Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 15:8

Έλεγε λοιπόν εκείνος, ενώ ακόμη ανέπνεε, ότι του εμφανίζονταν δύο άτομα, μία γυναίκα και ένας άνδρας· η μεν γυναίκα ήταν ψηλή στο ανάστημα, ο δε άνδρας κοντός, με σγουρά μαλλιά, και του μιλούσαν ελεγκτικά και απότομα· γι' αυτό και στέναζε και θρηνούσε και σφάδαζε και αγωνιούσε για την έξοδο από το σώμα. Δεν βλέπετε πόσο φοβερή είναι η καταδίκη του θανάτου; Δεν βλέπετε ότι και πριν από τον θάνατο οι δαίμονες γίνονται ελεγκτές και κατήγοροί μας; Διότι έτσι έχουν τα πράγματα· όποιους έμπρακτους λογισμούς ασπαζόμαστε εδώ, αυτούς θα δούμε και κατά την έξοδο. Εάν λοιπόν βλέπουμε «τον Κύριο μπροστά μας πάντοτε», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· εάν οραματιζόμαστε τον άγγελο φύλακα της ζωής μας· εάν αναλογιζόμαστε τον τάδε και τον τάδε άγιο, αυτούς θα δούμε όταν θα αφήνουμε την τελευταία μας πνοή. Εάν όμως δεν πράττουμε έτσι, αλλά αντίθετα θησαυρίζουμε πονηρούς χαρακτήρες και δαιμονιώδεις λογισμούς, αυτούς και θα συναντήσουμε, πράγμα το οποίο είναι ελεεινό και ολέθριο. Γι' αυτό, ας αγωνιστούμε να μην καταληφθούμε από τέτοια ινδάλματα, αλλά να βρεθούμε με καθαρή καρδιά την ώρα της εξόδου, ώστε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε με παρρησία: «Ειρηνικά θα πλαγιάσω και θα κοιμηθώ». Διότι ο θάνατος για τον ενάρετο είναι ύπνος, όπως έχει πει και ο Κύριος: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί· αλλά πηγαίνω για να τον ξυπνήσω».

Όλα αυτά συνολικά ο νεότερος τα κατασπατάλησε. Και ποια είναι η αιτία; Το ότι αποδήμησε σε χώρα μακρινή. Διότι, όταν ο άνθρωπος αποστατήσει από τον Θεό και απομακρύνει τον εαυτό του από τον θείο φόβο, κατασπαταλά όλα τα θεία δώρα. Όσο βρισκόμαστε κοντά στον Θεό, δεν πράττουμε τίποτα τέτοιο που να είναι άξιο απώλειας, σύμφωνα με το χωρίο: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Όταν όμως βρεθούμε μακριά Του και γίνουμε αποστάτες, και πράττουμε και παθαίνουμε τα χειρότερα, σύμφωνα με το: «Ιδού, όσοι απομακρύνουν τους εαυτούς τους από Εσένα, θα καταστραφούν». Διασκόρπισε, λοιπόν, την περιουσία εύλογα. Διότι η μεν αρετή έχει έναν όρο και είναι κάτι ενιαίο. Η δε κακία είναι πολυσχιδής και προκαλεί πολλές πλάνες, όπως, για παράδειγμα, της ανδρείας είναι ένας ο όρος: το να χρησιμοποιεί κανείς το θυμικό όταν πρέπει, όπως πρέπει και προς εκείνους που πρέπει. Της κακίας, όμως, τα είδη είναι δύο: η δειλία και η θρασύτητα. Βλέπεις πώς διασκορπίζεται ο λόγος και χάνεται η ενότητα της αρετής; Και αφού δαπανήθηκε αυτή η περιουσία, και εφόσον ο άνθρωπος δεν πορεύεται πλέον σύμφωνα με τον λόγο, εννοώ τον φυσικό νόμο, ούτε ακολουθεί τον γραπτό νόμο, ούτε ακούει τους προφήτες, επέρχεται ισχυρός λιμός, όχι λιμός άρτου, αλλά λιμός του να ακούσει τον λόγο του Κυρίου. Και αρχίζει να στερείται, επειδή δεν φοβάται τον Κύριο, αλλά βρίσκεται μακριά από Αυτόν. Διότι για εκείνους που φοβούνται τον Κύριο δεν υπάρχει καμία στέρηση.

Ενώ εσύ καθιστάς άμεμπτη την οδό σου, βλέποντάς τον πάντοτε μπροστά σου στα δεξιά σου για να μη σαλευτείς, και τον υποδέχεσαι γνήσια και πλούσια μέσω των φτωχών και εκείνων που του είναι κατ' άλλον τρόπο αφιερωμένοι, ή μάλλον που τον εικονίζουν, δείχνοντας την αγάπη σου με έργα, είθε να κάνει τους βραχίονές σου χάλκινο τόξο και, περιζώνοντάς σε με δύναμη, να διασκορπίσει μέσω εσένα τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους, συντρίβοντας το τόξο και θρυμματίζοντας το όπλο και κατακαίοντας τις ασπίδες με το πυρ της φλεγόμενης προθυμίας και δραστηριότητάς σου· και όταν σε πλησιάζουν για να σου κάνουν κακό και παρατάσσεται στρατόπεδο των εχθρών του Κυρίου, είθε οι ίδιοι να ασθενήσουν και να αποτύχουν στα διαβολικά τους σχέδια, και εσύ να τους καταδιώξεις και να τους προφτάσεις και να τους συνθλίψεις, και να λιώσεις σαν τη λάσπη των δρόμων αυτούς που αγάπησαν την πλατιά οδό του άθεου Μωάμεθ.

Ένας αμαρτωλός σαν εμένα δεν ζητά από τον Θεό να αξιωθεί θείας οράσεως. Διότι μια τέτοια αίτηση είναι από τη φύση της αντίθετη στο θέλημα του Θεού, καθώς συχνά γίνεται πρόξενος υπερηφάνειας και περιβάλλει τον άνθρωπο με καύχηση. Πρέπει όμως να σου μιλήσω για την όραση, επειδή επιθυμείς να ακούσεις. Εάν δεις άνθρωπο να ζει με αγνεία και να είναι προσκολλημένος στην ταπεινοφροσύνη, ελεήμονα, πράο, χρηστό, συμπαθή, φιλόθεο, φιλάδελφο, να κοσμείται με όλες γενικά τις αρετές, ω, τι οράματος αξιώθηκες! Διότι αξιώθηκες να δεις τον ίδιο τον αόρατο Θεό στον ορατό ναό Του και στην εικόνα Του. Εξάλλου, το διορατικό ή το προορατικό χάρισμα δίνεται από τον Θεό στους αγίους, όπως λέγεται, όταν Εκείνος το θέλει. Και πάλι δεν δίνεται, όταν δεν το θέλει. Διότι, όταν ο Θεός τους αποκαλύπτει τα κρυφά, γίνονται διορατικοί και προορατικοί. Όταν όμως δεν τα αποκαλύπτει, δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους υπόλοιπους ανθρώπους, όπως ακριβώς και ο προφήτης Ελισσαίος, που είπε στον Γιεζή ότι δεν του φανερώθηκε από τον Κύριο η θλίψη της Σουναμίτιδας. Αλλά τέτοιου είδους οράσεις βέβαια δεν συμβαίνουν πάντοτε, παρά μόνο όταν το θέλει ο Θεός. Πιο μακάρια, όμως, είναι εκείνη η όραση με την οποία κάποιος βλέπει διαρκώς τον Θεό, σύμφωνα με αυτόν που είπε: Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι είναι στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ.

Το να βλέπει οράματα, ένας αμαρτωλός σαν εμένα δεν το ζητά από τον Θεό· διότι αυτό είναι ενάντια στο θέλημά Του. Άκουσε όμως σχετικά με τα οράματα. Εάν δεις άνθρωπο αγνό και ταπεινόφρονα, είδες μεγάλο όραμα. Διότι τι είναι μεγαλύτερο από ένα τέτοιο όραμα, το να αξιωθεί κανείς δηλαδή να δει τον αόρατο Θεό σε έναν ορατό άνθρωπο; Ομοίως, αν και είναι μέγα το διορατικό χάρισμα των αγίων, εννοώ το να βλέπουν τους διαλογισμούς των ψυχών, όπως στην περίπτωση του Ελισσαίου με τον Γιεζή, δεν έχουν άραγε ως μεγαλύτερο και αδιάλειπτο διορατικό χάρισμα το να βλέπουν τον Κύριο; Πράγμα που κάποιος από αυτούς, φανερώνοντάς το, έλεγε: «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός, διότι βρίσκεται εκ δεξιών μου». Διότι αυτό μεν παραμένει πάντοτε σε όσους το επιθυμούν, εκείνο δε δεν υπάρχει πάντοτε σε κάθε περίπτωση. Διότι, όταν ο Κύριος που κατοικεί μέσα τους και ερευνά τα πάντα τους τα αποκαλύπτει, είναι διορατικοί· όταν όμως δεν τους τα αποκαλύπτει, είναι όπως όλοι οι άνθρωποι. Και δεν κατακρίνεται κάποιος επειδή δεν βλέπει τα κρυφά, κατακρίνεται όμως εάν μοιάζει με εκείνους που καταδικάζονται στον ψαλμό από το Πνεύμα.

92. «Διότι πολλοί, λέει, θαυμάζουν αυτούς που μπορούν να θεραπεύουν τα σώματα· εγώ όμως δεν κρίνω αυτούς άξιους τόσο μεγάλου θαυμασμού, όσο εκείνους που μπορούν να αποσπούν τους εντελώς αδαείς και να στρέφουν τις ψυχές από την κακία στην αρετή. Διότι δεν κρίνεται κανείς, λέει, αγαπητοί, για ποιο λόγο δεν επιτέλεσε το ένα ή το άλλο θαύμα. Κρίνεται όμως εάν έχει ομοιότητα με εκείνους που κατακρίνονται στον ψαλμό από το Πνεύμα, που λέει: Δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους. Διότι πώς μπορεί να αγαπά τον πλησίον του εκείνος που δεν έχει πάντοτε προ οφθαλμών του τον Θεό, σύμφωνα με τον μακάριο Δαβίδ που λέει: Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι είναι στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ;» 93. «Είναι δε αναγκαίο, έλεγε, και αρεστό στον Θεό, τα παιδιά, τα οποία είναι ακόμη απαλλαγμένα από την πονηρία, να τα ακούνε αυτά συχνότερα, και καθώς προχωρούν τα πράγματα να διδάσκονται να ακολουθούν αυτόν τον κανόνα, επιδιώκοντας με ζήλο το καλό προς τα άνω πριν από την κατάλληλη ηλικία, να επεκτείνονται προς τα εμπρός φτάνοντας στην τελειότητα, όπως ο μακάριος Σαμουήλ που υπηρετούσε στον ναό. Διότι η καθαρή γη είναι έτοιμη για φύτευση· ενώ η χέρσα, αφού καθαριστεί με πολλούς κόπους, τότε μόνο βλαστάνει. Πρέπει λοιπόν να διαφυλάττουμε το να μην προσκόπτουν οι νέοι, ώστε ο Κύριος που φυλάει τα νήπια να διαφυλάξει και τη δική μας ψυχή ως κόρη οφθαλμού· διότι με όποιο μέτρο μετράτε, λέει, θα μετρηθεί και σε εσάς. Ας μην τολμήσει λοιπόν κανείς, αγαπητοί, να βλάψει ψυχή ούτε καν με έναν αργό λόγο.»