Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 15:8

Ακόμη δε και κατά τη διάρκεια της νύχτας με παιδαγώγησαν οι νεφροί μου. Είναι συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να ονομάζει νεφρούς τους κρυμμένους και βαθιούς λογισμούς, και νύχτα το αφανές. Είχα πάντοτε τον Κύριο ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ.

Καθόσον μεν νοείται ως Θεός, αυτός είναι που στηρίζει και συγκρατεί τα πάντα· καθόσον όμως έγινε άνθρωπος, θα του άρμοζε και το να λέει ότι είχε τον Κύριο στα δεξιά του, ώστε να μη σαλευθεί. Διότι παντού προσαρμόζεται στα μέτρα της ανθρώπινης φύσης, και δεν αισχύνεται για ό,τι αρμόζει στην κένωση, χάριν της θείας οικονομίας. Δες, λοιπόν, πώς η φύση μας κατέστη ευδόκιμη εν Χριστώ.

Και προσαχθήκαμε ενώπιον του Πατρός εμείς που είχαμε εκδιωχθεί εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, και Τον βρήκαμε να μας υπερασπίζεται και να μας στηρίζει. [«Εκ δεξιών μου είναι». Αυτό εμπεριέχει προφανή έλεγχο της ανοησίας των Ιουδαίων. Διότι και ο κορυφαίος Πέτρος στις Πράξεις εφήρμοσε αυτά τα λόγια στον Χριστό.]

Διότι, καθόσον μεν είναι Θεός, ο ίδιος είναι εκείνος που στηρίζει και συγκρατεί τα πάντα· καθόσον όμως είναι άνθρωπος, θα ήταν πρέπον σε αυτόν να έχει στα δεξιά του τον Κύριο, ώστε να μην κλονιστεί. «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου». Ενώ ο ίδιος είναι η ζωή και ο ζωοποιός, αναφέρεται ότι ζωοποιείται από τον Πατέρα εξαιτίας της θείας Οικονομίας. «Μου έκανες γνωστές τις οδούς της ζωής»· επειδή φέρει το πρόσωπο της ανθρωπότητας, καθώς έγινε όμοιος με εμάς, αναπέμπει λόγους που αρμόζουν περισσότερο σε εμάς και όχι στον ίδιο, καθόσον νοείται ως Θεός. «Τερπνότητα υπάρχει στα δεξιά σου παντοτινά». Αυτό σημαίνει ότι οι άγιοι θα βρίσκονται σε τέρψεις και ευφροσύνες, αφού επανέλθουν στη ζωή κατά τον καιρό της αναστάσεως. Και αυτή την τέρψη και την ευφροσύνη, η οποία είναι η αφθαρσία, λέγεται ότι θα τη λάβουν από τον Χριστό, ο οποίος βρίσκεται μέσα μας και στα δεξιά του Πατρός.

Ο Κύριος θα σε φυλάξει, ο Κύριος θα είναι σκέπη σου στο δεξί σου χέρι. Αυτό ανέφερε και στον δέκατο πέμπτο ψαλμό: Είχα πάντοτε τον Κύριο προ οφθαλμών μου, διότι βρίσκεται εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ. Και εδώ πάλι λέει, ότι ευρισκόμενος δίπλα στο δεξί σου χέρι, και θα σε σκεπάσει, και θα σε φρουρήσει, και θα σε αξιώσει κάθε πρόνοιας.

Το να γίνει, λοιπόν, «ανώτερος», όπως έχει ειπωθεί, δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί μέσω κανενός άλλου παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος κάθεται στα δεξιά του Πατέρα. Τι άλλο σημαίνει αυτό, παρά τη γνησιότητα του Υιού, και το ότι η θεότητα του Πατέρα είναι η ίδια με του Υιού; Διότι ο Υιός, ασκώντας τη βασιλεία του Πατέρα, κάθεται στον ίδιο θρόνο με τον Πατέρα, και καθώς θεωρείται έχοντας τη θεότητα του Πατέρα, ο Λόγος είναι Θεός, και όποιος βλέπει τον Υιό βλέπει τον Πατέρα· και κατ' αυτόν τον τρόπο υπάρχει ένας Θεός. Καθισμένος λοιπόν στα δεξιά, δεν τοποθετεί τον Πατέρα στα αριστερά· αλλά ό,τι είναι δεξιό και τίμιο στον Πατέρα, αυτό το έχει και ο Υιός, και λέγει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, παρότι ο Υιός κάθεται στα δεξιά, βλέπει και ο Ίδιος τον Πατέρα να βρίσκεται στα δεξιά Του, έστω κι αν, έχοντας γίνει άνθρωπος, λέγει: «Έβλεπα πάντοτε τον Κύριό μου ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ».

Το «κρείττων» λοιπόν, όπως έχει λεχθεί, δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί μέσω κανενός άλλου, παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος «κάθεται στα δεξιά του Πατρός». Και τι άλλο σημαίνει αυτό, παρά τη γνησιότητα του Υιού και το ότι αυτή η θεότητα του Πατέρα ανήκει και στον Υιό; Διότι ο Υιός, ασκώντας τη βασιλεία του Πατέρα, κάθεται στον ίδιο θρόνο με τον Πατέρα και, κατανοούμενος με τη θεότητα του Πατέρα, «ο Λόγος είναι Θεός» και «όποιος βλέπει τον Υιό βλέπει τον Πατέρα», και έτσι ο Θεός είναι ένας. Καθισμένος, λοιπόν, στα δεξιά, δεν τοποθετεί τον Πατέρα στα αριστερά· αντιθέτως, ό,τι είναι δεξιό και τίμιο στον Πατέρα, αυτό το κατέχει και ο Υιός και λέει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου». Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε, και ο Υιός που κάθεται εκ δεξιών, βλέπει και τον Πατέρα εκ δεξιών, έστω κι αν, έχοντας γίνει άνθρωπος, λέει: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου». Διότι αποδεικνύεται και πάλι μέσα από αυτό, ότι ο Υιός βρίσκεται στον Πατέρα και ο Πατέρας στον Υιό. Εφόσον δηλαδή ο Πατέρας είναι το δεξιό, μέσα στο δεξιό βρίσκεται ο Υιός, και ενώ ο Υιός κάθεται εκ δεξιών, ο Πατέρας βρίσκεται μέσα στον Υιό.

Η θεία Γραφή, διδάσκοντας και φανερώνοντας την εν Θεώ τελείωση, την ονόμασε ύπνο, και κοίτη, και κλίνη, και θάνατο. Ύπνο μεν, όπως όταν λέει ο Δαβίδ: «Εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω», δηλαδή σε αυτό θα καταλήξω· θα αφοσιωθώ στο να ζω εν Θεώ, κατά τον άγιο Απόστολο που είπε: «Ζω δε ουκ έτι εγώ, ζη δε εν εμοί ο Χριστός»· κοίτη δε, όπως όταν λέει: «Καυχήσονται όσιοι εν δόξη, και αγαλλιάσονται επί των κοιτών αυτών». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πέφτει στην κοίτη του αναπαύεται και κοιμάται γλυκά, έτσι και εκείνος που έχει τελειωθεί εν Θεώ και έχει φθάσει σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, αναπαύεται στον Θεό, θεωρώντας την εν Θεώ τελείωση ως κοίτη. Πόδια δε της κοίτης ονομάζει τις αρετές· κλίνη δε, όπως όταν λέει ο Σολομών: «Εξήκοντα δυνατοί κυκλούσιν αυτήν». Διότι, όταν ο ενάρετος φθάσει στην τελειότητα, τον περικυκλώνουν και τον περιστοιχίζουν οι δυνατοί, δηλαδή οι άγγελοι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Προεωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διά παντός, ότι εκ δεξιών μου εστίν, ίνα μη σαλευθώ». Συνηθίζει δε η θεία Γραφή να αποκαλεί και τον άγγελο Κύριο, όπως στην περίπτωση του Μανωέ που είπε «Θεόν εωράκαμεν», καθώς παρουσιάστηκε με την εμφάνιση του Θεού.

Πες στον γνήσιο και ομόψυχο αδελφό μας τον Ιωάννη, ο οποίος κλήθηκε με το άνωθεν και θεϊκό νεύμα να κατοικήσει μαζί μας, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα: Είπε ο Δεσπότης μας Χριστός στους μαθητές Του: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από πολλά σπουργίτια. Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου με νηφαλιότητα, ώστε να θέτεις τον Θεό πάντοτε μπροστά σου, για να εκπληρωθεί και για σένα ο προφητικός λόγος: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ.» Άπλωσε, λοιπόν, τα χέρια σου με όλη σου την ψυχή προς όσα βρίσκονται μπροστά σου και αυτά να μελετάς αδιαλείπτως, ώστε να ακούσεις τη φωνή του Θεού να σου λέει: «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου πριν από το πρόσωπό σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου.» Αυτός, αφού κοπίασε αρκετά και δεν βρήκε εργόχειρο, λυπόταν και απορούσε πώς, σύμφωνα με τον λόγο του Γέροντα, δεν στάλθηκε ο άγγελος για βοήθεια. Διότι δεν κατανοούσε ότι αυτό του ειπώθηκε για την απρόσκοπτη πραγματοποίηση της αναχώρησής του. Και γι' αυτό του γράφει ο Γέροντας τα εξής:

Ερώτηση ΚΑʹ. Από πού προέρχεται ο μετεωρισμός και οι διαλογισμοί· και πώς θα τους διορθώσουμε; Απάντηση. Ο μετεωρισμός προκαλείται από την αδράνεια του νου, όταν αυτός δεν ασχολείται με τα αναγκαία. Ο νους αδρανεί και περιέρχεται σε αμεριμνησία εξαιτίας της απιστίας στο ότι είναι παρών ο Θεός, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς. Διότι, εάν το πίστευε αυτό, οπωσδήποτε θα εφάρμοζε αυτό που έχει ειπωθεί: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Εκείνος δε που κατορθώνει αυτό και τα παρόμοια με αυτό, ούτε θα τολμήσει ποτέ, ούτε θα βρει τον χρόνο να συλλογιστεί κάτι από εκείνα που δεν συντελούν στην οικοδομή της πίστεως, έστω και αν φαίνεται να είναι αγαθό, πόσο μάλλον να σκεφτεί τα απαγορευμένα και εκείνα που δεν είναι αρεστά στον Θεό.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΒ΄ Αν είναι δυνατόν να κατορθωθεί το να παραμένει κανείς σε κάθε περίσταση και πάντοτε απερίσπαστος· και πώς μπορεί κάποιος να το κατορθώσει. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ότι είναι δυνατόν, το έδειξε εκείνος που είπε: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο»· και, «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός, διότι είναι εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ». Το πώς δε είναι δυνατόν, έχει προειπωθεί: με το να μη δίνει κανείς στην ψυχή χρόνο αργίας από τη σκέψη περί του Θεού και των έργων και των δωρεών του Θεού, και από τη δοξολογία και την ευχαριστία για τα πάντα.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣϟΕ. Από ποια σημάδια αναγνωρίζεται ο μετέωρος; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όταν κάποιος αμελεί αυτά που συντελούν στην ευαρέστηση του Θεού, όπως λέει ο Προφήτης: «Έβλεπα διαρκώς τον Κύριο ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ».

ΕΡΩΤΗΣΗ Τϛ΄. Με ποιον τρόπο κατορθώνεται το αμετεώριστο. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν κάποιος υιοθετήσει το φρόνημα του εκλεκτού Δαβίδ, ο οποίος έλεγε άλλοτε μεν: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· άλλοτε δε: «Οι οφθαλμοί μου είναι πάντοτε στραμμένοι προς τον Κύριο, διότι αυτός θα ελευθερώσει τα πόδια μου από την παγίδα»· και άλλοτε: «Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων τους, όπως οι οφθαλμοί της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και οι οφθαλμοί οι δικοί μας είναι στραμμένοι προς Κύριον τον Θεό μας». Και για να φροντίσουμε, μέσω του μικρότερου παραδείγματος, να κατορθώσουμε με μεγαλύτερη επιμέλεια τα σπουδαιότερα, ας αναλογίζεται ο καθένας πώς συμπεριφέρεται ενώπιον των παρισταμένων, ακόμη κι αν τυγχάνουν ομότιμοι· πώς φροντίζει να διατηρεί τον εαυτό του ακατάκριτο, και στη στάση, και στο βάδισμα, και στην κίνηση κάθε μέλους του σώματος, και στην ομιλία.

Ποιο είναι το ίδιον του Χριστιανού; Το να έχει διαρκώς τον Κύριο ενώπιόν του. Ποιο είναι το ίδιον του Χριστιανού; Το να γρηγορεί κάθε ημέρα και ώρα, και να είναι έτοιμος, ευρισκόμενος στην τελειότητα της ευαρέστησης προς τον Θεό, γνωρίζοντας ότι ο Κύριος έρχεται σε ώρα που δεν το περιμένει.

Με την ακριβή και σύμφωνη με το θέλημα του Θεού επιμέλεια για το έργο, καθίσταται δυνατή η ένωση με τον Θεό διά της μνήμης. Διότι, όπως ακριβώς ο σιδηρουργός κατά την κατασκευή, για παράδειγμα, ενός πελέκεως, ενθυμούμενος αυτόν που του ανέθεσε το έργο και έχοντάς τον στη διάνοιά του, συλλογίζεται εκείνο το σχήμα και το μέγεθος, και κατευθύνει την εργασία του σύμφωνα με το βούλημα εκείνου που την υπέδειξε (επειδή, εάν τον λησμονήσει, θα κατασκευάσει κάτι άλλο ή διαφορετικό από αυτό που είχε τεθεί ως σκοπός)· έτσι και ο Χριστιανός, κατευθύνοντας κάθε ενέργεια, και μικρή και μεγάλη, προς το βούλημα του Θεού, ταυτόχρονα και κοσμεί την πράξη του με ακρίβεια, και διατηρεί ζωντανή τη μνήμη Εκείνου που έδωσε την προσταγή, και εκπληρώνει το γραφικό λόγιο: «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Και κατορθώνει να εφαρμόσει εκείνο το πρόσταγμα: «Είτε τρώτε είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα προς δόξαν Θεού». Εάν όμως παραφθείρει κατά την εργασία του την ακρίβεια της εντολής, είναι φανερό ότι ασθενεί ως προς τη μνήμη του Θεού. Ενθυμούμενοι, λοιπόν, τη φωνή Εκείνου που είπε: «Μήπως δεν πληρώ εγώ τον ουρανό και τη γη; λέγει ο Κύριος»· και το, «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά»· και το, «Όπου είναι δύο ή τρεις συνηγμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους»· πρέπει να επιτελούμε κάθε ενέργεια με την αίσθηση ότι γίνεται κάτω από τα βλέμματα του Κυρίου, και κάθε σκέψη με την επίγνωση ότι εποπτεύεται από Αυτόν.

Και προπάντων πρέπει ο μοναχός να εγκρατεύεται από τις συναναστροφές με γυναίκες και από την οινοποσία, διότι ο οίνος και οι γυναίκες εκτρέπουν τους συνετούς· και εκπληρώνοντας κατά το δυνατόν τις εντολές του Κυρίου, να μην πέφτει σε ακηδία, αλλά να περιμένει από Εκείνον τον μισθό και τον έπαινο, και να ποθεί την απόλαυση της αιώνιας ζωής, έχοντας πάντοτε μπροστά στα μάτια του τα λόγια του Δαβίδ και λέγοντας: «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, επειδή βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Και ως υιός μεν να αγαπά τον Θεό με όλη την καρδιά, την ισχύ, τη διάνοια και τη δύναμή του· ως δούλος δε, να Τον ευλαβείται, να Τον φοβάται και να Τον υπακούει, και με φόβο και τρόμο να κατεργάζεται τη σωτηρία του· να έχει πνευματική ζέση, να είναι ενδεδυμένος την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, να τρέχει όχι χωρίς σκοπό και να πυγμαχεί όχι σαν να χτυπά τον αέρα, και να καταπαλεύει τον εχθρό μέσα στην ασθένεια της σάρκας και στην πτωχεία της ψυχής, και να πράττει όλα τα διατεταγμένα, αποκαλώντας τον εαυτό του αχρείο· να ευχαριστεί τον άγιο, ένδοξο και φοβερό Θεό, και να μην πράττει τίποτα από εριθεία και κενοδοξία, αλλά για τον Θεό και για να είναι αρεστός σε Αυτόν· διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.

Επομένως, ούτε εκείνος που τηρεί τις εντολές από φόβο, και αναμένει πάντοτε την τιμωρία για την αμέλεια, θα εκτελέσει μεν κάποια από όσα του έχουν προσταχθεί, ενώ θα παραβλέψει κάποια άλλα· αντίθετα, θα θεωρήσει εξίσου φοβερή για τον εαυτό του την τιμωρία για κάθε παρακοή. Και για τον λόγο αυτόν μακαρίζεται μεν εκείνος που αισθάνεται φόβο για τα πάντα από ευλάβεια· στέκεται δε σταθερός στην αλήθεια, έχοντας τη δυνατότητα να πει: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· διότι δεν επιλέγει να παραβλέψει τίποτε από όσα οφείλει· καθώς και το: «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Γιατί; Διότι «τις εντολές Του θα τις επιθυμήσει πάρα πολύ». Δεν είναι, λοιπόν, γνώρισμα εκείνων που φοβούνται τον Θεό να παραλείπουν κάτι από τα προστάγματα ή να το πράττουν με αμέλεια· αλλά ούτε και ο μισθωτός θα επιλέξει να παραβεί κάτι από τα διατεταγμένα. Διότι, πώς θα λάβει τον μισθό της εργασίας του αμπελώνα, αν δεν εκπληρώσει όλα τα συμφωνηθέντα; Επειδή, εάν παραλείψει έστω και ένα από τα αναγκαία, κατέστησε τον εαυτό του άχρηστο στον ιδιοκτήτη. Ποιος, λοιπόν, θα πληρώσει έπειτα μισθό σε αυτόν που τον αδίκησε, για τη ζημιά που του προκάλεσε; Το τρίτο είδος ήταν η υπηρεσία από αγάπη. Ποιος γιος, λοιπόν, που έχει ως σκοπό να ευαρεστήσει τον πατέρα του, και του δίνει χαρά στα μεγάλα, θα επέλεγε να τον λυπήσει για τα ελάχιστα; Πολύ δε περισσότερο, εάν ενθυμείται και τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Και μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε».

Ή ίσως τα σχοινιά δεν δηλώνουν τους δεσμούς της αγάπης, αλλά ο όρος χρησιμοποιείται μεταφορικά από τους γεωμέτρες: ότι δηλαδή με σχοινιά ο Πατέρας μού διαμέτρησε την κληρονομιά, την περιέβαλε με ορόσημα, την περιτείχισε γύρω γύρω και την εξασφάλισε, ώστε να μην αρπαγεί ποτέ πια από εμένα η άριστη και πατρική κληρονομιά, στην οποία έπεσαν για μένα τα σχοινιά της κληροδοσίας, δηλαδή η οποία μου δόθηκε ως κλήρος. (K f. 59. b.) Η κληρονομιά της λογικής φύσης είναι η θεωρία των αιώνων που έχουν υπάρξει και αυτών που πρόκειται να έρθουν· ενώ κληρονομιά του Χριστού είναι η γνώση που προέρχεται από τον Θεό. <Έβλεπα πάντοτε τον Κύριο μπροστά μου.> (A f. 90). Αυτό είναι όμοιο με εκείνο το ευαγγελικό ρητό που λέει: «Δεν είμαι μόνος, διότι ο Πατέρας μου είναι μαζί μου». Στον βαθμό, λοιπόν, που ο Χριστός νοείται ως Θεός, αυτός είναι που στηρίζει και συγκρατεί τα πάντα· αλλά στον βαθμό που έγινε άνθρωπος, του ταιριάζει και το να λέει ότι έχει τον Κύριο στα δεξιά του, για να μην κλονιστεί.

Διότι συμμορφώνεται στα μέτρα της ανθρώπινης φύσης και δεν αισχύνεται γι' αυτό που αρμόζει στην κένωση, εξαιτίας της θείας οικονομίας. Περίμενα λοιπόν, λέει, ότι ο Πατέρας μου με βοηθά και δεν επιτρέπει να ανατραπώ. Το, «Είναι εκ δεξιών μου», το είπε αντί του, Με βοηθά, ονομάζοντας τη βοήθεια από το δεξιό και ανώτερο μέρος. Εσύ όμως πρόσεξέ μου πώς έγινε η φύση μας ευδόκιμη εν Χριστώ: προσαχθήκαμε στο πρόσωπο του Πατέρα εμείς που είχαμε εκβληθεί εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, και τον αποκτήσαμε υπερασπιστή και στήριγμα. Ας έχουμε λοιπόν και εμείς πάντοτε τον Θεό μπροστά στα μάτια μας, και έχοντας στο νου μας ότι είναι παρών και βοηθά, έτσι ας σκεφτόμαστε, για να μην απομακρυνθούμε από το καθήκον μας. Αλλά μακάρι να ανακοπεί ο διάβολος που μας αντιτίθεται από τα δεξιά. Και ας μη δεχτούμε την κατάρα, την οποία έλαβε ο Ιούδας, η οποία λέει: «Ας σταθεί ο διάβολος εκ δεξιών του». Διότι εκ δεξιών του δικαίου βρίσκεται ο Κύριος, ενώ του αμαρτωλού ο διάβολος. [Διότι όντας Θεός εκ φύσεως και ζωή και ζωοποιός, ζωοποίησε τον δικό του ναό, μη κατορθώνοντας το έργο αυτό για τον εαυτό του, αλλά μεταβιβάζοντας σε όλη την ανθρώπινη φύση το αγαθό που πηγάζει από αυτό. Δεν αγνόησε λοιπόν την οδό της ζωής, μολονότι ο προπάτορας Αδάμ την είχε αγνοήσει.] <Επειδή είναι εκ δεξιών μου, για να μη σαλευτώ.> (C f. 27.)

Σχετικά με το, «Κάθου εκ δεξιών μου», και το ότι κάθισε μετά την ανάληψη εκ δεξιών του Πατρός της μεγαλοσύνης· πώς λοιπόν ο Υιός λέει: «Έβλεπα διαρκώς τον Κύριο εκ δεξιών μου», εννοώντας τον Πατέρα; Επομένως, ο Υιός βρίσκεται στα δεξιά του Πατρός, και ο Πατέρας στα δεξιά του Υιού, σύμφωνα με το, «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Φαίνεται όμως ότι το πρώτο έχει λεχθεί αναφορικά με την ανθρώπινη φύση· διότι, καθόσον είναι Θεός, δεν κλονίζεται.

Δεν είναι δε άψυχη η σάρκα του· διότι δεν ανήκει σε αυτήν το να λέγει ότι έχει εκ δεξιών τον Θεό και να τον προορά διαρκώς, για να μην αμαρτάνει. Διότι το να σαλευθεί φανερώνει αμαρτωλή κίνηση. <Μαζί με το πρόσωπό σου υπάρχουν τερπνότητες, στα δεξιά σου έως το τέλος.> (B f. 54.) Ήταν λοιπόν πρέπον και ταιριαστό στον Δημιουργό των όλων, τον Κύριο και Θεό, να αγάλλεται και να ευφραίνεται καθώς τα κτίσματά του αναμορφώνονται προς το καλύτερο, και αναστοιχειώνονται σε αυτό που ήταν εξαρχής από τον Θεό και Πατέρα, διά του ίδιου του Υιού· διότι, όπως ακριβώς δι' αυτού παρήχθησαν τα πάντα στη γένεση, δι' αυτού δέχονται και τη διασκευή προς τα βελτίω. (C f. 28.) Δεξιά μεν του Πατρός είναι ο Υιός ο ωραίος, τερπνότητα της σαρκός αυτού· ο οποίος, αφού ύψωσε την άμορφη και χωρίς κάλλος φύση, την εκάθισε στα δεξιά του Πατρός ως Θεό κατά θέωσιν.

Έλα λοιπόν στον δέκατο πέμπτο ψαλμό που λέει σαφώς: Φύλαξέ με, Κύριε, διότι σε σένα ήλπισα. Και μετά από αυτά: Δεν θα συνάξω τις συναγωγές τους από αίματα, ούτε θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου, επειδή, αφού αρνήθηκαν εμένα, ανακήρυξαν βασιλιά τους τον Καίσαρα. Και τα εξής: Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ. Και λίγο μετά: Και μάλιστα, μέχρι και τη νύχτα με νουθέτησαν οι νεφροί μου. Και μετά από αυτά λέει σαφέστατα: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά. Δεν είπε: ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει θάνατο, διότι διαφορετικά δεν θα πέθαινε, αλλά τη μεν φθορά, λέει, δεν τη βλέπω, ενώ στον θάνατο δεν θα παραμείνω. Μου φανέρωσες οδούς ζωής. Ιδού, σαφώς μετά τον θάνατο κηρύσσεται ζωή.

Προς αρχάριους ασκητές. Προτροπή γ'. Αγαπητέ, αφού έχεις απαρνηθεί τον κοσμικό βίο, εάν εισέλθεις ανάμεσα στους αδελφούς και εγκατασταθείς σε κοινόβιο αδελφών, και επιθυμείς να συζήσεις με αυτούς και να υπηρετείς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και δεις μερικούς αδελφούς να συμπεριφέρονται με αταξία, ή να λένε πράγματα που δεν αρέσουν στον Θεό, εσύ μην τους δίνεις σημασία, ούτε στα λόγια τους, αφήνοντάς τους να μιλούν μόνοι τους. Διότι εκείνοι που λένε όσα δεν αρέσουν στον Θεό, δεν φοβούνται τον Κύριο, καθώς οι ίδιοι ζουν μέσα σε αμέλεια. Πάντοτε το στόμα τους λέει αλαζονικά λόγια σε κάθε περίσταση. Εσύ όμως να έχεις τον Θεό μπροστά στα μάτια σου. Διότι έχει γραφτεί στον ψαλμό: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, επειδή είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Και να μη σε διδάξει ο φοβερός Όφις να λες: «Εάν οι γέροντες και αυτοί συμπεριφέρονται άσχημα, τι θα κάνω εγώ που είμαι νεότερος;». Αλλά άκουσε τον Κύριο που λέει: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αγάπησε, λοιπόν, τη σωτηρία, για να γίνεις ένας από τους εκλεκτούς.

Έτσι, λοιπόν, και εσύ, Χριστιανέ, και μάλιστα εσύ που απαρνήθηκες τον μάταιο βίο. Και τι λέω, εσύ που τον απαρνήθηκες; Διότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε με το σώμα του, είτε αγαθό είτε κακό. Λοιπόν, αδελφέ, μην ποθήσεις πρόσκαιρη τρυφή. Μη ζητήσεις σωματική ανάπαυση. Μη δώσεις ύπνο στα μάτια σου, ούτε να ζεις αμέριμνα, αλλά να έχεις πάντοτε τον Θεό μπροστά στα μάτια σου, ώστε να μπορέσεις να πεις μαζί με τον άγιο Δαβίδ: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός». Μην πάψεις να ερευνάς τις θείες Γραφές. Μην πάψεις να ρωτάς τη μητέρα σου, την Εκκλησία, πότε θα έρθει ο ποθούμενος Νυμφίος και ποιο θα είναι το σημείο της παρουσίας Του.

Βλέπεις την ταπείνωση του βασιλιά και προφήτη; Έβλεπε διαρκώς τον Κύριο ενώπιόν του, διότι βρισκόταν στα δεξιά του, φυλάσσοντάς τον, για να μην κλονιστεί, δηλαδή για να μην πέσει στην αμαρτία. Βλέπεις, αγαπητέ, πώς αγαπά ο Θεός την ταπείνωση; Και πόσο πολύ πλησιάζει εκείνον που την κατέχει; Και πάντοτε επιβλέπει σε αυτήν, καθώς έχει γραφτεί: «αυτός που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά»· και πάλι: «τα μάτια του αποβλέπουν στον πένητα»;

ιε'. Καλή είναι η προσευχή με στεναγμούς και δάκρυα, και μάλιστα όταν αυτά χύνονται με ησυχία. Το να κραυγάζει όμως κανείς για να ακούγεται είναι σημάδι ανθρωπαρέσκειας. Εκείνος δε που προσεύχεται με γνώση και πίστη, βλέπει διαρκώς μπροστά του τον Κύριο, διότι μέσα σε Αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε.

Έβλεπα πάντοτε τον Κύριο ενώπιόν μου· διότι βρίσκεται εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ. Ο άγιος, αναλογιζόμενος διαρκώς ότι ο Κύριος βρίσκεται μπροστά στα μάτια του, δεν κλονίζεται· αλλά ο Κύριος στέκεται σταθερός εκ δεξιών του δικαίου. Για τον Ιούδα, όμως, λέει: «Ας σταθεί ο διάβολος εκ δεξιών του».

Ψαλμού ιε΄. — Ζ΄. Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ. Γι' αυτό ευφράνθηκε η καρδιά μου και αγαλλίασε η γλώσσα μου, και επιπλέον και η σάρκα μου θα κατασκηνώσει με ελπίδα. Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά. Μου γνώρισες οδούς ζωής, θα με γεμίσεις με ευφροσύνη ενώπιον του προσώπου σου. Το ότι δε και αυτά αναφέρονται στο πρόσωπο του Χριστού, το μαρτυρεί ο Πέτρος στις Πράξεις των Αποστόλων, λέγοντας τα εξής: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα αποδεδειγμένο σε εμάς από τον Θεό με δυνάμεις, τέρατα και σημεία, τα οποία έκανε μέσω αυτού ο Θεός ανάμεσά σας, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε· αυτόν, σύμφωνα με την καθορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού, αφού τον λάβατε ως παραδομένο, τον καρφώσατε διά χειρός ανόμων και τον θανατώσατε. Τον οποίον ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις οδύνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από αυτόν. Διότι ο Δαβίδ λέει: Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός».

Γι' αυτό και βίωνε την αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου, αναθέτοντας ολόκληρο τον εαυτό του σε Εκείνον, βλέποντας διαρκώς τον εαυτό του ενώπιόν Του και έχοντας πάντοτε Εκείνον μπροστά του ως μελέτη της δικής του καρδιάς.

Απέναντι σε αυτούς, λοιπόν, τα πνεύματα της πονηρίας αποτελούν εξουσίες, επειδή έχουν υποταχθεί σε αυτά με τη θέλησή τους. Εμείς όμως, αν απλώς είμαστε νηφάλιοι και υψώσουμε το βλέμμα του νου προς τον Δεσπότη που μας λύτρωσε από την πικρή δουλεία του διαβόλου και είμαστε προσηλωμένοι σε Αυτόν θεωρώντας τον ως πάντοτε παρόντα, δεν θα φοβηθούμε, σύμφωνα με τον ψαλμωδό, «από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και από το μεσημβρινό δαιμόνιο», αλλά, καθώς αυτά θα επιχειρήσουν να μας πλησιάσουν, θα πέσουν, δεν θα μας εγγίσουν ούτε θα μας κλονίσουν από τη σταθερότητα και την ασφάλεια της αρετής, όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος ο ψαλμωδός για τον εαυτό του: «έβλεπα διαρκώς τον Κύριο ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Εάν λοιπόν και εμείς Τον έχουμε διαρκώς ενώπιόν μας, πότε υμνώντας, πότε ικετεύοντας και άλλοτε ευχαριστώντας Τον ανάλογα με τις δυνάμεις μας, τότε θα πιάσει και τον καθένα από το δεξί χέρι, θα μας οδηγήσει με το θέλημα και τη δύναμή Του, θα μας λυτρώσει από την εξουσία του σκότους και θα μας αποκαταστήσει στη βασιλεία Του, χαρίζοντάς μας ζωή άφθαρτη και αιώνια.

«Εσύ είσαι αυτός που αποκαθιστά»: Ο Υιός λέει προς τον Πατέρα ότι του έδωσε όλη την εξουσία επί των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων, καθώς και την κληρονομία των εθνών. «Σχοινιά έπεσαν»: Διότι, όπως με ένα σχοινί, έτσι συσφίγγεται με την αγάπη και την πίστη αυτός που προσέρχεται στον Θεό. «Διότι και η κληρονομία»: Είναι ευχάριστη σε εμένα, δηλαδή, και εδραιώθηκε σε εμένα η κλήση των εθνών, και κανείς δεν μπορεί να την αφαιρέσει από εμένα. «Θα ευλογήσω»: Ο Υιός προς τον Πατέρα εκ μέρους της ανθρώπινης φύσης, διότι ο άνθρωπος γέμισε με σύνεση από το Άγιο Πνεύμα. «Έτι δε και»: Μιλάει για το πάθος· διότι αφού τον συνέλαβαν τη νύχτα, τον οδήγησαν στο κριτήριο. Με τη λέξη «νεφρούς» εννοεί τους Ιουδαίους, επειδή ήταν ομόφυλοί του <ή τους λογισμούς της καρδιάς>. «Προέβλεπα»: Διότι ούτε χωρίστηκε καθόλου από τον Πατέρα [του], ούτε κλονίστηκε καθόλου από την καθέδρα στα δεξιά [του]. «Γι' αυτό»: Δηλαδή, ευφράνθηκε η θεότητα για τον άνθρωπο, επειδή τον έσωσε· αγαλλίασαν δε και οι απόστολοι με το κήρυγμα. Διότι οι απόστολοι είναι η γλώσσα του Χριστού. «Έτι δε και»: Αναφέρει την ανάσταση του κυριακού σώματος και την ανάληψη στους ουρανούς, ότι, ενώ ήταν σάρκα, κατασκήνωσε στους ουρανούς. «Ότι δεν θα εγκαταλείψεις»: Διότι πώς ο ακατάσχετος επρόκειτο να κρατηθεί στον άδη, αυτός που σκύλευσε τον άδη; Η προφητεία αναφέρεται επίσης και στην ψυχή του Αδάμ.

Διότι σε αυτόν τον αιώνα η Εκκλησία δεν έχει αποκτήσει καμία κληρονομιά, παρά μόνο τον Θεό. Ο Οποίος της ετοιμάζει τη μελλοντική κληρονομιά, γι' αυτό δικαιολογημένα προστίθεται ο επόμενος στίχος: «Εσύ είσαι αυτός που μου αποκαθιστά την κληρονομιά». «Θα ευλογήσω τον Κύριο.» Η Εκκλησία ευλογεί τον Θεό, επειδή έλαβε από Αυτόν την κατανόηση των μυστηρίων, και απέφυγε την πλάνη των Ιουδαίων. «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς μπροστά μου.» Βλέπεις την ομοτιμία του Υιού και του Πατρός; Διότι άλλοτε λέγεται ότι ο Υιός στέκεται ή κάθεται στα δεξιά, τώρα όμως αποδίδει στον Πατέρα τη δεξιά θέση, για να μάθεις ότι είναι μία η δύναμη του Γεννηθέντος και του Γεννήσαντος, έστω και αν τώρα ομιλεί ταπεινά εξαιτίας της σάρκας.

Εκείνος που ταπεινώνει την ψυχή του ενώπιον του Θεού και ποτέ δεν υπερηφανεύεται εις βάρος του πλησίον του· διότι ο Θεός δεν θα εξουθενώσει καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη· εκείνος που θλίβεται για την αμαρτία του πλησίον και πενθεί για τις δικές του αμαρτίες, και χαίρεται με τη χαρά του πλησίον, και δεν λιώνει από φθόνο για την ευτυχία του· εκείνος που με πραότητα δέχεται και διαπαιδαγωγεί όσους εναντιώνονται, και επιποθεί πάντοτε και διψά να εργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι αυτός θα διατηρήσει και την καθαρότητα της ψυχής του· εκείνος που κάμπτεται από έλεος προς όσους έχουν ανάγκη ελέους, και για την κατά Θεόν ειρήνη δίνει ολόκληρο τον εαυτό του, και αγωνίζεται να ονομαστεί υιός Θεού και μέσω αυτού του έργου, και ακόμη, αν και υβρίζεται και κατηγορείται και διώκεται, πεθαίνει ένεκα της δικαιοσύνης του Θεού και της ομολογίας του Χριστού, διότι αυτή είναι η αιώνια ζωή· εκείνος που αποστρέφεται κάθε αιρετική βλασφημία και ομολογεί ορθώς την ομολογία της Αγίας Τριάδος· εκείνος που μελετά την αλήθεια στην καρδιά του, και δεν δολιεύεται με τη γλώσσα του λέγοντας ψέματα, και δεν κάνει κακό στον πλησίον, κατά το γεγραμμένο· εκείνος που δεν κατηγορεί, δεν λοιδορεί, και δεν πράττει τίποτε άλλο από τα απαγορευμένα, αλλά τηρεί επιμελώς όλες τις εντολές του Χριστού και τις εφαρμόζει· που απλώνει τα χέρια του σε ελεημοσύνη, που στερείται και δεν φέρει αντίσταση, που δίνει σε αυτόν που δεν έχει χιτώνα, που λοιδορείται και ευλογεί, που όταν τον αγγαρεύουν προθυμοποιείται για περισσότερα, που δεν φέρει στο στόμα του κανέναν αισχρό ή βλάσφημο λόγο, ούτε προφέρει όρκο, αλλά γνωρίζει έναν μόνο κανόνα, την αλήθεια, και μελετά πάντοτε αυτήν, νύχτα και ημέρα, και τίποτε περισσότερο από το ναι και το όχι δεν λέει σε κανέναν στις απολογίες του, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου· που κινεί τη γλώσσα σε υμνωδία, τα γόνατα και τα χέρια μαζί με τον νου σε δέηση, χύνοντας δάκρυα κατάνυξης ενώπιον του Θεού· που μεριμνά διαρκώς για τον θάνατό του, και για τη μέλλουσα κρίση, και για την απολογία των έργων του, αναλογιζόμενος πάντοτε όσα αμάρτησε, και γι' αυτά προσφέρει τις αινέσεις του στον Θεό· που πράττει επιμελώς τα αγαθά έργα, και δεν τα προβάλλει, ούτε τα επιδεικνύει σε κάποιους, ούτε καυχιέται γι' αυτά όπως ο Φαρισαίος, αλλά αφήνει τη γνώση τους στον παντογνώστη Θεό, ο Οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· που αποφεύγει τη μέθη, την επιορκία, τη γαστριμαργία, την ακατάλληλη φλυαρία, τον φθόνο, την έριδα, την κακία, την πλεονεξία που είναι δεύτερη ειδωλολατρία, τον θυμό, την οργή, την πορνεία, τη μοιχεία, και κάθε σωματική ρυπαρότητα· που δεν ασχολείται με μαγείες, ή μαντείες, ή επωδές, αλλά αγνίζει τον εαυτό του νύχτα και ημέρα ώστε να μεταλαμβάνει αμέμπτως το τίμιο σώμα και αίμα του Χριστού· που προστατεύει τα ορφανά, καθώς και τις χήρες ομοίως και τους προσηλύτους· που δεν αποστρέφεται αυτόν που ζητά, ή αυτόν που θέλει να δανειστεί, αλλά και ακυρώνει κάθε άδικο χρεωστικό έγγραφο· και αν ακόμη κατέχει δίκαιο, δεν το προβάλλει ούτε το επιδεικνύει σε κανέναν, όντας εξ ολοκλήρου του Θεού, και έχοντας τα του Θεού, εάν έχει κάτι δικαίως από Αυτόν, και προσφέροντας σε Αυτόν τα δικά Του, και ζητώντας από τον Θεό ό,τι του λείπει, και δοξάζοντας όσους δοξάζουν τον Θεό, και τιμώντας τους δούλους Του· που ελεεί τους εχθρούς της πίστεως για την τύφλωσή τους, και με κάθε δύναμη προσπαθεί να τους επιστρέψει, αποστρέφεται όμως όσους επιμένουν, και μισεί με τέλειο μίσος αυτούς που μισούν τον Κύριο· που συμπεριφέρεται με κάθε αγαθοσύνη, με κάθε ευσέβεια, με κάθε αγνεία, ως έχοντας μέσα του ολόκληρο τον Θεό, και ανήκοντας ολόκληρος στον Θεό, πάντοτε κινούμενος από τη μνήμη Του και τις εντολές Του, και όταν κλονίζεται, και όταν κοιμάται, και όταν σηκώνεται, και όταν τρώει και πίνει και διημερεύει, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Είχα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· και, «Ας φοβηθεί τον Κύριο όλη η γη, και από Αυτόν ας συγκλονιστούν όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη»· που δεν μνησικακεί, διότι οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο, και εκείνος που συγχωρεί το αμάρτημα του πλησίον, συγχωρούνται από τον Θεό τα δικά του αμαρτήματα.

Τα λεγόμενα είναι σκληρά για τους γαστρίμαργους και απίστευτα για τους ράθυμους. Ο πρακτικός όμως άνθρωπος θα τα δοκιμάσει με προθυμία. Εκείνος που τα βρήκε μέσω της πείρας θα μειδιάσει με αυτά, ενώ εκείνος που τα αναζητεί θα γίνει πιο σκυθρωπός. Όπως ακριβώς οι Πατέρες ορίζουν ότι η τέλεια αγάπη είναι αδιάπτωτη, έτσι και εγώ αποφαίνομαι ότι η τέλεια αίσθηση του θανάτου είναι άφοβη. Πολλές είναι οι εργασίες του πρακτικού νου: εννοώ τη σκέψη της αγάπης προς τον Θεό, τη μνήμη του θανάτου, τη μνήμη του Θεού, τη μνήμη της Βασιλείας, τον ζήλο των αγίων μαρτύρων, τη μνήμη της ίδιας της παρουσίας του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Είχα πάντοτε μπροστά μου τον Κύριο».

Πρέπει να γνωρίζει ο παλαιστής του Χριστού, ποιους μεν από τους εχθρούς να αποδιώκει από μακριά, και με ποιους να επιτρέπει στον εαυτό του να παλεύει εκ του σύνεγγυς. Κάποτε μεν η πάλη προσέφερε στεφάνι, κάποτε δε η αποφυγή τους έκανε αδόκιμους. Δεν είναι εφικτό να διδάσκονται τέτοια πράγματα με λόγια, διότι δεν έχουμε όλοι πλαστεί με τα ίδια χαρακτηριστικά, ούτε με τον ίδιο τρόπο. Να παρατηρείς τα πνεύματα με νήψη, επειδή και ο εχθρός σε πολεμά ακατάπαυστα όταν στέκεσαι, όταν βαδίζεις, όταν κάθεσαι, όταν κινείσαι, όταν ανακλίνεσαι, στην προσευχή και στον ύπνο. Ορισμένοι από εκείνους που ακολουθούν τον δρόμο της ησυχίας διατηρούν μέσα τους ως πνευματική εργασία το: «Έβλεπα πάντοτε τον Κύριό μου ενώπιόν μου». Διότι δεν είναι όλοι οι άρτοι της πνευματικής εργασίας του ουράνιου σίτου ομοιόμορφοι. Άλλοι πάλι σκέπτονται το: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας»· άλλοι το: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε»· έτεροι το: «Ετοίμαζε για την έξοδο τα έργα σου»· άλλοι: «Ταπεινώθηκα και με έσωσε»· μερικοί μεν: «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα»· άλλοι πάλι σκέπτονται διαρκώς το: «Μήπως με αρπάξει και δεν υπάρχει κανείς για να με γλυτώσει». Όλοι όμως τρέχουν τον αγώνα.

Παρέμεινε δε μέχρι τέλους να διάγει βίο αληθινά αγγελικό πάνω στη γη, και να εφαρμόζει αυστηρότερη άσκηση μετά την εκδημία του γέροντά του· στο εικοστό πέμπτο έτος της ηλικίας του εγκατέλειψε την επίγεια βασιλεία και εισήλθε στον ασκητικό αγώνα, ασκητεύοντας επί τριάντα πέντε χρόνια σε τούτη την απέραντη έρημο, σαν να ήταν άσαρκος, με άσκηση υπεράνθρωπη. Αφού προηγουμένως απέσπασε πολλές ψυχές ανθρώπων από τον ψυχοφθόρο δράκοντα και τις προσέφερε σωσμένες στον Θεό, αξιούμενος σε αυτό αποστολικής χάριτος, και έχοντας γίνει μάρτυρας κατά την προαίρεση, και ομολογώντας με παρρησία τον Χριστό ενώπιον βασιλέων και τυράννων, και αναδεικνυόμενος μεγαλοφωνότατος κήρυκας της μεγαλειότητάς Του, κατέβαλε έπειτα παλεύοντας πολλά πονηρά πνεύματα στην έρημο, και υπερίσχυσε όλων αυτών με τη δύναμη του Χριστού. Και έχοντας μετάσχει πλούσια στην άνωθεν δωρεά και χάρη, εξαιτίας αυτού διατηρούσε το όμμα της ψυχής του κεκαθαρμένο από κάθε επίγεια ομίχλη, και προέβλεπε τα μέλλοντα σαν να ήταν παρόντα. Και ο Χριστός ήταν για αυτόν αντί για τα πάντα, τον Χριστό ποθούσε, τον Χριστό έβλεπε ως παρόντα, το κάλλος του Χριστού ενωπτριζόταν διαπαντός, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός, διότι είναι εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ»· και πάλι: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω Σου· και εμένα με στήριξε η δεξιά Σου».

«Πληθύνθηκαν οι ασθένειές τους, και έπειτα από αυτά βιάστηκαν· δεν πρόκειται να συγκεντρώσω τις συνάξεις τους από αίματα, ούτε καν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Παρατήρησε τις μεταπτώσεις αυτών των οκτώ στίχων, ότι δηλαδή δεν λέγονται με λογική αλληλουχία, αλλά μεταπίπτουν από το ένα νόημα στο άλλο. Διότι νομίζω πως για αυτόν τον λόγο και η επιγραφή του ψαλμού ονομάζεται στηλογραφία· επειδή οι πρώτοι τρεις στίχοι αρμόζουν σε κάθε άνθρωπο που ικετεύει τον Θεό· οι επόμενοι δύο στον Κύριο που απευθύνεται προς τους αγίους του, και οι άλλοι τρεις, προς τους Ιουδαίους και κάποιους αιμοχαρείς και τυράννους. Το «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηριού μου» αναφέρεται σε εμένα, λέγει Εκείνος που είπε: «Και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». «Τα μερίδια έπεσαν για εμένα στους καλύτερους τόπους· διότι πράγματι η κληρονομιά μου είναι πάντα αρίστη για εμένα». Την «κληρονομιά των εθνών» που έλαβα, λέγει, σαν με μέτρηση σχοινιού, «μου είναι αρίστη», δηλαδή μου είναι ασφαλής και ισχυρή. «Θα ευλογήσω τον Κύριο που με συνέτισε». Αυτός ο λόγος αρμόζει σε όλους εμάς· διότι ο Χριστός, όντας η σοφία του Θεού, δεν είχε καμία ανάγκη να συνετιστεί, «ακόμη δε και μέσα στη νύχτα με παιδαγώγησαν τα νεφρά μου», από τα οποία πηγάζει η επιθυμία, δηλαδή με έθλιψαν. «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, επειδή βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Το χωρίο αυτό αναφέρεται στον Χριστό, ο οποίος βρίσκεται διαπαντός μαζί με τον Πατέρα. «

Διότι δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι, μέσω της δήθεν κατά Θεόν αγάπης που έδιναν και έπαιρναν, σαν από κάποιο δόλωμα, δέχθηκαν μέσα τους το αγκίστρι της ηδονής και από απερισκεψία επισύρανε ελεεινά πάνω τους τον θάνατο. Γι' αυτόν τον λόγο, ο καθένας πρέπει να αποφεύγει, όσο του είναι δυνατόν, και τις μη αναγκαίες επαφές των ίδιων του των μελών μεταξύ τους, ακόμη και αν δει τον εαυτό του να έχει φτάσει σε άκρα απάθεια. Διότι τότε υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη –καθώς είναι μεγαλύτερος και ο φθόνος– για πιο δυνατό αγώνα και για να επικαλείται κανείς προς βοήθειά του Εκείνον που είναι ο μόνος ικανός να σώζει, μέσω πιο επίμονης προσευχής. Επειδή σε πολλούς, που είχαν υπερβολική εμπιστοσύνη στον εαυτό τους θεωρώντας ότι βρίσκονται σε απάθεια, συνέβη οικτρότατη πτώση, άξια για πολλά δάκρυα. Έχουμε ανάγκη, λοιπόν, στο εξής και από ταπεινοφροσύνη και από νήψη, και από το να έχουμε διαρκώς τον Κύριο μπροστά στα μάτια μας.

Σε εκείνον όμως που έχει κατορθώσει με ζήλο και σοφία την ελεημοσύνη, αυτού τα μάτια θα βρίσκονται πάνω στο κεφάλι, δηλαδή η εποπτική και διακριτική έξη και δύναμη που ξεχωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο. Διότι σε όσους απομακρύνονται από την πράξη του ελέους και της συμπόνιας, τα μάτια και η διάκριση δεν βρίσκονται πλέον στο κεφάλι, ούτε ώστε να φωτίζουν και να οδηγούν εκείνον που τα χρησιμοποιεί, αλλά βρίσκονται στην οσφύ ή στην κοιλιά, ή μάλλον έχουν γίνει υποπόδιο των ποδιών, καταπατούμενα και αχρηστευόμενα, εγκαταλείποντας τον άνθρωπο τυφλό και πλανώμενο σε βαθύ σκοτάδι. Αν δε και «κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός», το ρητό μας προτρέπει να αποβλέπουμε πάντοτε και διαρκώς προς Αυτόν, και σε Αυτόν να στηρίζουμε και να υψώνουμε όλη την εποπτική και θεωρητική μας μέριμνα· διότι, «έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, επειδή είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Αλλά και «όπως τα μάτια της δούλης», λέει, «είναι στραμμένα στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα δικά μας μάτια είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας»· και ποιο είναι το όφελος; Μας κατακλύζουν οι γενναιόδωρες και πλούσιες δωρεές. Και πράγματι, όταν τα μάτια μας είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο, οι παγίδες που στήνει ο εχθρός δίπλα στα βήματά μας παραμένουν ανενεργές και άπρακτες, και δεν έχουν καμία δύναμη να παγιδεύσουν τα πόδια μας.

Αυτό συνίσταται στο να διατηρεί ο καθένας σας την αγάπη μέσα στον σύνδεσμο της ειρήνης· να έχει τον Κύριο στα δεξιά του, ώστε να μην κλονίζεται καμία στιγμή· ούτε προς την επιθυμία, ούτε προς τον θυμό, ούτε προς τον φθόνο, ούτε προς τα γέλια, ούτε προς την αργολογία, ούτε προς οτιδήποτε άλλο από εκείνα που κατακρημνίζουν στα πέρατα του Άδη.