο το στρατόπεδο των ανθρώπων έκλινε προς τον τύραννο· τους στρατηγούς, δηλαδή τους προφήτες, δεν τους ανέχονται πλέον. Έλα, Βασιλιά, και φανερώσου, και θα σεβαστούν το αξίωμά Σου. «Όλοι παρεξέκλιναν» από τις οδούς των προφητών.

Αλλά άλλοι μεν δεν έχουν ούτε πίστη ούτε ορθή πολιτεία, άλλοι δε έχουν αληθινή πίστη, αλλά δεν έχουν καλή πολιτεία· «ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται». Για τον Θεό σαλπίζουν μεγάλα λόγια, ενώ ως προς την αγαθοεργία αδρανούν. «Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό, δεν υπάρχει ούτε ένας». Έπειτα, επειδή «ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό» και αγανάκτησε εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν, μας διδάσκει ο προφήτης ότι όχι μόνο έσκυψε, αλλά και μίλησε με απειλές: «Δεν θα μάθουν άραγε όλοι όσοι εργάζονται την ανομία;» Και τι θα μάθουν; Ότι ο Κύριος είναι Θεός εκδικήσεων. Θα μάθουν ότι έρχεται ως κριτής νεκρών και ζώντων. Θα μάθουν ότι «θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Δεν έμαθαν όταν νουθετούνταν· θα μάθουν όταν θα υποφέρουν. Έτσι κάποτε τα ίδια έλεγε ο Θεός και για τους άθεους Αιγυπτίους: «Και θα μάθουν όλοι οι Αιγύπτιοι ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν δοξαστώ μέσω του Φαραώ και των αρμάτων του». Θα μάθουν τότε, όταν από τη γνώση αυτή δεν θα ωφεληθούν σε τίποτα, όταν, καταδιώκοντας με τα άρματα, σκεπαστούν από τα κύματα. Ή μπορεί να διαβαστεί και ως αποφατική δήλωση: «Δεν θα μάθουν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία». Και τι δεν θα μάθουν; «Ότι ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό στη γη». Τι δεν θα μάθουν; Ότι δυσαρεστείται με όσα πράττονται κακώς. Τι δεν θα μάθουν; Τις οδούς του Θεού δεν θα θελήσουν να τις μάθουν.

Διότι έτσι και ο Ηλίας κάποτε, νομίζοντας από ζήλο ότι απέμεινε ο μόνος προσκυνητής του Θεού, έλεγε προς τον Θεό: «Επέδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και Θεό τον Παντοκράτορα, διότι σε εγκατέλειψαν οι γιοι του Ισραήλ· τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν και τους προφήτες σου θανάτωσαν με ρομφαία, και έχω απομείνει εγώ ολομόναχος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή. Και είπε ο Κύριος προς αυτόν: Πήγαινε, επίστρεψε στον δρόμο σου», διότι δεν είσαι μόνος. Επειδή διατήρησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ. Αλλά και τώρα δεν μίλησε άνθρωπος, αλλά ο Θεός είπε: Δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. Διότι «ο Κύριος από τον ουρανό έσκυψε για να δει», όχι για να δει τότε, αλλά για να σώσει τότε, για να δείξει αυτά που προείπε: δεν υπάρχει κάποιος που να συνιεί, δεν υπάρχει κάποιος που να εκζητεί τον Θεό. Ο μακάριος Δαβίδ, γεμάτος από φόβο, θάμβος και αθυμία, στον προκείμενο ψαλμό ερωτά: Εάν δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας, εάν δεν υπάρχει αυτός που να συνιεί ή αυτός που να εκζητεί τον Θεό, «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Όπως φαίνεται, εγώ μάταια επιθύμησα να οικοδομήσω σκήνωμα και ναό στο όρος για εσένα.

Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Επειδή, λέει, καθώς δεν αναλογίστηκαν ότι υπάρχει Θεός που επιβλέπει τα ανθρώπινα και κρίνει με δίκαιη κρίση, διέπραξαν κάθε ανοσιούργημα· για τον λόγο αυτόν ακριβώς ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό. Διότι αυτό υποδηλώνει σαφώς την έλευση του Κυρίου προς τους ανθρώπους.

«Συντετριμμένους την καρδίαν», λέγει, εννοεί εκείνους που έχουν ασθενή και εύθραυστο νου, και δεν μπορούν να αντισταθούν στις προσβολές των παθών, αλλά έχουν υποταχθεί σε αυτές σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρούνται αιχμάλωτοι. Σε αυτούς υπόσχεται θεραπεία και άφεση, και, μολονότι είναι τυφλοί, τους δίδει την ανάβλεψη. Διότι εκείνοι που λατρεύουν την κτίση, και λέγουν στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου, και στον λίθο: Εσύ με γέννησες», και έπειτα δεν έχουν επιγνώσει τον κατά φύση και αληθινό Θεό, πώς να μην είναι τυφλοί, έχοντας την καρδιά τους γυμνή από το θείο και νοητό φως; Σε αυτούς μεταδίδει ο Πατέρας το φως της αληθινής θεογνωσίας. Διότι έχουν κληθεί μέσω της πίστεως και τον εγνώρισαν, ή μάλλον αναγνωρίστηκαν από αυτόν, και, ενώ ήσαν υιοί της νυκτός και του σκότους, έγιναν τέκνα φωτός· διότι τους καταύγασε η ημέρα και ανέτειλε ο Ήλιος της δικαιοσύνης, και ανέτειλε λαμπρός ο Εωσφόρος. Δεν βλάπτει δε καθόλου να εφαρμόσουμε όλα όσα ελέχθησαν και στους κατά σάρκα Ισραηλίτες. Διότι και αυτοί ήσαν πτωχοί και συντετριμμένοι στην καρδιά και τρόπον τινά αιχμάλωτοι και σκοτισμένοι. «Διότι δεν υπήρχε στη γη κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπήρχε ούτε ένας, αλλά όλοι παρέκκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν». Έχει δε έλθει ο Χριστός, ευαγγελιζόμενος προ πάντων των άλλων στους Ισραηλίτες τα κατορθώματα της δικής του παρουσίας.

Θεώρησα δε αναγκαίο να προσθέσω σε αυτά και όσα επιχειρούν να πείσουν, επιλέγοντάς τα από τις Γραφές, σχετικά με τον Προπάτορά τους, ο οποίος ήταν άγνωστος σε όλους πριν από την παρουσία του Χριστού, προκειμένου να αποδείξουν ότι ο Κύριός μας κηρύττει άλλον Πατέρα, διαφορετικό από τον Ποιητή αυτού του σύμπαντος, τον οποίο, όπως προείπαμε, ασεβώντας υποστηρίζουν ότι είναι καρπός του Υστερήματος. Έτσι, όταν ο προφήτης Ησαΐας λέει «ο δε Ισραήλ δεν με γνώρισε και ο λαός δεν με κατανόησε», το παραποιούν ισχυριζόμενοι ότι αυτό ειπώθηκε για την άγνοια του αόρατου Βυθού. Επίσης, εκείνο που ειπώθηκε μέσω του Ωσηέ «δεν υπάρχει σε αυτούς αλήθεια ούτε επίγνωση Θεού», το εκβιάζουν για να κατατείνει στο ίδιο συμπέρασμα, και το «δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί ή να εκζητεί τον Θεό· όλοι εξέκλιναν, μαζί εξαχρειώθηκαν» το αποδίδουν στην άγνοια του Βυθού. Ακόμη και εκείνο που ειπώθηκε μέσω του Μωυσή, «κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει», πείθουν πως αναφέρεται σε εκείνον. Διότι, λέγοντας ψέματα, ισχυρίζονται αφενός ότι ο Ποιητής θεάθηκε από τους προφήτες, και αφετέρου θέλουν το γεγραμμένο «κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει» να έχει ειπωθεί για το αόρατο και άγνωστο σε όλους μέγεθος. Και ότι μεν το «κανείς δεν θα δει τον Θεό» έχει ειπωθεί για τον αόρατο Πατέρα και Ποιητή των όλων, είναι φανερό σε όλους μας· το ότι όμως δεν αφορά τον Βυθό, τον οποίο αυτοί επινοούν παραπλανητικά, αλλά τον Δημιουργό, και ότι Αυτός είναι ο αόρατος Θεός, θα αποδειχθεί στη συνέχεια του λόγου.

Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας. Μου φαίνεται δε ότι τα προκείμενα περιέχουν μια συγκαλυμμένη κατηγορία και για το ίδιο το ιουδαϊκό έθνος. Διότι, εάν ο Κύριος, αφού έσκυψε από τον ουρανό και επέβλεψε όλους όσοι βρίσκονται πάνω στη γη, τους βρήκε να έχουν παρεκκλίνει και να έχουν εξαχρειωθεί, έτσι ώστε να μη βρίσκεται απολύτως κανένας ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε έστω ένας, που να μην έχει εξαχρειωθεί και να μην έχει παρεκκλίνει· είναι επόμενο να συμπεριλαμβάνονται στους πάντες και το ιουδαϊκό έθνος, και αυτός ο ίδιος που ονομάζεται Ισραήλ. Βεβαίως, τα προκείμενα λόγια διακήρυξαν σαφώς, ότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν, ώστε να μην υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό, ούτε καν ένας.

Αυτό το νόημα αποδίδει σύμφωνα και ο Ησαΐας, σε όσα αναφέρει απευθυνόμενος προς τη συναγωγή των Ιουδαίων: «Ιδού, εξαιτίας των αμαρτιών σας πουληθήκατε, και εξαιτίας των ανομιών σας απέπεμψα τη μητέρα σας, διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος· κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει». Διότι το «διότι ήλθα», θα ήταν όμοιο με το: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό προς τους υιούς των ανθρώπων»· το δε «και δεν υπήρχε άνθρωπος, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει», είναι όμοιο με το: «Όλοι παρέκκλιναν και εξαχρειώθηκαν».

Και πρόσεξε το παράδοξο· διότι, ενώ θέτει ως επιγραφή «υπέρ της χορείας» ή «υπέρ του χορού», δεν παρουσιάζει εντούτοις κανέναν άνθρωπο επί της γης ως αγαθό, ούτε καν έναν που να πράττει το καλό, λέγοντας στη συνέχεια: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό προς τους υιούς των ανθρώπων, για να δει αν υπάρχει κάποιος συνετός που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό, δεν υπάρχει ούτε ένας».

Τον Κύριο δεν επικαλέστηκαν· εκεί θα δοκιμάσουν φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος. Επειδή, αφού έσκυψε ο Θεός από το δικό του κατοικητήριο, δηλαδή από τον ουρανό, όπου λέγεται ότι κατοικεί εξαιτίας εκείνων που είναι εκεί δεκτικοί της βασιλείας του, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων να έχουν εξαχρειωθεί και να έχουν παρεκκλίνει από την ευθεία και ορθή οδό. Εύλογα, λοιπόν, ως αγαθός ποιμένας που μεριμνά για το ποίμνιό του ανάμεσα στους ανθρώπους, απειλεί τους υπαίτιους της διαστροφής, λέγοντας: Δεν θα λάβουν γνώση όσοι εργάζονται την ανομία, οι οποίοι κατατρώγουν τον λαό μου σαν να τρώνε ψωμί; Και μου φαίνεται ότι αυτά λέγονται για τις αντικείμενες δυνάμεις, τους αόρατους εχθρούς και πολέμιους του ανθρώπινου γένους.

Όπως λοιπόν η προφητεία ονόμασε αινιγματικά τους αρχιερείς, που τους κυβερνούσαν παλαιότερα, «χριστόν ηγούμενον» (χρισμένο ηγέτη), με τον ίδιο τρόπο ονόμασε «ερχόμενον ηγούμενον» (ερχόμενο ηγέτη) εκείνους που τους εξουσίασαν, προερχόμενοι από τα έθνη, μετά την παύση εκείνων, λέγοντας: «και την πόλη και το άγιο θα καταστρέψει μαζί με τον ερχόμενο ηγούμενο». Αυτό ο Ακύλας το απέδωσε πιο ξεκάθαρα, μεταφράζοντας: «και την πόλη και το άγιο θα καταστρέψει ο λαός ενός ερχόμενου ηγουμένου». Και είναι ολοφάνερο πώς ο λαός και ο στρατός των προερχόμενων από τα έθνη ηγετών, οι οποίοι διαδέχθηκαν την εξουσία επί των Ιουδαίων μετά τους χρισμένους ηγέτες, χρησιμοποιώντας τους νόμους των εθνών, κατέστρεψε και την πόλη και το άγιο· και πώς ο νοητός φθορέας που εξουσιάζει τις ψυχές, μαζί με τον ηγέτη που ήρθε σύμφωνα με την προφητεία, επέφερε κάθε καταστροφή πρώτα στον ίδιο τον λαό και στους πολίτες που κατοικούσαν την πόλη, και έπειτα στον ναό και στη λατρεία που τελούνταν παλαιά σε αυτόν. Και ως αιτία αυτής της παρουσίας του Χριστού, που πραγματοποιήθηκε αμέσως, προσημαίνει κάπου ένα θείο λόγιο λέγοντας: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό πάνω στους υιούς των ανθρώπων, για να δει αν υπάρχει κάποιος που να συνιέται ή να εκζητά τον Θεό. Όλοι εξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας».

Επειδή, λοιπόν, όλη η δύναμη της κακίας αναδύθηκε από την πονηρή ρίζα και αυξήθηκε ποικιλοτρόπως στις προαιρέσεις αυτών που σε κάθε γενιά διακρίνονταν για την κακία τους, φουντώνοντας ανεξέλεγκτα, τότε, καθώς λέει προς τους Αθηναίους ο Παύλος, ο Θεός, παραβλέποντας τους χρόνους της άγνοιας, έρχεται κατά τις έσχατες ημέρες, όταν δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί και να εκζητεί τον Θεό, όταν όλοι παρεξέκλιναν και μαζί εξαχρειώθηκαν, όταν τα πάντα συγκλείστηκαν στην αμαρτία, όταν πλεόνασε η ανομία, όταν ο ζόφος της κακίας αυξήθηκε στο ακρότατο μέτρο, —τότε φανερώθηκε η χάρη, τότε ανέτειλε η ακτίδα του αληθινού φωτός, τότε εμφανίστηκε ο ήλιος της δικαιοσύνης σε εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, τότε συνέθλιψε τα πολλά κεφάλια του δράκοντα, πατώντας τα με το πόδι Του μέσω της ανθρώπινης σάρκας, συντρίβοντάς τα στη γη και καταπατώντας τα.

Αλλά αυτή η αυτεξούσια ορμή της διανοίας, επειδή εκτράπηκε χωρίς πνευματική καθοδήγηση προς την επιλογή της κακίας, αποτέλεσε περισπασμό για την ψυχή, η οποία καταρρακώθηκε από τα υψηλά και τίμια προς τις εμπαθείς κινήσεις της φύσης. Αυτό ακριβώς σημαίνει η λέξη «έδωκε», όχι δηλαδή ότι ο Ίδιος δημιούργησε το κακό στη ζωή των ανθρώπων, αλλά ότι τα αγαθά που δόθηκαν από τον Θεό ο άνθρωπος, λόγω της απερισκεψίας του, τα χρησιμοποίησε για να υπηρετήσει το κακό. Είναι δε σύνηθες στην Αγία Γραφή να εκφράζονται τέτοια νοήματα με παρόμοιες φράσεις, όπως το «Τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας», το «Τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου», το «Σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ», καθώς και το «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου, και σκλήρυνες τις καρδιές μας ώστε να μη σε φοβόμαστε;», το «Τους πλάνησε σε άβατο τόπο και όχι σε δρόμο», το «Με απάτησες και απατήθηκα» και όσα άλλα είναι παρόμοια με αυτά. Το ακριβές νόημα όλων αυτών δεν σημαίνει ότι προήλθε στην ανθρώπινη φύση κάτι το άτοπο από τον Θεό, αλλά κατακρίνει την ελευθερία της βούλησης (το αυτεξούσιο), η οποία αφενός είναι αγαθό και δώρο του Θεού δοσμένο στη φύση μας, αφετέρου όμως, εξαιτίας της δικής μας αβουλίας, μετατράπηκε σε δύναμη που ρέπει προς το αντίθετο. Είδε, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής «όλα τα έργα στον βίο κάτω από τον ήλιο, ότι τα πάντα ήταν ματαιότητα». Διότι δεν υπήρχε αυτός που κατανοεί, δεν υπήρχε αυτός που εκζητά τον Θεό, επειδή «όλοι παρεξέκλιναν και ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν».

Διότι πιστεύουμε ότι, ανάλογα με το μέτρο της δύναμης του καθενός από εκείνους που δέχονταν τη θεία επιφάνεια, γινόταν πάντοτε η οπτασία της υπερέχουσας φύσης: μεγαλύτερη μεν και πιο θεοπρεπής για εκείνους που μπορούσαν να φθάσουν στο ύψος της, μικρότερη δε και πιο ταπεινή για εκείνους που δεν μπορούσαν να χωρέσουν το μεγαλύτερο. Γι' αυτόν τον λόγο, κατά την ένσαρκη οικονομία, δεν εμφανίζεται στη ζωή των ανθρώπων όμοια με τις προηγούμενες επιφάνειες, αλλά επειδή όλοι, όπως λέει ο προφήτης, παρεξέκλιναν και εξαχρειώθηκαν και δεν υπήρχε, όπως είναι γραμμένο, κανείς ικανός να κατανοήσει και να αναζητήσει το ύψος της θεότητας, για τον λόγο αυτό, εμφανιζόμενος στην πιο σαρκική γενεά, ο Μονογενής Υιός γίνεται σάρκα, συστέλλοντας τον εαυτό του ανάλογα με τη μικρότητα εκείνου που τον δέχεται, ή μάλλον, όπως λέει η Γραφή, κενώνοντας τον εαυτό του, ώστε η ανθρώπινη φύση να τον δεχθεί κατά το μέτρο που μπορεί να τον χωρέσει. Διότι το ότι η γενεά εκείνη ήταν περισσότερο κατακριτέα σε σχέση με τις προηγούμενες, το διδαχθήκαμε με σαφήνεια από τα λόγια του Κυρίου, στα οποία αποφάνθηκε ότι η μοίρα των Σοδομιτών θα είναι πιο ανεκτή από τη δική τους, και ο Κύριος όρισε ότι οι Νινευίτες και η βασίλισσα του Νότου θα κατακρίνουν τη γενεά εκείνη κατά την ανάσταση.

Ορθά είπε ο ψαλμωδός προφήτης για το τότε γένος των Ιουδαίων, ότι «δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί, δεν υπήρχε κανείς που να αναζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, και ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν». Διότι, αν αυτοί οι εννέα, αφού έλαβαν τόση μεγάλη ευεργεσία από τον Χριστό και είδαν τέτοιο θαύμα στους εαυτούς τους, δεν κατανόησαν ότι ο Ιησούς είναι Θεός, δεν επέστρεψαν για να τον αναζητήσουν, δεν απέδωσαν την αρμόζουσα δόξα ούτε την ευχαριστία, τι είναι φυσικό να σκεφτούμε για τους άλλους; Όμως ο Σαμαρείτης, που καταγόταν από τους Ασσυρίους (διότι από εκεί προερχόταν η αποικία τους), ο οποίος ήταν ένας από αυτούς, όταν είδε το θαύμα και έλαβε την ποθητή ευεργεσία, κατανόησε και τελειώθηκε στην πίστη, και επιστρέφοντας εκφράζει και πράττει λόγια και έργα ευγνωμοσύνης και πίστεως, πέφτοντας φανερά με το πρόσωπο στα πόδια του ευεργέτη του και δοξάζοντας ως αληθινό Θεό αυτόν που του χάρισε τον καθαρισμό. Ο δε Κύριος λέει προς όσους στέκονταν γύρω του: «Δεν καθαρίστηκαν και οι δέκα; Οι εννέα πού είναι; Δεν βρέθηκαν για να επιστρέψουν και να δώσουν δόξα στον Θεό;», μολονότι γι' αυτόν τον λόγο θεράπευσε και αυτούς, ώστε να λάβουν την άδεια και να συναναστραφούν με όσους ήταν γύρω του και να αποκομίσουν τη θεραπεία των ψυχών τους και να δοξάσουν τον ιατρό των ψυχών και των σωμάτων· αυτοί όμως δεν βρέθηκαν για να δώσουν δόξα στον Θεό.

«Εἰς τὸ τέλος»: Διότι στο τέλος (ή για το τέλος) των καιρών η προφητεία εκπληρώθηκε ως προς το μυστήριο. «Εἶπεν ἄφρων»: Άφρων είναι ο διάβολος, αφού και το αξίωμά του απώλεσε και φαντάστηκε τέτοια πράγματα περί του Θεού. Διότι λέει: «Θα στήσω τον θρόνο μου πάνω στα νέφη και θα γίνω θεός». Το ίδιο και οι εθνικοί (Έλληνες) διαλογίζονται (διαλογίζονταν) με τη δική τους αφροσύνη. «Διέφθειραν»: Επειδή λοιπόν τέτοια διανοήθηκαν ο διάβολος και οι δαίμονες, έγιναν βδελυροί και διεφθάρησαν, δηλαδή εξέπεσαν από τη δόξα τους, την οποία είχαν από τον Θεό (παρά τω Θεώ). «Οὐκ ἔστιν ποιῶν»: Διότι όλοι οι δαίμονες επινόησαν κακά και για τον Θεό και για τον άνθρωπο (ή εναντίον του ανθρώπου), ως αντίπαλοι και μη σκεπτόμενοι πλέον τίποτε το αγαθό. «Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ»: Εννοεί την παρουσία του Χριστού, την ενσαρκωμένη (μετά σαρκός), την οποία πραγματοποίησε για τον άνθρωπο. «Τοῦ ἰδεῖν»: Διότι όλοι ήταν αιχμάλωτοι της πλάνης και δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί τα του Θεού· γι' αυτό και ήλθε, αφού σπλαχνίστηκε τους ανθρώπους πάνω στη γη. «Πάντες ἐξέκλιναν»: Διότι μετά την πλάνη ήταν και εντελώς ανίκανοι για επιστροφή. «Οὐκ ἔστιν ποιῶν»: Για δεύτερη φορά πάλι μαρτυρεί το Άγιο Πνεύμα, ότι ήταν κακιά η πληγή με την οποία έπληξαν οι δαίμονες τον άνθρωπο και δεν απέμεινε ούτε ένας που να πράττει το αγαθό. «Οὐχὶ γνώσονται»: Διότι θα μάθουν (θα θυμηθούν) οι δαίμονες την προστασία (αντίληψη) του ανθρώπου κατά την παρουσία του Κυρίου (Χριστού) και θα πενθήσουν.

Αλλά βέβαια με σαφήνεια αναφέρεται στην έλευση του Χριστού, ο οποίος έσκυψε από τον ουρανό, όταν ήλθε ανάμεσά μας με σάρκα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που σκύβει από έναν υψηλό τόπο, αν και παραμένει ψηλά, βρίσκεται κάτω με την ενέργειά του, έτσι και ο Χριστός, ενώ παρέμενε στους κόλπους του Πατέρα, ήλθε στη γη μέσω της σάρκας. Για ποιον λόγο; Για να δει αν υπάρχει κάποιος συνετός ή κάποιος που να εκζητά τον Θεό. Επομένως, δεν κατήλθε τόσο για να εξετάσει τις πράξεις των ανθρώπων, όσο για να δει αν έχουν καθόλου θεογνωσία, αν με πίστη εκζητούν τον Θεό. «Δεν θα γνωρίσουν όλοι;» Όλοι μεν εκείνοι που αδικούν τους πένητες και αρπάζουν τα αγαθά του πλησίον τους, εύλογα λέγεται ότι κατατρώγουν τον λαό του Θεού σαν να τρώνε ψωμί· διότι χρησιμοποιούν την αδικία εις βάρος εκείνων ως τροφή της δικής τους πλεονεξίας. Θα μπορούσες όμως να θεωρήσεις ότι αναφέρεται προπάντων στους δασκάλους των Ιουδαίων. Διότι, αν και από άγνοια νόμιζαν ότι υπερασπίζονταν τον νόμο, διαπράττοντας όμως ανομία μέσω της ύβρεως προς τον Νομοθέτη, αυτοί κατέτρωγαν τον λαό του Θεού σαν να έτρωγαν ψωμί, δείχνοντας προσωποληψία για χάρη του χορτασμού και της γαστριμαργίας, και παραβαίνοντας τον νόμο κατά τη διδασκαλία του.

Έτσι, όταν ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατάλαβε», αυτοί το παραφράζουν ισχυριζόμενοι ότι αναφέρεται στην άγνοια του αόρατου Βυθού. Και το χωρίο που ειπώθηκε μέσω του Ωσηέ: «Δεν υπάρχει σε αυτούς αλήθεια, ούτε επίγνωση του Θεού», το διαστρέφουν για να τείνει στο ίδιο νόημα. Επίσης το: «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί ή να αναζητά τον Θεό· όλοι έχουν παρεκκλίνει, όλοι μαζί έχουν αχρειωθεί», το εντάσσουν στην άγνοια του Βυθού. Και το χωρίο που ειπώθηκε μέσω του Μωυσή: «Κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει», προσπαθούν να πείσουν ότι αναφέρεται σε εκείνον. Διότι, από τη μια μεριά, ισχυρίζονται ψευδώς ότι ο Δημιουργός θεάθηκε από τους προφήτες, ενώ από την άλλη το «κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει» θέλουν να έχει ειπωθεί για το αόρατο μεγαλείο που είναι άγνωστο στους πάντες. Και ότι μεν το «κανείς δεν θα δει τον Θεό» έχει ειπωθεί για τον αόρατο Πατέρα και Ποιητή των πάντων, είναι φανερό σε όλους μας· το ότι, όμως, δεν αναφέρεται στον Βυθό που επινοούν αυτοί, αλλά στον Δημιουργό, και ότι αυτός είναι ο αόρατος Θεός, θα αποδειχθεί στη συνέχεια του λόγου. Ισχυρίζονται επίσης ότι και ο Δανιήλ εννοούσε το ίδιο πράγμα, όταν ρωτούσε τον άγγελο για τις λύσεις των παραβολών, σαν να μην εγνώριζε. Και ότι ο άγγελος, αποκρύπτοντας από αυτόν το μέγα μυστήριο του Βυθού, του είπε: «Πήγαινε Δανιήλ· διότι αυτοί οι λόγοι είναι σφραγισμένοι, μέχρι να κατανοήσουν οι συνετοί και να λευκανθούν οι λευκοί»· και καυχώνται ότι οι λευκοί και οι συνετοί είναι οι ίδιοι.

Διότι, προτού γίνει άνθρωπος, επικρατούσε τυραννικά η κακία, και βαθύτατη νύχτα κάλυπτε τα πάντα. Παντού υπήρχαν βωμοί και ναοί για τα είδωλα, και κνίσες, και καπνός, και χείμαρροι αίματος, που δεν έρρεαν μόνο από πρόβατα και βόδια, αλλά και από ανθρώπους. Διότι θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια· και αυτά τα έκανε ο λαός που είχε προφήτες, που μετείχε στον νόμο, που είχε απολαύσει θεοπτία, που είχε ανατραφεί με τόσα θαύματα. Αν λοιπόν αυτοί ήταν τέτοιοι, αναλογίσου σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα υπόλοιπα μέρη της οικουμένης: κυριευμένα από δαιμονική μανία, τυραννούμενα από την κακία, υποκύπτοντας σε όλα τα πάθη, λατρεύοντας ξύλα, προσκυνώντας λίθους, όρη και βουνά, κοιλάδες και δέντρα, λίμνες, πηγές και ποταμούς. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τους άλλους; Διότι από τα κακά που συνέβαιναν στους Ιουδαίους θα διαπιστώσω την υπερβολή των άλλων. «Έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». «Σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν». «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες εντελώς αναίσχυντα προς όλους». «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν». Και πάλι ένας άλλος λέει: «Μάταια σφυρηλατεί ο αργυροκόπος· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Το αποδεικνύει και αυτό ο Δαβίδ λέγοντας: «Και έσφαξαν τους γιους τους και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια». Γι' αυτό λοιπόν τους απέστειλε, για να διδαχθεί αυτό η ανθρώπινη φύση, ότι δηλαδή πρέπει να κατασφάζει γιους και θυγατέρες; Δεν ντρέπεστε, ούτε κρύβετε το πρόσωπό σας, όταν επινοείτε τέτοιες μωρολογίες; Διότι και κάποιος άλλος λέει: «Αίματα με αίματα σμίγουν· και κατάρα, και ψεύδος, και κλοπή, και φόνος, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη». Άλλος δε λέει: «Όψη πόρνης απέκτησες, συμπεριφέρθηκες αναίσχυντα απέναντι σε όλους». Έτερος πάλι: «Οι άρχοντές σας είναι σαν τους λύκους της Αραβίας». Άλλος πάλι: «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν».

Η δε Άννα, το όνομα της οποίας ερμηνεύεται χάρις, δεν ήταν λιγότερο ομότροπη από ό,τι ήταν σύζυγος, κοσμημένη με όλα τα αγαθά, αλλά για κάποιον μυστικό λόγο κυριευόταν από την ασθένεια της στειρότητας· διότι πράγματι η χάρις βρισκόταν σε στειρότητα, μη έχοντας τη δύναμη να καρποφορήσει στις ψυχές των ανθρώπων, επειδή όλοι είχαν παρεκκλίνει, είχαν εξαχρειωθεί μαζί, και δεν υπήρχε κανένας που να έχει σύνεση ή να αναζητά τον Θεό. Έπειτα, ο αγαθός Θεός, βλέποντας και σπλαχνιζόμενος το δημιούργημα των δικών του χεριών και θέλοντας να το διασώσει, λύνει τη στειρότητα της χάριτος, εννοώ της θεόφρονος Άννας· και γεννά παιδί τέτοιο που ούτε υπήρξε προηγουμένως ούτε πρόκειται να υπάρξει ξανά. Η δε λύση της στειρότητας φανέρωνε σαφέστατα ότι επρόκειτο να λυθεί η παγκόσμια στειρότητα των αγαθών και να καρποφορήσει το στέλεχος της άρρητης μακαριότητας.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί της σπανιότητος και της ελλείψεως χρηστών ανδρών. «Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι ολιγόστεψαν.» «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό επάνω στους υιούς των ανθρώπων, για να δει εάν υπάρχει κάποιος που να έχει σύνεση ή να αναζητά τον Θεό.» «Σαν σταφύλι στην έρημο βρήκα τον Ισραήλ, και σαν πρώιμο καρπό σε συκιά.» «Αλίμονό μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και αυτός που ενεργεί ορθά ανάμεσα στους ανθρώπους δεν υπάρχει.» «Δεν υπάρχει πλέον σοφία στη Θαιμάν, χάθηκε η βουλή από τους συνετούς, εξέλιπε η σοφία τους, εξαπατήθηκε ο τόπος τους.» Περιορισμένο και σπάνιο είναι το αγαθό.

Ψαλμός 13ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός», από τον οποίο δεν είναι πιο άφρων ούτε το βόδι ούτε ο όνος, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν αγνόησαν τον κτήτορά τους. Όσοι δε λέγουν ότι δεν υπάρχει Θεός που να ανταποδίδει τις πράξεις, «διεφθάρησαν και έγιναν βδελυροί» με αθέμιτες πράξεις, μη επιδεικνύοντας πουθενά χρηστότητα. «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό» για να κατέλθει δια της σαρκώσεως «στους υιούς των ανθρώπων, για να δει εάν υπάρχει κάποιος που να έχει σύνεση ή να εκζητεί τον Θεό», βρήκε όμως το αντίθετο, φονιάδες και βέβηλους, οι οποίοι «όλοι παρέκκλιναν, ταυτόχρονα αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει χρηστότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας». «Άραγε δεν θα το κατανοήσουν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία;» ότι δεν μπορούν να μείνουν κρυφοί από τον Θεό, ίσως δε ούτε και από τους ανθρώπους. «Εκείνοι που κατατρώγουν τον λαό μου», σαν να τρώνε άρτο με πλεονεξία, «δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο», πράγμα που σημαίνει ότι εξέπεσαν της πίστεως, και εντεύθεν λοιπόν ως χαλαροί και δειλοί «δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο». «Εκεί δείλιασαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος», διότι ο Κύριος ευδοκεί και προφθάνει στη γενεά των δικαίων. «Τη βουλή του πτωχού ντροπιάσατε, αλλά ο Κύριος είναι η ελπίδα του», έστω κι αν από εμάς παραβλέπεται. «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το σωτήριο του Ισραήλ;» Κανείς, παρά μόνον ο σεσαρκωμένος Θεός που κατοικεί στη Σιών. «Όταν επιστρέψει από την αιχμαλωσία τον λαό του», από την αιχμαλωσία του λωποδύτη, «θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ», δηλαδή το σύστημα των πιστών, «και θα ευφρανθεί» ο ισραηλιτικός νους που καθορά τον Θεό.

Διότι ο Κύριος, λέει, έσκυψε από τον ουρανό προς τους υιούς των ανθρώπων, για να δει αν υπάρχει κάποιος που να κατανοεί ή να αναζητά τον Θεό· αντί για αυτά, όμως, είδε μάλλον ότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν. Τι λοιπόν; Μήπως βρέθηκε σε αμηχανία μπροστά στην υπερβολή της κακίας;

Και τέτοια μεν, για να αναφέρουμε λίγα από τα πολλά, υπέφεραν οι Θεσσαλονικείς όταν πολιορκήθηκαν, τα οποία μάλιστα κάποιοι τα διαχώρισαν σε ειδικό σύγγραμμα και συνέταξαν την ιστορία σε πολυσέλιδο έργο. Επειδή όμως Εκείνος που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά, έσκυψε από τον ουρανό και δεν είδε κανέναν από εκείνους που τους αιχμαλώτισαν να συνετίζεται ή να αναζητά τον Θεό, αλλά όλους να έχουν εξαχρειωθεί και να έχουν εκτραπεί σε έργα άνομα, αποφάσισε αυτούς μεν να τους περιγελάσει, να τους εξολοθρεύσει και να τους ταράξει με την οργή Του, να σπλαχνιστεί δε την κακουχία του δικού Του λαού και να τους χαρίσει την ελευθερία, δίνοντας προσοχή στο αποκαμωμένο πνεύμα τους και μη εξουθενώνοντας τη συντριβή των καρδιών τους.

Και βέβαια, και με άλλον τρόπο, με κάποια κρίση και δικαιοσύνη, ο Κύριος έστησε αυτό το τρόπαιο, και μας έδωσε αυτή την πύλη και την οδό. Διότι δεν άρπαξε τους αιχμαλώτους, αλλά «έδωσε λύτρο» και «έδεσε τον ισχυρό», όχι επειδή είχε μεγαλύτερη δύναμη, αλλά επειδή εκείνος καταδικάστηκε με δίκαιη απόφαση. Και «βασίλευσε στον οίκο του Ιακώβ», καταλύοντας την τυραννία στις ψυχές των ανθρώπων, όχι απλώς επειδή μπορούσε να την καταλύσει, αλλά επειδή ήταν δίκαιο να καταλυθεί. Και αυτό το φανέρωσε ο Δαβίδ στα λόγια του: «Δικαιοσύνη και κρίση είναι η βάση του θρόνου σου.» Και όχι μόνο η δικαιοσύνη άνοιξε διάπλατα αυτές τις πύλες, αλλά και μέσω αυτών η δικαιοσύνη έφτασε στο δικό μας γένος. Διότι στα παλαιότερα χρόνια, πριν έλθει ο Θεός στους ανθρώπους, δεν μπορούσε κανείς να βρει δικαιοσύνη πάνω στη γη. Διότι ο ίδιος ο Θεός «έσκυψε από τον ουρανό» και αναζήτησε, και σε Αυτόν δεν μπορούσε να μείνει κρυφή, αν βέβαια υπήρχε καθόλου, και όμως δεν τη βρήκε: «Διότι όλοι», λέει, «παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό, δεν υπάρχει ούτε ένας.»

Τώρα είναι επίκαιρο και καλό να πούμε μαζί με τον Δαβίδ και να αναφωνήσουμε ακόμη πιο δυνατά: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό πάνω από τους γιους των ανθρώπων, για να δει αν υπάρχει κάποιος που να συνετίζεται ή να αναζητά τον Θεό», και έπειτα: «Όλοι παρέκκλιναν, μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανένας που να πράττει το αγαθό, δεν υπάρχει ούτε ένας.» «Πού είναι λοιπόν», για να συνδέσω με τα προλεγόμενα και τα λόγια του Αποστόλου, «ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα; Δεν απέδειξε μωρή ο Θεός τη σοφία αυτού του κόσμου;», ακριβώς επειδή κανείς δεν μπορεί μέσω αυτής να επιγνώσει την αληθινή σοφία, τον όντως υπάρχοντα Θεό; Διότι, αδελφοί, αν επρόκειτο να μας δοθεί η επίγνωση της αληθινής σοφίας και της γνώσης του Θεού μέσω των γραμμάτων και των μαθημάτων, ποια θα ήταν τότε η ανάγκη της πίστεως ή του θείου βαπτίσματος ή της μετάληψης των ίδιων των μυστηρίων; Καμία απολύτως. «Επειδή λοιπόν ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός», λέει, «μέσω της μωρίας του κηρύγματος να σώσει εκείνους που πιστεύουν.» Και αυτά μεν τα λέει ο κήρυκας και νυμφαγωγός της Εκκλησίας του Χριστού.

Πρόσεξε δε εσύ, ω τυφλέ, ω σκληρέ, ω πονηρέ, ω απελπισμένε, μήπως ακούσεις εκείνη την ημέρα: «αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια, ρίξτε τον στο εξώτερο πυρ». Αλίμονο, αλίμονο, καταφρονείτε τον Θεό, επειδή δεν ανταποδίδει αμέσως. Πραγματικά για εσάς έχει λεχθεί: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός». Γιατί; Διότι διαφθείρεστε και γίνεστε βδελυροί μέσα στις πράξεις σας, μην πράττοντας το καλό. Αλλά ο Κύριος από τον ουρανό σκύβει καθημερινά και βλέπει ποιος είναι αυτός που κατανοεί και τον αναζητά, και τους τέτοιους τους καταγράφει, ενώ τους άλλους τους παραγράφει. Φοβάμαι μήπως έρθει ο άγιος Δαβίδ και ψάλει για εσάς και γίνει πράξη αυτό που ψάλλεται: «διαχώρισέ τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους». Ποιους; Είναι προφανές, τους τέτοιους πονηρούς από εκείνους που πορεύονται αγαθά. Αλλά κατανοήστε τα αυτά εσείς που λησμονείτε τον Θεό, μήπως σας αρπάξει και δεν υπάρξει κανείς για να σας λυτρώσει, και συγχωρήστε και εμένα τον άφρονα, αγαπημένα τέκνα, διότι επειδή σας σπλαχνίζομαι από αγάπη, σας τα είπα αυτά με δάκρυα, θεωρώντας πιο συμφέρον να σας μαστιγώσω με τον λόγο μου παρά να δοκιμάσετε τις αιώνιες μάστιγες. Από τις οποίες μακάρι να λυτρωθούμε όλοι με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα η δόξα, η τιμή και το κράτος, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στην Τύρο, τον επίσκοπο αυτής της πόλης Δωρόθεο, ο οποίος υπήρξε άνδρας σπουδαίος στους λόγους και ιστορικότατος συγγραφέας από τους παλαιούς, και ο οποίος, έχοντας ξεπεράσει τα εξήντα έτη επί Διοκλητιανού και Λικινίου, δοκιμάστηκε με πολλές τιμωρίες για τον Χριστό, αυτόν λοιπόν στην πόλη της Έδεσσας οι εχθροί της πίστεως, «έχοντας φθάσει σε βαθύτατο γήρας», όπως λέει ο θείος Δαβίδ (διότι ο άγιος ήταν εκατόν επτά ετών), τον παρέδωσαν στον θάνατο. Και τι να πω για τις βεβηλώσεις των θείων ναών και τις αρπαγές των ιερών σκευών; Διότι και ο θείος του τυράννου, που είχε το ίδιο όνομα με αυτόν, αφού μεταχειρίστηκε τα ιερά άδυτα ως κοινό και βέβηλο τόπο, υβρίζοντας τα θεία, είπε μέσα στην καρδιά του: δεν υπάρχει Θεός. Όμως «ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό» και αμέσως αναγνωρίζεται ο Κύριος καθώς εκτελεί την κρίση του. Διότι από εκείνη την ημέρα, σήψη επήλθε στα σπλάχνα του· και οι συνήθεις εκκρίσεις δεν αποβάλλονταν από τους φυσιολογικούς πόρους, αλλά αποβάλλονταν από το ακάθαρτο και μιαρό του στόμα.