Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 140:4

Και ο Θεός μεν είναι έτοιμος να πει, ενώ εσύ ακόμη μιλάς: «Ιδού, είμαι παρών. Εάν όμως υψώνεις προς εμένα τα χέρια σου μολυσμένα από αμαρτία και κλοπή και αρπαγή και πλεονεξία, γιατί ματαιοπονείς; Καθάρισέ τα μέσω της μετανοίας από τέτοιους μολυσμούς και θα τα δεχθώ ως εσπερινή θυσία, σύμφωνα με το αίτημά σου». «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου». Διότι εύκολα το στόμα που ανοίγει και τα χείλη που κινούνται λαλούν όσα δεν πρέπει. Γι' αυτά προσεύχεται να τεθεί στο μεν στόμα φυλακή, ως θύρα, ο φόβος του Θεού, και τα χείλη να περιβληθούν με προστασία, δηλαδή με τείχος ασφαλείας, ώστε να μην προφέρουν απρεπείς ομιλίες. «Μην εκκλίνεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρίας, ώστε να προφασίζομαι δικαιολογίες για τις αμαρτίες μου».

Διότι πρώτα η καρδιά αποκλίνει από το καλύτερο προς το χειρότερο και συγκατατίθεται στο να διαπράξει την αμαρτία, και έπειτα προβάλλει δήθεν κάποιες εύλογες προφάσεις για την εκπλήρωση του κακού, ύστερα μάλιστα προσεγγίζει «ανθρώπους που εργάζονται την ανομία», δηλαδή αυτά που έχουν απαγορευθεί από τον νόμο.

Γι' αυτό, μην επιτρέψεις να κλίνει η καρδιά μου προς αυτά «και δεν θα συνενωθώ», όχι μόνο με τους ασήμαντους, αλλά ούτε «με τους εκλεκτούς τους». Και από εδώ και στο εξής, λοιπόν, «θα με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει», και τη δική του παιδαγωγία και τον δικό του έλεγχο θα τα δεχθώ με ευχαρίστηση. «Το έλαιο του αμαρτωλού ας μη λιπάνει την κεφαλή μου», δηλαδή, ακόμη και αυτά που φαίνονται ως καλά του αμαρτωλού, θα τα αποστραφώ ως φαύλα και μιαρά. «Διότι ακόμη και η προσευχή μου είναι ενάντια στις επιθυμίες τους»· εναντίον αυτών που εκείνοι με ασέβεια ευαρεστούνται, εγώ προσεύχομαι. «Καταποντίστηκαν κοντά στην πέτρα οι κριτές τους». Οι ηγέτες τους, παρόμοια με μια πέτρα που βυθίζεται εύκολα, θα αποκαλυφθούν. «Θα εισακουστούν τα λόγια μου», δηλαδή και στις επόμενες γενιές θα ακουστούν από τους πιστούς ως γλυκά και ποθητά. «Όπως ένας σβώλος γης συντρίβεται πάνω στη γη, έτσι σκορπίστηκαν τα οστά τους κοντά στον άδη». Για τους αμαρτωλούς που αναφέρθηκαν παραπάνω λέει και αυτά, ότι και σαν πέτρα θα καταποντιστούν· και σαν παχύς όγκος χώματος θα συντριβούν· και τα οστά τους στον άδη, δηλαδή στον τάφο, θα σκορπιστούν. «Διότι προς εσένα, Κύριε, Κύριε, είναι στραμμένα τα μάτια μου», δηλαδή, έχοντας στηρίξει την ελπίδα μου σε εσένα, μην με εγκαταλείψεις, αλλά «φύλαξέ με από τις παγίδες» και τα σκάνδαλα των παράνομων ανθρώπων, έτσι ώστε αυτοί «να πέσουν στα δίχτυα», μέσα από τις παγίδες που έστησαν εναντίον μου. «Εγώ όμως παραμένω μόνος, έως ότου περάσω».

Εάν πάλι κάποιος θελήσει να προβάλει ως απολογία την αδυναμία του σώματος, την τυραννία του εχθρού και τις έμφυτες επιθυμίες, «Ιδού», λέει ο Κριτής, «και αυτές εδώ οι γυναίκες, το πιο αδύναμο φύλο, ενώ ενοχλούνταν από τα ίδια πάθη, δεν νικήθηκαν από τις ηδονές, δεν πληγώθηκαν από το βέλος των ανόσιων εχθρών, και στεφανώθηκαν επάξια, ούσες νεαρές και πολύ τρυφερές κόρες και άλλες ηλικιωμένες και σωφρονέστατες, και έχουν ήδη κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών. Και πώς εσύ τολμάς να προβάλλεις ως απολογία τις έμφυτες επιθυμίες και την τυραννία του εχθρού, ενώ έχεις φυσική δύναμη ως άνδρας, και αφού την πρόδωσες, φάνηκες κατώτερος από τις γυναίκες; Εάν βέβαια οι δαίμονες και τα πάθη είχαν τόση δύναμη και εξουσία, ώστε να αποκλείουν από τη βασιλεία μου εκείνους που την αγαπούν, πώς θα σωζόταν τελικά έστω και ένας άνθρωπος; Πώς οι παρούσες γυναίκες θα αξιώνονταν τη βασιλεία ή πώς τα πλήθη των σωζομένων θα συγκεντρώνονταν σε εμένα; Γιατί προφασίζεσαι «προφάσεις εν αμαρτίαις»; Γιατί προβάλλεις ως δικαιολογία την αδυναμία, χωρίς να ντρέπεσαι βλέποντας στεφανωμένες γυναίκες; Έπρεπε λοιπόν να κατηγορείς τη διεστραμμένη σου προαίρεση και τίποτε άλλο· διότι, όντας αυτεξούσιος, με την ελεύθερη βούλησή σου επέλεξες το κακό».

Και πώς εσύ τολμάς να προβάλλεις ως απολογία τις έμφυτες επιθυμίες και την τυραννία του εχθρού, ενώ είχες φυσική δύναμη ως άνδρας και, παραδίδοντάς την στις σαρκικές ηδονές, αποδείχθηκες κατώτερος και από τις γυναίκες; Διότι, εάν οι δαίμονες και τα πάθη είχαν τόση δύναμη και εξουσία, ώστε να εμποδίζουν από τη βασιλεία μου όσους την ποθούν, πώς θα μπορούσε να σωθεί έστω και ένας μόνο άνθρωπος; Και πώς αυτές εδώ οι γυναίκες αξιώθηκαν της βασιλείας ή πώς θα είχαν συγκεντρωθεί κοντά μου τα πλήθη των σωζομένων; Γιατί «προφασίζεσαι προφάσεις εν αμαρτίαις»; Γιατί προβάλλεις την αδυναμία χωρίς να ντρέπεσαι, βλέποντας γυναίκες εστεμμένες;

Γι' αυτό σας παραγγέλλω όλους, αλλά περισσότερο απευθύνομαι στους νεότερους, διότι πολλές φορές κάποιοι από αυτούς προφασίζονται «προφάσεις εν αμαρτίαις». Έτσι, ο ένας λέει: «Έχω μητέρα μοναχή και πηγαίνω να τη δω», ο άλλος προβάλλει κάποια άλλη δικαιολογία, και άλλος πάλι λέει ότι «στο τάδε μοναστήρι βρίσκεται η αδελφή μου και πηγαίνω να τη δω», και αφού πάει τάχα για εκείνη, μένει εκεί δύο ημέρες, παρόλο που βάσει των κανόνων απαγορεύεται ρητά να μείνει ποτέ άνδρας σε γυναικείο μοναστήρι, ούτε καν να περάσει ο άνδρας μέσα από την πύλη, αλλά πρέπει να σταθεί έξω και να αναφέρει το αίτημά του στην ηγουμένη μέσω της ηλικιωμένης θυρωρού, να τακτοποιήσει την υπόθεσή του και να επιστρέψει γρήγορα.

Γνωρίζετε, αγαπητοί, πόση ωφέλεια μας προξένησε η μνήμη της αγνείας αυτού του θείου πατρός Θεοσεβίου; Γνωρίζετε πώς κανένα από τα εμπόδια δεν μπόρεσε να διακόψει τον ένθεο και ενάρετο ζήλο του; Γνωρίζετε πώς εξάσκησε την αρετή σταθερά και αταλάντευτα μέχρι τέλους και στεφανώθηκε επαξίως από τον Θεό; Όντως «ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης», ούτε παραβλέπει ποτέ όσους έχουν την πεποίθησή τους σε Αυτόν, αλλά όσους βρει εραστές και εργάτες των αγίων Του εντολών που επιποθούν την αιώνια ζωή, είτε είναι ταπεινής καταγωγής είτε ευγενείς, είτε σοφοί είτε αγράμματοι, είτε κάτοικοι πόλεων είτε χωρικοί, είτε ερημίτες είτε ζώντες μέσα στον κόσμο, είτε άνδρες είτε γυναίκες, είτε δούλοι είτε ελεύθεροι, ποτέ δεν τους στερεί την εύνοια, τη βοήθεια και την πρόνοιά Του, αλλά τους λαμπρύνει, τους στεφανώνει και τους καθιστά θεοειδείς. Και τι άραγε θα κάνουμε εμείς που προφασιζόμαστε «προφάσεις εν αμαρτίαις» και παραμελούμε τη δική μας σωτηρία, και ούτε ο φόβος του Θεού ούτε ο ζήλος για την αρετή των αγίων ανδρών μας ελκύει προς την αρετή, αλλά ο μεν προβάλλει τις δυσχέρειες της ζωής, ο δε την ακαταστασία των πραγμάτων και την επιδρομή αλλεπάλληλων περιστατικών, και άλλος την ακάθεκτη τυραννία του νεανικού σώματος, και προβάλλοντας παρόμοιες δικαιολογίες, διάγουμε τη ζωή μας με αμέλεια και ραθυμία ή ακόμη και με αμαρτία;

Προς τον οποίο ο δικαστής, κρίνοντας δίκαια, αποφάνθηκε: Εάν λοιπόν, λέει, αγωνίζεσαι να αποδείξεις εκείνον υπεύθυνο μόνο και μόνο επειδή σου έδωσε το ξίφος, πώς εσύ, που διέπραξες τον φόνο, νομίζεις ότι θα σταθείς ενώπιον του κριτή ανεύθυνος; Βλέπεις τι είδους καταδίκη δέχεται αυτός που αμαρτάνει και κατηγορεί άλλους; Είναι καλό, λοιπόν, να προσέχουμε τους εαυτούς μας ώστε να μην αμαρτάνουμε καθόλου· εάν όμως τυχόν συμβεί και αυτό, είναι καλό να μην «προφασιζόμαστε δικαιολογίες για τις αμαρτίες μας», δηλαδή να μην κατηγορούμε άλλο πρόσωπο, αλλά μάλλον να κατηγορούμε τους εαυτούς μας για κάθε αμάρτημα και να κατακρίνουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας και να κάνουμε ολόψυχα την εξαγόρευση. Διότι, εάν ο προπάτορας είχε χρησιμοποιήσει αυτό το φάρμακο, θα είχε οπωσδήποτε τύχει της θείας συγχώρεσης λόγω του άμετρου ελέους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αντιλήφθηκε τον Θεό να περπατά στον παράδεισο το δειλινό, σαν να πλησίαζε τάχα τοπικά Εκείνος που τα πληροί όλα παντού και να τον αναζητά μέσα στον παράδεισο, σαν να αγνοούσε τάχα πού κρύβεται, και να τον αναζητά και να του φωνάζει λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» Διότι γνωρίζω και τον τόπο, πού βρίσκεσαι και πού κρύβεσαι, γνωρίζω τον τρόπο, γνωρίζω την πτώση στην οποία έχεις περιπέσει και ήρθα προς εσένα απερίγραπτα και σου φωνάζω «Αδάμ, πού είσαι;», για να έρθεις και εσύ σε εμένα, όπως και εγώ ήρθα σε εσένα, και να αποκαλύψεις μέσω της μετάνοιας και της εξαγόρευσης την πτώση στην οποία έπεσες. «Αδάμ, πού είσαι;»

48. Αλλά εσείς προφασίζεστε προφάσεις αμαρτιών, προβάλλοντας περιγραπτά και απερίγραπτα με ασέβεια συνάμα και αμάθεια, εσείς που ασυδοτείτε με τη γλώσσα. Και θέλοντας να στηρίξετε τη δική σας ντροπή –και όχι τη δόξα–, ξεσηκώνεστε εναντίον της μακροθυμίας και της ανοχής του Θεού, και αθετώντας τη σωτήρια οικονομία τη συκοφαντείτε, προσπαθώντας να την εξαφανίσετε τελείως. Διότι, αν δεν είχατε τέτοια διάθεση και σκέψη, αλλά υπήρχε σε εσάς έστω και μια σκιά αγάπης προς τον Θεό, δεν θα υπήρχε τώρα καμία ανάγκη για αυτά τα κενά και καινοφανή δόγματα, τα οποία έρχονται σε αντίθεση με την Εκκλησία του Χριστού. Επειδή, αν είχατε κάποια μέριμνα για την ευσέβεια και διατηρούσατε ορθή και αδιάβλητη την πίστη για την οικονομία του Χριστού, μην προβάλλοντάς μας προσποιητή και πλαστή τη δυάδα των φύσεων του Χριστού, δικαιότατα θα αποδίδατε σε αυτήν τα οικεία και αρμόδια. Και ομολογώντας τις διπλές γεννήσεις του Χριστού, δηλαδή την προαιώνια και άναρχη, ασώματη και αιώνια, από τον άναρχο και αιώνιο Πατέρα, και αυτήν που συντελέστηκε στα τέλη των καιρών από την πανάχραντη Θεοτόκο μέσα στον χρόνο, για τη σωτηρία του δικού μας γένους, θα απονέματε στην καθεμία εκείνα με τα οποία χαρακτηρίζεται η διαφορετική τους φύση, και αναγνωρίζεται το ασύγχυτο και άμικτο αυτών, καθώς και τις φυσικές ενέργειες και τα θελήματα, εννοώ τα θεία και τα ανθρώπινα.

Διότι βλέπεις ότι η ευγνωμοσύνη των αγαθών δούλων σε ελέγχει, ώστε να αφυπνίσει τον πόθο προς τον Κτίστη και το γνήσιο φρόνημα· εσύ όμως θέλεις όλοι, ακολουθώντας το δικό σου παράδειγμα, να αδιαφορούν απέναντι στην αγάπη του Δεσπότη, και γι' αυτό, προβάλλοντας δικαιολογίες περί προσταγών και δυσκολιών, εφευρίσκεις προφάσεις για αμαρτίες, εξαιτίας των οποίων δίκαια θα καταδικαστείς σε ταλαιπωρία.

Αλλά δεν θα συγκαταφρονηθούν και αυτά εξαιτίας της ατιμίας της ύλης, για να αφήσουμε κατά μέρος τον λόγο για τη μυστική ευλογία. Αφού ματαιοπόνησαν με τέτοια στα προηγούμενα, όπως συνήθιζαν να μάχονται κατά του Χριστού, προσθέτουν αμέσως: ... εξέθεσε το να αναστηλώνονται και να προσκυνούνται απροφύλακτα τόσο η πανάγια Θεοτόκος όσο και οι σύμμορφοι με Αυτόν άγιοι με νεκρές όψεις χαρακτήρων, και προσκρούοντας στο ίδιο το καίριο δόγμα της Εκκλησίας και θολώνοντας τη λατρευτική μας προσκύνηση, βεβαίωσε ότι αυτά που πρέπουν στον Θεό προσφέρονται στην άψυχη ύλη των εικόνων κατά το δοκούν. Σε αυτά δεν έχουν κανένα λογικό επιχείρημα για να στηρίξουν τη ματαιότητά τους. Πάλι στρέφονται αισχρά και άκοσμα στις βδελυρές φωνές των νέων δασκάλων (διότι και αυτά είναι εκτρώματα εκείνου του Επιφανίδη), κάνοντας το ίδιο πράγμα, όπως μου φαίνεται τουλάχιστον, με κάποιους γυμνούς και άοπλους πολεμιστές που καταφεύγουν σε κάποιο σαθρό και ευάλωτο φρούριο, το οποίο εύκολα μπορούν να κυριεύσουν οι εχθροί. Από πού, άλλωστε, θα αντλήσει βοήθεια ο λόγος τους ώστε να είναι ασφαλής; Διότι, όσον αφορά τη σάρκωση του Θεού Λόγου, προβάλλουν το απερίγραπτο και ακατάληπτο ακόμη και κατά τη σάρκα λόγω της ένωσής της με Αυτόν, βρίσκοντας προφάσεις μέσα σε αμαρτίες. Όσον αφορά όμως την πανάγια Θεοτόκο και τους αγίους, ποια αιτία θα παραθέσουν για τη βλασφημία τους;

Μετέχουν λοιπόν στο σκέτο όνομα, ενώ στερούνται παντελώς την ουσία, και μάταια υποδύονται την κλήση, αποκαλώντας τους εαυτούς τους Χριστιανούς· διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο και από τους καρπούς τους θα αναγνωριστούν, όπως βεβαιώνει ο λόγος της αλήθειας. Αυτοί, λοιπόν, εγκαταλείποντας την δική μας και την δική τους (Εκκλησία), στράφηκαν σε άλλη με τρόπο άδοξο και άθλιο· και αφού περιφρόνησαν την Εκκλησία που τους ανέθρεψε, μεταπήδησαν σε νεοφανείς πατέρες και σε νόθους δασκάλους που οι ίδιοι επινόησαν. Οι οποίοι, προφασιζόμενοι δικαιολογίες στις αμαρτίες τους, εισήγαγαν προβάλλοντας εκφράσεις περί περιγραπτού και απεριγράπτου. Παραβλέποντας δε κάθε παλαιά και νέα γραφή που έχει παραδοθεί από το Πνεύμα, μηχανεύτηκαν να διώκουν την Εκκλησία με την κατηγορία των ειδώλων, θέτοντας ως κύριο σκοπό των προσπαθειών που καταβάλλουν την αθέτηση της σαρκώσεως του Θεού Λόγου. Εξαιτίας αυτών, όλοι όσοι παρέκκλιναν από το ορθό φρόνημα αποδείχθηκαν ασύμφωνοι και ασυμβίβαστοι, τόσο μεταξύ τους, όσο και με όλους τους ανθρώπους κάτω από τον ήλιο.

Όσοι πάλι είναι μικρόσχημοι, δηλαδή σταυροφόροι, βρίσκονται και αυτοί σε δύο διλήμματα. Διότι, από τη μία πλευρά, αναγκάζονται να τηρούν την πολιτεία και την ακρίβεια των μεγαλοσχήμων, επειδή τις ίδιες και απαράλλακτες υποσχέσεις, τις οποίες δίνουν οι Μεγαλόσχημοι στον Θεό, έδωσαν παρομοίως και αυτοί, όπως είπε ανωτέρω ο θείος Γρηγόριος. Επίσης, με τα ίδια μοναχικά άμφια (εκτός από μερικά) κοσμήθηκαν από τον Θεό και αυτοί, και των ίδιων Ευχών (εκτός από τρεις) αξιώθηκαν και αυτοί. Επομένως, δεν πρέπει να προφασίζονται δικαιολογίες για τις αμαρτίες τους, λέγοντας πως τάχα αυτοί δεν είναι μεγαλόσχημοι και γι' αυτό δεν έχουν χρέος να τηρούν την ακριβή πολιτεία των Μοναχών. Αυτό είναι πλάνη του διαβόλου. Από την άλλη πλευρά πάλι, αναγκάζονται οι ίδιοι να φροντίζουν να λάβουν και το μέγα και τέλειο σχήμα, δηλαδή να γίνουν μεγαλόσχημοι, και να μην αμελούν ως προς αυτό ούτε να αναβάλλουν την κατάλληλη στιγμή, φοβούμενοι μήπως τους βρει ο θάνατος και βρεθούν ενώπιον του Θεού ατελείς, και όχι τέλειοι Μοναχοί. Διότι, όπως ο αρραβώνας, συγκρινόμενος με τον γάμο, είναι ατελής, έτσι και το μικρό σχήμα των σταυροφόρων, επειδή αποτελεί αρραβώνα σε σύγκριση με το μέγα σχήμα, παρομοίως είναι και αυτό ατελές, και κατ' επέκταση και αυτοί που το φέρουν είναι ατελείς Μοναχοί.

ΚΑΝΟΝΑΣ Δ'. Ο κήρυκας της αλήθειας, ο θείος Απόστολος Παύλος, θέτοντας τρόπον τινά κανόνα στους Πρεσβυτέρους των Εφεσίων, ή μάλλον και σε ολόκληρο το ιερατικό πλήρωμα, μίλησε με παρρησία λέγοντας: «Ασήμι, ή χρυσό, ή ιματισμό κανενός δεν επιθύμησα· σε όλα σας υπέδειξα ότι έτσι πρέπει να κοπιάζουμε και να βοηθούμε τους αδυνάτους, θεωρώντας ότι είναι πιο μακάριο το να δίνει κανείς παρά το να λαμβάνει». Γι' αυτό και εμείς, έχοντας μαθητεύσει από αυτόν, ορίζουμε ότι δεν επιτρέπεται με κανέναν τρόπο ο Επίσκοπος να επινοεί με αισχροκέρδεια, προβάλλοντας αμαρτωλές προφάσεις, ώστε να απαιτεί χρυσό, ή ασήμι, ή οποιοδήποτε άλλο είδος, από τους Επισκόπους, ή τους Κληρικούς, ή τους Μοναχούς που υπάγονται σε αυτόν· διότι λέει ο Απόστολος, «οι άδικοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· και δεν οφείλουν τα παιδιά να αποταμιεύουν για τους γονείς, αλλά οι γονείς για τα παιδιά».

Διότι το ότι αδικείς αποκτώντας με τον τρόπο που ειπώθηκε, το φωνάζουν οι νόμοι και τα ίδια τα πράγματα εκπέμπουν καθαρή φωνή· —διότι τι σημασία έχει, εάν σκαρφίζεσαι διάφορα και φέρνεις πολλούς κύκλους, ενώ ο λόγος της αλήθειας είναι απλός;— ότι δε ακόμη και αν κανείς δεν μπορεί να σε κατηγορήσει για εκείνα, με τον άλλον τρόπο παρανομείς, λαμβάνοντας από όλους τη φήμη του πλεονέκτη και του παρανόμου, και προδίδοντας τη σωτηρία των πολλών, ένα τόσο σπουδαίο πράγμα, για μικρά και ασήμαντα κέρδη, ο ίδιος ο Χριστός το απέδειξε, και με όσα έπραξε και με όσα νομοθέτησε, όπως και ο Παύλος και όλοι οι καλοί ποιμένες. Επομένως, ας μη σε εξαπατά κανένας λόγος, ότι τάχα αυτά δεν είναι άξια της γέεννας και του εξώτερου σκότους και των έσχατων δεινών, αλλά αν σου έρθει στο μυαλό κάτι τέτοιο, να θεωρείς ότι αυτό είναι τέχνασμα του πονηρού, ο οποίος αναιρεί τη διόρθωση, ώστε να μη μας απομείνει ούτε περιθώριο μετανοίας, και για τον λόγο αυτό υποβάλλει προφάσεις και λογισμούς, με τους οποίους θα πείσει όχι μόνο να τολμούμε να πράττουμε το κακό, αλλά και να θεωρούμε το πονηρό ως καλό. Αυτήν δε την ενέδρα και αυτήν την πλάνη είναι τόσο δύσκολο να την αποφύγει κανείς, ώστε και ο ίδιος ο προφήτης φοβήθηκε, και επικαλέστηκε τον Θεό εναντίον αυτού του πάθους· διότι λέει: «Μη στρέψεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρίας, ώστε να προφασίζομαι προφάσεις για τις αμαρτίες μου».

Ή, λοιπόν, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε κοινότερους λόγους προς όλους. Επειδή δε κάθε λόγος είναι είτε αληθινός είτε ψευδής, αληθινός μεν είναι εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, εφόσον και ο Θεός είναι αλήθεια και η ίδια η αλήθεια (διότι «ο δικός μου λόγος», λέγει ο Χριστός, «είναι αλήθεια», και, «Εγώ είμαι η αλήθεια»), ψευδής δε είναι κάθε λόγος που προέρχεται από τον πονηρό, εφόσον εκείνος ήταν απαρχής ψεύστης και ο πατέρας του ψεύδους. Πρέπει, επομένως, να προσευχηθούμε πρώτα να τεθεί από τον Κύριο φυλακή στο στόμα μας και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μας, ώστε να μην εκκλίνει η καρδιά μας και η γλώσσα μας σε λόγους πονηρίας και σε προφάσεις ψευδείς, αλλά κατά το άνοιγμα του στόματός μας να εμπνευστούμε λόγο πλήρη αληθείας από το Πνεύμα, το οποίο είναι ο διδάσκαλος και υπενθυμητής της αλήθειας, έτσι ώστε και εμείς οι ίδιοι με τη χάρη του Πνεύματος, μαζί με το Πνεύμα, να βοηθήσουμε τον αγώνα εναντίον εκείνων που ανθίστανται στο θείο χρίσμα και στο Πνεύμα.

Ο λζ' απευθύνεται προς τους ανυπότακτους, τους οποίους και αναχαιτίζει, για να μην εκτραχηλιστούν προς το έσχατο όριο της απώλειας, μέσω του φόβου του Θεού και της κρίσης του μελλοντικού δικαστηρίου. Ο λη' διδάσκει την καλή ευλάβεια· ο λθ' απευθύνεται προς αυτούς που εκπίπτουν εξαιτίας της δικής τους αμέλειας και προφασίζονται δικαιολογίες για τις αμαρτίες τους. Ο μ' απευθύνεται σε αδελφό που έχει εκπέσει, και μιλάει περί μετανοίας. Ο μα' παραινεί ότι δεν πρέπει κανείς να ορκίζεται ούτε να κακολογεί· ο μβ' αποδεικνύει ότι δίκαια τιμωρήθηκε ο Ηλί, ο ιερέας του Νόμου, απευθυνόμενος σε εκείνον που αμφιβάλλει ακριβώς γι' αυτό. Περί του φόβου του Θεού πραγματεύεται ο μγ' και περί αγάπης ο μδ', ενώ ο με' γράφεται προς τον Ευλόγιο, ο οποίος το είχε ζητήσει, και αναπτύσσει παραινέσεις και διδασκαλία για περισσότερα πνευματικά κατορθώματα. Ο μστ' έχει συνταχθεί για κάποιον μοναχό που πάσχει από ακηδία, αποτρέποντάς τον με πολλές και καλές συμβουλές από την επιστροφή στον κοσμικό βίο. Ο μζ' καταφέρεται εναντίον της κακοήθειας. Ο μη' καταδεικνύει πόσο διαφέρει ο μοναχικός βίος από την κοσμική πολιτεία. Ο μθ' περιγράφει τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου και προτρέπει τους ανθρώπους σε μετάνοια.

Μήπως έκανε διακρίσεις ή ξεχώρισε κανέναν, καλώντας προφανώς τον έναν ως προγνωσμένο, και διώχνοντας τον άλλον επειδή δεν ήταν τέτοιος; Σε καμία περίπτωση. Γι' αυτό λοιπόν «μην προφασίζεστε δικαιολογίες για τις αμαρτίες σας», και μην επιθυμείτε να παίρνετε αφορμές από τα αποστολικά λόγια για την απώλειά σας, αλλά προστρέξτε όλοι στον Δεσπότη που σας καλεί. Διότι, είτε είναι κανείς τελώνης, είτε πόρνος, είτε μοιχός, είτε φονιάς, είτε οτιδήποτε άλλο, ο Δεσπότης δεν τον αποστρέφεται, αλλά σηκώνει το φορτίο των αμαρτιών του και τον καθιστά αμέσως ελεύθερο. Και πώς σηκώνει το φορτίο του; Όπως ακριβώς σήκωσε κάποτε και του παραλυτικού, λέγοντάς του: «Τέκνο, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου», και αμέσως ανακουφίστηκε από το βάρος και αξιώθηκε πλουσιοπάροχα τη θεραπεία του σώματός του. Επομένως, ας προσέρχεται καθένας που το επιθυμεί και ας φωνάζει: «Υιέ του Δαβίδ, ελέησέ με»· και αν ακούσει: «Τι θέλεις να σου κάνω;», ας πει αμέσως: «Κύριε, να αναβλέψω», και αμέσως θα ακούσει: «Θέλω, ανάβλεψε». Άλλος πάλι ας πει: «Κύριε, η θυγατέρα μου η ψυχή δαιμονίζεται άσχημα», και θα ακούσει: «Κι εγώ θα έρθω να τη θεραπεύσω». Αν όμως κάποιος είναι οκνηρός και δεν θέλει να προσέλθει στον Δεσπότη, έστω κι όταν Εκείνος έρχεται προς αυτόν και του λέει: «Ακολούθησέ με», ας Τον ακολουθήσει όπως κάποτε ο τελώνης, εγκαταλείποντας το τελωνείο και την πλεονεξία· και, γνωρίζω καλά, πως αντί για τελώνη θα τον αναδείξει ευαγγελιστή.

Αν όμως κάποιος δεν θέλει, είτε να αγαπήσει τον Χριστό όπως η πόρνη, είτε να επιστρέψει σε αυτόν με θερμή μετάνοια όπως ο άσωτος υιός, ή έστω να τον πλησιάσει όπως η αιμορροούσα και η συγκύπτουσα, γιατί μιλάει βρίσκοντας προφάσεις για τις αμαρτίες του, λέγοντας: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς –οπωσδήποτε– και κάλεσε»; Ίσως σε αυτόν που σκέφτεται έτσι θα μπορούσε κάποιος να πει εύλογα, ότι ο Θεός, όντας προαιώνιος και γνωρίζοντας τα πάντα πριν τα δημιουργήσει, προγνώρισε και εσένα, ότι όταν σε καλεί δεν θα τον υπακούσεις, ότι δεν θα πιστέψεις στις υποσχέσεις και στους λόγους του. Αλλά παρόλα αυτά, αν και τα γνώριζε αυτά, «κατέβηκε κλίνοντας τους ουρανούς» και αφού έγινε άνθρωπος για σένα, ήρθε εκεί όπου βρίσκεσαι πεσμένος. Και ενώ σε επισκέπτεται πολλές φορές κάθε μέρα, άλλοτε ο ίδιος και άλλοτε μέσω των δούλων του, σε παρακαλεί να σηκωθείς από την πτώση στην οποία κείτεσαι και να τον ακολουθήσεις καθώς ανεβαίνει στη βασιλεία των ουρανών, και να εισέλθεις μαζί του σε αυτήν. Και όμως δεν θέλεις. Ποιος λοιπόν, πες μου, είναι υπεύθυνος για την απώλειά σου και για την ανυπακοή σου; Εσύ που απειθείς και δεν θέλεις να ακολουθήσεις τον Δεσπότη σου, ή ο ίδιος ο Θεός που σε έπλασε, επειδή ως προγνώστης γνώριζε ότι δεν θα τον υπακούσεις, αλλά θα επιμείνεις στη σκληρότητά σου και στην αμετανόητη καρδιά σου; Νομίζω, οπωσδήποτε θα πεις ότι δεν φταίει εκείνος, αλλά εγώ ο ίδιος. Διότι η πρόγνωση του Θεού δεν είναι η αιτία της δικής μας σκληρότητας, αλλά η δική μας απείθεια.

Αλλά ελάτε και ας εγερθούμε, όσοι επιθυμείτε να ξεφύγετε από τη δουλεία των παθών και να προστρέξετε στον Χριστό, τον αληθινό Δεσπότη, ώστε να αναδειχθείτε δούλοι Του. Και ας προσπαθήσουμε με ζήλο και εμείς να γίνουμε τέτοιοι, όπως ακριβώς τους περιέγραψε προηγουμένως ο λόγος. Ας μην καταφρονήσουμε, λοιπόν, τη σωτηρία μας, ούτε να εξαπατούμε τον ίδιο μας τον εαυτό και να προβάλλουμε προφάσεις εν αμαρτίαις, λέγοντας: Είναι αδύνατον στη σημερινή γενιά να γίνει ποτέ κανείς τέτοιος.

Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που δεν αξιώθηκε να φθάσει σε αυτά και να γίνει κάτοχος τέτοιων αγαθών, ας κατακρίνει μόνο τον εαυτό του και ας μη λέει, βρίσκοντας προφάσεις για τις αμαρτίες του, ότι το πράγμα αυτό είναι αδύνατο ή ότι συμβαίνει μεν, αλλά χωρίς να γίνεται αντιληπτό. Αντιθέτως, ας γνωρίζει, αντλώντας βεβαιότητα από τις θείες Γραφές, ότι τούτο είναι και δυνατό και αληθινό, ότι πραγματοποιείται έμπρακτα και ενεργεί κατά τρόπο αντιληπτό, και ότι εξαιτίας της ραθυμίας και της μη τηρήσεως των εντολών ο καθένας αποστερεί μόνος του τον εαυτό του από τέτοια αγαθά. Είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τα επιτύχουμε, αφού από εδώ, από την παρούσα ζωή, γευθούμε και γνωρίσουμε ότι ο Κύριος είναι αγαθός, και έπειτα στην άλλη ζωή να Τον δούμε πλήρως και να συνευφραινόμαστε μαζί Του στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πώς εκείνος που διεκδικεί τα πρωτεία στο πού θα σταθεί μέσα στην εκκλησία και στο πού θα καθίσει στην τράπεζα, και ο οποίος συνεχώς φιλονικεί και στενοχωριέται για τέτοια πράγματα, θα λυπηθεί ποτέ για την ίδια του την ψυχή και θα κλάψει πικρά ενώπιον του Θεού; Και εκείνος που βρίσκει δικαιολογίες για τις αμαρτίες του, προβάλλοντας ως πρόφαση την αδυναμία, παρότι είναι δυνατός, ακμαιότατος και νέος, κατά την ορθοστασία στην εκκλησία, και συγκρίνει τον εαυτό του με τους πιο ευλαβείς αδελφούς, οι οποίοι έχουν κοπιάσει πολύ και έχουν περάσει χρόνια στην άσκηση, λέγοντας: «Μήπως υστερώ εγώ από τον τάδε ή τον δείνα; Αφού εκείνος στέκεται στηριζόμενος κάπου και αποχωρεί» — εξισώνοντας έτσι τον εαυτό του με αυτούς, ενώ ο ίδιος είναι ίσως ανάξιος και για την πιο έσχατη θέση, πότε θα αποκτήσει επίγνωση της δικής του αδυναμίας, ώστε, στενάζοντας από τα βάθη της ψυχής του, να νιώσει κατάνυξη στην καρδιά του και να δακρύσουν τα μάτια του; Διότι η κενοδοξία, αφού τον παρέδωσε δούλο στην ακηδία, δεν τον αφήνει πλέον να εγκαρτερήσει σε τίποτα με υπομονή. Και έκτοτε, καθένας από αυτούς περνά κάθε σύναξη μέσα στη ραθυμία και την αμέλεια, φλυαρώντας διαρκώς με μάταια λόγια και μύθους γραιών σε όσους τον πλησιάζουν και ανέχονται να τον ακούν.

Ω της ειλικρινούς πίστεως, ω της αδαμάντινης καρδιάς! Αν και πέθαινε καθημερινά και από τη δυσβάσταχτη αρρώστια και από την ετοιμασία της ομολογίας, και όλα αυτά επί δύο ολόκληρα χρόνια, δεν διαλογίστηκε πονηρά, ούτε έδωσε χώρο σε αφροσύνη στα χείλη του. Αλλά τι λέει; «Ιδού, ό,τι επιθυμείτε, ας σας είναι επιτρεπτό να το κάνετε· δεν υπάρχει τίποτα που να με χωρίζει από την ομολογία και την αγάπη του Κυρίου μου». Ω της μαρτυρικής φωνής! Και μάρτυρας αυτού είναι ο μέγας και φημισμένος Βασίλειος, ο οποίος λέει: «κάποιος ήδη, έστω και μόνο αν έγνεψε με το κεφάλι του στα μαρτύρια υπέρ του Χριστού, κρίθηκε εκπληρωτής κάθε ευσέβειας». Εμείς δε τι να πούμε, όταν προφασιζόμαστε προφάσεις εν αμαρτίαις και, χωρίς ούτε από τα γηρατειά ενδεχομένως να φθειρόμαστε ούτε από αρρώστια να ταλαιπωρούμαστε, παρά μόνο εξαιτίας των κτημάτων και των εγκόσμιων προσκολλήσεων προδίδουμε την αλήθεια;

Προς το τέκνο Δωρόθεο. Και πάλι αρχίζω να σου γράφω, αγαπημένο μου τέκνο· διότι η επιστολή που έλαβα από εσένα ήταν απάντηση σε προηγούμενα γράμματά μου. Σε ρωτώ λοιπόν, πώς είσαι, πώς περνάς τις ημέρες σου; Καλά, το γνωρίζω (και το λέω αυτό κατά Θεόν· διότι τι είναι πιο γλυκό από το να πάσχει κανείς υπέρ της αλήθειας;), όμως ως προς το σώμα περνάς πολύ θλιβερά, καθώς βρίσκεσαι σε φυλακή, και μάλιστα χείριστη, και επιπλέον επειδή το ψωμί που σου δίνουν τρώγεται δύσκολα, όπως μου αναφέρθηκε. Αλλά τι να πει κανείς για αυτόν που σε κρατά, τον σκληρό και δεσμοφύλακα, ο οποίος κάθε άλλο παρά μοναχός είναι, πολύ δε περισσότερο ηγούμενος; Όμως ο καιρός τα έφερε έτσι, ώστε να φανούν οι άνθρωποι του Θεού και, αντίθετα, τα ζιζάνια. Την εποχή της μοιχοσυνόδου προφασίζονταν προφάσεις εν αμαρτίαις· τώρα αποδείχθηκε ότι και εκείνα τα έπρατταν με ασέβεια.

Προς τον ηγούμενο και ομολογητή Θεοφάνη. Είναι προσφιλής στο παιδί η πατρική προσφώνηση, όπως και το αντίστροφο· γι' αυτό σου απευθύνω πάλι επιστολή, επειδή εγώ είμαι γιος σου εν Κυρίω, αλλά αλίμονο, δεν μοιάζω στην πατρική αρετή. Πλην όμως, τα παθήματα της ομολογίας σου αποτελούν δόξα για εμένα. Άνθρωπος στα γηρατειά, με βαρύτατη ασθένεια, εντελώς κλινήρης, που πονάει σφόδρα, που πεθαίνει καθημερινά, να εξορίζεται από την όσια μονή και να χωρίζεται από την ιερή αδελφότητα, να κρατείται στη φυλακή, να στερείται την αναγκαία περιποίηση, και σε κανένα από αυτά που αναφέρθηκαν να μην λυγίζει ένεκα της αγάπης του Χριστού, αλλά να αντιστέκεται, να ομολογεί και να δίνει τις κατάλληλες απαντήσεις στις ανακρίσεις. Αληθινά στεφανωμένος με το στέφανο του μαρτυρίου είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, μακάριε πάτερ. Πόσο μεγάλο είναι το κλέος σου, πόσο γεμάτο άθλους το αγώνισμά σου, αφού λογίζονται σε εσένα ως εκούσια από τον Θεό και τους εγνώμονες ανθρώπους, τα ακούσια άλγη της ασθενείας σου χάριν της μαρτυρίας του Χριστού. Στήριξες τους ορθοδόξους, καταντρόπιασες τους πολεμίους, θα προσέθετα μάλιστα και όσους προφασίζονται προφάσεις εν αμαρτίαις, είτε επικαλούμενοι ασθένειες είτε άλλες δικαιολογίες.

Έμαθες βεβαίως ότι ενεδήμησε προς τον Κύριο ο κοινός πατέρας πολλών και δικός μου ιερός ανάδοχος, ο αληθώς Θεοφάνης. Μακάριος εκείνος, ο οποίος αγωνίστηκε καλά στην άσκηση και απέκτησε ως την ωραιότατη κορωνίδα στο τέλος της ζωής του την ομολογία του Χριστού, μέσα σε μια τόσο δυσβάσταχτη ασθένεια και ταλαιπωρία και στο γήρας του σώματος· αλλά όμως αθλοφόρησε σαν να ήταν νέος στο σώμα, ώστε να γίνει στήριγμα και ασφάλεια αυτών που στέκονται σταθεροί, και έλεγχος αυτών που προβάλλουν προφάσεις για τις αμαρτίες τους· με τις δικές του ευχές, καθώς και με τις δικές σας των πατέρων μου, είθε να σωθώ κι εγώ ο αμαρτωλός.

Ασεβείς, εξάλλου, θα μπορούσαν να θεωρηθούν όχι μόνο οι αλλόπιστοι, αλλά και οι παραβάτες των εντολών του Κυρίου. Και για να εφαρμόσουμε τον λόγο στην κοινότητά μας, τι άλλο είναι οι ανυπάκουοι, οι υπερήφανοι, οι υποκριτές, οι μηχανορράφοι, οι αλαζόνες, οι θρασείς, και θα προσθέσω τους λαθροφάγους, τους γογγυστές, τους φιλάρεσκους, τους περίεργους, τους αργόσχολους, τους αδιάφορους, τους ψιθυριστές, τους ιδιογνώμονες, τους καταλαλητές, και ακόμη περισσότερο οι αχάριστοι και εκείνοι που αναζητούν όσα δεν τους αρμόζουν; Διότι δεν αρκούνται σε όσα παρέχονται ως δωρεές του Θεού, αλλά προφασιζόμενοι «προφάσεις εν αμαρτίαις», και εφευρίσκοντας επιχειρήματα για να υπερασπιστούν τα πάθη τους, και εγκαταλείποντας εντελώς τον αγώνα για την ψυχή, αποζητώντας σωματικές απολαύσεις και υποδουλούμενοι στον διάβολο, ζητούν και επιζητούν και φιλονικούν για φαγητά και ποτά, των οποίων δεν είναι άξιοι, βρίσκοντας ψεγάδια στο κρασί και στο βραστό φαγητό, και προβάλλοντας ως δικαιολογία τη σωματική τους κράση, τη συνήθεια και την ασθένεια. Μακάρι τέτοιοι άνθρωποι να πάθαιναν ασθένειες της σπλήνας, του ήπατος και υδρωπικία και να πέθαιναν, ώστε να απαλλαγούν από το μεγαλύτερο από τα αρρωστήματα, την κακία και την αχαριστία! Υπάρχουν δε και εκείνοι που αναζητούν πάντοτε προσφάγιο και διάφορα ορεκτικά και καρυκεύματα. Και πόσο έχουν λησμονήσει οι ταλαίπωροι όσα συμφώνησαν με τον Θεό και ομολόγησαν κατά την πρώτη ημέρα της εισαγωγής τους, ενώπιον πολλών μαρτύρων, αοράτων και ορατών!

ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ Ο'. Περί του να εγκαρτερούμε στην ομολογία μας· προς τους αδελφούς στον Άγιο Χριστόφορο. Αδελφοί και πατέρες, μαθαίνοντας και τώρα μέσω του οικονόμου τα νέα σας, χάρηκα και λυπήθηκα. Αφενός χάρηκα για την εν Κυρίω ευζωία και υγεία σας, των προεστώτων, καθώς και των αδελφών που βαδίζουν ορθά και στάθηκαν με ορθότητα στην υποταγή της ευσέβειας, με αγαθή υπομονή και θεάρεστη διαγωγή. Αφετέρου λυπήθηκα για το φρόνημα εκείνων που πάλι λοξοδρόμησαν και απέδρασαν, αν και πάλι ανακλήθηκαν. Αλλά εσάς ο Κύριος θα σας φυλάξει ακόμη περισσότερο και θα σας στερεώσει, ώστε να φέρετε εις πέρας τον δρόμο του ασκητικού σας αγώνα. Προς εκείνους όμως που λοξοδρόμησαν θα απευθύνω εκείνο το λόγιο: «υιοί ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος», επιζητώντας τα θελήματα των διανοιών σας μέσα στην ιδιοτέλεια των παθών σας, μη θέτοντας προ οφθαλμών τον φόβο του Θεού και την κρίση της ανταπόδοσης, το ατελεύτητο πυρ, το εξώτερο σκότος, τον βρυγμό των οδόντων και τον ασύγκριτο τάρταρο, αλλά με τόσο άφοβο και αυθάδη τρόπο, λογιζόμενοι τον Θεό με ψεύδος και περιπαικτικά, μέσω της εκτροπής των πράξεών σας; Έως πότε θα λησμονείτε τις κρίσεις Του; Έως πότε δεν θα αποκτάτε αίσθηση μεταμέλειας; Έως πότε θα θέτετε πονηρές βουλές στις ψυχές σας, προφασιζόμενοι προφάσεις για τις αμαρτίες, κάνοντας μάταιες αναζητήσεις;

Ως προς τα άλλα διακονήματα (του τσαγκάρη και του παρασκευαστή περγαμηνών, του καλαθοπλέκτη και του υφαντή, του χαλκουργού και του βυρσοδέψη, του κηπουρού και του ξυλουργού, του ψαρά και του καντηλανάφτη, του αρτοποιού και οποιουδήποτε άλλου), οι υπεύθυνοι να παρίσταστε σαν να βρίσκεστε ενώπιον του προσώπου του Κυρίου, έτσι να εργάζεστε, έτσι να καθοδηγείτε τους υφισταμένους σας, και μάλιστα οι εργάτες του αμπελώνα· να εξέρχεστε και να εργάζεστε όχι δουλοπρεπώς, ούτε σαν μισθωτοί, αλλά ως υιοί και αδελφικά, άλλοτε αναπαυόμενοι, όταν είναι η κατάλληλη ώρα, και πάλι σηκωνόμενοι και πιάνοντας πρόθυμα στα χέρια σας το εργαλείο, ώστε να αγιάζονται οι ψυχές και τα σώματά σας. Κανείς να μην προφασίζεται προφάσεις αμαρτωλές, ούτε να λέει ψέματα για να μετατεθεί σε ελαφρύτερα έργα επικαλούμενος αδυναμία· διότι, αν μεν είναι αλήθεια, αυτό θα διαπιστωθεί από εκείνους που επιτηρούν με επισταμένη γνώση τέτοια θέματα. Αν όμως γίνεται από νοοτροπία ξένη προς την πίστη και από ολιγοψυχία, ας μην προσποιείται την αμαρτία, διότι μια τέτοια πονηριά ασφαλώς δεν θα καταλήξει σε καλό. Πρέπει, εξάλλου, ο καθένας να επιλέγει, όσο εξαρτάται από τον ίδιο, τα πιο ταπεινά και βαριά έργα, και όχι τα αντίθετα, εάν βέβαια επιζητεί να γίνει εργάτης του Θεού.

Ας αποτρέπεται λοιπόν ο οφθαλμός από το να βλέπει με περιέργεια, το αυτί ας μην παραδέχεται μάταια ακούσματα· ας αποτρέπεται η γλώσσα από την καταλαλιά, διότι λέει: «Εκείνος που καταλαλεί τον αδελφό του ή κρίνει τον αδελφό του, καταλαλεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο»· το χέρι ας εργάζεται ανάλογα με τη δύναμή του· επειδή για τον αργόσχολο έχει κριθεί αποστολικά «ούτε και να τρώει»· τα πόδια ας κατευθύνονται σε οδό ειρήνης· η καρδιά ας μην παρεκκλίνει «σε λόγια πονηρίας», ούτε να προφασίζεται «προφάσεις για αμαρτίες»· «αλλά όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και κατά τάξη», ώστε, ζώντας με καλή διαγωγή σε όλα, να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων.

Ο οκνηρός ας αφυπνιστεί· ο απειθής ας γίνει ευπειθής· ο υπερόπτης ας ταπεινωθεί· ο σκληρόκαρδος ας μαλακώσει· ο αδάκρυτος ας κατανυχθεί· ο ανεξομολόγητος ας εξομολογηθεί· ο αργός ας εργαστεί· όλοι σας να κατορθώνετε τα πάντα. Θα πρόσθετα όμως και τούτο: ο φιλογύναιος ας συγκρατηθεί. Τι σημαίνει αυτό; Το να μη συγκατοικεί για πολύ και να μη συναναστρέφεται με γυναίκες, διότι από αυτό ανάβει η φωτιά της αμαρτίας. Και ας ακούσουμε τη Γραφή που λέει: «Μπορεί κάποιος να κρύψει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακάψει τα ενδύματά του; Ή μπορεί να περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι συμβαίνει και σε εκείνον που πλησιάζει ύπανδρη γυναίκα.» Ύπανδρη δε γυναίκα θεωρείται και η παρθένος, δηλαδή η μοναχή, αλλά και εκείνη που αφιέρωσε τον εαυτό της ως χήρα, των οποίων νυμφίος είναι ο Κύριος της δόξης. Αλλά αυτά απευθύνονται σε εκείνους που είναι διασκορπισμένοι εδώ κι εκεί, επειδή ζουν αυθαίρετα και προφασίζονται δικαιολογίες για τις αμαρτίες τους, μη κατανοώντας ότι ο Κύριος πρόσταξε να βγάλουμε ακόμη και το μάτι που μας σκανδαλίζει, πόσο μάλλον εκείνους που συμπεριφέρονται με άλλο τρόπο. Προς εσάς όμως έχω να πω τούτο: οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων, και να αποτελούμε πρότυπο αγαθοεργίας στους διεστραμμένους. Αυτό ακριβώς είστε με τη χάρη του Θεού, αλλά μακάρι με το έλεος του Θεού να συνεχίσετε να είστε, και να σώζεστε εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.