Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 13:7

Διότι ο Κύριος βρίσκεται εν μέσω γενεάς δικαίων. Εκείνων που δικαιώνονται διά της επιφανείας Του. Η βουλή του πτωχού καταισχύνεται. Αυτά απευθύνονται σε εκείνους που παρέμειναν στην απιστία και καταδίωξαν όσους πίστεψαν στον Χριστό. Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ;

«Θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ». Εννοεί τους αγίους πατριάρχες και τους προφήτες, οι οποίοι χαίρονται με μεγάλη χαρά, επειδή ο Χριστός εκπλήρωσε τις επαγγελίες που εκείνοι είχαν προαναγγείλει. Αυτές δε οι επαγγελίες ήταν εκείνες που προεσήμαιναν τη σωτηρία όλων των εθνών.

Μέγιστο, λοιπόν, είναι το τραύμα της ανθρωπότητας. Από τα πόδια έως το κεφάλι δεν υπήρχε σε αυτήν ακεραιότητα. Δεν υπήρχε μαλακτικό φάρμακο να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι. Έπειτα, οι προφήτες θρηνώντας και κοπιάζοντας έλεγαν: Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία; Και πάλι: Ας έλθει το χέρι σου επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου και επάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο στερέωσες για τον εαυτό σου. Και δεν πρόκειται να απομακρυνθούμε από εσένα. Και άλλος από τους προφήτες παρακαλούσε λέγοντας: Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατάβα. Τα τραύματα της ανθρωπότητας υπερβαίνουν τη δική μας θεραπευτική ικανότητα. Τους προφήτες σου τους σκότωσαν και τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν. Το κακό είναι αδύνατο να διορθωθεί από εμάς, έχει ανάγκη από εσένα τον διορθωτή.

Και ο Δαβίδ λέγει: Όταν ο Κύριος επαναφέρει από την αιχμαλωσία τον λαό του, θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ. Και πάλι: Στον ήλιο έστησε το σκήνωμά του· και αυτός, σαν νυμφίος που εξέρχεται από τον νυμφώνα του, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό του. Από το ένα άκρο του ουρανού αρχίζει η έξοδός του, και η κατάληξή του φτάνει έως το άλλο άκρο του ουρανού.

Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ; Όταν ο Κύριος επαναφέρει από την αιχμαλωσία τον λαό του, θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ. Εφόσον όλοι παρεξέκλιναν και ταυτόχρονα αχρειώθηκαν, ήταν καιρός να τρέψει τον λόγο σε προσευχή, ώστε να πει με τρόπο ικεσίας: Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ; Διότι λοιπόν υπάρχει ανάγκη από Αυτόν, ο οποίος παρέχει την άφεση των αμαρτιών, τον αίτιο της αιώνιας σωτηρίας. Αυτή η σωτηρία, που κατά σάρκα προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ, δόθηκε από τη Σιών: «Διότι θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής, και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ». Υπό αυτή την έννοια μπορεί να εκληφθεί το: «Από τη Σιών προέρχεται η ευπρέπεια της ωραιότητάς του», ότι δηλαδή και από την επουράνια Σιών ήλθε η σωτηρία· επειδή ακριβώς έχει ειπωθεί ότι σε αυτήν έχει τη βασιλεία του ο Χριστός. Γι' αυτό και ο σκοπός μας και η ελπίδα της άνω κλήσεως τυγχάνει να είναι η βασιλεία των ουρανών. Στη συνέχεια, παρουσιάζει την ελευθερία από τα δεινά, η οποία πρόκειται να προσφερθεί σε όλους τους ανθρώπους μέσω της σωτηρίας. Και δες με ποιον τρόπο, ενώ άλλοι λυτρώνονται, λέει ότι άλλοι αγαλλιούν· διότι με το να απελευθερωθεί από την αιχμαλωσία ο λαός του Κυρίου, «θα αγαλλιάσει», λέει, «ο Ιακώβ, και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ».

Καθώς, λοιπόν, οι ψυχές που από παλιά είχαν αιχμαλωτιστεί από τη δαιμονική πλάνη επρόκειτο να αποκτήσουν την ελευθερία τους μέσω του σωτηρίου έργου του Θεού, και άνθρωποι από όλα τα έθνη επρόκειτο να επιστρέψουν στον Κύριο, οι δίκαιοι και οι προφήτες που από παλιά έχουν αναπαυθεί κοντά στον Θεό, όντας οι ίδιοι ο αληθινός Ισραήλ και ο αληθινός Ιακώβ, θα αγαλλιάσουν και θα ευφρανθούν, διότι εκπληρώνονται οι προφητείες τους για εμάς και διότι συγχαίρουν για τη δική μας σωτηρία. Γι' αυτό και ο Συμεών, αφού είπε για τον Σωτήρα ότι θα είναι «Φως εις αποκάλυψιν εθνών», πρόσθεσε και το «δόξαν λαού σου Ισραήλ».

«Όταν ο Κύριος ανακαλέσει την αιχμαλωσία του λαού του, θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ»· διότι τότε, ομολογώντας και εξαγορεύοντας τα αμαρτήματά του μέσω της σωτήριας θεοφανείας, επρόκειτο να επιτύχει την κάθαρση· τότε, ο άθεος τρόπος ζωής ανάμεσα στους ανθρώπους, που διακρινόταν για την ισχύ της κακίας του, δεν μπορούσε με κανέναν άλλον τρόπο να βρει θεραπεία παρά μόνο διά του Σωτήρος, ο οποίος δύναται να ιατρεύσει ακόμη και τα ανίατα πάθη της ψυχής. Και αυτά μεν ας λεχθούν όσον αφορά τη συνοχή του λόγου.

Ας σημειωθεί δε, ότι για δεύτερη ήδη φορά η προκείμενη προφητεία περιέχεται στο βιβλίο των Ψαλμών· στο μεν πρώτο μέρος κατά τον 13ο, στο δε δεύτερο στα προκείμενα. Διότι σχεδόν με τις ίδιες λέξεις από την αρχή μέχρι το τέλος και ο 13ος ψαλμός είναι όμοιος με τον παρόντα· αρχίζοντας μεν από το: «Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός»· και τελειώνοντας στο: «Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ Ἰσραήλ; Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ἰακὼβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ἰσραήλ». Μικρές δε λέξεις δημιουργούν τη διαφορά μεταξύ των δύο. Διότι στην επιγραφή, ο μεν 13ος έλεγε: «Εἰς τὸ τέλος· τῷ Δαυΐδ»· ο δε παρών έχει μεν την ίδια φράση, πλεονάζει όμως με το να λέει, «ὑπὲρ Μαελέθ, συνέσεως». Ο μεν Ακύλας, το ερμήνευσε «ἐπὶ χορείᾳ»· ο δε Σύμμαχος, «διὰ χοροῦ»· ο δε Θεοδοτίων, «ὑπὲρ τῆς χορείας», και η πέμπτη έκδοση ομοίως. Αναγκαίως δε προτάσσεται το «συνέσεως»· επειδή μας χρειάζεται σύνεση για να κατανοήσουμε ποια είναι η χορεία που δηλώνεται μέσω της επιγραφής, και ποιος είναι ο λόγος, για τον οποίο, ενώ η προφητεία ελέχθη ήδη μία φορά στον 13ο ψαλμό, παραλαμβάνεται εδώ για δεύτερη φορά. Το δε «εἰς τέλος», που υπάρχει και στους δύο, προφανώς σημαίνει τον χρόνο κατά τον οποίο επρόκειτο να εκπληρωθούν τα προφητευόμενα.

Η προφητεία, βέβαια, αναφέρεται στον Δαβίδ, αφού εκφωνήθηκε από τον ίδιο. Γι' αυτό και από τους υπόλοιπους ερμηνευτές φέρει την επιγραφή του Δαβίδ. Και μπορεί να ειπωθεί ότι επομένως ο ίδιος ο Δαβίδ, προφητεύοντας το: «Εγώ όμως, σαν κατάκαρπη ελιά στον οίκο του Θεού, ήλπισα στο έλεος του Θεού», γνώριζε καλά ότι δεν θα επιτύγχανε με κανέναν άλλον τρόπο το έλεος, παρά μόνο δια του προφητευόμενου σωτηρίου. Γι' αυτό, αφενός στον 50ό ψαλμό έλεγε: «Απόδος μοι την αγαλλίασιν του σωτηρίου σου»· αφετέρου στον προκείμενο ψαλμό: «Τις δώσει εκ Σιών το σωτήριον του Ισραήλ;». Διότι προσευχόταν να δοθεί και στον ίδιο το κοινό αγαθό. Αλλά και ο 13ος ψαλμός παρουσιάζει μεγάλη συνάφεια σε σχέση με τον προηγούμενό του, εννοώ τον 12ο.

Διότι ο ίδιος, αφού προσευχήθηκε στον δωδέκατο ψαλμό και είπε: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;», και αφού επισύναψε όσα ακολουθούν αυτά, καταλήγει: «Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για το Σωτήριό σου». Και επειδή ακριβώς έκανε μνεία του Σωτηρίου στον δωδέκατο ψαλμό, στον δέκατο τρίτο αναφέρει στη συνέχεια: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ;».

Αλλά αυτά μεν εκπληρώνονταν στα Ευαγγέλια. Οι παλαιοί προφήτες όμως, προθεωρώντας το μέλλον δια του Πνεύματος, και φθάνοντας σε έρωτα και πόθο για τα αγαθά, αναφωνούσαν στις προσευχές τους, άλλοτε μεν λέγοντας: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το Σωτήριό σου· άλλοτε δε λέγοντας στην προσευχή τους: Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ; Διότι το τι επρόκειτο να συμβεί όταν θα φανερωνόταν το Σωτήριο, το παρουσιάζει στη συνέχεια ο λόγος λέγοντας: Όταν ο Κύριος επαναφέρει τον λαό του από την αιχμαλωσία, θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ.

Βλέπεις πώς, με την εμφάνιση του Σωτηρίου, προφητεύει ότι θα υπάρξει επιστροφή από την αιχμαλωσία, σύμφωνα με τη σωτήρια φωνή που περιέχεται στον προφήτη ο οποίος μιλά εκ προσώπου Του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη»· την οποία προφητεία πήρε στα χέρια του ο ίδιος ο Σωτήρας στη συναγωγή των Ιουδαίων, και αφού διάβασε το χωρίο, την επισφράγισε λέγοντας: «Σήμερα εκπληρώθηκε η Γραφή αυτή στα αυτιά σας». Αφού λοιπόν λύθηκε η αιχμαλωσία, συγκροτούνται πλέον από αυτήν χοροί, οι οποίοι αναπέμπουν ύμνους στον ελευθερωτή Βασιλιά. «Και τότε θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ, και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ». Πότε όμως «τότε», παρά κατά τον καιρό της φανερωμένης ελευθερίας του λαού του Θεού, ώστε να κατανοήσεις ότι άλλος μεν είναι ο λαός που ελευθερώνεται, και άλλοι εκείνοι που ευφραίνονται για τη σωτηρία του; Διότι αυτό υποβάλλει το νόημα του λόγου που αναφέρει: «Όταν ο Θεός επιστρέψει την αιχμαλωσία του λαού Του», και τα εξής.

κζʹ. Και αυτός ο ίδιος ήταν επίσης αγαπητός του Θεού, πράγμα που επιβεβαιώνει η επιγραφή του ψαλμού που περιέχει τη φράση «ωδή υπέρ του αγαπητού». κηʹ. Ο δε Ησαΐας τον αποκαλούσε βραχίονα, λέγοντας: «θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών». 〈κθʹ.〉 Και ο Δαβίδ τον γνώριζε συγχρόνως ως δικαιοσύνη και ως σωτήριο, γι' αυτό έλεγε: «έκανε γνωστό ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών απεκάλυψε τη δικαιοσύνη του», και πάλι: «αναγγέλλετε χαρμόσυνα από ημέρα σε ημέρα το σωτήριό του», και πάλι: «ποιος θα δώσει από τη Σιών το σωτήριο του Ισραήλ;» και «δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου». 〈λʹ.〉 Και τι χρειάζεται να τα παραθέτω ένα προς ένα, εφόσον είναι δυνατό στον φιλομαθή να συγκεντρώσει παρόμοια χωρία από ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, μέσα από την οποία καθίσταται φανερό ότι οι άνθρωποι του Θεού, φωτισμένοι από το θείο Πνεύμα, κατείχαν τη γνώση του μονογενούς Υιού του Θεού, η οποία ήταν τότε απόρρητη και διέφευγε από τα πλήθη του ιουδαϊκού λαού; Γι' αυτό και τον ονόμαζαν με διάφορους τρόπους, χρησιμοποιώντας συγκεκαλυμμένες προσηγορίες. Διότι η χάρη του κηρύγματος της θεολογίας περί αυτού φυλασσόταν για τη δική του παρουσία, την οποία [θεολογία] η Εκκλησία του σε ολόκληρη την οικουμένη σεμνύνεται που παρέλαβε σαν ένα μυστήριο κρυμμένο και αποσιωπημένο από τα παλιά χρόνια.

«Αυτοί που καταβροχθίζουν»: Διότι μέσα στον ίδιο τον φάρυγγά τους οι δαίμονες είχαν τον άνθρωπο σαν τροφή, χωρίς να κατανοούν ότι ο Θεός δεν μπορεί να λησμονήσει το πλάσμα του. «Εκεί κυριεύθηκαν από δειλία»: Όταν ο Θεός ήρθε προς αναζήτηση του ανθρώπου, οι δαίμονες καταπλήχθηκαν από μεγάλο φόβο· για όσους σώζονταν όμως δεν υπήρχε φόβος, αλλά σωτηρία. «Επειδή ο Θεός»: Διότι ο Θεός κατοικεί μέσα στους δικαίους, τους οποίους κατέστησε δικό του γένος, προσλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση. «Τη βουλή του φτωχού»: Οι δαίμονες φθονούν, επειδή όσοι πτώχευσαν για τον Χριστό έχουν ελπίδα τους τον Κύριο· δεν παύουν να τους εξευτελίζουν, όμως εκείνοι δεν φοβούνται, εφόσον είναι αφιερωμένοι στον Θεό. «Ποιος θα δώσει»: Ο Χριστός· διότι στη Σιών νομοθέτησε τη σωτηρία των πιστών, δηλαδή τα μυστήρια.

Διότι Ισραήλ και οι υπόλοιποι (λοιπόν) είναι ο πιστός λαός, ως ορατός από τον Θεό. «Όταν επιστρέψει»: Τουτέστιν, όταν σωθεί ο λαός, αυτός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος ήταν αιχμάλωτος στους δαίμονες. «Ας αγαλλιάσει»: Και τα δύο είναι ο Χριστός, και ο Ιακώβ και ο Ισραήλ. Διότι αυτός μόνος θεώρησε ως χαρά την επιστροφή του ανθρώπου (του λαού).

Γιατί από τη Σιών, και όχι από τον ουρανό, όχι από τον ναό, όχι από την κιβωτό, όχι από τα άγια εύχεται ο Προφήτης να έρθει η σωτηρία; Επειδή εκεί μας απέδωσε ο Χριστός το αρχαίο εμφύσημα. Το οποίο κατέστησε σαφές προσθέτοντας: «Όταν επιστρέψει ο Κύριος». Διότι ο Σατανάς αιχμαλώτισε με απάτη την κοινωνία μας με το Πνεύμα· αλλά ο Χριστός την απέδωσε πίσω στη Σιών μέσω του εμφυσήματος των αποστόλων.

Ψαλμός 13ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός», από τον οποίο δεν είναι πιο άφρων ούτε το βόδι ούτε ο όνος, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν αγνόησαν τον κτήτορά τους. Όσοι δε λέγουν ότι δεν υπάρχει Θεός που να ανταποδίδει τις πράξεις, «διεφθάρησαν και έγιναν βδελυροί» με αθέμιτες πράξεις, μη επιδεικνύοντας πουθενά χρηστότητα. «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό» για να κατέλθει δια της σαρκώσεως «στους υιούς των ανθρώπων, για να δει εάν υπάρχει κάποιος που να έχει σύνεση ή να εκζητεί τον Θεό», βρήκε όμως το αντίθετο, φονιάδες και βέβηλους, οι οποίοι «όλοι παρέκκλιναν, ταυτόχρονα αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει χρηστότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας». «Άραγε δεν θα το κατανοήσουν όλοι όσοι εργάζονται την ανομία;» ότι δεν μπορούν να μείνουν κρυφοί από τον Θεό, ίσως δε ούτε και από τους ανθρώπους. «Εκείνοι που κατατρώγουν τον λαό μου», σαν να τρώνε άρτο με πλεονεξία, «δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο», πράγμα που σημαίνει ότι εξέπεσαν της πίστεως, και εντεύθεν λοιπόν ως χαλαροί και δειλοί «δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο». «Εκεί δείλιασαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος», διότι ο Κύριος ευδοκεί και προφθάνει στη γενεά των δικαίων. «Τη βουλή του πτωχού ντροπιάσατε, αλλά ο Κύριος είναι η ελπίδα του», έστω κι αν από εμάς παραβλέπεται. «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το σωτήριο του Ισραήλ;» Κανείς, παρά μόνον ο σεσαρκωμένος Θεός που κατοικεί στη Σιών. «Όταν επιστρέψει από την αιχμαλωσία τον λαό του», από την αιχμαλωσία του λωποδύτη, «θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ», δηλαδή το σύστημα των πιστών, «και θα ευφρανθεί» ο ισραηλιτικός νους που καθορά τον Θεό.