Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 13:5

Διότι δεν εισάκουσαν αυτόν που είπε: «Εξομολογείσθε στον Κύριο και επικαλείσθε το όνομά του». Όμως, κι αν όρμησαν σαν θηρία, «εκεί κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος»· αποθρασύνθηκαν σαν λιοντάρια και δείλιασαν σαν λαγοί. Αυτό λέει ο προφήτης και προς τους δειλούς κατά τους διωγμούς, ότι, ενώ άκουσαν: «Μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή», και «Μη φοβάστε τους ονειδισμούς των ανθρώπων, εκεί φοβήθηκαν φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος». Διότι, επειδή δεν φοβήθηκαν τον Θεό, φοβήθηκαν τους ανθρώπους. Ή και το «Εκεί κυριεύθηκαν από φόβο» σημαίνει ότι οι ασεβείς φοβήθηκαν όταν είδαν τους ευσεβείς να βοηθούνται από τον Θεό. Διότι, ωσάν να ρωτήθηκε γιατί κυριεύθηκαν από φόβο οι ασεβείς, απαντά: «Επειδή ο Θεός είναι μέσα στη γενεά των δικαίων». Όπως ο στρατηγός ανάμεσα στους στρατιώτες του, όπως ο βασιλιάς στη Σύγκλητο, έτσι και «ο Θεός είναι μέσα στη γενεά των δικαίων», Αυτός που είπε: «Όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι κι εγώ ανάμεσά τους». Εάν όμως έρχεται ανάμεσα σε δύο και τρεις αγίους, πολύ περισσότερο βρίσκεται στη γενεά των δικαίων, όπου υπάρχει η απρόσβλητη ζωή, όπου η ανέφελη διαγωγή, όπου η αθάνατη ανάπαυση, όπου η αδιαίρετη κληρονομιά, όπου η ατελεύτητη βασιλεία, στην οποία ο Χριστός μας καλεί λέγοντας: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς» ...

Και αυτοί, λέγει, αφού έγιναν εισηγητές κακών σε άλλους, δεν θα επικαλεστούν τον Κύριο. Διότι έτσι πρέπει να αναγνωστεί, σε χρόνο μέλλοντα αντί για παρελθοντικό. Εκεί δε κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος. Ο νόμος του Μωυσή, λέγει, επέβαλλε τιμωρία· ενώ ο φόβος του Χριστού είναι αγνός· διότι τους προετοίμαζε να φοβούνται τον Πατέρα ως υιοί. Κατά τον καιρό εκείνο, λέγει, δηλαδή κατά τον οποίο θα γίνει η επιφάνεια, θα φοβηθούν με φόβο εκεί όπου δεν υπάρχει φόβος. Όχι βεβαίως εξαιτίας νομικής απειλής, αλλά πρόκειται μάλλον για την ευλάβεια που αρμόζει στους ελεύθερους.

Διότι ο Κύριος βρίσκεται εν μέσω γενεάς δικαίων. Εκείνων που δικαιώνονται διά της επιφανείας Του. Η βουλή του πτωχού καταισχύνεται. Αυτά απευθύνονται σε εκείνους που παρέμειναν στην απιστία και καταδίωξαν όσους πίστεψαν στον Χριστό. Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ;

Διότι, ενώ έπρεπε να ακολουθήσουν την ευθεία οδό, και από την ομορφιά και την τάξη των κτισμάτων να αναγνωρίσουν αναλογικά τον Δημιουργό, και μέσω των προφητικών φωνών να οδηγηθούν προς την αλήθεια, αυτό δεν έγινε. Αντιθέτως, εξετράπησαν σε μύριες οδούς πλάνης και απώλειας, και αχρειώθηκαν με τα έργα της αισχύνης, και δεν υπήρχε κανένας που να πράττει το αγαθό. <Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, κ.τ.λ.> (K f. 43 b.) Ο Διόδωρος, και ο Θεόδωρος, και ο Κύριλλος, και ο Δίδυμος, «Τάφος ανοιγμένος,» κ.τ.λ. έως το «Στις οδούς αυτών.» Στο Εξαπλούν όμως αυτά δεν βρίσκονται. <Δεν θα γνωρίσουν άραγε όλοι όσοι εργάζονται την ανομία;> (A f. 83 b.) Αυτός ο στίχος πρέπει να διαβαστεί ως ερώτηση. Διότι, επειδή είπε ότι «Όλοι εξέκλιναν» και εργάζονται την ανομία, τώρα λέει: «Και άραγε δεν πρόκειται αυτοί να γνωρίσουν τον Κύριο, και να πιστέψουν σε αυτόν;» Ναι, οπωσδήποτε πολλοί θα πιστέψουν. Υπάρχουν όμως και αυτοί που θα παραμείνουν στην απιστία, και θα διώξουν και θα τυραννήσουν εκείνους που πίστεψαν στον Χριστό. <Εκεί κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος.> (A f. 84.) Διότι ο Ψαλμωδός κατακρίνει τέτοιου είδους ανθρώπους.

Και ο Ησαΐας συμφωνεί για τα ίδια πράγματα, προφητεύοντας και λέγοντας: «Εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε κάτι γι' αυτόν, θα τον δουν· και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει, θα κατανοήσουν». Εκεί τους κατέλαβε φόβος, όπου δεν υπήρχε φόβος. Διότι ο Θεός βρίσκεται σε γενεά δίκαιη. Και ποιοι άλλοι είναι αυτοί, παρά εκείνοι που εργάζονται την ανομία, και εκείνοι που προηγουμένως δεν επικαλούνταν τον Κύριο; Διότι θα έρθει κάποτε ο καιρός που θα τον επιγνώσουν, κατά τον οποίο θα αναλάβουν τον φόβο του Θεού και τον αγαθό τρόμο. Ότι δε το να αναλάβει κανείς τον φόβο του Κυρίου είναι αγαθό, είναι φανερό από αυτό που λέγεται: «Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Αυτοί, λοιπόν, που υποδηλώνονται θα φοβηθούν εκεί με φόβο· δηλαδή «τότε». Και ποιον θα φοβηθούν παρά τον Κύριο; Και το «εκεί», πού αλλού αναφέρεται παρά στη γενεά που πρόκειται να συγκροτηθεί; Γι' αυτό προσθέτει: «Διότι ο Θεός βρίσκεται σε γενεά δίκαιη. Ντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού, αλλά ο Κύριος είναι η ελπίδα του». Όπως ακριβώς στις άλλες κρίσεις που αφορούν συναλλαγές και κοινωνικές σχέσεις δεν πρέπει να προσωποληπτούμε, έτσι και στην περίπτωση όσων συμβουλεύονται δεν πρέπει να αποβλέπει κανείς στην εξουσία και τον πλούτο, αλλά στον συγκροτημένο νου και σε αυτόν που έχει αγαθή συνείδηση. Πρέπει να εκλάβουμε, αν είναι δυνατόν, τα όσα προαναφέρθηκαν ως αναφερόμενα στους Ιουδαίους, οι οποίοι έσπευσαν να ντροπιάσουν τη βουλή του Σωτήρα, επειδή τον θεωρούσαν ως κάποιον φτωχό και όχι ως τον πλούτο της θεότητας. Διαρκώς, άλλωστε, αντιλέγουν στη διδασκαλία του και κακολογούν τις θαυματουργικές του δυνάμεις, ισχυριζόμενοι ότι δεν έγιναν με θεϊκή δύναμη, αλλά από κάπου αλλού.

Τον Κύριο δεν επικαλέστηκαν· εκεί θα δοκιμάσουν φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος. Επειδή, αφού έσκυψε ο Θεός από το δικό του κατοικητήριο, δηλαδή από τον ουρανό, όπου λέγεται ότι κατοικεί εξαιτίας εκείνων που είναι εκεί δεκτικοί της βασιλείας του, είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων να έχουν εξαχρειωθεί και να έχουν παρεκκλίνει από την ευθεία και ορθή οδό. Εύλογα, λοιπόν, ως αγαθός ποιμένας που μεριμνά για το ποίμνιό του ανάμεσα στους ανθρώπους, απειλεί τους υπαίτιους της διαστροφής, λέγοντας: Δεν θα λάβουν γνώση όσοι εργάζονται την ανομία, οι οποίοι κατατρώγουν τον λαό μου σαν να τρώνε ψωμί; Και μου φαίνεται ότι αυτά λέγονται για τις αντικείμενες δυνάμεις, τους αόρατους εχθρούς και πολέμιους του ανθρώπινου γένους.

Σε αυτούς, αν με κάποιον τρόπο μπορούσε να γίνει αποδεκτό το νερό, θα ήταν θεραπευτικό της πάθησης για τον ασθενή· αλλά φοβούνται κατά κάποιον τρόπο αυτό που προσφέρεται για σωτηρία και αποξενώνονται από τον σώζοντα, κατασκευάζοντας οι ίδιοι για τον εαυτό τους την απώλεια, από τον φόβο μήπως χαθούν. Έτσι και εκείνοι, ενώ η πηγή τούς φωνάζει δυνατά: «Αν κάποιος διψά, ας έρθει προς εμένα και ας πιει», έχοντας τα αισθητήρια της ψυχής κυριευμένα από τη λύσσα της απιστίας, φοβήθηκαν φόβο εκεί όπου δεν υπήρχε φόβος, αποστρεφόμενοι το ποτό της σωτηρίας, μη γνωρίζοντας ότι ο Θεός βρίσκεται σε γενεά δικαίων, Αυτός που δίνει από τη Σιών το σωτήριο στον Ισραήλ και που επιστρέφει πάλι προς τον εαυτό Του την αιχμαλωσία του λαού Του από εκείνον που μας αιχμαλώτισε με πονηριά μέσω της αμαρτίας, οπότε ο αληθινός Ισραηλίτης και ο πνευματικός Ιακώβ βρίσκεται σε ευφροσύνη και αγαλλίαση. Το μεν λοιπόν νόημα της ψαλμωδίας, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει προχωρώντας μέσα από τις ίδιες τις λέξεις της ψαλμωδίας, είναι τέτοιο. Η δε επιγραφή του ψαλμού συμφωνεί με το νόημα. Διότι η επιγραφή σημαίνει ότι ο λόγος της ψαλμωδίας είναι επινίκιος, ο οποίος τελείται μέσω χορείας με σύνεση· διότι λέει: «Εις το τέλος, υπέρ Μαελέθ, συνέσεως τω Δαβίδ»· και το Μαελέθ ερμηνεύεται ως χορεία. Και αντί για το «Εις το τέλος», άλλοι ερμηνευτές έχουν αποδώσει τον όρο «επινίκιον».

«Αυτοί που καταβροχθίζουν»: Διότι μέσα στον ίδιο τον φάρυγγά τους οι δαίμονες είχαν τον άνθρωπο σαν τροφή, χωρίς να κατανοούν ότι ο Θεός δεν μπορεί να λησμονήσει το πλάσμα του. «Εκεί κυριεύθηκαν από δειλία»: Όταν ο Θεός ήρθε προς αναζήτηση του ανθρώπου, οι δαίμονες καταπλήχθηκαν από μεγάλο φόβο· για όσους σώζονταν όμως δεν υπήρχε φόβος, αλλά σωτηρία. «Επειδή ο Θεός»: Διότι ο Θεός κατοικεί μέσα στους δικαίους, τους οποίους κατέστησε δικό του γένος, προσλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση. «Τη βουλή του φτωχού»: Οι δαίμονες φθονούν, επειδή όσοι πτώχευσαν για τον Χριστό έχουν ελπίδα τους τον Κύριο· δεν παύουν να τους εξευτελίζουν, όμως εκείνοι δεν φοβούνται, εφόσον είναι αφιερωμένοι στον Θεό. «Ποιος θα δώσει»: Ο Χριστός· διότι στη Σιών νομοθέτησε τη σωτηρία των πιστών, δηλαδή τα μυστήρια.

Ψαλμός 13ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός», από τον οποίο δεν είναι πιο άφρων ούτε το βόδι ούτε ο όνος, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν αγνόησαν τον κτήτορά τους. Όσοι δε λέγουν ότι δεν υπάρχει Θεός που να ανταποδίδει τις πράξεις, «διεφθάρησαν και έγιναν βδελυροί» με αθέμιτες πράξεις, μη επιδεικνύοντας πουθενά χρηστότητα. «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό» για να κατέλθει δια της σαρκώσεως «στους υιούς των ανθρώπων, για να δει εάν υπάρχει κάποιος που να έχει σύνεση ή να εκζητεί τον Θεό», βρήκε όμως το αντίθετο, φονιάδες και βέβηλους, οι οποίοι «όλοι παρέκκλιναν, ταυτόχρονα αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει χρηστότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας». «Άραγε δεν θα το κατανοήσουν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία;» ότι δεν μπορούν να μείνουν κρυφοί από τον Θεό, ίσως δε ούτε και από τους ανθρώπους. «Εκείνοι που κατατρώγουν τον λαό μου», σαν να τρώνε άρτο με πλεονεξία, «δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο», πράγμα που σημαίνει ότι εξέπεσαν της πίστεως, και εντεύθεν λοιπόν ως χαλαροί και δειλοί «δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο». «Εκεί δείλιασαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος», διότι ο Κύριος ευδοκεί και προφθάνει στη γενεά των δικαίων. «Τη βουλή του πτωχού ντροπιάσατε, αλλά ο Κύριος είναι η ελπίδα του», έστω κι αν από εμάς παραβλέπεται. «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το σωτήριο του Ισραήλ;» Κανείς, παρά μόνον ο σεσαρκωμένος Θεός που κατοικεί στη Σιών. «Όταν επιστρέψει από την αιχμαλωσία τον λαό του», από την αιχμαλωσία του λωποδύτη, «θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ», δηλαδή το σύστημα των πιστών, «και θα ευφρανθεί» ο ισραηλιτικός νους που καθορά τον Θεό.