Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 131:11

Είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί αλλού: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει». Το σπέρμα του παραμένει στον αιώνα. Ως σπέρμα του Δαβίδ, λέει, εννοεί τον Χριστό που γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ. Ο οποίος και παραμένει στον αιώνα. Διότι δεν είναι δυνατόν, εφόσον είναι Θεός και αληθινός Υιός του Θεού, να μην είναι από κάθε άποψη και υπεράνω όλων αιώνιος.

Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια. Και πού φαίνεται το «ορκίστηκε»; Στο ότι του είπε: Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα εγερθεί από το σπέρμα σου άλλος, ο οποίος θα προέρχεται από τα σπλάχνα σου.

Αλλά εσείς τα λέτε και τα ονομάζετε όλα παρά φύση, για να μην τυχόν, εξηγώντας την οικονομία σύμφωνα με τη φύση, επιβεβαιώσετε για τον Λόγο ότι ο Λόγος έγινε αληθινά και άνθρωπος. Διότι είπατε ότι η φωνή του Θεού είναι αυτή που λέει: «Η διάνοια του ανθρώπου ρέπει σταθερά προς τα πονηρά από τη νεότητά του»· μη κατανοώντας ότι, λέγοντας «από τη νεότητά του», φανέρωσε αυτό που προέρχεται από σπορά και είναι φθαρτό. Γι’ αυτόν τον λόγο ο Κύριος ορκίστηκε στον Δαβίδ αλήθεια, ότι από τον καρπό της κοιλίας του θα αναστήσει τον Χριστό κατά σάρκα· όχι ότι θα εμφανιζόταν ένας άνθρωπος προερχόμενος από μετατροπή της θεότητας (επειδή τότε ποια η ανάγκη να ορκιστεί ο Κύριος στον Δαβίδ;), αλλά λαμβάνοντας τη μορφή δούλου, ανεχόμενος τη γέννηση από γυναίκα και την αύξηση της ηλικίας κατά τα δικά μας ανθρώπινα μέτρα, καθώς λέει ο Απόστολος: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έγιναν κοινωνοί αίματος και σάρκας, και αυτός παρομοίως μετείχε στα ίδια». Το «παρομοίως», αφενός, επειδή δεν προήλθε από ανθρώπινο σπέρμα, αλλά εκ Πνεύματος· το «στα ίδια», αφετέρου, επειδή δεν έλαβε σάρκα από αλλού, αλλά από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ και του Αδάμ, όπως έχει γραφτεί.

Στους Ιουδαίους πάλι φαινόταν να κάνει χάρη με αυτά, επειδή υπαινισσόταν ότι οι πατέρες τους ήταν φίλοι του Θεού, και επειδή παρουσίαζε τον νόμο τους ως ιερό και θείο, και ότι ούτε αυτός θα καταργηθεί, ούτε το πολίτευμα θα μεταβληθεί, αλλά ότι η Παλαιστίνη θα είναι γι' αυτούς διαρκής κληρονομιά, εφόσον βέβαια και οι ίδιοι τηρούν αυτόν τον νόμο· ώστε να γίνει αυτός πατέρας τόσων απογόνων, ώστε το πλήθος τους να εξισώνεται με το πλήθος των άστρων· και στο σπέρμα του να λάβουν κληρονομιά όλα τα έθνη· και αυτό που είπε πάλι προς τον Δαβίδ: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω στον θρόνο σου· και μέσω του Ησαΐα πάλι, ότι η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Εάν λοιπόν δεν τα αθετούν, αλλά τα αποδέχονται με πίστη, τους διαβεβαίωνε ότι δεν θα εκπέσουν από την προηγούμενη πρόνοια του Θεού, αλλά ότι η Παλαιστίνη θα παραμείνει σε αυτούς αναφαίρετη. Τους Έλληνες και τους Ιουδαίους τους προσέγγιζε με αυτόν τον τρόπο πολύ επιδέξια και οικεία, δείχνοντάς τους εύνοια και οδηγώντας τους παράλληλα ήρεμα προς την ευσέβεια.

Στους Ιουδαίους, δε, με αυτόν τον τρόπο κέρδιζε την εύνοια, επειδή παρουσίαζε τους πατέρες τους ως φίλους του Θεού, αναδείκνυε τον νόμο ως άγιο και ιερότατο, και υποστήριζε ότι αυτοί λαμβάνουν την πρώτη θέση ενώπιον του Θεού, εφόσον βέβαια τηρούν τα μυστήρια του ίδιου του νόμου, και με το να μην αρνείται ότι η υπόσχεση προς τον Αβραάμ έχει εκπληρωθεί στο πρόσωπο του Χριστού. Διότι ο Θεός υποσχέθηκε να δώσει ως κληρονομιά όλα τα έθνη στο σπέρμα του Αβραάμ, και σύμφωνα με όσα είπε προς τον Δαβίδ: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου»· και πάλι μέσω του προφήτη Ησαΐα, ότι «η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και το όνομα αυτού θα κληθεί Εμμανουήλ».

«Πώς λοιπόν λέει ότι έχω κατέβει από τον ουρανό;» Ω, πόση αμάθεια και διάνοια σκοτισμένη από άκρατη μέθη! Διότι «επαχύνθη», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «η καρδιά αυτού του λαού». Διότι δεν βλέπει πραγματικά τίποτα από όσα έπρεπε να κατανοεί ξεκάθαρα, και σκέφτεται και λέει πράγματα άξια γέλιου. Επειδή, μελετώντας βέβαια τα συγγράμματα του πάνσοφου Μωυσή και εντρυφώντας στα κηρύγματα των αγίων προφητών, θα έπρεπε μάλλον να κατανοήσουν εκείνο, ότι δηλαδή ο Χριστός δεν αναμενόταν να έρθει σε εμάς χωρίς σάρκα, ούτε χωρίς σωματικό περίβλημα, αλλά είχε προκηρυχθεί ότι θα εμφανιστεί με ανθρώπινη μορφή και ότι θα βρεθεί με αυτό το κοινό σχήμα όλων των ανθρώπων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο προφητικός λόγος μάς αναγγέλλει ότι η αγία παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό. Και ο Κύριος διαπιστώνεται ότι ορκίστηκε την αλήθεια στον μακάριο Δαβίδ, την οποία βέβαια υποσχέθηκε ότι δεν θα αθετήσει με κανέναν τρόπο, ότι δηλαδή θα τοποθετήσει τον καρπό της οσφύος του στον θρόνο του, όπως έχει γραφτεί. Και είχε προαναγγελθεί ότι θα βγει «ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί».

Επειδή λοιπόν είχαν ήδη εκπλαγεί από τα λόγια του, και έχοντας ήδη δεχθεί την ανυπέρβλητη παρρησία των διδασκαλιών του ως οδηγό για να σκεφτούν κάτι σπουδαίο για αυτόν, ερευνούν και την ίδια τη θεία Γραφή, θεωρώντας ότι από εκεί θα αποκομίσουν την πλέον αλάνθαστη αντίληψη για αυτόν· διότι έτσι έχει εκ φύσεως το πράγμα. Ότι λοιπόν θα προέλθει από το σπέρμα του τρισμακάριου Δαβίδ και ότι θα αναδειχθεί στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, το έχουν πιστέψει, προφανώς έχοντας πεισθεί από τις σχετικές προφητείες. «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια», λέει κάπου ο σοφός μελωδός, «και δεν πρόκειται να την αθετήσει· από τον καρπό της οσφύος σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Ο προφήτης πάλι λέει: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου εκείνος που θα γίνει άρχοντας του Ισραήλ, και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος». Πλανιόταν όμως η ακαθοδήγητη γνώμη των Ιουδαίων και έσφαλλε σχετικά με τον Χριστό, μόνο και μόνο εξαιτίας της Ναζαρέτ που βρίσκεται στη Γαλιλαία, στην οποία επικρατούσε η φήμη ότι είχε ανατραφεί ο Κύριος. Διότι έτσι λέει κάποιος από τους αγίους ευαγγελιστές: «Ήλθε δε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί».

Διότι ελέχθη σε μεταγενέστερους καιρούς προς τον μακάριο Δαβίδ από τον Θεό που κρατεί τα πάντα: «Από τον καρπό της οσφύος σου θα τοποθετήσω στον θρόνο σου». Επειδή δε ο Παντογνώστης εμφύτευε στους αγίους προφήτες την πρόγνωση των μελλόντων, αναφωνήθηκε εκ των προτέρων και αυτό από αυτούς, ώστε το μυστήριο να μαρτυρείται από παντού και να γίνεται πιστευτό ως γεγονός. Λέει, λοιπόν, ότι θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και ότι θα αναβλαστήσει άνθος, και δεν είναι άραγε αφού ταραχθούν οι ένδοξοι με δύναμη και ταπεινωθούν οι υψηλοί και πέσει μαζί τους ο Λίβανος, που λέει ότι τότε θα αναφυεί η ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί; Αλλά στα πρώτα δηλωνόταν πιο συνοπτικά η δύναμη όλου του πράγματος. Διότι, το τι επρόκειτο να συμβεί σε αυτούς από τον Ισραήλ που συμπεριφέρθηκαν με ανόσια ύβρη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το μάθαμε με συντομία· τώρα όμως η διήγηση επιστρέφει σαν στην ίδια την απώτατη αρχή του πράγματος, εννοώ δηλαδή την ενανθρώπηση του Μονογενούς και την κατά θεία οικονομία γέννησή Του κατά σάρκα από γυναίκα. Ονόμαζε λοιπόν «ράβδο» τον Χριστό που προέρχεται κατά σάρκα από τη ρίζα του Ιεσσαί. Και επιπλέον και «άνθος», και μέσω της ράβδου, όπως είναι εύλογο, υποδηλώνεται εμμέσως το ότι κατέχει το βασιλικό αξίωμα. Διότι η ράβδος είναι σύμβολο της βασιλείας.

Το ότι βέβαια ο Κύριος γεννάται από παρθένο, το γνωρίζουμε σαφώς. Πρέπει όμως να αποδειχθεί από ποιο γένος καταγόταν η παρθένος. Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω απόγονο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Θα εγκαθιδρύσω στον αιώνα του αιώνα το σπέρμα του, και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού». Και στη συνέχεια: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα».

Κατά Ναζωραίων θ΄, στη δε συνολική σειρά κθ΄. 1. Οι Ναζωραίοι ακολουθούν αυτούς στη συνέχεια, όντας ταυτόχρονα με αυτούς ή και πριν από αυτούς ή μαζί με αυτούς ή μετά από αυτούς, πάντως όμως σύγχρονοι· διότι δεν μπορώ να πω με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιοι διαδέχθηκαν ποιους. Επειδή, όπως ανέφερα, ήταν σύγχρονοι μεταξύ τους και είχαν παρόμοια φρονήματα. Διότι αυτοί έδωσαν στους εαυτούς τους ονομασία όχι του Χριστού, ούτε το ίδιο το όνομα του Ιησού, αλλά των Ναζωραίων. Όλοι δε οι Χριστιανοί τότε ονομάζονταν επίσης Ναζωραίοι· συνέβη δε για λίγο χρόνο να ονομάζονται αυτοί και Ιεσσαίοι, πριν αρχίσουν οι μαθητές να ονομάζονται Χριστιανοί στην Αντιόχεια. Ονομάζονταν δε Ιεσσαίοι εξαιτίας του Ιεσσαί, νομίζω, επειδή ο Δαβίδ προέρχεται από τον Ιεσσαί, και από τον Δαβίδ κατά διαδοχή σπέρματος η Μαρία, εκπληρώνοντας τη Θεία Γραφή, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, όπου ο Κύριος λέει προς τον Δαβίδ: «από τον καρπό της κοιλίας σου θα θέσω επί του θρόνου σου». 2. Διστάζω όμως σε κάθε ερμηνεία λέξεως, καθώς προβαίνω σε αυτή την εξέταση, ενώ η αλήθεια με παρακινεί να υποδείξω τις θεωρήσεις που ενυπάρχουν στην ίδια τη λέξη, προκειμένου να μην προσδώσω υπερβολική έκταση στη σύνταξη της διηγήσεως. Διότι, αφού ο Κύριος είπε στον Δαβίδ: «από τον καρπό της κοιλίας σου θα θέσω επί του θρόνου σου», και ότι «ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ και δεν θα μεταμεληθεί», είναι φανερό ότι η επαγγελία του Θεού είναι αμετάθετη.

Και πρώτον μεν, τι άλλο είναι ο όρκος για τον Θεό, παρά το «ορκίστηκα στον εαυτό μου, λέγει ο Κύριος»; «Διότι ο Θεός δεν ορκίζεται σε κανέναν ανώτερό Του»· εξάλλου το Θείο δεν ορκίζεται καν, αλλά ο λόγος Του έχει τη δύναμη της πλήρους βεβαίωσης. Διότι με όρκο ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ ότι θα τοποθετήσει στον θρόνο του απόγονο από τον καρπό της κοιλίας του. Και οι απόστολοι μαρτυρούν ότι ο Χριστός έπρεπε να γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ, όπως και γεννήθηκε ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός· θα παραλείψω όμως το πλήθος των μαρτυριών, για να μην καταστήσω τον λόγο υπερβολικά εκτενή, όπως άλλωστε προείπα. Ίσως όμως πει κάποιος: εφόσον ο Χριστός γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, δηλαδή από την αγία Παρθένο Μαρία, για ποιον λόγο δεν κάθεται στον θρόνο του Δαβίδ; Διότι αναφέρει το Ευαγγέλιο: «ήλθαν να τον χρίσουν βασιλιά, και εκείνος, επειδή το κατάλαβε, αναχώρησε» «και κρύφτηκε στην Εφραίμ, πόλη της ερήμου». Έχοντας λοιπόν φτάσει σε αυτό το χωρίο και δεχόμενοι ερωτήσεις σχετικά με αυτή τη μαρτυρία και το ζήτημα, δηλαδή για ποιον λόγο δεν έχει εκπληρωθεί σαρκικώς στον Σωτήρα η καθέδρα στον θρόνο του Δαβίδ (διότι κάποιοι θεώρησαν ότι αυτό δεν έχει εκπληρωθεί), εμείς ωστόσο θα εξηγήσουμε πώς ακριβώς έχουν τα πράγματα. Διότι καμία λέξη της αγίας Γραφής του Θεού δεν διαψεύδεται. 3.

Και πάλι: Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω στον θρόνο σου. Και πάλι: Θα εγκαταστήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων και τον θρόνο του σαν τις ημέρες του ουρανού.

Αναζητώντας μέσα μου την αιτία για την οποία σε κανέναν άλλον από τους αγίους, παρά μόνο στον Δαβίδ, έκανε ο Θεός με όρκο την επαγγελία σχετικά με το σπέρμα του, νομίζω ότι την έχω βρει, διαπιστώνοντας ότι και ο ίδιος ο Δαβίδ είχε χρησιμοποιήσει όρκο πριν από την επαγγελία του Θεού προς αυτόν. Ότι λοιπόν ορκίστηκε, μας το διδάσκει το θείο Πνεύμα στον 131ο Ψαλμό, λέγοντας: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ, και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και έκανε τάμα στον Θεό του Ιακώβ: Δεν θα εισέλθω στη σκηνή του οίκου μου, δεν θα ανέβω στην κλίνη του στρώματός μου· δεν θα δώσω ύπνο στα μάτια μου, και στα βλέφαρά μου νυσταγμό, μέχρις ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Εφόσον ο Δαβίδ έκανε τέτοια τάματα και υποσχέσεις, και ορκίστηκε για τέτοια πράγματα, ο Θεός, ανταποδίδοντάς του ίση αμοιβή, ανταποδίδει και ο ίδιος με όρκο και ανθυπόσχεται, δίνοντας ίσο προς ίσο, και ανταμείβοντας τον όρκο με όρκο. Γι' αυτό ακριβώς, στον ίδιο τον 131ο Ψαλμό, όπου αναφέρεται ότι ορκίστηκε ο Δαβίδ, συνάπτεται αμέσως μετά η μαρτυρία του Αγίου Πνεύματος, η οποία λέει τα εξής: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει· από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου».

ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΑʹ. Ορκίσθηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια. Και επειδή ο Δαβίδ είχε δώσει όρκο, ανταπέδωσε τον όρκο ο Θεός σε αυτόν που ζήτησε να μάθει τον τόπο, δίνοντάς του ως δωρεά το να προέλθει από αυτόν· ώστε, μέσω δύο αμετάθετων πραγμάτων, όπως λέει ο Παύλος, στα οποία είναι αδύνατον να διαψευσθεί ο Θεός, να λάβουμε ισχυρή παρηγορία για όσα ευχήθηκε.

Εκ καρπού της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου. Επειδή εσύ, λέγει, έχοντας πιστέψει κατ' αυτόν τον τρόπο προσευχήθηκες να γνωρίσεις τέτοια πράγματα, επιθυμώντας να μάθεις περί του τόπου της ελεύσεως του Σωτήρος στους ανθρώπους, δέξου λοιπόν και εσύ την επαγγελία και γίνε διάκονος της σωτηρίου γεννήσεως. Διότι δικός σου καρπός θα είναι αυτός που θα γεννηθεί, προερχόμενος από τη δική σου διαδοχή και από το δικό σου σπέρμα. Γι' αυτό και σε αυτόν θα δοθεί ο υπεσχημένος θρόνος, διότι κανένας άλλος, παρά μόνον αυτός που προέρχεται από εσένα, δεν είναι άξιος του θρόνου που έχει υποσχεθεί σε εσένα.

Ψαλμός ρλα΄. — ΙΔ΄. Ο Κύριος ορκίστηκε στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Και πάλι: «Εκεί θα αναδείξω το κέρας του Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χριστό μου. Τους εχθρούς του θα τους ενδύσω με αισχύνη, ενώ πάνω σε αυτόν θα ανθήσει το αγίασμά μου». Και εδώ σαφώς δίδεται με όρκο από τον Θεό στον Δαβίδ η επαγγελία περί του Χριστού, ότι δηλαδή επρόκειτο να γεννηθεί από το σπέρμα του και να καταλάβει τον θρόνο του. Θα απαιτούσε βέβαια πολλή εξέταση η ερμηνεία αυτών των χωρίων, επειδή ο Χριστός δεν φαίνεται να έχει καθίσει σωματικώς στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του. Ζήτημα το οποίο και θα παρακάμψουμε, επειδή δεν ανήκει στην παρούσα πραγματεία το να αναλώνουμε τον χρόνο μας, πέρα από τον προκείμενο σκοπό, στην ανάλυση του ψαλμού· πρέπει όμως, με ορθή κρίση, να μην διαστρέφουμε τα όσα λέγονται σαφώς περί αυτού σε πολλά μέρη, εξαιτίας ενός μόνο χωρίου της Γραφής, εάν αυτό δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστεί στον Χριστό με σωματική (κυριολεκτική) έννοια· απεναντίας, ακολουθώντας τον αληθινό λόγο και προσεγγίζοντας την ίδια τη θεία Γραφή, αρμόζει να εννοήσουμε, ότι αυτός άλλοτε μεν προφητεύει πως θα έλθει ως κάποιος φτωχός, ευτελής και περιφρονημένος, που δεν έχει όψη ούτε κάλλος, άλλοτε δε τον αποκαλεί ένδοξο βασιλέα· εκ των οποίων τα μεν είναι δυνατόν να έχουν εκπληρωθεί και σωματικώς, τα δε μόνο κατά το πνευματικό νόημα της Γραφής, ενώ ορισμένα εξ αυτών πρέπει να προσδοκούμε ότι θα εκπληρωθούν κατά τη δεύτερη παρουσία του.

Ελέχθη δε και στον Δαβίδ, ότι δηλαδή «από τον καρπό της κοιλίας» του θα εγερθεί κάποιος, για τον οποίο αναφέρει στη συνέχεια ο Θεός: «Αυτός θα με επικαλεστεί, Πατέρας μου είσαι εσύ»· «και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο». Και γι' αυτόν πάλι έχει λεχθεί: «Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης», και πάλι: «Όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν», «και στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης».

Σαφώς, λοιπόν, και σε αυτά τα χωρία ο Χριστός μνημονεύεται ονομαστικά, καθώς και η προφητευόμενη περίσταση του πάθους Του. Εξετάζοντας δε διεξοδικά ολόκληρο τον ψαλμό, θα αποδείξουμε ότι σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Σωτήρα και Κύριό μας, θα μπορούσαν να εφαρμόσουν τα προκείμενα. Αλλά και κατά δεύτερον, η αναφορά στο όνομα του Χριστού, ποιον άλλον υποδηλώνει παρά τον Ίδιο, του οποίου το «αντάλλαγμα», δηλαδή την Εκκλησία, «ονείδισαν» και εξακολουθούν μέχρι σήμερα να ονειδίζουν οι λεγόμενοι εχθροί του Χριστού; Εξάλλου, τα πάθη του Σωτήρα μας, τα οποία υπέστη για εμάς, και κυρίως τον θάνατο και τον σταυρό, κάθε πολέμιος της διδασκαλίας του Χριστού συνηθίζει να μας τα προσάπτει ως όνειδος. 〈Ψαλμός 131〉. «Ορκίστηκε ο Κύριος αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Έπειτα, προχωρώντας παρακάτω, αναφέρει: «Εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου· τους εχθρούς του θα τους ντύσω με αισχύνη, ενώ πάνω σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου».

Αυτά ακριβώς μνημονεύοντας και ο εκατοστός τριακοστός πρώτος ψαλμός, αναφέρει τα όσα δηλώνονται στον Χριστό. Άκουσε, λοιπόν, και αυτό: «Θυμήσου, Κύριε, τον Δαβίδ και όλη την πραότητά του· πώς ορκίστηκε στον Κύριο και πώς έδωσε υπόσχεση στον Θεό του Ιακώβ». Στα οποία, ύστερα από κάποια άλλα, προσθέτει: «Ορκίστηκε ο Κύριος αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω πάνω στον θρόνο σου». Και προχωρώντας πιο κάτω, στη συνέχεια ονομάζει σαφέστερα αυτόν που πρόκειται να εγερθεί από τον καρπό της κοιλίας του Δαβίδ, λέγοντας: «Εκεί θα κάνω να ανατείλει κέρας για τον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χρισμένο μου· τους εχθρούς του θα τους ντύσω με ντροπή· πάνω όμως σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου».

«Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά, την βρήκαμε στις πεδιάδες του δρυμού· θα εισέλθουμε στα σκηνώματά του, ας προσκυνήσουμε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του», και στη συνέχεια προσθέτει: «Για χάρη του Δαβίδ, του δούλου σου, μην αποστρέψεις το πρόσωπο του χριστού σου. Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου», και προσθέτει σε αυτά λέγοντας: «Εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χριστό μου· τους εχθρούς του θα ενδύσω με αισχύνη, ενώ πάνω σε αυτόν θα ανθίσει το αγίασμά μου».

Συνάδει με την προηγούμενη και η παρούσα προφητεία, η οποία υποδεικνύει ότι ο προκηρυσσόμενος Θεός θα προέλθει από τη Βηθλεέμ. Αυτό ακριβώς λοιπόν και ο Δαβίδ, αγνοώντας το προηγουμένως, προσεύχεται να το μάθει από τον Θεό, και έπειτα, αφού προσευχήθηκε, διδάσκεται. Διότι, επειδή έλαβε τον χρησμό που του ειπώθηκε στον ψαλμό: «από τον καρπό της κοιλίας σου θα θέσω επί του θρόνου σου», και πάλι: «εκεί θα αναδείξω κέρας στον Δαβίδ, ετοίμασα λύχνο για τον χριστό μου», ευλόγως προσπίπτει στον Θεό, και πέφτοντας στο έδαφος ικετεύει, και επιμένοντας ακόμη περισσότερο στην προσευχή ορκίζεται στον Θεό, ότι δεν πρόκειται προηγουμένως να εισέλθει «στο σκήνωμα του οίκου» του, ούτε να δώσει «στους οφθαλμούς» του «ύπνο» και «στα βλέφαρά» του «νυσταγμό», ούτε να ανεβεί «στο στρώμα της κλίνης» του, αλλά θα παραμένει κατάχαμα προσκυνώντας και ικετεύοντας, μέχρις ότου βρει «τόπο για τον Κύριο, και σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ», δηλαδή μέχρι να μάθει, φανερώνοντάς το σε αυτόν ο Κύριος, τη γέννηση του Χριστού. Αφού δε προσευχήθηκε και πόθησε να γνωρίσει αυτά, δεν αργεί να δει με το θείο Πνεύμα όσα πρόκειται να συμβούν, καθώς ο Θεός έχει υποσχεθεί στους δικούς Του ότι θα τους εισακούσει ενώ ακόμη μιλούν. Εισακούστηκε λοιπόν και αξιώθηκε να λάβει χρησμό που του απεκάλυψε τη Βηθλεέμ, με το σκεπτικό ότι εκεί επρόκειτο να εγκαθιδρυθεί ο τόπος του Κυρίου και το σκήνωμα του Θεού του Ιακώβ.

Και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό για τον ίδιο, όπως ακριβώς και για τον Δαβίδ, λέγονται τα εξής: «Αυτός θα με επικαλεστεί: "Εσύ είσαι ο πατέρας μου, ο Θεός μου και ο αντιλήπτορας της σωτηρίας μου", και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλείς της γης. Στον αιώνα θα διατηρήσω σε αυτόν το έλεός μου, και η διαθήκη μου θα είναι πιστή σε αυτόν», και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, αιώνια θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά», και ξανά: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι όπως ο ήλιος ενώπιόν μου, και όπως η σελήνη που είναι στερεωμένη για πάντα», και πάλι: «Και θα διατηρήσω το σπέρμα του στους αιώνες των αιώνων». Παρόμοια με αυτά θα ήταν και εκείνα μέσω των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ, και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονο στον θρόνο σου».

Αλλά το ότι έχει προφητευθεί πως ο Χριστός του Θεού θα γεννηθεί «εκ καρπού της κοιλίας» του Δαβίδ και εκ σπέρματος του Σολομώντος και «εκ ρίζης Ιεσσαί», πράγμα που και έγινε, και το ότι οι θείοι λόγοι μαζί με αναρίθμητες άλλες προσωνυμίες τον ονομάζουν και Δαβίδ, τα όσα ειπώθηκαν αρκούν για να το επιβεβαιώσουν. Το ότι, εξάλλου, λέγεται πως θα προέλθει από τη φυλή του Ιούδα ούτε καν θα χρειαζόταν να ερευνηθεί, διότι ούτε και ο ίδιος ο Δαβίδ δεν καταγόταν από άλλη φυλή παρά από την προαναφερθείσα. Ως εκ περισσού απόδειξη αυτού θα μπορούσε να χρησιμεύσει το λόγιο του Μωυσή, το οποίο έχει ως εξής: 〈10.〉 〈Από τη Γένεση〉. «Ιούδα, εσένα ας αινέσουν οι αδελφοί σου· τα χέρια σου θα βρίσκονται στα νώτα των εχθρών σου. Θα σε προσκυνήσουν οι υιοί του πατέρα σου. Σκύμνος λέοντος είσαι, Ιούδα, από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες· αφού ανακάθισες, κοιμήθηκες σαν λέοντας και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει; Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο απόκειται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ενώ υπήρχαν δώδεκα φυλές στους Εβραίους, από τις οποίες συγκροτούνταν ολόκληρο το έθνος, προπάτορας και γενάρχης της μίας εξ αυτών υπήρξε ο Ιούδας, προς τον οποίο διατυπώθηκαν τα προκείμενα, τα οποία υποδηλώνουν ότι από αυτόν πρόκειται να προέλθει ο Χριστός. Εάν, λοιπόν, συγκέντρωνες στο ίδιο σημείο και παρέβαλλες με την παρούσα τις προφητείες που παρατέθηκαν προηγουμένως, θα διαπίστωνες ότι, ομοίως, βάσει κάποιου κοινού σημείου κηρύττεται ο Ίδιος.

θʹ. Τον Δαβίδ, πριν από τους άλλους, τον τοποθέτησε ο Ματθαίος στη γενεαλογία του, επειδή, πρώτον και μόνον, στον Δαβίδ προφητεύτηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από αυτόν κατά σάρκα· είναι γραμμένο λοιπόν: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια, και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλιάς σου θα τοποθετήσω διάδοχο στον θρόνο σου.» Και πάλι: «Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου, έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου.» Και στους Παραλειπομένους: «Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς με τους πατέρες σου, να αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέρχεται από την κοιλιά σου, και θα στερεώσω τη βασιλεία του· αυτός θα μου οικοδομήσει οίκο· και θα ανορθώσω τον θρόνο του έως τον αιώνα· εγώ θα του είμαι Πατέρας, και αυτός θα μου είναι Υιός.» Τα παρόμοια με αυτά αναφέρονται και στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών· αλλά ενώ εκείνα ίσως θα μπορούσαν να αποδοθούν στον Σολομώντα, το γεγονός ότι τα προκείμενα δεν έχουν καμία σχέση με τον Σολομώντα, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει ως εξής: Μετά τον θάνατο του Σολομώντα, πολλά χρόνια αργότερα, ο Ησαΐας προφητεύοντας προαναγγέλλει τα εξής για εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί (και αυτός ήταν ο πατέρας του Δαβίδ) και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα· και θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που ανίσταται για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη.»

Ε΄. Γιατί ο Ματθαίος τοποθετεί τον Δαβίδ πριν από τον Αβραάμ στη γενεαλογία του Χριστού, λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ»; α΄. Επειδή στον Δαβίδ, πρώτον και μόνον, προφητεύθηκε με ένορκη διαβεβαίωση ότι από αυτόν θα γεννιόταν κατά σάρκα ο Χριστός. Έχει γραφτεί, λοιπόν: «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω διάδοχο στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου· ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· εις τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Και αυτά μεν αφορούσαν την υπόσχεση για εκείνον που προφητευόταν· ο χρόνος όμως της βασιλείας του Σολομώντα δεν είναι άγνωστος, καθώς λέγεται ότι βασίλευσε στον Ισραήλ για σαράντα μόνο έτη. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι αληθινό εάν αναφερόταν σε αυτόν το: «Θα ανορθώσω τον θρόνο του εις τον αιώνα»; Αλλά εάν κάποιος ισχυριζόταν ότι αυτά λέχθηκαν για τους διαδόχους του, δεν πρέπει να αγνοεί ότι η διαδοχή της βασιλείας από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα διήρκεσε μέχρι τον Ιεχονία και την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, χωρίς κανείς να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ μετά τον Ιεχονία. Παρατήρησε δε ότι η προφητεία προσέθεσε και τούτο για εκείνον που προφητευόταν, λέγοντας: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός». Και σε άλλο σημείο πάλι: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ· και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»· πράγμα που θα ήταν ανάρμοστο για τον Σολομώντα.

Έπειτα ο Δαβίδ προσευχήθηκε να γνωρίσει όχι μόνο τον τόπο του Κυρίου, αλλά και το σκήνωμά του, από πού θα προέλθει· σκήνωμα δε είναι το σκήνος και το σώμα το οποίο προσέλαβε ο Λόγος του Θεού. Ευλόγως, λοιπόν, για τον μεν τόπο προανήγγειλαν λέγοντας: «Ιδού, την ακούσαμε στην Εφραθά». Για το δε σκήνωμα του αναφέρουν στη συνέχεια: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν θα την αθετήσει: από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Μέσα από αυτά διδάσκεται ο Δαβίδ ότι το μελλοντικό σκήνωμα του Κυρίου, θα ήταν ο καρπός που επρόκειτο να γεννηθεί από την κοιλία του.

Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τις θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ. Ο δε λόγος αυτός είναι μια παράκληση που απευθύνεται με όρκο, με σκοπό να πλεονάζουν και να αυξάνουν πάντοτε την αγάπη, μέχρις ότου κάνει ενεργό το θέλημά Του Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Και ο λόγος που διατύπωσε είναι αυτός: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να εγείρετε και να εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου το θελήσει». Ο όρκος είναι λόγος που βεβαιώνει από μόνος του την αλήθεια. Διπλή δε είναι η ενέργεια του όρκου· διότι ή κάποιος βεβαιώνει ο ίδιος την αλήθεια σε αυτόν που ακούει, ή επιβάλλει σε άλλους, μέσω της ορκωμοσίας, την ανάγκη να μην παραβούν καθόλου την αλήθεια, όπως: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν θα την αθετήσει». Εδώ η αξιοπιστία της υπόσχεσης εμπεδώνεται με τον όρκο. Όταν όμως ο Αβραάμ, μεριμνώντας για την ευγενή σύζευξη του μονογενούς του, προστάζει τον υπηρέτη του να μη δώσει ως σύζυγο στον Ισαάκ καμία από το γένος των Χαναναίων που ήταν καταδικασμένοι στη δουλεία, ώστε να μη φθείρει την ευγένεια της διαδοχής η επιμιξία με το δουλικό γένος, αλλά να συνάψει γάμο για το παιδί του από την πατρική του γη και τη συγγένειά του, του επιβάλλει την ανάγκη να μην αμελήσει το πρόσταγμα, ορκίζοντάς τον ότι πράγματι θα φέρει εις πέρας όλα όσα αποφάσισε για το παιδί του. [

Διότι σε κανέναν άλλον προφήτη δεν είπε ότι του έχει δώσει τον λόγο· επειδή εκείνοι, διακονώντας ως δούλοι, έλεγαν: «Αυτά λέει ο Κύριος». Αυτός όμως, σύμφωνα με το πατρικό αξίωμα, έλεγε στον λεπρό: «Θέλω, καθαρίσου». Στους νεκρούς: «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω»· και, «Λάζαρε, έλα έξω». Στη θάλασσα επιτιμά, και στα πνεύματα με εξουσία, λέγοντας: «Σιώπα, φίμωσο». Τι σημαίνει δε το, «Προφήτη σαν εσένα»; Αντιπαραβάλλοντας διεξοδικά τα λόγια του Μωυσή με αυτά του Χριστού, θα βρούμε και αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή στον νόμο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσθέσει κανείς σε αυτά, ούτε είναι δυνατόν να αφαιρέσει από αυτά. Έπειτα, και με το να πει, «Αυτόν θα ακούτε σε όλα, όσα τυχόν σας μιλήσει», υποδηλώνει την υπεροχή εκείνου για τον οποίο προφητεύει. Ο Ησαΐας (λέει): «Ιδού ο Θεός μας· ιδού ο Κύριος έρχεται με ισχύ, και ο βραχίονας με κυριαρχία». Ο Δαβίδ: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια, και δεν πρόκειται να την αθετήσει· Από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω πάνω στον θρόνο σου». Και πάλι: «Σύναψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου. Ορκίστηκα στον Δαβίδ τον δούλο μου· Έως τον αιώνα θα ετοιμάσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω σε γενεά και γενεά τον θρόνο σου». Στα Παραλειπόμενα: «Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου, και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου. Και θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέλθει από την κοιλία σου, και θα ετοιμάσω τη βασιλεία του».

«Καὶ οἱ ὅσιοι»: Είναι οι απόστολοι, οι οποίοι κατά το πάθος πενθούσαν· αυτοί κατά την ανάσταση αγαλλίασαν, απολαμβάνοντας την άγια χάρη του. «Ἕνεκεν»: Ένεκεν του Χριστού, διότι κατά σάρκα προήλθε από τον Δαβίδ. «Μὴ ἀποστρέψῃς»: Ο προφήτης παρακαλεί· διότι χρίστηκε και αυτός. «Ὤμοσεν»: Με υπόσχεση ορκίστηκε ο Θεός στον Δαβίδ ότι από αυτόν θα εκλέξει τον κατά σάρκα Χριστό. «Ἐκ καρποῦ»: Για τον Χριστό υπαινίχθηκε ο λόγος. «Ἐὰν φυλάξωνται»: Για τον Σολομώντα λέει ο λόγος, δηλαδή ότι δεν τήρησε τις εντολές. «Καὶ τὰ μαρτύρια»: Διότι στους Ιουδαίους ως υιούς έδωσε εντολή τον νόμο, αλλά δεν τον τήρησαν. «Καὶ οἱ υἱοί»: Οι πιστοί, και μάλιστα οι απόστολοι θα καθίσουν, όπως έχει γραφτεί, επί του θρόνου κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. «Ὅτι ἐξελέξατο»: Διότι σε αυτήν ο Κύριος παρέδωσε το μυστήριο στους αποστόλους· εννοεί δε την εκκλησία. «ᾙρετίσατο»: Την έλαβε ως κλήρο για τον Εαυτό Του ως κατοικία έως τον αιώνα. «Αὕτη»: Διότι σε αυτήν αναπαύθηκε το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. «Ὧδε»: Στην εκκλησία λέει, καθώς κατοικεί καθημερινά σε αυτήν, προσφέροντας τον εαυτό Του σε αυτήν. «Τὴν χήραν»: Εκείνες που χηρεύουν με αγνεία και σεμνότητα· είναι δε οι ψυχές, οι οποίες χήρευσαν (στερήθηκαν) από τον Χριστό. «Τοὺς πτωχούς»: Εκείνους που φτώχυναν από θεοσέβεια θα τους χορτάσω με τον μυστικό άρτο, λέει ο Χριστός. «Τοὺς ἱερεῖς»: Για να έχουν παρρησία να θεραπεύουν τους ασθενείς.

Αυτά δε τα λόγια χρησιμοποιεί παντού ο προφήτης, επιταχύνοντας την άφιξη του Σωτήρα. Διότι κανείς δεν μπορεί να λυτρώσει τον εαυτό του από τον θάνατο, ούτε να αναγάγει τη δική του ψυχή από τον Άδη, πριν έλθει αυτός που με τον θάνατο κυριαρχεί επί του θανάτου. «Διάψαλμα», και ιδού τώρα πάλι το παρεμβάλλει, επειδή έστρεψε και πάλι την προφητεία προς τον λαό των Ιουδαίων. Πού είναι τα αρχαία ελέη σου, Κύριε, τα οποία ορκίστηκες στον Δαβίδ εν τη αληθεία σου; Δηλαδή, της αλήθειάς σου· και εννοεί τον Χριστό, ο οποίος είναι η αλήθεια. Διότι, τι ορκίστηκε στον Δαβίδ, ο ίδιος αλλού ψάλλοντας το εξιστόρησε: Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ αλήθεια και δεν θα την αθετήσει· από τον καρπό της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου.

Και για ποιο λόγο πρόσθεσαν το «στην πόλη του Δαβίδ», παρά για να ευαγγελιστούν ότι εκπληρώθηκε η υπόσχεση που είχε δώσει ο Θεός στον Δαβίδ, ότι από τον καρπό της κοιλίας του θα προέλθει αιώνιος Βασιλιάς; Την υπόσχεση την οποία είχε δώσει ο Δημιουργός των πάντων.

Και με το να πει: «Ακούστε, λοιπόν, οίκε του Δαβίδ», φανέρωνε ότι εκείνος τον οποίο υποσχέθηκε ο Θεός στον Δαβίδ ότι θα αναδείξει ως αιώνιο Βασιλιά από τον καρπό της κοιλίας του, αυτός είναι που γεννιέται από τη δαβιτική παρθένο.

Γιατί όμως προστίθεται και το «στην πόλη του Δαβίδ», αν όχι για να ευαγγελιστεί την εκπλήρωση της υπόσχεσης που δόθηκε από τον Θεό στον Δαβίδ, ότι από τον καρπό της κοιλίας του θα υπάρξει αιώνιος βασιλιάς;

Και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Διότι ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ και δεν θα την αθετήσει. Ποια αλήθεια όμως του ορκίστηκε; «Από τον καρπό της οσφύος σου», λέει, «θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Εκείνος ο όρκος εκπληρώνεται στον παρόντα καιρό. Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Κανείς δεν είναι ανώτερος από αυτόν τον βασιλιά, και καμία άλλη δεν είναι πιο μακάρια από εσένα που τον γεννάς. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;

ε'. Επειδή με τον όρκο βεβαιώνονται τα περισσότερα πράγματα, το σταθερό και αμετάθετο που διέθετε ο προφήτης ως προς τις εντολές του Θεού, το ονόμασε όρκο. Διότι αυτό είναι συνηθισμένο στη θεία Γραφή· όπως το: «Ορκίστηκε ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ»· και, «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν θα την αθετήσει», λόγω της βεβαιότητας της θείας επαγγελίας. Επειδή ο όρκος αποδοκιμάζεται από όλη τη θεία Γραφή, και από την Παλαιά Διαθήκη: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω»· και, «Δεν θα ορκίζεστε στο όνομά μου άδικα»· και, «Δεν θα συνηθίσεις το στόμα σου στον όρκο», δηλαδή για τα κοσμικά πράγματα· διότι είπε ο Εκκλησιαστής: «Απέκτησα χρυσάφι, ασήμι, ενδύματα· έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους, αμπελώνες, υδραγωγεία· και ιδού, τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση του πνεύματος».

Όχι μόνο για την αρετή εκείνου, λέει, ούτε μόνο επειδή επέδειξε τόσο μεγάλο ζήλο για την ανέγερση του ναού, αλλά και επειδή συνήψες συνθήκες μαζί του. «Χάριν του Δαβίδ, του δούλου σου, μην αποστρέψεις το πρόσωπο του χριστού σου». Για ποιον ομιλεί; Για εκείνον που τότε είχε χριστεί, που καθοδηγούσε και προΐστατο του λαού. «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω πάνω στον θρόνο σου». Διότι, εφόσον θυμήθηκε τον Δαβίδ, την αρετή του ανδρός και τον ζήλο του για τον ναό, ανέφερε τις παλαιές διηγήσεις και παρακάλεσε να φανεί η προηγούμενη πολιτεία του, προβάλλει αυτό που αποτελεί το μέγιστο κεφάλαιο, αναγιγνώσκοντας τις συνθήκες του Θεού. Και ποιες είναι αυτές; «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω πάνω στον θρόνο σου». Αλλά αυτές οι συνθήκες δεν έγιναν απλώς, παρά με κάποιον όρο. Ποιος δε ήταν αυτός ο όρος; Άκουσε· διότι προσθέτει: «Εάν οι υιοί σου φυλάξουν τη διαθήκη μου και αυτά τα μαρτύριά μου, τα οποία θα τους διδάξω, και οι υιοί τους εις τον αιώνα θα καθίσουν πάνω στον θρόνο σου». Αφού ο Θεός συνήψε αυτές τις συνθήκες, τους ενεχείρισε το έγγραφο της συμφωνίας· και εκείνοι πάλι έλεγαν: «Όλα όσα είπε ο Κύριος θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε».

Ώ μακάριο ζεύγος Ιωακείμ και Άννα, και όντως πανάχραντο. Από τον καρπό της κοιλίας σας αναγνωριστήκατε, καθώς λέει κάπου ο Κύριος: Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Πολιτευθήκατε ευαρέστως προς τον Θεό και επάξια εκείνης που γεννήθηκε από εσάς. Διότι, αφού ζήσατε με σωφροσύνη και οσιότητα, προσφέρατε το κειμήλιο της παρθενίας, εκείνη που ήταν παρθένος προ του τόκου, και κατά τον τόκο παρθένος, και μετά τον τόκο παρθένος, τη μόνη παρθένο και αειπάρθενο, τη μόνη που παραμένει αειπάρθενος και στον νου και στην ψυχή και στο σώμα. Διότι έπρεπε η παρθενία, αφού βλάστησε από τη σωφροσύνη, να προαγάγει σωματικώς το μόνο μονογενές Φως, με την ευδοκία Εκείνου που το γέννησε ασωμάτως, αυτό το οποίο δεν γεννά, αλλά πάντοτε γεννάται, του οποίου το γεννάσθαι αποτελεί το μόνο υποστατικό ιδίωμα.

Περί της γενεαλογίας του Κυρίου και περί της αγίας Θεοτόκου Αφού στα προηγούμενα αναφερθήκαμε συνοπτικά περί της αγίας υπερυμνήτου αειπαρθένου και Θεοτόκου Μαρίας και παραθέσαμε το πιο ουσιώδες, ότι δηλαδή κυρίως και αληθώς είναι και ονομάζεται Θεοτόκος, ας συμπληρώσουμε τώρα όσα λείπουν. Διότι αυτή, αφού προορίστηκε από την προαιώνια και προγνωστική βουλή του Θεού, και αφού προτυπώθηκε και προκηρύχθηκε με διάφορες εικόνες και λόγους των προφητών μέσω του Αγίου Πνεύματος, βλάστησε στον προκαθορισμένο καιρό από τη ρίζα του Δαβίδ εξαιτίας των υποσχέσεων που είχαν δοθεί σε αυτόν. «Διότι ορκίστηκε ο Κύριος», λέει η Γραφή, «στον Δαβίδ αληθινά και δεν πρόκειται να τον αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω απόγονό σου πάνω στον θρόνο σου», και πάλι: «Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου ότι δεν πρόκειται να διαψεύσω τον Δαβίδ. Το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα· και ο θρόνος του θα είναι σαν τον ήλιο ενώπιόν μου και σαν τη σελήνη που είναι αιώνια στερεωμένη, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός», και ο Ησαΐας λέει: «Θα ανατείλει ράβδος από τον Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του».

Επομένως, εξαιτίας αυτών ονομάζει την οικονομία «έλεος». Και «αλήθεια», διότι όλα τα παλαιά απέβλεπαν προς αυτήν σαν σκιές και τύποι. Γι' αυτό τον λόγο, μιλώντας γι' αυτήν ο προφήτης λέει: «Ορκίστηκε ο Κύριος», λέει, «στον Δαβίδ αλήθεια». Διότι ποια είναι αυτά για τα οποία δόθηκε όρκος; Η ένσαρκη παρουσία και πολιτεία του Κυρίου. «Από τον καρπό», λέει, «της κοιλίας σου θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου», υποδηλώνοντας τον ίδιο τον Σωτήρα.

ε΄. Αυτήν ο Θεός υποσχέθηκε πρώτα στον Αβραάμ να πραγματοποιήσει, και του χάρισε το να ευλογηθούν μέσω του απογόνου του όλες οι φυλές της γης, διά της σαρκώσεως του Μονογενούς Του Υιού και Λόγου από αυτόν. Αυτήν, μετά τον Αβραάμ, ορκίστηκε στον Δαβίδ, και συμφώνησε να τοποθετήσει τον βασιλέα της δόξης, από τον καρπό της κοιλίας του, στον κατεξοχήν βασιλικό του θρόνο, όταν ο παρών αιώνας θα έφτανε στο τέλος του και ο προσδιορισμένος από Αυτόν καιρός του γραπτού νόμου θα ελάμβανε την εκπλήρωσή του. Αυτήν επιθύμησαν να δουν και να θεαθούν όχι μόνο ο Αβραάμ και ο Δαβίδ, οι οποίοι αξιώθηκαν να κληρονομήσουν τέτοιες υποσχέσεις, αλλά και πολλοί προφήτες και βασιλείς μετά από αυτούς, όπως ακριβώς διακήρυξε στα Ευαγγέλια προς τη μακάρια σύναξη των μαθητών του ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος είναι η επιθυμία όλων των αγίων. Είχαν φτάσει λοιπόν τα έσχατα του παρόντος αιώνος, και η επαγγελία ανέμενε την οικεία έκβασή της, και ο νόμος προσδοκούσε την αναμενόμενη εκπλήρωσή του διά του Χριστού. Και όλοι οι προφήτες και οι δίκαιοι στην Ιερουσαλήμ, οι οποίοι περίμεναν τη λύτρωση του Ισραήλ και πληροφορούνταν από το Πνεύμα ότι αυτή είχε φτάσει, ποθούσαν να δουν την παρουσία της, όχι μόνο με τα μάτια της ψυχής αλλά και του σώματος, προτού αναχωρήσουν από την παρούσα ζωή. Και όχι μόνο ποθούσαν, αλλά και προσεύχονταν και ανέπεμπαν δεήσεις προς τον Θεό, και επιτύγχαναν αυτά που ζητούσαν, διότι ήταν άξιοι.