Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 17:12

Και ο μεν βασιλιάς για όσα συνέβαιναν παραλίγο να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του στον Δούκα και του έψαλλε απευθείας τα λόγια του Δαβίδ: «με έκρυψε στη σκηνή του την ημέρα των συμφορών μου· με σκέπασε στο απόκρυφο της σκηνής του». Ο άλλος όμως, σύμφωνα με άλλους ψαλμούς του Δαβίδ, που λένε «με χείλη δόλια στην καρδιά, και μες στην καρδιά μίλησε με κακία» και «σε μένα μιλούσαν ειρηνικά, αλλά με οργή μηχανεύονταν δόλους», αυτά ακριβώς έπραττε. Και αμέσως ο μεν πρώτος, αφού δέθηκαν τα πόδια του με σίδερα και ρίχτηκε στην πιο φοβερή από όλες τις φυλακές, έκανε έτσι το σκοτάδι κρησφύγετό του, ενώ ο άλλος στολίζεται με τα βασιλικά σύμβολα.

Αλλά και οι θείοι κανόνες και τα ιερά διδάγματα των Πατέρων θεωρούν ως το χείριστο και πιο ανόσιο κακό εκείνο που δεν φανερώνεται, αλλά χρησιμοποιεί το σκοτάδι ως κρυψώνα και έρπει σαν τα φίδια γύρω από τις φωλιές τους. Όταν, όμως, εμφανιστεί και εξομολογηθεί την πράξη του, ως κάτι αποτρόπαιο για την Εκκλησία, τον καυτηριάζουν με το σίδερο των αυστηρών επιτιμίων και με αφορισμούς, σαν με χαλινάρια, περισφίγγουν την ασυδοσία της γλώσσας του.

Αυτός δε ο κατάδικος και μαστιγωμένος από τον βορρά, ο οποίος πρόσφατα σχεδίαζε αποστασία, επειδή του έλαχε να κατοικεί σε ψηλά βουνά σαν τα ελάφια και έχοντας στηριχτεί στο Μακρό Τείχος και στις Σιδηρές Πύλες, τώρα σχεδόν χαστουκισμένος στο πρόσωπο σαν οικόσιτος δούλος μετανοεί για την τύχη του. Διότι για σένα τα άβατα είχαν γίνει βατά και τα δυσκολοπέραστα εύκολα στη διάβαση· και αφού συνέτριψες χάλκινες πύλες και έσπασες σιδερένιους μοχλούς, ενώ ο Θεός σε περιέβαλε με αορασία, ο Οποίος λέγεται ότι θέτει το σκοτάδι ως κρυψώνα Του, εμφανίστηκες κρυφά και έκανες τον βάρβαρο σχεδόν να πεθάνει από τον φόβο. Φυσικά, κατανοώντας ο πανούργος ότι επιχειρεί να κυνηγήσει τα ανέφικτα και ότι ρίχνει βέλος προς τον ουρανό, παρακαλεί, δίκην μικρών σκύλων, να αρπάξει τα ψίχουλα που πέφτουν από το βασιλικό δείπνο ή τουλάχιστον να δροσιστεί με την άκρη του δαχτύλου. Από εκεί και πέρα, έχοντας περιοριστεί από το βασιλικό πρόσταγμα και ακούγοντας «έως εδώ θα σταματήσεις τα εχθρικά κύματα», φοβήθηκε να απλώσει το πόδι του πέρα από τα όρια ή πάντως, μη έχοντας τη δυνατότητα να προχωρήσει, συστρέφεται ως επί το πλείστον γύρω από τον εαυτό του, τρέμοντας μήπως, αφού εκσφενδονιστεί από τον Αίμο σαν από άλλη ουράνια έδρα και πέσει από εκεί με το κεφάλι στο χάος ή στα κύματα της πολυθόρυβης θάλασσας παρασυρθεί, πράγμα που ο λόγος αναφέρει ότι έπαθαν παλαιότερα και μερικά από τα άστρα, τα οποία κατέρρευσαν από το προηγούμενο ύψος τους και έσβησαν τη λάμψη τους, καρφωμένα πλέον σε περίρρυτα κατοικημένα νησιά μέχρι και σήμερα.

Όταν δε άκουσες τους θεολόγους να λένε, τον μεν ένα σχετικά με την ημέρα του Κυρίου, ότι αυτή είναι σκότος και όχι φως, τον δε άλλο σχετικά με τον ίδιο τον Κύριο, ότι έθεσε το σκότος ως κρυψώνα του, για τον οποίο αλλού έχει πει ότι περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, προσπερνώντας αμέσως την κοινή αντίληψη περί του σκότους, ανυψώθηκες σε κάποια άλλη, υψηλότερη και πιο θεοπρεπή.

Αυτά λοιπόν ας αποτελούν τη δική μου προσευχή· εσύ όμως, φίλε Τιμόθεε, με την εντατική ενασχόληση γύρω από τα μυστικά θεάματα, εγκατάλειψε και τις αισθήσεις και τις νοερές ενέργειες, και όλα τα αισθητά και τα νοητά, και όλα τα μη όντα και τα όντα, και ανυψώσου αγνώστως, όσο είναι εφικτό, προς την ένωση με Εκείνον που βρίσκεται πάνω από κάθε ουσία και γνώση. Διότι με την καθαρή, ελεύθερη από κάθε σχέση και απόλυτη έκσταση από τον εαυτό σου και από τα πάντα, αφού αφαιρέσεις τα πάντα και αποδεσμευθείς από τα πάντα, θα αναχθείς προς την υπερούσια ακτίνα του θείου σκότους. Πρόσεξε δε, ώστε κανείς από τους αμύητους να μην ακούσει αυτά· και ως τέτοιους εννοώ αυτούς που είναι προσκολλημένοι στα όντα και δεν διανοούνται ότι υπάρχει κάτι υπερουσίως πάνω από τα όντα, αλλά νομίζουν ότι γνωρίζουν με τη δική τους γνώση Εκείνον που έθεσε «το σκότος ως απόκρυψή Του». Εάν όμως οι θείες μυσταγωγίες βρίσκονται πάνω από αυτούς, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τους ακόμη περισσότερο αμύητους, όσοι προσδιορίζουν την αιτία που υπέρκειται των πάντων από τα έσχατα ανάμεσα στα όντα, και ισχυρίζονται ότι αυτή σε τίποτε δεν υπερέχει από τα άθεα και πολυειδή μορφώματα που οι ίδιοι πλάθουν;

Εκείνος που έθεσε το σκότος ως απόκρυψή Του λόγω της ασώματης φύσης Του, ο Θεός που επιβαίνει επί πτερύγων ανέμων, αφού σαρκώθηκε από την Παρθένο, τη φωτεινή νεφέλη, ανήλθε διά νεφέλης από τη γη προς το ύψος, ενώ οι μαθητές έβλεπαν την ένδοξη άνοδο.

Εκείνα όμως για τα οποία ερωτάς δεν είναι τέτοια, αλλά ποια είναι και πώς έχουν; Όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Ποιος είναι αυτός ο γνόφος; Η ίδια η σάρκα του Κυρίου, για την οποία και ο Ιωάννης, ο μέγας πρόδρομός του, είπε αργότερα: «Του οποίου δεν είμαι άξιος, σκύβοντας, να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του.» Κατέβηκε, λοιπόν, και ήλθε περιβεβλημένος τη σάρκα αντί για γνόφο. Και πάλι: «Επέβη σε Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του· γύρω του η σκηνή του.» Βλέπεις πώς η έρευνά σου δεν αφορά αισθητά πράγματα, αλλά θεία και ακατάληπτα, τα οποία δεν κατανοούνται εύκολα από όλους; Διότι, αν έθεσε τον γνόφο και το σκοτάδι ως απόκρυψη των μυστηρίων του και χρειάζεται κανείς άφθονο φως του Παναγίου Πνεύματος για να κατανοήσει τα κρυμμένα του μυστήρια, πώς εσύ, που δεν έχεις γίνει ακόμη κατοικητήριο του θείου φωτός, ερευνάς αυτά που δεν θα μπορέσεις να μάθεις, όντας ακόμη ατελής και αφώτιστος;

Διότι, για να μην υποθέσεις, επειδή κάθεσαι στο σκοτάδι, ότι και εκείνος βρέθηκε και κρύφτηκε στο σκοτάδι, «γύρω του έστησε τη σκηνή του» είπε ο προφήτης Δαβίδ. Και εννοεί ως σκηνή αυτό που ο Παύλος ονομάζει φως —«κατοικώντας», λέει, «σε φως απρόσιτο»—, δηλώνοντας και οι δύο το ακατάληπτο και αβάσταχτο της θεότητάς του, χωρίς να καθιστούν το θείο περιορισμένο, αλλά, απευθύνοντας κατά κάποιον τρόπο τον λόγο προς εκείνους που έχουν περιέργεια, λένε: Μην υποθέσετε, ω ανόητοι, ότι ο Κύριος και Θεός που αναλήφθηκε εισήλθε σε σκοτάδι και κρύφτηκε. Αντιθέτως, εκείνος βρίσκεται στη δική του δόξα, στη θεότητα που πληροί τα πάντα και υπερβαίνει τα πάντα, στην οποία βρισκόταν και προηγουμένως, και φειδόμενος ημών, για να μην καταστραφούμε ολοσχερώς, έθεσε σκοτάδι που δεν καλύπτει εκείνον, αλλά εμάς. «Διότι ο Θεός μας», λέει, «είναι πυρ καταναλίσκον», όχι για τους δικαίους, αλλά για τους αμαρτωλούς.

Δες λοιπόν· έμαθες εν συντομία τα θεία και φρικτά μυστήρια της πίστης μας από εμάς, ή μάλλον από το Άγιο Πνεύμα μέσω ημών· έμαθες ότι και κατήλθε στη γη ο Θεός και ανήλθε πάλι στους ουρανούς και έθεσε το σκοτάδι ως τόπο απόκρυψής Του· διότι δεν έπρεπε πριν από την κρίση να φανερωθεί σε εμάς με τη δόξα του Πατέρα Του, αλλά αυτό να γίνει τότε που ο Πατέρας Του καθόρισε τον καιρό με τη δική Του εξουσία. Εάν λοιπόν κατ' αυτόν τον τρόπο παραμένουν κρυμμένα τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών και δεν έχει δοθεί σε όλους να τα γνωρίσουν σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, γιατί, αφήνοντας την τήρηση των εντολών Του, ρωτάς για εκείνα που είναι κρυμμένα από όλους τους ανθρώπους; Διότι, ιδού, καθημερινά ακούς τον Απόστολο να διακηρύσσει γι' αυτά ακριβώς, «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν», τα αγαθά «που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν».

Διότι, πριν αναληφθεί και θέσει το σκοτάδι ως κρυψώνα του, μας έδωσε τις άγιες εντολές του, δίνοντάς μας, τρόπον τινά, εργαλεία, και την πίστη σε αυτόν ως έναν τεχνίτη, έτσι ώστε εμείς μεν να είμαστε τα σκεύη, η πίστη ο τεχνίτης, και οι εντολές τα εργαλεία, μέσω των οποίων ο τεχνίτης Λόγος αναδημιουργεί και ανακαινίζει τους εργάτες των εντολών του, ώστε, καθώς καθαριζόμαστε μέσω της εφαρμογής τους, να φωτιζόμαστε προοδευτικά από το Πνεύμα στη γνώση των μυστηρίων της βασιλείας των ουρανών.

Όταν δε αποκτήσουμε και τα δύο με αδίστακτη καρδιά και γίνουμε εύχρηστο σκεύος για τον Δεσπότη, ώστε να υποδεχτούμε το νοητό μύρο, τότε Εκείνος που έθεσε το σκότος ως απόκρυψή Του μας ανακαινίζει με τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος και μας ανασταίνει καινούργιους αντί για παλαιούς και ζωντανούς σαν από νεκρούς, και διασχίζει το σκότος και διαβιβάζει πέρα από αυτό τον νου μας και του χαρίζει, σαν μέσα από κάποια οπή, να κοιτάζει κρυφά και να βλέπει κάπως αμυδρά, σαν τον κύκλο του ήλιου ή της σελήνης. Έτσι, λοιπόν, διδάσκεται, ή μάλλον για να πούμε καλύτερα, γνωρίζει και μυείται, λαμβάνοντας την πληροφορία ότι όντως δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να γίνει κανείς, έστω και μερικώς, μέτοχος των απόρρητων αγαθών του Θεού, παρά μόνο αν με ταπείνωση καρδιάς και αδίστακτη πίστη ολοψύχου προθέσεως απαρνηθούν αυτοί όλο τον κόσμο και τα του κόσμου μαζί με τα θελήματά τους, τηρώντας όλες τις εντολές του Θεού. Και όχι μόνο αυτό, αλλά αν δεν περάσουν χωρίς ντροπή, ή μάλλον με αγαλλίαση καρδιάς και χαρά, τους πόνους υπέρ της αρετής μαζί με τους πειρασμούς αυτοί που πιστεύουν στον Χριστό, και μάλιστα εκείνοι που βαπτίστηκαν ως νήπια και δεν αισθάνονται να έχουν «τη δωρεά της χάριτος του Θεού».

Όπως είναι γραμμένος ο λόγος: από τα υψηλά κατέβηκα στα ταπεινά, λυπήθηκα μέσα μου και έκλαψα για το ανθρώπινο γένος, επειδή αναζητούν ξένα παραδείγματα. Και εισάγουν επινοήσεις, πράγματα και λέξεις, νομίζοντας ότι μπορούν να απεικονίσουν τη θεία φύση μέσα από τα ανθρώπινα. Μια φύση, την οποία κανείς από τους αγγέλους ή τους ανθρώπους δεν μπόρεσε ούτε να δει ούτε να ονομάσει. Διότι, πώς θα μπορούσε κάποιος να ονομάσει τον Κτίστη των πάντων; Επειδή ονόματα και πράγματα και λέξεις, τα πάντα δημιουργήθηκαν με προσταγή του Θεού. Διότι Εκείνος έδωσε ονόματα στα έργα και σε κάθε πράγμα τη δική του ονομασία. Όχι όμως σε όλα ο Ίδιος, αλλά έδωσε την εξουσία στα δημιουργήματα να δίνουν πάλι ονόματα στα άλλα δημιουργήματα, και το καθένα ονομάζει άλλο και ονομάζεται από άλλο. Το όνομά Του όμως δεν μας έχει γίνει γνωστό, παρά μόνον ότι είναι ο Ων, ο άρρητος Θεός, όπως είπε. Αν λοιπόν είναι άρρητος, αν δεν έχει όνομα, αν είναι αόρατος, αν είναι απόκρυφος, αν είναι απρόσιτος, αν είναι ο μόνος που υπερβαίνει τον λόγο και την έννοια, όχι μόνο την ανθρώπινη, αλλά και αυτήν των άυλων νοών (διότι έθεσε ως απόκρυψή Του το σκότος, και όλα τα άλλα βρίσκονται μέσα στο σκότος, ενώ μόνος Εκείνος, ως φως, βρίσκεται έξω από το σκότος), πώς εισάγεις γι' Αυτόν δικές σου επινοήσεις ή πώς Τον είδες να διαχωρίζεται στην πραγματικότητα; Από πού και πώς διέσχισες το σκότος και μόνος εσύ από όλα τα κτίσματα ξεχώρισες; Αν πάλι αυτά δεν είναι δικά σου, αλλά κάποιου άλλου, απορώ τίνος είναι και σε ρωτώ για να μάθω: κάποιου αγγέλου ή κάποιου από τα άυλα όντα;

Εάν, λοιπόν, αποδεχθείς αυτά που σου λέγει, η καρδιά θα φλεγεί και άνθρακες θα ανάψουν από αυτό, δηλαδή τα κατάλοιπα και η μνήμη αυτών που σου λέγονται και αναγινώσκονται. Αλλά θα πεις ότι υπάρχει σκοτεινό ύδωρ σε νεφέλες αέρων, δηλαδή ότι υπάρχει ασάφεια και σκοτάδι στις νεφέλες των Γραφών.

Όταν όμως δεν θα τελούμε πλέον τα θεία μέσω ανθρώπων, αλλά ο ίδιος ο Λόγος θα πίνει μαζί μας καινούργιο το ποτήριο της βασιλείας και θα αποκαλύπτει τον εαυτό Του σε όσους είναι άξιοι της αυτοψίας και της βασιλείας, τότε αίρεται κάθε κάλυμμα και Εκείνος που τώρα έχει θέσει το σκοτάδι ως κρυψώνα Του βλέπεται πρόσωπο με πρόσωπο, ξεκάθαρα και όχι μέσα από αινίγματα, και όπως ακριβώς μεταβήκαμε από τη σκιά στην εικόνα, έτσι από αυτήν μεταβαίνουμε στη γυμνή αλήθεια.