Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 18:11

Παρέστη, επειδή απομακρύνθηκε από τα είδωλα· παρέστη, επειδή διαχωρίστηκε από τους ασεβείς· παρέστη, επειδή εξήλθε από τον κόσμο· παρέστη, επειδή από ασταθής έγινε σταθερή· παρέστη, επειδή στερεώθηκε στην πίστη· παρέστη εκ δεξιών σου. Ποιος είναι ο ολόχρυσος ιματισμός της; Ο δόκιμος λόγος των δογμάτων της πίστεως, τον οποίο αγαπά περισσότερο από χρυσό και πολύτιμο λίθο, «τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά». Οι απόστολοι παρέδιδαν να φυλάσσονται τα δόγματα δοκιμασμένα, «επιθυμητά περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους». Ποια είναι η περιβολή της; Η ομορφιά της βιοτής της. Ή και ποια είναι η περιβολή της;

Στην δε επιθυμία αρμόζει το να μελετά κανείς τον νόμο του Κυρίου διαρκώς· το να θεωρεί τα δικαιώματα του Κυρίου πιο επιθυμητά από τον χρυσό και από τους πολλούς πολύτιμους λίθους, και πιο γλυκά από το μέλι και την κηρήθρα· το να λέει μαζί με τον Δαβίδ: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων· επιποθεί και λιώνει από τον πόθο η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου.» Έτσι δίκαιος ήταν ο Συμεών, χωρίς να υστερεί σε κανένα απολύτως είδος αρετής· εφόσον γνωρίζουμε ότι η δικαιοσύνη εμπεριέχει και όλες τις άλλες αρετές, όσες υπάγονται σε αυτές τις γενικές κατηγορίες. Και πώς ήταν «ευλαβής»; Επειδή έτρεφε βαθύ σεβασμό ενώπιον του προσώπου του Κυρίου και των προσταγμάτων του· διότι είχε διαβάσει, και μάλιστα με πολλή προσοχή, το εξής: «Σε ποιον θα επιβλέψω με εύνοια, παρά στον πράο και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;» Ήταν «εκείνος που προσέμενε την παράκληση του Ισραήλ.» Ποια παράκληση; Εκείνην την οποία ο Αβραάμ, όταν την είδε με μορφή αγγέλου, την προσκύνησε θεοπρεπώς. Ποια παράκληση;

Κατατρυχόταν δε πάλι, επειδή αυτόν που ως ληστή είχε θανατώσει, τον έβλεπε πάλι να μεταφέρεται στον παράδεισο. Βλέποντας δε και όλη την πανοπλία του να έχει καταρριφθεί, και ότι δεν υπήρχε κανένα όπλο σταλμένο από αυτόν που να μην το ακύρωσε ο Κύριος, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Του εχθρού οι ρομφαίες εξέλιπαν τελείως, και τις πόλεις του τις κατέστρεψες», γι' αυτό ταραζόταν, και ευρισκόμενος σε αμηχανία, αποπειράθηκε τελικά να δώσει στον Σωτήρα να πιει ξύδι με χολή· αγνοούσε όμως ότι και αυτό εναντίον του εαυτού του το απεργαζόταν. Διότι την πικρία της οργής, η οποία προέκυψε εξαιτίας της παραβάσεως του νόμου, και με την οποία κρατούσε τους πάντες αιχμαλώτους, την παρέδωσε στον Σωτήρα· και Εκείνος, λαμβάνοντάς την, την ανάλωσε και την κένωσε, ώστε αντί για το ξύδι, η Σοφία να μας ποτίσει με το κρασί που η ίδια ανέμειξε· και αντί για τη χολή, να μας χαρίσει τα λόγια τα πιο γλυκά και από το μέλι και την κηρήθρα· και σε αντάλλαγμα για τα δικά μας που ο Ίδιος γεύτηκε, να πει και σε εμάς: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός». Καθώς όμως απέτυχε και σε αυτό και λαφυραγωγήθηκε, καταντροπιασμένος πια, τον κυρίευσε κάποια υποψία, βλέποντας τόσο μεγάλα γεγονότα, ότι δεν πολεμά εναντίον ανθρώπου, αλλά εναντίον του Θεού. Διότι έβλεπε ότι με τα ίδια τα μέσα με τα οποία παγίδευε τους πάντες, με αυτά ακριβώς ντροπιαζόταν ο ίδιος, και ότι περισσότερο έπεφτε παρά κατέβαλλε τον αντίπαλο· και τελικά προσπαθούσε να υποχωρήσει, και να στρέψει τα νώτα του σε φυγή. Επειδή, βλέποντάς Τον να κρέμεται στον σταυρό και να καταδιώκει τον θάνατο, φοβήθηκε μήπως Αυτός είναι εκείνος για τον οποίο έχει γραφτεί: «Θα υψωθεί ο Κύριος για να μας ελεήσει».

Εμείς όμως λέμε: Εάν ο Πατήρ είναι οίνος που ευφραίνει την καρδιά, και ο Υιός είναι οίνος που ευφραίνει την καρδιά, και το Πνεύμα είναι οίνος που ευφραίνει την καρδιά, καθ' ον τρόπο ο Πατήρ είναι υπέρ το μέλι και την κηρήθρα. Εσείς, επομένως, και όχι εμείς, παρομοιάζετε με κόνδιτο τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, εσείς που εισηγείσθε ανόμοιες τις φύσεις.

ΕΡΩΤΗΣΗ Λ΄. Πώς θα αποκόψουμε το πάθος της κακής επιθυμίας; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Με τη διάπυρη επιθυμία των θελημάτων του Θεού, και μάλιστα τέτοια, σαν αυτήν που έδειξε ότι έχει εκείνος που είπε: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, όλα μαζί δίκαια· πιο επιθυμητά και από τον χρυσό και από τους πολλούς πολύτιμους λίθους, και πιο γλυκά από το μέλι και την κηρήθρα».

Ερώτηση 174. Πώς μπορεί κανείς να εκτελεί τις εντολές του Κυρίου με εσωτερική διάθεση και με επιθυμία; Απόκριση. Από τη φύση των πραγμάτων, η εμπειρία εκείνου που προξενεί ευχαρίστηση και ωφέλεια, καθώς και η ίδια η προσδοκία του, δημιουργεί στην ψυχή την αντίστοιχη διάθεση και επιθυμία γι' αυτό. Εάν, λοιπόν, κανείς μισήσει και βδελυχθεί την αδικία και καθαριστεί από κάθε αμαρτία —εξαιτίας της οποίας, όπως ακριβώς το σώμα από την ασθένεια παθαίνει ανορεξία και αηδία για τα φαγητά, έτσι και η ψυχή παθαίνει νωθρότητα και οκνηρία ως προς τα δικαιώματα του Θεού— και εάν βεβαιωθεί απόλυτα ότι η εντολή του Θεού είναι ζωή αιώνια και ότι όλα όσα έχουν υποσχεθεί σε αυτούς που την τηρούν είναι αληθινά, τότε κατορθώνει να αποκτήσει τη διάθεση εκείνου που είπε: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δίκαια· είναι πιο επιθυμητά από τον χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα. Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί· στην τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΠʹ. Με ποια διάθεση και προσοχή οφείλουμε να ακούμε τα όσα αναγιγνώσκονται σε εμάς κατά την ώρα της μεταλήψεως; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Με προσοχή μεγαλύτερη από την ευχαρίστηση με την οποία τρώμε και πίνουμε, για να φανεί ότι ο νους δεν αποσπάται στις ηδονές του σώματος, αλλά ότι ευφραίνεται περισσότερο με τα λόγια του Κυρίου, σύμφωνα με τη διάθεση εκείνου που είπε: «Και είναι γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα».

Όταν λοιπόν κάθεστε, ω γυναίκες, και ξετυλίγετε το έργο αυτών, εννοώ τα νήματα που σας στέλνουν οι Σήρες για την κατασκευή των μαλακών ενδυμάτων, ενθυμούμενες τη μεταβολή αυτού του ζώου, να συλλαμβάνετε εναργή την έννοια της αναστάσεως και να μην απιστείτε στην αλλαγή την οποία ο Παύλος υπόσχεται σε όλους. Αλλά αισθάνομαι ότι ο λόγος μου εκτρέπεται από τη συμμετρία του. Όταν λοιπόν αποβλέψω στο πλήθος όσων ειπώθηκαν, βλέπω τον εαυτό μου να φέρεται εκτός του μέτρου· όταν όμως πάλι αποβλέψω στην ποικιλία της σοφίας που υπάρχει στα δημιουργήματα, νομίζω ότι ούτε καν έχω αρχίσει τη διήγηση. Συγχρόνως δε, και το να σας κρατήσω εδώ περισσότερο δεν είναι ανώφελο. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να κάνει κανείς τον χρόνο μέχρι το εσπέρας; Δεν σας βιάζουν όσοι παραθέτουν γεύματα· δεν σας περιμένουν τα συμπόσια. Όθεν, εάν εγκρίνετε, ας αξιοποιήσουμε τη σωματική νηστεία για την ευφροσύνη των ψυχών. Αφού πολλές φορές υπηρέτησες τη σάρκα για απόλαυση, σήμερα παρέμεινε στη διακονία της ψυχής. Εντρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Εάν είσαι φιλόπλουτος, έχεις πλούτο πνευματικό: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δικαιωμένα, επιθυμητά περισσότερο από το χρυσάφι και από τον πολύτιμο λίθο τον πολύ». Εάν είσαι απολαυστικός και φιλήδονος, έχεις τα λόγια του Θεού, τα οποία, για εκείνον που έχει υγιή την πνευματική του αίσθηση, είναι «γλυκύτερα υπέρ το μέλι και το κηρίον».

Έπειτα βέβαια, ο Κύριος αποφάνθηκε ότι είναι αδύνατον να κατορθωθεί το επιδιωκόμενο έργο, όταν ο νους μοιράζεται σε διάφορες φροντίδες, λέγοντας: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους»· και πάλι: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμμωνά». Έναν θησαυρό, λοιπόν, πρέπει να επιλέξουμε, τον επουράνιο, για να έχουμε σε αυτόν την καρδιά μας. Διότι, όπως λέει, «όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου». Εάν, επομένως, κρατήσουμε για τον εαυτό μας κάποιο γήινο κτήμα και κάποια φθαρτή περιουσία, τότε, καθώς ο νους μας θα έχει κατά κάποιον τρόπο θαφτεί μέσα σε βούρκο, αναγκαστικά η ψυχή θα στερείται τη θέα του Θεού και θα παραμένει ακίνητη ως προς την επιθυμία των επουράνιων καλών και των αγαθών που μας έχουν αποταμιευθεί μέσω των επαγγελιών. Την απόκτηση αυτών είναι αδύνατον να την πετύχουμε, εάν δεν μας οδηγεί προς την αναζήτησή τους ένας απερίσπαστος και σφοδρότερος πόθος, ο οποίος και θα ελαφρύνει τον κόπο που απαιτείται γι' αυτά. Είναι, λοιπόν, η αποταγή, όπως υπέδειξε ο λόγος, λύσιμο των δεσμών αυτής της υλικής και πρόσκαιρης ζωής, και ελευθερία από τις ανθρώπινες δεσμεύσεις, η οποία μας καθιστά καταλληλότερους για να ξεκινήσουμε την πορεία μας προς τον Θεό. Αποτελεί ανεμπόδιστη αφορμή για την απόκτηση και τη χρήση εκείνων των πολυτίμων αγαθών, τα οποία αξίζουν περισσότερο από το χρυσάφι και από τους πολλούς πολύτιμους λίθους. Και, για να το πούμε συνοπτικά, είναι η μετάθεση της ανθρώπινης καρδιάς προς την επουράνια πολιτεία, ώστε να μπορεί να λέει: «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς».

Διότι δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα· αλλά ένα μεγάλο και εξαίσιο θαύμα υπήρξε στον Σωτήρα των πάντων Χριστό: διότι έτρωγε, όντας ακόμη βρέφος, βούτυρο και μέλι· βούτυρο δε ονομάζει ο προφήτης το γάλα της Παρθένου, επειδή αυτό δεν προήλθε από θηλυκότητα και ηδονή και έκλυση, αλλά ήταν πηγμένο και στερεό, και δεν είχε την πικρία της αμαρτίας, αλλά τη γλυκύτητα του μελιού· εφόσον βεβαίως όλα τα του Θεού είναι πιο γλυκά από το μέλι και την κηρήθρα. (

Επομένως, ο Χριστός κέρδισε αυτούς που πιστεύουν, και γι' αυτούς ίσως λέει κάπου προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε μένα τους έδωσες.» Αυτοί, λοιπόν, επιθύμησαν το αγαθό, δηλαδή καθετί που μπορεί να χαρακτηριστεί και είναι αληθινά εξαιρετικό, και συγκαταλέγεται στα πιο αγαπητά στον Θεό. Αυτό το θεωρούν μεγάλης αξίας και σπουδάζουν να το κατορθώσουν, ώστε με αγαθή διάνοια να αναφωνούν λέγοντας: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απόλυτα δικαιολογημένα, πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πολλούς πολύτιμους λίθους.» Είναι δε καλό, εκτός αυτού, το να επιθυμεί κανείς να βρεθεί υπό την σκέπη του ίδιου του Χριστού. Αυτό ακριβώς λέει και η νύμφη στο Άσμα Ασμάτων: «Επιθύμησα τη σκιά του και κάθισα.» Ο λαός, λοιπόν, που έχει προοδεύσει σε αυτό το φρόνημα, θα κατανοήσει με ακρίβεια τους κλήρους του Θεού, δηλαδή τα αγαθά που ελπίζονται και έχουν υποσχεθεί στους ευσεβείς. Για τα οποία και ο θείος Δαβίδ είπε: «Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου.» Και θα καταλύσει σαν μέσα σε αυτούς, και θα αναπαυθεί πλήρως και με κάθε τρόπο, επειδή θα επιτύχει αυτά που προσδοκά.

Ναι, υπεραγία μου Δέσποινα Θεοτόκε, εισάκουσε αυτή την οικτρότατη δέησή μου και μην με ντροπιάσεις διαψεύδοντας την προσδοκία μου, εσύ που είσαι η ελπίδα όλων των περάτων της γης. Σβήσε τον βρασμό της σάρκας μου. Καταπράυνε τον αγριότατο κλύδωνα του άκαιρου θυμού που εγείρεται στην ψυχή μου. Αφάνισε από τον νου μου τον τύφο και την αλαζονεία της μάταιης νεότητας. Ελάττωσε από την καρδιά μου τις νυχτερινές φαντασιώσεις των πονηρών πνευμάτων και τις καθημερινές προσβολές των ακάθαρτων εννοιών. Παίδευσε τη γλώσσα μου να ομιλεί τα ωφέλιμα. Δίδαξε τα μάτια μου να βλέπουν ορθά την ευθύτητα της αρετής. Κάνε τα πόδια μου να τρέχουν απρόσκοπτα στη μακάρια οδό των εντολών του Θεού. Παρασκεύασε τα χέρια μου να αγιαστούν, ώστε να υψώνονται επάξια προς τον Ύψιστο. Καθάρισε το στόμα μου, ώστε με παρρησία να επικαλεστώ ως Πατέρα τον φοβερό και πανάγιο Θεό. Άνοιξε τα αυτιά μου, ώστε να ακούσω αισθητά και νοερά τα λόγια των αγίων Γραφών, που είναι γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα, και δεχόμενος αυτά να τα κάνω πράξη ενδυναμωμένος από εσένα. Δώσε μου χρόνο μετάνοιας και λογισμό επιστροφής. Ελευθέρωσέ με από αιφνίδιο θάνατο. Απάλλαξέ με από την καταδικασμένη συνείδηση.

Γίνε για μένα, Χριστέ, οδός ζωής που οδηγεί προς τον Πατέρα σου. Αυτή είναι η μόνη χαρά, και η κατάληξή της είναι η βασιλεία των ουρανών. Γίνε για μένα, ω Δέσποτα Υιέ του Θεού, οδός ζωής και φωτισμός. Άντλησα ο ίδιος από την πηγή των χαρισμάτων γεμάτος πόθο. Η χάρη έγινε στην καρδιά του δούλου σου φως και χαρά, και γλυκύτερη από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα του υπηρέτη σου. Η χάρη έγινε στην ψυχή του δούλου σου σαν θησαυρός· πλούτισε τη φτώχεια μου· έδιωξε την πενία και τη σαθρότητα. Η χάρη σου έγινε για τον δούλο σου καταφύγιο και δύναμη και καύχημα, προστασία και ανύψωση και τροφή ζωής. Δεν θα σιωπήσει ο δούλος σου, Δέσποτα, εξαιτίας της απέραντης γλυκύτητας της αγάπης και της χάρης σου. Άνοιξες το στόμα εμένα του αναξίου. Πώς πάλι θα κρατηθεί η γλώσσα μου μετά από τόση ευεργεσία από το να υμνεί και να δοξάζει καθημερινά τον χορηγό των αγαθών; Και πώς πάλι να τολμήσω να εμποδίσω τα κύματα της χάρης σου, που αναβλύζουν μέσα στην καρδιά εμένα του αμαρτωλού; Γέμισέ την με γλυκύτητα με τα πολλά σου χαρίσματα, ώστε ψάλλοντας να δοξάζω τον Δημιουργό των ουρανών, εκείνον που χάρισε στον δούλο του ουράνια χαρίσματα μέσω πολλών δωρεών.

Έγινες για μένα, Χριστέ Σωτήρα, οδός ζωής που οδηγεί προς τον Πατέρα. Μόνο αυτή είναι η χαρά, και το τέρμα της είναι η ουράνια βασιλεία. Έγινες για μένα, ω Δέσποτα Ιησού Υιέ του Θεού, οδός ζωής και φωτισμός, και άντλησα ο ίδιος από τη δική σου πηγή χαρίσματα, γεμάτος πόθο. Έγινε η χάρη σου στην καρδιά του δούλου σου φως και χαρά γλυκύτερη από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα του οικέτη σου. Έγινε η χάρη σου στην ψυχή του δούλου σου ως θησαυρός, πλούτισε τη φτώχεια, έδιωξε την πενία και τη σήψη.

Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, επιστρέφει τις ψυχές· η μαρτυρία του Κυρίου είναι αξιόπιστη, κάνει σοφούς τους απλοϊκούς. Τα δικαιώματα του Κυρίου είναι ευθέα, ευφραίνουν την καρδιά· η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, φωτίζει τους οφθαλμούς. Ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δίκαια στο σύνολό τους· είναι πιο επιθυμητά από τον χρυσό και από το πλήθος των πολύτιμων λίθων, και γλυκύτερα από το μέλι και την κερήθρα.

Ο πιστός φίλος είναι ανώτερος από τον χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους. Ο πιστός φίλος είναι κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη, τα οποία ανοίγονται και προσφέρονται για μετάληψη τον κατάλληλο καιρό. Ο πιστός φίλος είναι λιμάνι αναψυχής. Και αν επιπλέον διακρίνεται για τη σύνεσή του, πόσο σπουδαίο είναι αυτό; Εάν δε είναι άριστος στην παιδεία, και μάλιστα σε κάθε είδους παιδεία, εννοώ δηλαδή και τη δική μας αλλά και εκείνη που κάποτε υπήρξε δική μας, πόσο πιο λαμπρό είναι τούτο;

Πώς θα μπορούσε κανείς να αναπτύξει διεξοδικά με τον λόγο το κάθε τι, όπου η πολλή φροντίδα αποτελεί κατηγορία και έλεγχο της αμέλειας για τα πολυτιμότερα; Διότι, όσο περισσότερο αυξάνει κανείς τη φροντίδα για τα κατασκευάσματα, τόσο με την ποσότητα όσο και με την πολυτέλεια των υλικών, τόσο περισσότερο αποδεικνύει την έλλειψη καλλωπισμού της ψυχής του. Επειδή εκείνος που στρέφει το βλέμμα στον εαυτό του και καλλωπίζει την πραγματικά δική του κατοικία, ώστε κάποτε να δεχθεί και τον Θεό ως ένοικο, χρησιμοποιεί άλλα υλικά, από τα οποία συγκεντρώνει το κάλλος για μια τέτοια κατοικία. Εγώ γνωρίζω χρυσό που λάμπει σε τέτοια έργα, ο οποίος εξορύσσεται από τα νοήματα της Γραφής, γνωρίζω ως άργυρο τα θεία λόγια τα δοκιμασμένα στο πυρ, των οποίων η λάμψη αστράφτει, ακτινοβολώντας μέσω της αλήθειας. Αν θεωρήσεις ως λάμψεις ποικίλων πολύτιμων λίθων, με τους οποίους στολίζονται οι τοίχοι ενός τέτοιου ναού, και ως δάπεδα του κτίσματος τις ποικίλες διαθέσεις των αρετών, δεν θα σφάλεις ως προς τον πρέποντα διάκοσμο αυτής της οικίας. Ας επιστρωθεί το δάπεδο με την εγκράτεια, χάρη στην οποία η σκόνη του γήινου φρονήματος δεν θα ενοχλεί αυτόν που κατοικεί εκεί. Η ελπίδα των επουρανίων ας ωραιοποιεί την οροφή· στρέφοντας το βλέμμα προς αυτήν με τον οφθαλμό της ψυχής, δεν θα ατενίζεις είδωλα κάλλους σκαλισμένα με καλέμια, αλλά θα αντικρίσεις το ίδιο το αρχέτυπο κάλλος, που δεν είναι στολισμένο με κάποιο χρυσό και άργυρο, αλλά το οποίο είναι κατά πολύ ανώτερο από το χρυσάφι και τους πολύτιμους λίθους.

«Η εντολή»: Αυτή που λέει: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις και τα εξής. Διότι αυτή ειπώθηκε φανερά και φωτίζει όσους υπακούουν. «Ο φόβος»: Διότι για όλους όσους καθοδηγούνται από τον φόβο του Θεού, ο μισθός τους παραμένει στον αιώνα. Επειδή ο φόβος του Θεού σώζει τον άνθρωπο. «Τα κρίματα»: Διότι όλοι οι λόγοι του Κυρίου είναι αληθινοί και δίκαιοι. επειδή τίποτα δεν είναι άκριτο παρά τω Θεώ, ως Εκείνου που δικαιώνει. «Επιθυμητά»: Διότι καθόλου δεν ωφελεί τον άνθρωπο ο χρυσός ή οι πολύτιμοι λίθοι, όσο οι λόγοι του Θεού και οι εντολές. Και αυτά επιθυμεί ο κάθε πιστός και σπεύδει να τα αξιωθεί. «Και γλυκύτερα»: Διότι η γλυκύτητα του μελιού είναι πρόσκαιρη, ενώ των λόγων του Θεού αιώνια. «Και γαρ ο δούλος»: Διότι όλοι όσοι υπηρετούν αληθινά τον Θεό τηρούν τις εντολές του, όπως ο Χριστός, ως Υιός του Πατρός, τις εντολές. Διότι δεν ήρθα, λέει, για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Εν τω φυλάσσειν»: Διότι δεν υπόκεινται σε μέτρο όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τηρούν τις εντολές του. «Παραπτώματα»: Διότι όσα αμαρτάνει ο άνθρωπος, ποιος τα γνωρίζει, παρά μόνο ο Θεός ως καρδιογνώστης; «Εκ των κρυφίων»: Από όλα, λέει, όσα γεννά η καρδιά και οι λογισμοί. διότι εσύ τα γνωρίζεις, από αυτά καθάρισέ με. «Και από αλλοτρίων»: Από εκείνα που προέρχονται από αρπαγή και πλεονεξία. διότι αυτά τυγχάνουν ξένα. Αυτά δε τα μισεί ο Θεός [και όσοι υπηρετούν τον Θεό].

Αυτός δε ο πανάγιος πατέρας, διαμένοντας στην Κουκουσό, κατήχησε πολλούς και τους οδήγησε στο φως. Και κάποτε λοιπόν, ο Πέτρος ο θείος απόστολος και ο Ιωάννης ο μέγας, ενώ εκείνος τελούσε την προσευχή του, του εμφανίστηκαν και του ανήγγειλαν την εκδημία του. Τότε ακριβώς και ο Βασιλίσκος και ο Λουκιανός, οι θειότατοι μάρτυρες, εμφανίστηκαν και του γνωστοποίησαν τη συγκατοίκησή του μαζί τους, και ότι θα ενταφιαστεί στα Κόμανα, στον περικαλλή ναό τους. Και πράγματι, όταν δέχθηκε το τέλος, παρέδωσε την παναγία του ψυχή στα χέρια του Θεού. Και τότε λοιπόν, αγγελική ευωδία γέμισε με μύρα όσους βρίσκονταν εκεί, και ακούγονταν αγγελικές φωνές που έψαλλαν τον τρισάγιο ύμνο. Κηδεύτηκε δε τότε με τιμές και θεοφιλώς το σώμα του μακαρίου εκεί, τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μηνός Σεπτεμβρίου. Και παρέμεινε το σώμα του οσίου εκεί, από την εξορία του και για τριάντα δύο χρόνια. Και ολόκληρη η πόλη του Κωνσταντίνου παρέμενε σε δεινά έως ότου διασκορπίστηκαν τα νέφη του φθόνου, όταν λοιπόν ο Πρόκλος έγινε αρχιερέας της πόλης και ο Θεοδόσιος, ο γιος του Αρκαδίου, αξιώθηκε τα σκήπτρα. Τότε λοιπόν, ο βασιλιάς και η ιερά σύγκλητος εναποθέτουν στην πόλη, με κάθε τιμή και αγαλλίαση, το σώμα του μακαρίου που είναι τιμιότερο από χρυσάφι και πολύτιμους λίθους· διότι καθ' όλη εκείνη τη νύχτα, ύμνος και γλυκύτατη ευωδία αγγελικών στρατιών γέμισε ολόκληρο τον χώρο.

Η αγάπη είναι γλυκύτερη από τη ζωή, και η κατά Θεόν σύνεση, από την οποία γεννιέται η αγάπη, είναι γλυκύτερη από το μέλι και την κηρήθρα. Για την αγάπη δεν υπάρχει καμία λύπη στο να υποστεί μεγάλο θάνατο για χάρη εκείνων που την αγαπούν. Η αγάπη είναι γέννημα της γνώσης, και η γνώση είναι γέννημα της υγείας της ψυχής.

Η χαρά εν Θεώ είναι ισχυρότερη από την παρούσα ζωή, και εκείνος που την βρήκε, όχι μόνο δεν θα στρέψει το βλέμμα του στα πάθη, αλλά ούτε και στη δική του ζωή θα στραφεί, ούτε θα υπάρξει καμία άλλη αίσθηση έπειτα από αυτό, εάν αυτή βιώνεται αληθινά. Η αγάπη είναι γλυκύτερη από τη ζωή, και η κατά Θεόν σύνεση, από την οποία γεννάται η αγάπη, είναι πιο γλυκιά από το μέλι και την κηρήθρα. Δεν είναι λυπηρό για την αγάπη να δεχθεί έναν βαρύ θάνατο για χάρη εκείνων που την αγαπούν.

Είναι, λοιπόν, πολύ ασύμφορη η θεωρητική ενασχόληση γύρω από αυτά τα ζητήματα. Διότι, μην κάνεις πολλούς συλλογισμούς, για να μην περιπέσεις σε σύγχυση· όπως αναφέρεται και αλλού, «η γνώση προκαλεί έπαρση». Πρέπει, επομένως, να τα προσεγγίζουμε αυτά με μέτρο και να τιμούμε τους ένδοξους λόγους του Κυρίου, οι οποίοι είναι άργυρος και χρυσός, και γλυκύτεροι από το μέλι και την κηρήθρα.

Διότι μπορούσε κανείς να δει μια πήλινη γλώσσα να διατάζει δαίμονες· μπορούσε να δει κανείς ένα πήλινο χέρι να θεραπεύει ασθένειες. Ή μάλλον δεν μπορούσε να δει μόνο ένα πήλινο χέρι, αλλά, πράγμα που ήταν πολύ πιο θαυμαστό, σκιές πήλινων σωμάτων να νικούν και τον θάνατο και τις ασώματες δυνάμεις, εννοώ τους δαίμονες. Διότι όπως ακριβώς, όταν ανατείλει ο ήλιος, διαλύεται το σκοτάδι, τα θηρία κρύβονται στις φωλιές τους, και οι φονιάδες, οι ληστές και οι τυμβωρύχοι καταφεύγουν στις κορυφές των βουνών, έτσι και, όταν εμφανιζόταν ο Πέτρος και ύψωνε τη φωνή του, διαλυόταν το σκοτάδι της πλάνης, υποχωρούσε ο διάβολος, δραπέτευαν οι δαίμονες, εξαλείφονταν οι παθήσεις των σωμάτων, θεραπεύονταν τα νοσήματα των ψυχών, αποδιωχνόταν κάθε κακία, και η αρετή επανερχόταν στη γη. Και όπως ακριβώς από τα βασιλικά ταμεία που περιέχουν χρυσό και πολύτιμους λίθους, εάν κάποιος μπορέσει να αποκομίσει έστω και ένα μικρό μέρος από τα ένδοξα αποθηκευμένα αγαθά, έστω και έναν μόνο λίθο, δημιουργεί μεγάλο πλούτο σε εκείνον που τον κατέχει· έτσι συνέβαινε και με τα στόματα των αποστόλων. Διότι τα στόματα εκείνων ήταν βασιλικά ταμεία που είχαν αποθηκευμένο μέσα τους έναν θησαυρό ιαμάτων· και κάθε λόγος που έβγαινε από αυτά δημιουργούσε μεγάλο πνευματικό πλούτο. Μπορούσε τότε κανείς αληθινά να διαπιστώσει ότι τα λόγια του Κυρίου είναι πιο ποθητά από τον χρυσό και από πλήθος πολύτιμων λίθων· διότι όσα δεν μπορούσε να κάνει ο χρυσός ούτε οι πολύτιμοι λίθοι, αυτά τα έκαναν τα λόγια του Πέτρου.

Διότι πόσα τάλαντα χρυσού είχαν τη δύναμη να θεραπεύσουν τον εκ γενετής χωλό; Αλλά ο λόγος του Πέτρου είχε τη δύναμη να εξαλείψει αυτήν την αναπηρία της φύσης. Είπε: «Στο όνομα του Ιησού Χριστού σήκω και περπάτα», και ο λόγος έγινε έργο. Είδες πόσο πιο επιθυμητά είναι από το χρυσό και από τους πολλούς πολύτιμους λίθους; Είδες πώς τα στόματά τους ήταν βασιλικά θησαυροφυλάκια;

Διότι αποτελεί ύλη της πλεονεξίας και, αφού ανάψει το καμίνι της φιλαργυρίας, πολιορκεί την ψυχή όσων αιχμαλωτίζονται από αυτήν. Στην περίπτωση όμως αυτών των πνευματικών και πολύτιμων λίθων, δεν υπάρχει κανένας λόγος να φοβάται κανείς κάτι τέτοιο, αλλά αντίθετα ο πλούτος που συλλέγεται από αυτούς είναι ανείπωτος, και η χαρά αμάραντη, ξεπερνώντας κατά πολύ κάθε ευφροσύνη που προκύπτει στους ανθρώπους από τα υλικά αγαθά. Και άκουσε τον Δαβίδ που λέει σχετικά με αυτό: «Επιθυμητά είναι τα λόγια σου περισσότερο από το χρυσάφι και από πολύ πολύτιμο λίθο». Βλέπεις πώς, αφού έφερε στο μέσον τις ύλες που θεωρούνται πολυτιμότερες, όχι μόνο δεν αρκέστηκε σε αυτή τη σύγκριση, αλλά πρόσθεσε και τη λέξη «πολύ», και τότε φανέρωσε σε εμάς την ανώτερη αξία τους;

«Περισσότερο από χρυσάφι», λέει, «και από άφθονο πολύτιμο λίθο». Όχι επειδή τα θεία λόγια είναι επιθυμητά μόνο σε τέτοιον βαθμό, αλλά επειδή διαπίστωσε ότι μόνο αυτά τα υλικά κατέχουν την ύψιστη εκτίμηση ανάμεσα στους ανθρώπους· γι' αυτό τα έφερε ως παράδειγμα, για να καταδείξει έτσι την υπεροχή τους και ότι η επιθυμία για τα λόγια του Πνεύματος είναι σφοδρότερη. Και για να μάθετε ότι είναι πάντοτε συνήθεια της Αγίας Γραφής να παραβάλλει την πνευματική ωφέλεια με τα αισθητά πράγματα και με αυτόν τον τρόπο να επιδεικνύει την υπεροχή της, ακούστε και τα επόμενα. Πρόσθεσε, λοιπόν: «Και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα». Και πάλι στο σημείο αυτό, όχι επειδή είναι γλυκύτερα μόνο σε τόσο βαθμό, ούτε επειδή δύνανται να προσφέρουν μόνο τόση απόλαυση, αλλά επειδή δεν υπήρχε τίποτε άλλο μεταξύ των αισθητών πραγμάτων για να το παραβάλει με την απόλαυση των θείων λογίων· γι' αυτόν τον λόγο, κάνοντας μνεία σε αυτά, απέδωσε και πάλι κατ' αυτόν τον τρόπο την υπεροχή και δήλωσε ότι η απόλαυση των πνευματικών διδαγμάτων είναι μεγαλύτερη. Τον ίδιο κανόνα θα διαπιστώσεις ότι χρησιμοποιεί και ο Χριστός στα Ευαγγέλια. Όταν δηλαδή συνομιλούσε με τους μαθητές, την ώρα που εκείνοι επιθυμούσαν να μάθουν την ερμηνεία της παραβολής για εκείνον που έσπειρε τον καλό σπόρο στον αγρό, και για τον εχθρό που έσπειρε τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι.

ΣΤ΄. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας αποβλέπουμε σε ένα μόνο πράγμα: σε ό,τι είναι αρεστό σε Αυτόν και σε ό,τι μας κάνει να προσελκύσουμε τη δική Του εύνοια. Και ας μην παραμελούμε την αρετή, ούτε για να κάνουμε χάρη σε κάποια φιλία, ούτε όντας υποδουλωμένοι σε κάποια συνήθεια, αλλά ας αξιοποιήσουμε όπως πρέπει τη μακροθυμία του Θεού, και εφόσον έχουμε ακόμη καιρό, αποβάλλοντας κάθε ραθυμία, ας ποθήσουμε την αρετή και ας μισήσουμε την κακία. Διότι, εάν δεν επιδιώξουμε την πρώτη με πόθο και επιθυμία, και δεν αποκτήσουμε μεγάλο μίσος για τη δεύτερη, ούτε τη φθορά εκείνης θα μπορέσουμε να αποφύγουμε, ούτε τούτη θα μπορέσουμε να κατακτήσουμε. Για το ότι, δηλαδή, η αρετή έχει ανάγκη από ανθρώπους που την επιθυμούν και που φλέγονται από τον πόθο για αυτήν, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, όλα μαζί απολύτως δίκαια, περισσότερο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πολλούς πολύτιμους λίθους». Όχι επειδή είναι μόνο σε αυτόν τον βαθμό επιθυμητά, αλλά επειδή από αυτά τα υλικά δεν υπάρχει κάποιο άλλο που να βρίσκεται ανάμεσά μας και να είναι πολυτιμότερο. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα». Και εδώ πάλι, επειδή δεν μπορούσε να βρει κάτι στη φύση που να είναι γλυκύτερο από το μέλι, χρησιμοποίησε αυτήν την εικόνα.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνοι που έχουν κυριευθεί από μανία για τη συγκέντρωση χρημάτων, ωθούμενοι από κάποια επιθυμία και πόθο, σπεύδουν να κατευθύνουν όλη τους την ορμή σε αυτό και ποτέ δεν χορταίνουν· διότι η φιλαργυρία είναι μέθη αχόρταγη· και όπως ακριβώς οι μεθυσμένοι, όσο περισσότερο άκρατο οίνο πίνουν, τόσο περισσότερο φλέγονται από τη δίψα· έτσι ακριβώς και αυτοί δεν μπορούν ποτέ να ανακόψουν αυτήν την ακάθεκτη μανία, αλλά όσο βλέπουν την περιουσία τους να αυξάνεται, τόσο αναζωπυρώνουν την επιθυμία τους, και δεν παραιτούνται από αυτήν την πονηρή όρεξη, παρά μόνο όταν κατακρημνιστούν στον ίδιο τον πυθμένα της κακίας. Εάν, λοιπόν, αυτοί επιδεικνύουν αυτήν την ολέθρια επιθυμία, η οποία καθίσταται αιτία όλων των κακών, με τόση ένταση, πολύ περισσότερο είναι δίκαιο εμείς τα κρίματα του Κυρίου, που είναι πολυτιμότερα από το χρυσάφι και από το πλήθος των πολύτιμων λίθων, να τα αναλογιζόμαστε διαρκώς στη διάνοιά μας, και να μη θεωρούμε τίποτε προτιμότερο από την αρετή, αλλά και να εκκόπτουμε αυτά τα ολέθρια πάθη από την ψυχή μας, και να γνωρίζουμε ότι αυτή η πρόσκαιρη ηδονή συνηθίζει να γεννά αδιάκοπη οδύνη και βάσανο που δεν έχει τέλος, και να μην απατούμε τους εαυτούς μας, ούτε να νομίζουμε ότι η ύπαρξή μας περιορίζεται μόνο στον παρόντα βίο.

Γ'. Γι' αυτό και ο Χριστός προέτρεπε λέγοντας: «Μη δώσετε τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους». Ονόμασε δε μαργαριτάρια αυτά τα λόγια, αν και είναι κατά πολύ πολυτιμότερά τους, επειδή για εμάς δεν υπάρχει άλλη ύλη πολυτιμότερη από αυτήν. Γι' αυτό και συνηθίζει συχνά να παραβάλλει τη γλυκύτητά τους με το μέλι, όχι επειδή το μέτρο της περιορίζεται μόνο σε αυτό, αλλά επειδή δεν υπάρχει τίποτα άλλο πιο γλυκό σε εμάς από αυτό. Διότι, το ότι βέβαια ξεπερνούν κατά πολύ σε υπεροχή και τη φύση των πολύτιμων λίθων και τη γλυκύτητα κάθε μελιού, άκουσε τον Προφήτη που μιλάει γι' αυτά και καταδεικνύει αυτήν την υπεροχή: «Διότι είναι επιθυμητά», λέει, «πολύ περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα»· αλλά για όσους υγιαίνουν· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί». Και αλλού πάλι, αφού τα ονόμασε γλυκά, πρόσθεσε: «Στον λάρυγγά μου». «Πόσο γλυκά είναι», λέει, «στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου». Και διατηρεί πάλι την υπερβολή της συγκρίσεως, λέγοντας: «Περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου»· επειδή ακριβώς υγίαινε σε απόλυτο βαθμό. Ας μην προσερχόμαστε, λοιπόν, σε αυτά ούτε κι εμείς όταν νοσούμε, αλλά αφού πρώτα θεραπεύσουμε την ψυχή μας, με αυτόν τον τρόπο ας δεχόμαστε αυτή την πνευματική εστίαση.

εʹ. Και τρέφονται με άριστη τροφή, χωρίς να παραθέτουν μαγειρεμένα κρέατα ζώων, αλλά τα λόγια του Θεού που ξεπερνούν το μέλι και την κηρήθρα, ένα μέλι θαυμάσιο και πολύ ανώτερο από εκείνο με το οποίο σιτιζόταν στα παλαιά χρόνια ο Ιωάννης στην έρημο. Διότι αυτό το μέλι δεν το συλλέγουν κάποιες άγριες μέλισσες που κάθονται πάνω στα άνθη, ούτε το αποθέτουν στις κυψέλες επεξεργαζόμενες τη δροσιά· αλλά η χάρις του Πνεύματος που το παρασκευάζει, το εναποθέτει, αντί για κηρήθρες και κυψέλες και κυλινδρικά κελιά, στις ψυχές των αγίων, ώστε να μπορεί να το γεύεται διαρκώς με ελευθερία όποιος το επιθυμεί. Μιμούμενοι λοιπόν και οι ίδιοι αυτές τις μέλισσες, πετούν γύρω από τις κηρήθρες των ιερών βιβλίων, δρέποντας από εκεί μεγάλη πνευματική απόλαυση.

Μας διδάσκει ο λόγος να μην εκτρεπόμαστε ποτέ από τις εντολές και τα κρίματα του Θεού. Διότι, γνωρίζοντας ότι Εσύ είσαι ο νομοθέτης αυτών, τα ασπαζόμουν με κάθε προθυμία. Γι’ αυτό και πρόσθεσε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου». Το μέλι βέβαια είναι γλυκό μέχρι τον φάρυγγα, διότι έπειτα προχωρά στην κοιλιά και καταλήγει στον αφεδρώνα· τα λόγια όμως του Θεού γλυκαίνουν την καρδιά και την ψυχή. Διότι και σε άλλον ψαλμό λέει: «Είναι πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πλήθος πολύτιμων λίθων, και γλυκύτερα από το μέλι και την κερήθρα». Διότι δεν ευχαριστεί τόσο την αίσθηση του στόματός μου η γλυκύτητα του μελιού, όσο ευφραίνει την ψυχή μου η μελέτη των δικών σου λογίων. Διότι ανέφερε τον λάρυγγα, επειδή είναι όργανο της φωνής· και μέσω της φωνής γίνεται η μελέτη· η δε ψυχή, κάνοντας χρήση αυτών, καρπώνεται την εξ αυτών ωφέλεια. «Από τις εντολές σου απέκτησα σύνεση· γι’ αυτό μίσησα κάθε οδό αδικίας». Διότι, έχοντας κατανοήσει σε τι αρέσκεσαι, αποστράφηκα όλα τα είδη της κακίας.

Διότι τα ενδύματα που προορίζονται για καλλωπισμό, ας θεωρούνται μάλλον γυναικεία παρά ανδρικά· επειδή και ο νόμος λέγει: «Δεν θα φορέσει άνδρας γυναικεία στολή». Ας μην εκθηλύνεται, λοιπόν, ο άνδρας, εφόσον ούτε στη γυναίκα αρμόζει να εκθηλύνεται υπερβολικά ενώπιον του Θεού. Από τρίχες καμήλας φορούσε ένδυμα ο Ιωάννης, και δερμάτινη ζώνη γύρω από τη μέση του· και πρωτύτερα ο Ηλίας, του οποίου το πνεύμα έφερε ο Ιωάννης, μόνο με μηλωτή ήταν και εκείνος ενδεδυμένος. Είναι γνώρισμα νωθρής και ράθυμης ψυχής το να θαυμάζει κανείς ένα φανταχτερό ένδυμα με λεπτή κατεργασία· αντίθετα, η μεγαλόφρων ψυχή, που έχει την αίσθηση του πραγματικού, αληθινού στολισμού, αποστρέφεται κάθε πολυτελές ένδυμα, επιποθώντας την ανώτερη από αυτό, την ανεπιτήδευτη, την πιο ευπρεπή, την πλέον σεμνή κατάσταση, έχοντας προτιμήσει την αγνεία πάνω από όλα. Αρκεστείτε, λοιπόν, στην υπενθύμιση μέσα από όσα ειπώθηκαν, και διαφυλάξτε τη σεμνότητα, χωρίς να εξωθήσετε την ακρίβεια πέρα από το μέτρο κάνοντάς την πικρή, η οποία γίνεται πιο γλυκιά και από το μέλι και από την κηρήθρα, τόσο για τον ίδιο που ακούει όσο και για εκείνους που τον πλησιάζουν. Διότι η πνευματική χαρά προσορμίζει με σεμνότητα και μεγαλοπρέπεια την ψυχή στην ενότητα του Θεού, και γεμίζει με γλυκύτητα και όσους συναναστρέφεται.

Πρόσεξε όμως να μην επαναπαυθείς με αυτόν τον λόγο, ακούγοντας για την άφατη φιλανθρωπία Του· διότι δεν απηύθυνε μόνο την απλή πρόσκληση, αλλά πρόσθεσε το, «σε μετάνοια». Διότι δεν ήλθα, λέγει, να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· όχι σε γέλια, αλλά σε δάκρυα· όχι σε αισχρολογία, αλλά σε δοξολογία· όχι σε γεύματα και δείπνα και μέθη, αλλά σε νηστεία και αγρυπνία και δάκρυα· όχι σε χορούς, κιθαρωδίες και άσματα, αλλά σε πένθος, θλίψη και στενοχώρια, λέγοντας: Μακάριοι εκείνοι που πενθούν και κλαίνε, προφανώς, για τις αμαρτίες τους. Άρχισε λοιπόν να μετανοείς· κάνε μόνο την αρχή, και ο Θεός των μετανοούντων θα συνεργήσει μαζί σου, και θα σε ενισχύσει, και θα βρεις πολλή χάρη, και αυτό θα γίνει μέσα σου γλυκύτερο από το μέλι και την κηρήθρα. Πολλές είναι οι οδοί του βίου, όπως είναι γραμμένο, και πολλοί οι τρόποι της σωτηρίας.

Διότι δεν πρόκειται κάποιος άνθρωπος, αλλά ο ίδιος ο Βασιλιάς των πάντων να κατοικήσει αυτή την πόλη, εάν κατασκευαστεί. Και καθώς θα προχωρά ο λόγος, θα δείτε πού ορίζουμε για αυτόν και τα ανάκτορα. Ας κατασκευάσουμε, λοιπόν, σε αυτήν θύρες και σύρτες από χρυσό, δηλαδή τα λόγια του Θεού, καθώς λέει ο προφήτης: «Τα λόγια του Θεού είναι πιο γλυκά από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου· πιο πολύτιμα από τον χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους». Ας διδάσκουμε να στρέφονται αυτά διαρκώς στα χείλη, ακόμη και στους περιπάτους, όχι απλώς, ούτε ως πάρεργο, ούτε σπάνια, αλλά αδιάκοπα.

Τέτοια ήταν τα μαθήματα εκείνων των θεολόγων νηπίων· διότι πράγματι μέγας ήταν γι' αυτά ο δάσκαλος της αλήθειας. Τέτοια ήταν τα άσματα εκείνης της μυσταγωγικής συμφωνίας. Τέτοια ήταν τα λόγια εκείνης της ιερής ομήγυρης, σαν «πολύ χρυσάφι και πολύτιμο λίθο». Τα μελωδήματά τους ήταν πιο γλυκά και από το μέλι και την κηρήθρα. Σε αυτά τα παιδιά οι άγγελοι επευφημούσαν, και στους δικούς τους επαίνους παρευρισκόταν πλήθος αγγέλων.

Τέτοια ήταν τα μαθήματα εκείνων των νηπίων θεολόγων, επειδή μέγας ήταν σε αυτά ο διδάσκαλος της αληθείας. Τέτοια ήταν τα παναρμόνια άσματα εκείνης της μυσταγωγίας και της συμφωνίας. Τέτοια ήταν τα ιερότατα λόγια εκείνης της ιερής ομήγυρης, που είναι «πολυτιμότερα από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους, και γλυκύτερα από μέλι και κηρήθρα», τέτοια ήταν τα πανθαύμαστα μελωδήματά τους. Εκείνα τα παιδιά τα εξύμνησαν από τον ουρανό οι άγγελοι, με τους επαίνους τους σκίρτησε το πλήθος των αρχαγγέλων, επικρότησαν τις επευφημίες τους, οι δυνάμεις των ουρανίων αρχών και εξουσιών έψαλλαν λέγοντας: Άσμα και δόξα και ύμνος ανήκει στον καθήμενο επί των Χερουβίμ και επί του πώλου, τον ύψιστο Θεό των πάντων. Αληθινά, ήταν κοινή πανήγυρη ουρανίων και επιγείων μαζί· διότι Αυτός που κάτω καθόταν πάνω στο πουλάρι και από άκακα παιδιά ενδόξως τιμούνταν και υμνούνταν, ευρισκόμενος επάνω στους κόλπους του Πατρός δοξάζεται από κάθε αγγελική ουσία και δύναμη.

Η εκπλήρωση δε του νόμου και κάθε εντολής είναι η αγάπη. Γι' αυτό λέει στους Ψαλμούς αφενός ο Δαβίδ, «ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, επιστρέφοντας τις ψυχές, η μαρτυρία του Κυρίου είναι αξιόπιστη, κάνοντας σοφούς τους απλοϊκούς, τα προστάγματα του Κυρίου είναι ορθά, ευφραίνοντας την καρδιά, η εντολή του Κυρίου είναι ολόλαμπρη, φωτίζοντας τα μάτια, ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός, παραμένοντας στον αιώνα τον άπαντα, οι κρίσεις του Κυρίου είναι αληθινές, απόλυτα δικαιωμένες, πιο επιθυμητές και από το χρυσάφι και από πολλούς πολύτιμους λίθους, και πιο γλυκές και από το μέλι και την κηρήθρα»· και ο Απόστολος στην προς Ρωμαίους επιστολή, «σε κανέναν να μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· διότι εκείνος που αγαπά τον άλλον, έχει εκπληρώσει τον νόμο· επειδή το δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις, και όποια άλλη εντολή υπάρχει, ανακεφαλαιώνεται σε τούτο τον λόγο: στο να αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου· επομένως, πλήρωμα του νόμου είναι η αγάπη»· και ο Κύριος στα Ευαγγέλια, άλλοτε μεν, «αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον»· άλλοτε δε, «όλα όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι να κάνετε και εσείς σε αυτούς· διότι αυτός είναι ο νόμος και οι προφήτες».

Αλλά να κατηγορείτε τη δική τους κακία, διότι ο Θεός μπορεί να συκοφαντηθεί από εκείνους που δεν έχουν νου, με την αιτιολογία ότι δεν δίδαξε πάντοτε σε όλους τις ίδιες δίκαιες εντολές. Διότι σε πολλούς ανθρώπους τέτοιου είδους διδάγματα φάνηκαν παράλογα και ανάξια του Θεού, επειδή δεν έλαβαν τη χάρη να γνωρίσουν ότι κάλεσε τον λαό σας, που ενεργούσε πονηρά και βρισκόταν σε ψυχική ασθένεια, σε επιστροφή και μετάνοια του πνεύματος, και ότι η προφητεία που δόθηκε μετά τον θάνατο του Μωυσή είναι αιώνια. Και αυτό έχει ειπωθεί μέσω του ψαλμού, ω άνδρες. Και ότι ομολογούμε πως αυτά είναι πιο γλυκά από το μέλι και την κερήθρα, εμείς που αποκτήσαμε σοφία από αυτά, φαίνεται από το γεγονός ότι παραμένουμε μέχρι θανάτου σταθεροί στο να μην αρνηθούμε το όνομά Του. Και το ότι Τον παρακαλούμε, εμείς που πιστεύουμε σε Αυτόν, να μας διαφυλάξει από τα αλλότρια, δηλαδή από τα πονηρά και πλάνα πνεύματα, όπως λέει ο προφητικός λόγος λαμβάνοντας το πρόσωπο ενός από αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν, είναι σε όλους φανερό. Διότι παρακαλούμε πάντοτε τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού να διαφυλαχθούμε από τα δαιμόνια, τα οποία είναι αλλότρια προς τη θεοσέβεια του Θεού και τα οποία παλαιότερα προσκυνούσαμε, ώστε, μετά την επιστροφή μας στον Θεό μέσω Αυτού, να είμαστε άμωμοι.

Διότι ποιος ταχύτατος ιππέας υπάκουσε, ποιο από τα γρήγορα πουλιά μπόρεσε να πετάξει από τη μία άκρη του ουρανού ως την άλλη μέσα σε μία μέρα; Όση δύναμη έλαβε από τον δημιουργό αυτός ο ημεροδρόμος «και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του». Διότι, διατρέχοντας έναν δρόμο, ζεσταίνει και φωτίζει τα πέρατα της γης. «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος», επιστρέφοντας τις ψυχές των συνετών ακροατών, «η μαρτυρία του Κυρίου είναι πιστή, κάνοντας σοφές τις καρδιές των νηπίων». «Τα δικαιώματα του Κυρίου είναι ευθέα, ευφραίνοντας τις καρδιές», δηλαδή τις ευθείες και συνετές καρδιές· «η εντολή του Κυρίου είναι ολόλαμπρη», φωτίζοντας τα μάτια όσων μετανοούν. «Ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός», διαφυλάσσοντας στον αιώνα αυτόν που κυριεύθηκε από αυτόν. «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά», απόλυτα δικαιωμένα. «Είναι επιθυμητά», με σύνεση, «περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα», όχι όμως για όλους, αλλά για τον δούλο που τα φυλάει. «Και με το να τα φυλάει, υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», δηλαδή αθάνατη ζωή. «Τα παραπτώματα ποιος θα τα κατανοήσει;» Χιλιάδες φορές την ημέρα παραπτωματούμε με έργα και με λόγια και πολλές φορές ούτε καν το καταλαβαίνουμε.

Και πάλι λέει: «Τότε διήνοιξε τον νου των μαθητών του, ώστε να κατανοούν τις Γραφές». Και ο Ησαΐας λέει: «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Και ο Δαβίδ λέει: «Καλός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου» και «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και είναι από τη φύση τους επιθυμητά «περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα· διότι και ο δούλος σου τα τηρεί»· όποιος, λέει, είναι δούλος σου ή επιθυμεί να γίνει, αυτός τα ερευνά και τα τηρεί· και «κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», και δεν θα κοπιάσει μάταια για την τήρησή τους.