Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 15:10

Δεν βλέπεις, Ιουδαίε, πώς έπρεπε να εκπληρωθούν επάνω σ’ Αυτόν οι Γραφές των Προφητών; Διότι για την προδοσία Του από τον Ιούδα, έναν από τους δώδεκα μαθητές Του, ο Ψαλμός λέει: «Γιατί αγρίεψαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια; Παρουσιάστηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συνάχθηκαν επί το αυτό.» Πράγματι, συνάχθηκαν αληθινά εναντίον του αγίου Παίδα του Θεού, του Ιησού, που είναι ο Χριστός, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με έθνη και λαούς του Ισραήλ. Και ο Δαβίδ λέει γι’ Αυτόν: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μοίρασαν μεταξύ τους τα ενδύματά μου και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο· αρίθμησαν όλα τα οστά μου.» Να λοιπόν και η σταύρωση, και το ότι Τον πότισαν ξίδι ανακατεμένο με χολή. Ο ίδιος ο Δαβίδ πάλι είπε: «Έδωκαν στη βρώση μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι.» Άραγε ψεύσθηκαν οι Προφήτες και οι Ευαγγελιστές μας, των Χριστιανών, όταν είπαν τα ίδια μ’ αυτά, ότι αυτά έπαθε ο Χριστός; Και αν οι Ευαγγελιστές μας ψεύσθηκαν, τότε και οι Προφήτες ψεύσθηκαν, αφού είπαν όμοια μ’ αυτά. Θέλεις ν’ ακούσεις και για την ταφή Του; Ο Προφήτης λέει στο βιβλίο των Ψαλμών: «Με έβαλαν σε λάκκο βαθύτατο, σε τόπους σκοτεινούς και στη σκιά του θανάτου, και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος. Και στον Ιώβ λέει: «Άραγε ανοίγονται μπροστά σου με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, όταν σε είδαν, τρόμαξαν;» δηλαδή οι δυνάμεις των αντίθετων δαιμόνων που βρίσκονται στον άδη. Και ότι ο Χριστός, ενώ κρεμόταν επάνω στον Σταυρό, ανέστησε από τους νεκρούς πολλά σώματα αγίων που είχαν κοιμηθεί από παλαιούς αιώνες, το είπε ο Ψαλμωδός: «Αυτός που εξάγει τους δεσμίους με δύναμη, καθώς και εκείνους που παροργίζουν, αυτούς που κατοικούν στους τάφους.» Αλλά και για την τριήμερη ταφή Του και την Ανάσταση ο προφήτης Ωσηέ λέει έτσι: «Ας ζητήσουμε τον Κύριο, και θα μας αγιάσει μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθώ.» Και ότι η ψυχή Του δεν εγκαταλείφθηκε στον άδη, ούτε η σάρκα Του είδε φθορά, το λέει ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα δώσεις στον Όσιό σου να δει φθορά.» Μη νομίσεις όμως ότι ο Δαβίδ το είπε αυτό για τον εαυτό του και όχι για τον Χριστό· διότι ο Δαβίδ, αφού υπηρέτησε στη γενεά του τη βουλή του Θεού, κοιμήθηκε και προστέθηκε στους πατέρες του και είδε φθορά· ενώ Αυτός, ο ίδιος ο Θεός, ανέστησε την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε. Και αλλού είναι γραμμένο: «Και η ανάπαυσή Του θα είναι τιμή»· δηλαδή η ανάπαυση σημαίνει ταφή, ενώ η τιμή σημαίνει ανάσταση.

Και πώς δεν ντρέπονται οι κήρυκες των Χριστιανών να λέγουν ότι ο Ιησούς είναι Θεός; Διότι έχει ειπωθεί ότι «ο Θεός είναι φωτιά που καταναλίσκει». Πες μου, λοιπόν: ο πύρινος Θεός πεινά; Ο πύρινος Θεός διψά; Ο πύρινος Θεός φτύνει; Ο φλογερός Θεός δακρύζει; Ο πύρινος Θεός περιτέμνεται και αιμορραγεί και ρίχνει στη γη τη σαρκική ακροβυστία, αίμα και τα περιττώματα της κοιλίας; Όλα αυτά, όταν αποβλήθηκαν από τον Ιησού στη γη, άλλοτε καταβροχθίστηκαν και καταπόθηκαν από σκυλιά ή θηρία και πουλιά, και όλα όσα κόπηκαν, πετάχτηκαν, εκκρίθηκαν και αποβλήθηκαν από τη σάρκα του πατήθηκαν από τα κτήνη, είτε σάλια ήταν, είτε νύχια, είτε τρίχες, είτε αίμα, είτε ιδρώτας, είτε δάκρυ· όλα αυτά είναι κάποια μερίδια και μέρη συμφυή με την ουσία του σώματος, που, με την προσθήκη και την αύξηση, κόβονται και απορρίπτονται. Διότι λέτε ότι ο Ιησούς ομοιώθηκε κατά πάντα με τους ανθρώπους στη σάρκα του, χωρίς αμαρτία· γι’ αυτό και, αφού πέθανε επί τρεις ημέρες, τον κηρύττετε ότι είναι Θεός. Και ποιος Θεός —«φωτιά που καταναλίσκει»— μπορεί να πεθαίνει, αφού ούτε οι δούλοι του, οι άγγελοι, μπορούν να πεθάνουν, ούτε βέβαια τα πονηρά πνεύματα των δαιμόνων, ούτε πάλι οι ψυχές των ανθρώπων; Ποιος Θεός, λέγω πάλι, που έχει εξουσία ζωής και θανάτου, φεύγει, όπως έφυγε ο Ιησούς από τον Ηρώδη, για να μη θανατωθεί ως νήπιο; Ποιος Θεός πειράζεται από τον διάβολο επί σαράντα ημέρες; Ποιος Θεός γίνεται «κατάρα», όπως λέγει ο Παύλος για τον Ιησού; Και ποιος αναμάρτητος Θεός γίνεται αμαρτία; Διότι για χάρη σας, όπως λέτε, «αμαρτία» έγινε ο Ιησούς. Και αν είναι Θεός, πώς προσευχήθηκε να παρέλθει απ’ αυτόν το ποτήριο του θανάτου, και δεν εισακούστηκε; Αν είναι Θεός, πώς, αφού εγκαταλείφθηκε από Θεό, έλεγε: «Ο Θεός, ο Θεός μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Θεός εγκαταλείπεται από Θεό; Θεός ικετεύει Θεό, λέγοντας: «Μη εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη»; Θεός δένεται και ραπίζεται και εμπτύεται και σφάζεται; Και αν πράγματι ήταν Θεός, έπρεπε να πατάξει εκείνους που ήθελαν να τον συλλάβουν, όπως στην περίπτωση του Λωτ ο άγγελος πάταξε τους Σοδομίτες· εσείς όμως ονομάζετε την αδυναμία του Ιησού μακροθυμία.

Όσο για το ότι προβάλλετε το «Δεν θα αφήσεις τον Όσιό σου να δει φθορά», φθορά είναι ο πλήρης αφανισμός της ουσίας· τέτοιον αφανισμό δεν υπέστη μέσα στον τάφο το δεσποτικό σώμα, επειδή φυλάχθηκε από τη θεότητα που κατοικούσε μέσα του, μεταποιήθηκε σε αφθαρσία και αποκαταστάθηκε σε τέτοια κατάσταση, όπως ήταν το σώμα του Αδάμ πριν από την παράβαση.

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

Η τρίτη ώρα είναι ο Θωμάς που σκοτίζεται από την απιστία: «Εάν δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά του». Μετά τις τρεις ώρες και άλλες ώρες, οι απόστολοι απέφυγαν την ημέρα και κατέφυγαν στη νύχτα· διότι «τότε όλοι οι μαθητές τον άφησαν και έφυγαν». Επειδή λοιπόν οι ημερήσιες ώρες έγιναν νυχτερινές κατά το Πάθος, όταν και η ίδια η ημέρα, αποτυπώνοντας πάνω της την εικόνα των αποστόλων, μεταβαλλόταν σε σκοτάδι —«διότι από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ένατη ώρα»— για αυτούς τους λόγους ο χορός των αποστόλων, όταν πέθανε ο Χριστός και εξέλιπε ο μόνος Όσιος πάνω στη γη, επειδή είχε μάθει να λέει: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς», φώναζε: «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος», αντί του «εξέπνευσε». Διότι το να εκπνεύσει κανείς λέγεται «εκλείπειν»· «Και αφού εξέλιπε ο Ισαάκ, πέθανε. Και αφού σήκωσε ο Ιακώβ τα πόδια του πάνω στο κρεβάτι, εξέλιπε». Το ότι δε εξέπνευσε ο Κύριος μαρτυρείται από το: «Αφού έκραξε», λέει, «ο Ιησούς με μεγάλη φωνή, εξέπνευσε». Το ότι είναι και όσιος φαίνεται από το: «Δεν θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά»· είναι όσιος, άκακος, αμίαντος.

Αθανάσιος: Ο Δαβίδ είπε: «Είπε ο Κύριος, δηλαδή ο Θεός, στον Κύριό μου, δηλαδή στον Χριστό: "Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να κάνω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου"». Ζακχαίος: Και ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού; Αθανάσιος: Αυτό λέει ο προφήτης. Ζακχαίος: Επομένως, είναι μεγαλύτερος ο Χριστός από τον Ευλογητό; Αθανάσιος: Μη γένοιτο. Ζακχαίος: Πώς λοιπόν κάθεται στα δεξιά του; Αθανάσιος: Ως Υιός μονογενής του δικού του Πατέρα. Ζακχαίος: Και πώς είναι ακόμη ιερέας, αν κάθεται στα δεξιά του; Αθανάσιος: Διότι δεν είναι μόνο ιερέας, αλλά και Θεός. Για τον λόγο αυτό, αν και ήταν κατά φύση Θεός, έλαβε σάρκα από τη Μαρία, ώστε, αφού έγινε άνθρωπος και ανέλαβε τη θυσία για χάρη μας, να γίνει ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Αυτός δεν έγινε ιερέας σύμφωνα με τον νόμο μιας σαρκικής εντολής, αλλά, επειδή χρίστηκε με Άγιο Πνεύμα, είναι ιερέας εις τον αιώνα. Ζακχαίος: Και πώς μπορεί αυτός που πέθανε επί Ποντίου Πιλάτου να είναι ιερέας εις τον αιώνα; Αθανάσιος: Αυτοί που είναι νεκροί στο φρόνημα προσηλώνονται στον θάνατό του. Όσοι όμως είναι ζωντανοί, βλέπουν την ανάστασή του. Ζακχαίος: Και ποιος μπορεί να με πείσει ότι αναστήθηκε; Αθανάσιος: Ο προφήτης Δαβίδ, ο οποίος λέει σε έναν ψαλμό: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά». Ζακχαίος: Επομένως, δεν ήταν άνθρωπος αποτελούμενος από ψυχή και σώμα;

Διότι, καθόσον μεν είναι Θεός, ο ίδιος είναι εκείνος που στηρίζει και συγκρατεί τα πάντα· καθόσον όμως είναι άνθρωπος, θα ήταν πρέπον σε αυτόν να έχει στα δεξιά του τον Κύριο, ώστε να μην κλονιστεί. «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου». Ενώ ο ίδιος είναι η ζωή και ο ζωοποιός, αναφέρεται ότι ζωοποιείται από τον Πατέρα εξαιτίας της θείας Οικονομίας. «Μου έκανες γνωστές τις οδούς της ζωής»· επειδή φέρει το πρόσωπο της ανθρωπότητας, καθώς έγινε όμοιος με εμάς, αναπέμπει λόγους που αρμόζουν περισσότερο σε εμάς και όχι στον ίδιο, καθόσον νοείται ως Θεός. «Τερπνότητα υπάρχει στα δεξιά σου παντοτινά». Αυτό σημαίνει ότι οι άγιοι θα βρίσκονται σε τέρψεις και ευφροσύνες, αφού επανέλθουν στη ζωή κατά τον καιρό της αναστάσεως. Και αυτή την τέρψη και την ευφροσύνη, η οποία είναι η αφθαρσία, λέγεται ότι θα τη λάβουν από τον Χριστό, ο οποίος βρίσκεται μέσα μας και στα δεξιά του Πατρός.

Έχει γραφεί δε και στο βιβλίο του Ιώβ ως εξής: «Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη μόλις είδαν, έφριξαν·» είναι δε ολοφάνερο, ότι εννοεί τις αντίπαλες δυνάμεις των δαιμόνων. Ομοίως δε και στον 67ο ψαλμό: «Αυτός που εξάγει τους δεσμώτες με ανδρεία, καθώς και εκείνους που τον παροργίζουν, οι οποίοι κατοικούν στους τάφους.» Το ότι δε ο Χριστός δεν επρόκειτο να παραμείνει στον άδη, αλλά να αναστηθεί τριήμερος, ας το ακούσουμε από τον 15ο ψαλμό: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά·» και πάλι από τον 56ο ψαλμό: «Θα εγερθώ την αυγή.» Και ο προφήτης Ωσηέ είπε τα εξής: «Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας έπλασε, και θα μας ιατρέψει· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε.» Σχετικά δε με τις μυροφόρες γυναίκες, ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση.» Σχετικά δε με την ανάληψη του Χριστού έχει γραφεί στον 17ο ψαλμό: «Και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ, και πέταξε· πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Και πάλι στον 46ο ψαλμό: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας·» και στον προφήτη Ζαχαρία: «Την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, στα ανατολικά.»

Διότι ο μεν Μωυσής έχει πει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι στα μάτια σας»· ο δε Δαβίδ, στον μεν εκατοστό ένατο ψαλμό: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· στον δε δέκατο πέμπτο: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά».

Διότι το μεν να σταυρωθεί, αποδεικνύει το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη»· και το να τρυπηθεί η πλευρά του με τη λόγχη, εκπληρώνει το «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή»· το δε να μην αναστηθεί μόνο ο ίδιος, αλλά να αναστήσει και παλαιούς νεκρούς από τα μνήματα (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη»· και το «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε»· και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός». Το να επιτελέσει δε τέτοια σημεία, όπως αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι αυτός που βρίσκεται μέσα στο σώμα είναι Θεός, και ότι ο ίδιος είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου. Διότι έπρεπε ο Χριστός, αυτός που δίνει ζωή στους άλλους, να μην κρατείται ο ίδιος από τον θάνατο· αυτό όμως δεν θα είχε συμβεί εάν, όπως νομίζετε εσείς, ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος. Αλλά βεβαίως αυτός είναι ο Υιός του Θεού· διότι όλοι οι άνθρωποι είναι υποκείμενοι στον θάνατο. Ας μην αμφιβάλλει λοιπόν πλέον κανείς, αλλά ας γνωρίζει με ασφάλεια όλος ο οίκος του Ισραήλ, ότι αυτός ο Ιησούς, τον οποίο είδατε με ανθρώπινη μορφή να επιτελεί σημεία και τέτοια έργα τα οποία κανείς ποτέ δεν έχει κάνει, αυτός είναι ο Χριστός και ο Κύριος των πάντων. Διότι, αφού έγινε άνθρωπος και ονομάστηκε Ιησούς, όπως είπαμε πρωτύτερα, δεν μειώθηκε από το ανθρώπινο πάθος, αλλά μάλλον, και με το να γίνει άνθρωπος, αποδεικνύεται Κύριος ζώντων και νεκρών.

Και πάλι, ενώ έλεγε ανθρωπίνως, «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», έλεγε και θεϊκώς: «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω εξουσία να την λάβω πάλι». Διότι το να ταράσσεται ήταν ίδιον της σάρκας, ενώ το να έχει την εξουσία να παραδίδει και να λαμβάνει την ψυχή του όποτε θέλει, αυτό δεν αποτελεί πλέον γνώρισμα των ανθρώπων, αλλά της δυνάμεως του Λόγου. Επειδή ο άνθρωπος δεν πεθαίνει με δική του εξουσία, αλλά από ανάγκη της φύσεως και παρά τη θέλησή του· ο Κύριος όμως, όντας ο ίδιος αθάνατος, αλλά έχοντας θνητή σάρκα, είχε την εξουσία, ως Θεός, να χωριστεί από το σώμα και να το αναλάβει πάλι όποτε θέλει. Περί αυτού ψάλλει και ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα δώσεις τον Όσιό σου να δει φθορά». Διότι έπρεπε, παρότι η σάρκα ήταν φθαρτή, να μην παραμένει πλέον θνητή σύμφωνα με τη δική της φύση, αλλά, χάρη στον Λόγο που την ενδύθηκε, να διατηρείται άφθαρτη. Όπως δηλαδή ο ίδιος, ερχόμενος στο δικό μας σώμα, οικειώθηκε τα δικά μας, έτσι και εμείς, αφού τον δεχθήκαμε, γινόμαστε μέτοχοι της αθανασίας που προέρχεται από εκείνον.

Από την εξαιρετικά καρτερική προθυμία και ανδρεία των αγίων μαρτύρων αποδεικνύεται ότι δεν ήταν η θεότητα εκείνη που δειλούσε, αλλά ο Σωτήρας αφαιρούσε τη δική μας δειλία. Διότι, όπως ακριβώς «με τον θάνατο κατήργησε τον θάνατο» και με ανθρώπινο τρόπο κατήργησε όλα τα ανθρώπινα, έτσι και με τη νομιζόμενη δειλία Του αφαιρούσε τη δική μας δειλία και έκανε τους ανθρώπους να μη φοβούνται πλέον τον θάνατο. Αυτά λοιπόν έλεγε και ταυτόχρονα τα έπραττε. Διότι ανθρώπινο μεν ήταν να λέει «ας παρέλθει το ποτήριον τούτο» και «γιατί με εγκατέλειψες;», ενώ θεϊκά ο Ίδιος έκανε τον ήλιο να εκλείψει και τους νεκρούς να ανασταίνονται. Και πάλι, ενώ έλεγε ανθρώπινα: «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», έλεγε επίσης και θεϊκά: «έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και πάλι έχω την εξουσία να την πάρω πίσω». Επειδή η ταραχή είναι ίδιον της σάρκας, ενώ το να έχει την εξουσία να παραδίδει και να παίρνει πίσω, όποτε το θέλει, την ψυχή Του, δεν είναι πλέον ίδιον των ανθρώπων, αλλά ανήκει στη δύναμη του Λόγου. Διότι ο άνθρωπος δεν πεθαίνει με δική του εξουσία, αλλά από ανάγκη της φύσης του και χωρίς να το θέλει· ο δε Κύριος, αν και ο Ίδιος ήταν αθάνατος, επειδή είχε σάρκα θνητή, είχε την εξουσία ως Θεός να χωριστεί από το σώμα και να το αναλάβει πάλι, όποτε το θέλει. Γι' αυτό ακριβώς και ο Δαβίδ ψάλλει: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό Σου να δει φθορά».

Ο Πέτρος, λοιπόν, έχοντας μάθει αυτά από τον Σωτήρα, διορθώνοντας τους Ιουδαίους και ως προς τα δύο σημεία λέει: Ω Ιουδαίοι, οι θείες γραφές εξαγγέλλουν ότι έρχεται ο Χριστός, και εσείς μεν τον θεωρείτε ως έναν απλό άνθρωπο, σαν έναν από τους απογόνους του Δαβίδ· τα όσα όμως έχουν γραφτεί για αυτόν δεν υποδηλώνουν ότι είναι τέτοιος, όπως εσείς λέτε, αλλά μάλλον τον εξαγγέλλουν ως Κύριο και Θεό και αθάνατο και «χορηγό ζωής». Διότι αφενός ο Μωυσής έχει πει: «θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας», αφετέρου ο Δαβίδ στον μεν εκατοστό ένατο ψαλμό λέει: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», στον δε δέκατο πέμπτο: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά». Το ότι, λοιπόν, τέτοιου είδους ρητά δεν αναφέρονται στον Δαβίδ, το μαρτυρεί ο ίδιος, λέγοντας ότι ο Ερχόμενος είναι Κύριός του. Αντιλαμβάνεστε άλλωστε και εσείς ότι αυτός πέθανε, και τα λείψανά του βρίσκονται ανάμεσά σας. Το ότι, όμως, ο Χριστός πρέπει να είναι τέτοιος, όπως ακριβώς λένε οι γραφές, ασφαλώς θα το συνομολογήσετε και εσείς· διότι οι λόγοι αυτοί έχουν ειπωθεί από τον Θεό, και δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ψεύδος σε αυτούς.

Αν λοιπόν μπορείτε να πείτε ότι προηγουμένως έχει έρθει κάποιος τέτοιος και μπορείτε να αποδείξετε ότι αυτός είναι Θεός, από τα «σημεία και τέρατα που έκανε», δικαιολογημένα λογομαχείτε μαζί μας. Αν όμως δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι έχει έρθει, αλλά εξακολουθείτε να προσδοκάτε κάποιον τέτοιο, αναγνωρίστε τον καιρό από το βιβλίο του Δανιήλ· διότι τα όσα ελέχθησαν από αυτόν εκπληρώνονται στον παρόντα χρόνο. Αν λοιπόν ο παρών καιρός είναι εκείνος που είχε προαναγγελθεί από παλιά, και είδατε τα όσα συνέβησαν τώρα σε εμάς, μάθετε ότι αυτός ο Ιησούς, «τον οποίο εσείς σταυρώσατε», αυτός είναι ο προσδοκώμενος Χριστός. Διότι ο μεν Δαβίδ και όλοι οι προφήτες πέθαναν, και τα μνήματα όλων βρίσκονται ανάμεσά σας, η δε ανάσταση που συνέβη τώρα απέδειξε ότι σε αυτόν καταλήγουν τα γεγραμμένα. Διότι το ότι σταυρώθηκε υποδεικνύει το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη», και το ότι τρυπήθηκε η πλευρά του με τη λόγχη εκπληρώνει το «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Το δε ότι όχι μόνο αναστήθηκε, αλλά και ότι ανέστησε από τα μνήματα παλαιούς νεκρούς (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη» και το «ο θάνατος επικράτησε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός τον αφαίρεσε». Το ότι έκανε τέτοια σημεία, σαν αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι ο εν σώματι ευρισκόμενος είναι Θεός και ότι Αυτός είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου.

Από τον ίδιο λόγο. Εξαιτίας αυτού, μετά τις αποδείξεις περί της θεότητάς του μέσα από τα έργα του, προσέφερε πλέον και υπέρ όλων τη θυσία, παραδίδοντας αντί για όλους τον δικό του ναό στον θάνατο, για να καταστήσει αφενός τους πάντες απαλλαγμένους από το χρέος και ελεύθερους από την αρχαία παράβαση, και αφετέρου να δείξει τον εαυτό του ανώτερο από τον θάνατο, επιδεικνύοντας το δικό του σώμα άφθαρτο ως απαρχή της ανάστασης των πάντων. Διότι το σώμα, έχοντας και αυτό την κοινή ουσία —καθώς ήταν σώμα ανθρώπινο, αν και συνεστήθη με καινοφανέστερο θαύμα μόνο από παρθένο— ήταν ωστόσο θνητό κατ' ακολουθίαν των δικών μας σωμάτων και πέθαινε. Όμως, με την έλευση του Λόγου σε αυτό, δεν υφίστατο πλέον φθορά σύμφωνα με τη δική του φύση, αλλά εξαιτίας του Λόγου του Θεού που κατοίκησε εντός του, καθίστατο ελεύθερο φθοράς. Και συνέβαινε παραδόξως να τελούνται και τα δύο ταυτόχρονα, ότι δηλαδή και ο θάνατος όλων εκπληρωνόταν στον Κυριακό άνθρωπο, και ο θάνατος και η φθορά εξαφανίζονταν εξαιτίας του Λόγου που βρισκόταν σε ένωση με αυτό. Διότι υπήρχε ανάγκη θανάτου και έπρεπε να λάβει χώρα θάνατος υπέρ όλων, ώστε να εκπληρωθεί το οφειλόμενο χρέος από όλους. Επομένως, όπως προείπα, ο Λόγος, επειδή δεν ήταν δυνατόν να πεθάνει ο ίδιος —αφού ήταν αθάνατος— έλαβε για τον εαυτό του σώμα που μπορούσε να πεθάνει, ώστε να το προσφέρει ως δικό του αντί για όλους. (Στο περιθώριο με μεταγενέστερη γραφή: βλέπε το: «δεν θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά»· ὥσπερ εἶπον] ὡς προεῖπον* Από τον ίδιο λόγο.)

Από τον ίδιο λόγο Για την αιτία αυτήν λοιπόν, το σώμα Του δεν δέχθηκε τον θάνατο από ασθένεια λόγω της απρέπειας, ούτε ιδιωτικά επειδή δεν θα γινόταν πιστευτό, ούτε δέχθηκε κάποιον θάνατο που επινόησε ο Ίδιος εξαιτίας των υπονοιών των απίστων, αλλά δέχθηκε τον θάνατο από την επιβουλή των εχθρών, και σταυρώθηκε σε μέρος υψηλό και ανυψωμένο, ώστε, αφού ο θάνατός Του κατέστη φανερός σε όλους, να καταστεί φανερή σε όλους, να διακηρυχθεί και να πιστευθεί και η ανάστασή Του. Διότι το μεν σώμα, πάσχοντας σύμφωνα με τη φύση των σωμάτων, πέθαινε, διέθετε όμως την εγγύηση της αφθαρσίας από τον Λόγο που ενοικούσε σε αυτό. Διότι, όταν πέθαινε το σώμα, δεν νεκρωνόταν μαζί του και ο Λόγος, αλλά ο Ίδιος παρέμενε απαθής και άφθαρτος και αθάνατος, εφόσον υπάρχει ως Λόγος του Θεού, και ενωμένος καθώς ήταν με το σώμα, μάλλον απέτρεπε από αυτό τη φυσική για τα σώματα φθορά, σύμφωνα με όσα λέει και το Πνεύμα προς Αυτόν: «Δεν θα επιτρέψεις ο όσιός σου να δει διαφθορά».

Πουθενά οι Γραφές δεν έχουν παραδώσει αίμα Θεού δίχως σάρκα, ούτε Θεό που να έπαθε και να αναστήθηκε δια της σάρκας. Τέτοια τολμήματα ανήκουν στους Αρειανούς, επειδή δεν ομολογούν ούτε τον Υιό του Θεού ως αληθινό Θεό. Αντιθέτως, οι άγιες Γραφές κηρύττουν το αίμα και το πάθος του εν σαρκί Θεού και του Θεού που έγινε άνθρωπος με σάρκα, καθώς και την ανάσταση του σώματος του Θεού, ανάσταση που έγινε εκ νεκρών. Εσείς, όμως, λέτε τα αντίθετα, ωσάν να είστε σοφότεροι από τους αποστόλους, και πιο μυσταγωγημένοι από τους προφήτες, και πιο εξουσιαστικοί από τους ευαγγελιστές, ή ακόμη και πιο αυθεντικοί από τον Κύριο· με τις ψευδείς σας ευφημίες αρνείστε μεν την αλήθεια, και αποφαινόμενοι κατά της θεότητος, ενώ η οικονομία καταδεικνύεται σαφώς και επί του σταυρού, βεβαιούμενη αφενός με την έκχυση του αίματος της σάρκας, και αφετέρου με τη φωνή που ακούστηκε και την ψυχή που φανερώθηκε, πράγμα που δεν δηλώνει τον χωρισμό της θεότητος, αλλά σημαίνει τη νέκρωση του σώματος, αφού η θεότητα ούτε εγκατέλειψε το σώμα στον τάφο, ούτε χωρίστηκε από την ψυχή στον άδη. Διότι αυτό είναι εκείνο που ειπώθηκε μέσω των προφητών: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά». Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε: «Κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα, αλλά εγώ από μόνος μου την παραδίδω»· δηλαδή, όντας παρών την επιδεικνύω.

Έπειτα λέει: Και κοπίασε εις τον αιώνα, και θα ζήσει έως το τέλος. Η αυτοζωή, η δύναμη, η ακούραστη φύση, κοπίασε σε τούτον τον αιώνα, όταν καταπονημένος από την οδοιπορία καθόταν στην πηγή. Ο οποίος δεν θα δει καταφθορά, όταν δει τους σοφούς να πεθαίνουν (διότι ο Πατέρας δεν θα επιτρέψει στον όσιό Του να δει διαφθορά), όταν δηλαδή πεθαίνουν εκείνοι που καυχώνται για τη σοφία η οποία καταργείται. Εάν όμως θέλεις να εκλάβεις τα λεγόμενα και για τους δίκαιους ανθρώπους, θυμήσου τον Ιώβ που λέει: Ο άνθρωπος γεννιέται με κόπο· και πάλι τον Απόστολο, που λέει ότι: Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· καθώς και το: Με κόπους περισσότερους.

Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά. Του Κυρίλλου: Διότι αναστήθηκε αφού σκύλευσε τον Άδη, «και είπε σε εκείνους που βρίσκονταν στα δεσμά: Εξέλθετε· και σε εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι: Φανερωθείτε». Μου έκανες γνωστές τις οδούς της ζωής.

Μτ 8, 4 Τι ήταν λοιπόν το δώρο που προσφερόταν από τον λεπρό σύμφωνα με τον νόμο; «Δύο πτηνά», από τα οποία το ένα έσφαζε ο ιερέας «πάνω από τρεχούμενο νερό» και, παίρνοντας «ξύλο κέδρινο και κόκκινη κλωστή και ύσσωπο» και το άλλο πτηνό, το ζωντανό, το βουτούσε «στο αίμα του σφαγμένου πτηνού πάνω από το τρεχούμενο νερό» και έχριε τον λεπρό που καθαριζόταν στα δεξιά, στο αυτί, στο χέρι και στο πόδι, ενώ «το ζωντανό πτηνό» το απέστελλε έξω από την πόλη «στους αγρούς». Παρατήρησε, λοιπόν, πώς μέσα από όσα ελέχθησαν σκιαγραφείται σε εμάς ολοκληρωμένα ο Χριστός: διότι μέσα από το ζωντανό πτηνό θα εννοήσεις τον ζωντανό και ουράνιο Λόγο, μέσα από το αίμα του σφαγμένου το τίμιο αίμα του Κυρίου που έπαθε (διότι λέμε ότι έπαθε κατά σάρκα, ως στο δικό του σώμα), μέσα από το άσηπτο ξύλο (διότι τέτοιο είναι το κέδρινο) την αδιάφθορη σάρκα. Διότι το σώμα του Χριστού δεν «είδε διαφθορά». Μέσα από τον ύσσωπο υποδηλώνεται η ζέση του Πνεύματος (διότι το φυτό είναι θερμό και καθαριστικό των παθών που προέρχονται από ψυχρότητα)· τέτοια είναι και η ενέργεια και η δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Μέσα από το κόκκινο υποδηλώνεται η ομολογία της διαθήκης που επικυρώθηκε με αίμα. Μέσα από το τρεχούμενο νερό η ζωοποιός χάρη του βαπτίσματος, μέσω της οποίας καθαρίζεται αυτός που έχει προσβληθεί από τη λέπρα της αμαρτίας. Τέλος, μέσα από την αποστολή του ζωντανού πτηνού έξω από την πόλη, διδασκόμαστε τη μετάσταση του Χριστού από τον κόσμο και την ανάβασή Του στους ουρανούς.

Προσεύχεται, λοιπόν, ο Προφήτης ενώ βρισκόταν μέσα στο κήτος. Και ενώ ο τύπος είναι ανθρώπινος, η αληθινή εικόνα του πράγματος, δηλαδή ο Χριστός, φαινόταν πριν από τον τίμιο σταυρό, σχεδόν όταν άρχιζε πλέον το πάθος, να λέει προς τον Πατέρα στους ουρανούς: «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και κυριεύτηκε από φόβο και αγωνία. Το αν βέβαια, όταν έφτασε στους καταχθόνιους τόπους, είπε κάτι από τα ανθρώπινα, ο ίδιος θα το γνώριζε· διότι είναι επισφαλές να αποφανθούμε. Όμως, βρίσκουμε τον θεσπέσιο Πέτρο να του αποδίδει τα όσα ειπώθηκαν μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Γι' αυτό δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά». Διότι η σάρκα του δεν είδε φθορά.

Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει. Αλλά άρρηκτο τείχος για εμένα και ακαταμάχητο πλήθος δορυφόρων είναι η δική σου ευμένεια, ω Δέσποτα, και η δική σου προστασία. Και δεν θα έχω ανάγκη από κανέναν, αφού η δική σου ημερότητα μου χαρίζει δόξα και υψώνει την κεφαλή μου, δηλαδή με τοποθετεί σε περίοπτη θέση και σαν να βρίσκομαι πάνω από τους εχθρούς. Ή ως κεφαλή εννοεί τη δική του εξουσία, την οποία, αφού για λίγο ταπεινώθηκε, την ανέλαβε και πάλι υψωμένη. Θα μπορούσε δε να πει και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα ως άνθρωπος, ότι Εσύ είσαι ο προστάτης μου, που δεν εγκαταλείπεις την ψυχή μου στον άδη, και είσαι η δόξα μου, λέγοντας: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω», και τη δική μου κεφαλή, τη θεότητα, ύψωσας, δηλαδή την έκανες φανερή μέσω των θεοσημειών. Διότι τα θαύματα πάνω στον σταυρό αποτελούν όντως σαφή απόδειξη της θεότητας του Μονογενούς. Ο Θεός όμως υψώνει και τη δική μας κεφαλή, δηλαδή τον νου και το ηγεμονικό μέρος της ψυχής, όταν βλέπουμε προς τα άνω, υπερβαίνοντας καθετί το σωματικό. <Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, κ.λπ.> (A f. 18) Διηγούμενος ο προφήτης τα δικά του πάθη, και πώς υπέμεινε γενναία όσα του συνέβησαν, μέσα από το προσωπικό του παράδειγμα μας αφήνει μια ολοκάθαρη διδασκαλία περί της υπομονής, και μας διδάσκει ότι στις δύσκολες περιστάσεις σε κανέναν άλλον δεν πρέπει να προσερχόμαστε παρά μόνο στον Θεό, και ότι ο καρπός αυτής της προσέλευσης είναι το να εισακουγόμαστε.

Λέγεται δε ότι βοηθείται από τον Πατέρα λόγω της ανθρώπινης φύσης· διότι ο λόγος και το ίδιο το πράγμα αρμόζουν στη μορφή του δούλου, καθώς και στον ίδιο τον τρόπο της ένσαρκης οικονομίας. Και γι' αυτό ο Υιός, για να γίνει πιστευτό ότι έγινε όμοιος με εμάς, υποδύεται την αδυναμία που αρμόζει στον άνθρωπο, λέγοντας προς τον Πατέρα και Θεό που βρίσκεται στους ουρανούς: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά.» 3. Ότι δε και η διαπαιδαγώγηση μέσω του νόμου ίσως σε κανέναν από όσους έζησαν πριν από την έλευσή του δεν κατέστη γνωστή με την πνευματική της έννοια, αλλά τελικά προκάλεσε τον θαυμασμό όταν ανέτειλε ο Χριστός, και σχεδόν έχει τεθεί ενώπιον των οφθαλμών μικρών και μεγάλων, αφότου κατήλθε σε εμάς το Άγιο Πνεύμα, μέσω του οποίου κατανοούμε και τα βάθη του Θεού, καθίσταται και πάλι σαφές από τα εξής. Διότι λέγει τα ακόλουθα: «Και έγραψε ο Μωυσής όλα τα λόγια αυτού του νόμου σε βιβλίο, και το έδωσε στους ιερείς, τους υιούς του Λευί, που μεταφέρουν την κιβωτό της διαθήκης του Κυρίου, και στους πρεσβυτέρους των υιών του Ισραήλ. Και τους έδωσε εντολή ο Μωυσής εκείνη την ημέρα, λέγοντας: Μετά από επτά έτη, κατά την περίοδο του έτους της αφέσεως, στην εορτή της Σκηνοπηγίας, όταν θα συγκεντρώνεται όλος ο Ισραήλ για να εμφανιστεί ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, στον τόπο που θα επιλέξει ο Κύριος, θα αναγνώσετε αυτόν τον νόμο μπροστά σε όλον τον Ισραήλ ώστε να τον ακούσουν.»

Έλα λοιπόν στον δέκατο πέμπτο ψαλμό που λέει σαφώς: Φύλαξέ με, Κύριε, διότι σε σένα ήλπισα. Και μετά από αυτά: Δεν θα συνάξω τις συναγωγές τους από αίματα, ούτε θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου, επειδή, αφού αρνήθηκαν εμένα, ανακήρυξαν βασιλιά τους τον Καίσαρα. Και τα εξής: Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ. Και λίγο μετά: Και μάλιστα, μέχρι και τη νύχτα με νουθέτησαν οι νεφροί μου. Και μετά από αυτά λέει σαφέστατα: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά. Δεν είπε: ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει θάνατο, διότι διαφορετικά δεν θα πέθαινε, αλλά τη μεν φθορά, λέει, δεν τη βλέπω, ενώ στον θάνατο δεν θα παραμείνω. Μου φανέρωσες οδούς ζωής. Ιδού, σαφώς μετά τον θάνατο κηρύσσεται ζωή.

Έλα και στον εικοστό ένατο ψαλμό. «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με αντελήφθης και δεν άφησες τους εχθρούς μου να ευφρανθούν εις βάρος μου». Τι έχει συμβεί; Γλίτωσες από εχθρούς; Ή ενώ επρόκειτο να χτυπηθείς, απαλλάχθηκες; Ο ίδιος λέει σαφέστατα: «Κύριε, ανέβασες από τον Άδη την ψυχή μου». Εκεί λέει προφητικά, «δεν θα εγκαταλείψεις», και εδώ παρουσιάζει αυτό που πρόκειται να γίνει σαν να έχει ήδη γίνει, δηλαδή «ανέβασες», «με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Σε ποια χρονική στιγμή θα συμβεί αυτό; «Το βράδυ θα εγκατασταθεί κλάμα, και το πρωί αγαλλίαση». Διότι το βράδυ υπήρχε το πένθος των μαθητών, και το πρωί της αναστάσεως η ευφροσύνη.

Ότι δε ο Λόγος ήλθε έχοντας σώμα και ψυχή, ας τους πείσουν οι θείες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Διότι ευθύς ο Δαβίδ ομιλεί περί αυτού και ο Πέτρος σε συμφωνία με τον Δαβίδ: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά», ώστε να γίνει κατανοητή η σύνθετη φύση του κυριακού ανθρώπου και να αποκτήσουμε σαφή γνώση περί αυτού, για να αποδείξει αφενός ότι η ψυχή μαζί με τη θεότητα εναποτέθηκε στο τριήμερο (μνήμα), για να αναδείξει τη σάρκα όσια, και αφετέρου ότι η θεότητα μαζί με την ψυχή ολοκλήρωσε το μυστήριο ακατάσχετα στον Άδη. Διότι υπάρχει κάπου και άλλη μαρτυρία που λέει τα εξής: «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς»· το «ελεύθερος» υποδηλώνει ότι ο Άδης δεν τον κυρίευσε, αλλά ότι με τη δική του θέληση κατέβηκε μέχρι τον Άδη μαζί με την ψυχή. Λέει δε ο Πέτρος: «καθόσον δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από αυτόν», δηλαδή από τον Άδη. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «έχω εξουσία να λάβω την ψυχή μου και να την παραδώσω» και «εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, που δίνει την ψυχή του υπέρ των προβάτων» και «η ψυχή μου έχει ταραχθεί», λέει, «και τι να πω; (λέγοντας το “τι να πω;” ωσάν να βρίσκεται σε αμφιβολία) Πατέρα, σώσε με από τούτη την ώρα· αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα», για να δείξει ότι η θεότητά του προσήλθε σε αυτό εκούσια· και το «έχει ταραχθεί» ελέχθη, για να μην παραχαραχθεί η μορφή της αλήθειας της ένσαρκης παρουσίας του.

Διότι για τον λόγο αυτό άφησε και τα σημάδια των καρφιών, χωρίς να τα εξαλείψει, ούτε και το σημάδι της λόγχης, καίτοι εισήλθε με κλειστές τις θύρες. Διότι το σαρκικό του σώμα αναστήθηκε πνευματικό, όχι όμως κάποιο άλλο πέραν αυτού που υπήρχε, αλλά το ίδιο ακριβώς που υπήρχε, το οποίο ενώθηκε με τη θεότητα και στολίστηκε με τη λεπτότητα του πνεύματος. Εάν, πράγματι, δεν υπήρχε η λεπτότητα του πνεύματος, ποια οπή θα μπορούσε να δεχθεί ένα ογκώδες σώμα; Αλλά, για να δείξει ότι αυτό το δικό μας φθαρτό ενδύεται πραγματικά την αφθαρσία (διότι, αν και είναι θνητό, ενδύεται την αθανασία), εισήλθε μεν κεκλεισμένων των θυρών, για να δείξει το παχυμερές ως λεπτομερές και το θνητό ως αθάνατο και το φθαρτό ως άφθαρτο· για να ελέγξει δε όλους εκείνους που απιστούν στη σωτηρία μας, εννοώ δηλαδή στην ανάσταση, Εκείνος που μεταβάλλει το σώμα σε λεπτότητα και που συγκέρασε τη 〈σάρκα〉 με το πνεύμα 〈μετά την〉 ανάσταση, δεν εξάλειψε τις ουλές των καρφιών ούτε το σημάδι της λόγχης, αλλά έδειξε το ίδιο το σώμα που έπαθε πάνω στον σταυρό, για να αποδείξει ότι αυτό που αναστήθηκε δεν ήταν κάποιο άλλο, ούτε φύτρωσε κάποιο έτερο από αυτό, αλλά το ίδιο που έπαθε έγινε απαθές, και ο ίδιος ο κόκκος που έπεσε αναστήθηκε, και αναστήθηκε άφθαρτος. Και για να μη νομίσουμε πάλι ότι εγέρθηκε κάποιο μέρος από αυτό, * ολόκληρο δεν είδε διαφθορά (διότι λέγει: «δεν θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά»), αλλά ολόκληρο αναστήθηκε, διότι λέγει: «ανέστη, δεν είναι εδώ». Αν όμως εγέρθηκε και δεν είναι εδώ, αληθινά αναστήθηκε· και οι Γραφές δεν σφάλλουν, αφού αποτελούν τη ζωή μας.

Και ο μεν προς τον Θεό έλεγε: Από τα έγκατα του άδη άκουσε την κραυγή μου, τη φωνή μου· ο δε άλλος: Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε· Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου· και άλλος: Φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε· και έτερος: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβείμ, εμφανίσου· και άλλος: Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις· και έτερος: Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε· και άλλος: Λύτρωσε την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη· και έτερος: Κύριε, ανέβασε την ψυχή μου από τον άδη· και άλλος: Μην εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη· και έτερος: Ας αναβεί η ζωή μου από τη φθορά προς εσένα, Κύριε ο Θεός μου.

αλλά για να δείξει ότι αυτό που οράται είναι μεν σώμα και όχι πνεύμα, αλλά σώμα πνευματικό και όχι υλικό, αν και φέρει μαζί του ψυχή και θεότητα και ολόκληρη την ενανθρώπηση, είναι το ίδιο, αλλά πνευματικό, αυτό που κάποτε ήταν παχυμερές, τώρα είναι λεπτομερές, το ίδιο που σταυρώθηκε * και το ίδιο που κρατήθηκε, τώρα είναι ακράτητο, εφόσον ενώθηκε και συγκεράστηκε με τη θεότητα και δεν διαλύεται πλέον, αλλά παραμένει αιώνια, χωρίς πλέον να πεθαίνει. «Διότι ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, απαρχή των κεκοιμημένων»· 〈και αφού αναστήθηκε〉 «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια». 65. Και για να γνωρίζεις και τούτο, για ποιο λόγο ο Χριστός ονομάζεται «απαρχή των κεκοιμημένων» — αν και η ανάσταση δεν άρχισε από αυτόν· διότι πριν από αυτόν αναστήθηκαν, μέσω αυτού, ο Λάζαρος και ο γιος της χήρας, καθώς και άλλοι μέσω του Ηλία και του Ελισσαίου. Αλλά επειδή όλοι εκείνοι, αφού αναστήθηκαν, πέθαναν και πάλι, για τον λόγο αυτό ο Χριστός είναι η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, αφού αναστήθηκε, «δεν πεθαίνει πλέον», έτσι ώστε η μέλλουσα ανάσταση να υπάρξει μέσω της δικής του ζωής και φιλανθρωπίας. Εάν λοιπόν είναι η απαρχή των κεκοιμημένων και αναστήθηκε ολόκληρο το σώμα του μαζί με τη θεότητα, 〈φαίνεται ότι〉 αναστήθηκε 〈ολόκληρη〉 η ενανθρώπησή του, [και] χωρίς να εγκαταλειφθεί τίποτα από αυτήν, ούτε το σώμα ούτε οτιδήποτε άλλο· «διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά».

Και το μεν περί της ψυχής στον Άδη σημαίνει το ότι δεν εγκαταλείφθηκε, το δε «τον όσιον», για να δείξει το όσιο σώμα που δεν γνώρισε φθορά, αλλά αναστήθηκε άφθαρτο την τρίτη ημέρα και ενώθηκε με την αφθαρσία εις τον αιώνα.

Αλλά έπρεπε να γίνει αυτό, για να εκπληρωθούν μέσω αυτού οι θείες Γραφές που είχαν προκηρυχθεί γι' αυτόν μέσω των δικών του προφητών· για να εκπληρώσει και τα όσα στρέφονταν κατά του Άδη, ερχόμενος προς τον Άδη με τη μορφή ανθρώπου, ώστε ο άρχοντας, ο Άδης και ο θάνατος, θέλοντας να υποτάξει τον άνθρωπο, μέσα στην άγνοιά του να συλλάβει την άγια θεότητα που ήταν κρυμμένη στην ψυχή, και μάλλον να συμβεί να υποταχθεί ο ίδιος ο Άδης και να καταλυθεί ο θάνατος και να εκπληρωθεί το ρηθέν: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά». Διότι ούτε ο άγιος Θεός Λόγος εγκατέλειψε την ψυχή ούτε η ψυχή του εγκαταλείφθηκε στον Άδη. Επειδή η Τριάδα, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, οικονομεί αδιαλείπτως όλα τα της τόσο μεγάλης μυσταγωγίας, καθώς ο μεν Υιός έγινε ένσαρκος, ενώ ο Πατέρας υπάρχει ασώματος, και με την ίδια του την ευδοκία και τη βούληση του ασώματου Αγίου Πνεύματος ο Υιός έγινε ενσώματος, παραμένοντας όμως άτρεπτος. Όλα δε τα σωτήρια για τους ανθρώπους οικονομούνταν από την Τριάδα. 66. Γι' αυτό πάλι σε άλλο σημείο λέει, επειδή προηγουμένως είχε πει «γιατί με εγκατέλειψες;», εδώ λέγει: «δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω».

Διότι έπρεπε το σώμα να παραμείνει στο μνήμα για τρεις ημέρες, για να εκπληρωθεί το ρηθέν: «και έγινα ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», και το «με απέρριψαν τον αγαπητό, σαν βδελυρό νεκρό», και για να εκπληρωθεί το «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει φθορά», ώστε να δείξει το όσιο μέσω του σώματος και το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη», για να δείξει ότι ούτε η ψυχή εγκαταλείφθηκε στον Άδη· διότι μέσα σε αυτήν, μέσω της κράτησής της στον Άδη, βρισκόταν ο Θεός Λόγος, για να εκπληρώσει το ρηθέν από τους αποστόλους: «διότι ήταν αδύνατον να κρατηθεί από τον Άδη». Και για ποιον λόγο αναφέρει το «αδύνατον», παρά επειδή έσπευδε μεν ο θάνατος και ο Άδης να κρατήσουν την ψυχή, αλλά ήταν αδύνατον να κρατηθεί η ψυχή του εξαιτίας της θεότητας; Εάν όμως ήταν αδύνατον να κρατηθεί εξαιτίας της θεότητας, πώς λοιπόν εκ προσώπου της θεότητάς του θα μπορούσε να ειπωθεί το «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»; Αλλά αυτός ο λόγος εκφερόταν εκ προσώπου της ενανθρώπησής του με τρόπο ανθρωποπαθή, για να μάθουμε ότι η ένσαρκη παρουσία του ήταν αληθινή και δεν οικονομήθηκε από αυτόν φαινομενικά [κατά δόκησιν] ή φανταστικά. Και τι αναστήθηκε από τη γη, παρά αυτό που είχε κοιμηθεί; Διότι λέει: «Αναστήθηκε, δεν είναι εδώ». Και τι είναι αυτό που αναστήθηκε, παρά το σώμα; Επομένως το μεν σώμα βρισκόταν στο μνήμα, η δε ψυχή αναχώρησε μαζί με τον Θεό Λόγο.

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Και πάλι ο ίδιος λέγει στον ιε΄ ψαλμό. Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά. Και πάλι ο ίδιος λέγει στον κθ΄ ψαλμό: Ανέβασες την ψυχή μου από τον Άδη, από ανάμεσα σε εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο.

Και μάθετε ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιό του. Ο προφήτης μάς διδάσκει για τον Χριστό, ο οποίος είναι ο αληθινός όσιος, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον ιεʹ ψαλμό· και οι απόστολοι άλλωστε μαρτύρησαν, λέγοντας ότι ειπώθηκε προφητικά για τον Χριστό το: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις ο όσιός σου να δει φθορά». Είναι δυνατόν όμως να διδασκόμαστε αυτό και για κάθε όσιο. Δεν είναι όμως το ίδιο το να πιστέψει κανείς ότι ο Κύριος κατέστησε θαυμαστό τον όσιό του με το να το γνωρίσει, όπως δεν είναι το ίδιο το να πιστέψει κανείς στην αλήθεια και το να γνωρίσει την αλήθεια, ούτε το να πιστέψει στον Θεό και το να γνωρίσει τον Θεό. Οι απόστολοι, λοιπόν, πίστευαν στην αλήθεια· αλλά δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι, όταν πίστευαν, την είχαν κιόλας γνωρίσει. Απόδειξη για τα παραπάνω αποτελεί το Ευαγγέλιο, όπου αναφέρεται: «Εάν μείνετε σταθεροί στον λόγο μου, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Διότι απευθύνει σε αυτούς που πιστεύουν στην αλήθεια, λέει, το ότι θα γνωρίσουν την αλήθεια· επειδή, σύμφωνα με τους προφήτες, πρέπει κανείς να πιστέψει προτού κατανοήσει και μιλήσει· καθώς ο μεν Ησαΐας λέει: «Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε»· ο δε Δαβίδ: «Πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα».

«Θεέ μου, κατά το πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με». Διότι, αν και κάποτε άλλοτε η δική σου φωνή, του Πατέρα, μαρτύρησε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αλλά τώρα προπάντων είναι καιρός ευδοκίας· γι' αυτό ικετεύω, στο πλήθος του ελέους σου να με εισακούσεις, και με την αλήθεια της σωτηρίας σου να με σώσεις. Διότι δεν ζητώ ανθρώπινη σωτηρία, αλλά την αληθινή. Και τέτοια είναι η προερχόμενη από εσένα, σύμφωνα με την οποία ικετεύω να σωθώ από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ. Ποιον πηλό όμως, παρά αυτόν για τον οποίο έλεγα προηγουμένως: «Βυθίστηκα σε λάσπη βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα;» Διότι η λάσπη του βυθού που αναφέρθηκε προηγουμένως, εδώ ονομάστηκε πηλός. Υποδηλώνει δε μέσω αυτών τη διάλυση του σώματος κατά τον θάνατο, για την οποία σε άλλο σημείο έλεγε: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά». Εκείνοι λοιπόν που κρατήθηκαν από τον θάνατο, αφού υπέμειναν τη φθορά και περιήλθαν σε φθορά, και παρέμειναν σε αυτήν, καταβυθίστηκαν στον πηλό. Εγώ όμως, αν και κατήλθα κενώνοντας τον εαυτό μου μέχρι αυτού του σημείου, εντούτοις ικετεύω λέγοντας: «Σώσε με από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ». Και τα όσα αναφέρονται στη συνέχεια παρουσιάζουν τις δυνάμεις που βρίσκονται μέσα στον ίδιο τον θάνατο, από τις οποίες εύχεται να λυτρωθεί λέγοντας: «Είθε να λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν και από τα βάθη των υδάτων».

Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου· και στον δέκατο πέμπτο ψαλμό αναφέρεται: Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά.

Ψαλμού ιε΄. — Ζ΄. Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ. Γι' αυτό ευφράνθηκε η καρδιά μου και αγαλλίασε η γλώσσα μου, και επιπλέον και η σάρκα μου θα κατασκηνώσει με ελπίδα. Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά. Μου γνώρισες οδούς ζωής, θα με γεμίσεις με ευφροσύνη ενώπιον του προσώπου σου. Το ότι δε και αυτά αναφέρονται στο πρόσωπο του Χριστού, το μαρτυρεί ο Πέτρος στις Πράξεις των Αποστόλων, λέγοντας τα εξής: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα αποδεδειγμένο σε εμάς από τον Θεό με δυνάμεις, τέρατα και σημεία, τα οποία έκανε μέσω αυτού ο Θεός ανάμεσά σας, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε· αυτόν, σύμφωνα με την καθορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού, αφού τον λάβατε ως παραδομένο, τον καρφώσατε διά χειρός ανόμων και τον θανατώσατε. Τον οποίον ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις οδύνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από αυτόν. Διότι ο Δαβίδ λέει: Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός».

Και εξάλλου, σχετικά με την αναβίωσή του μετά τον θάνατο, λέγει κάπου προφητεύοντας εκ προσώπου του Χριστού ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά», και πάλι: «Κύριε, ανέβασας από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο», και πάλι: «Εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου, για να εξαγγείλω όλους τους αίνους σου».

Ηʹ. Γιατί ο ευαγγελιστής μνημόνευσε τη γυναίκα του Ουρία στη γενεαλογία. αʹ. Σχεδόν με το να πει, «ο βασιλιάς Δαβίδ γέννησε τον Σολομώντα από τη γυναίκα του Ουρία», αυτή η βίβλος της γενέσεως του Ιησού Χριστού φαίνεται να δηλώνει κάτι τέτοιο, προαναγγέλλοντας ως χαρμόσυνη είδηση ότι οι λιτανείες και οι ικεσίες του Δαβίδ έμελλαν οσονούπω να εκπληρωθούν· περιέχει, βέβαια, την οικονομία του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα των πάντων και ιατρού, μέσω του οποίου και μόνο υπήρχε ελπίδα και για τον Δαβίδ να απαλλαγεί από την αμαρτία σχετικά με τον Ουρία και τη γυναίκα του, και να ελευθερωθεί από τον εγκλεισμό στον θάνατο. Προφητεύοντας, επομένως, στους Ψαλμούς ο ίδιος ο Δαβίδ την μέχρι θανάτου παρουσία αυτού ακριβώς του Ιησού Χριστού, μέσω της οποίας έμελλε να απολυτρωθεί και η ψυχή του, δήλωνε τα περί της καθόδου του Σωτήρα εκεί κάτω, καθώς και τα περί της δικής του σωτηρίας, με όσα έλεγε: «Κύριε, ανέβασες από τον Άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και το: «Εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου». Και το: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη». Και το: «Επιστρέφοντας με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες». Ποιος, λοιπόν, ήταν αυτός που κατέβηκε και τον ανέβασε από τις αβύσσους; Και ποιος ήταν αυτός που τον έσωσε από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο;