Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:17

«Μη απομακρυνθείς»: Δηλαδή πλησιάζουν τα πάθη. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ούτε είχε ανάγκη από βοήθεια, ως Θεός και βοηθός των πάντων. «Περικύκλωσαν»: Τα παιδιά των Ιουδαίων· «μόσχοι» δε, επειδή υιοθέτησαν νεανικό φρόνημα, δηλαδή ασύνετο. «Ταύροι παχείς»: Οι άρχοντες των Ιουδαίων, παχείς ως πλούσιοι και δυνατοί. «Άνοιξαν»: Λέγοντας ψέματα εναντίον του Χριστού. «Σαν λιοντάρι»: Διότι έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Χριστού (του Κυρίου) και ωρύονταν, δηλαδή κραυγάζοντας με δυνατή φωνή. «Σαν νερό»: Διότι όταν το νερό χυθεί, δεν μπορεί πλέον να μαζευτεί. Έτσι οι Ιουδαίοι σκορπίστηκαν από το πρόσωπο του Χριστού (του Κυρίου)· διότι αυτοί είναι τα οστά του Θεού. Επειδή λέει προς αυτούς: «εσείς είστε σάρκα μου». «Έγινε η καρδιά»: Και αυτό αναφέρεται στους Ιουδαίους· διότι πράγματι τύγχαναν ως σάρκα και καρδιά. Όμως αυτοί έλιωσαν από τον φθόνο σαν κερί μπροστά στη φωτιά. «Ξεράθηκε»: Και αυτό στους Ιουδαίους, όντας λαός του Θεού και δύναμη· αλλά ξεράθηκαν σαν κεραμίδι, επειδή δεν ποτίστηκαν [με τη χάρη, δηλαδή] με το νερό του βαπτίσματος [εξαιτίας της απιστίας]. «Και η γλώσσα»: Διότι ερωτώμενος ο Κύριος από τον Πιλάτο δεν απάντησε, αλλά σιωπούσε. «Και στο χώμα»: Διότι ο Πιλάτος τον θεώρησε ως θνητό άνθρωπο. Γι' αυτό λέει: «Έχω εξουσία να σε σταυρώσω και έχω εξουσία να σε απολύσω». «Διότι περικύκλωσαν»: Διότι σαν σκυλιά οι Ιουδαίοι άφησαν ελεύθερες τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού. «Συναγωγή»: Η άνομη ιουδαϊκή απιστία.

«Ώρυξαν»: Όταν με τα καρφιά [πάνω στον σταυρό] τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια του Χριστού (του Κυρίου). «Εξαρίθμησαν»: Είναι φανερό ότι μαζί με τη σάρκα διαπέρασαν με καρφιά και τα οστά. «Αυτοί δε»: Διότι στέκονταν (ήταν εκεί) και τον παρατηρούσαν πάνω στον σταυρό, για να δουν τι θα συμβεί. «Διεμερίσαντο»: Οι στρατιώτες, όταν τα έκαναν τέσσερα μέρη, ένα μέρος για κάθε στρατιώτη. «Και επί τον ιματισμόν»: Διότι δεν ήθελαν να σχίσουν τον χιτώνα, αλλά έβαλαν κλήρο σε ποιον θα έπεφτε. «Συ δε, Κύριε»: Διότι δεν ήταν μακριά, αλλά σύντομα έγινε η ανάσταση· διότι αυτή έγινε η βοήθεια των πιστών. «Εις την αντίληψιν»: Μιλάει για την ανθρώπινη φύση του Κυρίου, ότι αναστήθηκε μαζί με τη θεότητα. «Ρύσαι από ρομφαίας»: Ο Αδάμ λέει: γλίτωσέ με από τη δύναμη (τη δυναστεία) του εχθρού· διότι η ρομφαία ερμηνεύεται ως δύναμη. «Και εκ χειρός»: Ονομάζει (αποκαλεί) τον διάβολο σκύλο, ως αναιδή, ως βδελυρό· και μονογενή ονομάζει την ψυχή. Το χέρι δε του διαβόλου είναι η αμαρτία. «Σώσον με»: Αποκαλεί λιοντάρι τον θάνατο, επειδή εξουσιάζει τα πάντα (ή τους πάντες)· διότι φαινόταν ότι θα καταπιεί (κατάπινε) τον Χριστό ως θνητό άνθρωπο. «Και από κεράτων»: Εννοεί τα βασίλεια του άδη· διότι παντού η Γραφή αποκαλεί τα βασίλεια κέρατα. Ο άδης ονομάζεται μονόκερως ως μονοειδής. Επειδή λοιπόν εισήλθε στο στόμα του άδη (του θανάτου) και προχώρησε στα βασίλεια του άδη και τα κατήργησε, για τον λόγο αυτόν είπε: «κεράτων μονοκερώτων».

Διότι η λέξη Βασάν ερμηνεύεται ως αισχύνη. Επιστρέφοντας λοιπόν, λέγει, θα τους ανταποδώσω. Με το «θα επιστρέψω» εννοεί τη θάλασσα του βίου, την άστατη· διότι επανέφερε αυτούς που κλυδωνίζονταν μέσα σε αυτήν. Το «ώστε να βαφεί», αναφέρεται στον σταυρό όταν καρφώνονταν τα καρφιά. Η «γλώσσα». Σκύλοι είναι τα τέκνα των Ιουδαίων, για τα οποία λέγει: «με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι». Διότι αυτοί σαν σκύλοι εξέτειναν τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού. Το «θεωρήθηκαν» σημαίνει ότι ο Θεός Λόγος περπάτησε και στην αισθητή και στη νοητή γη και θάλασσα. Οι «πορείες». Είναι οι πορείες του Υιού του Θεού, το πώς συναναστράφηκε με τους ανθρώπους· διότι αυτός είναι βασιλιάς μεταξύ των αγίων ως άγιος. Το «πρόφθασαν». Οι απόστολοι έφθασαν στη γη, διδάσκοντας τους ανθρώπους να ψάλλουν και να ευλογούν τον Κύριο. Το «εν μέσω νεανίδων». Ονομάζει τις εκκλησίες νεάνιδες, επειδή σφύζουν από νεότητα στην πίστη· και «τυμπανίστριες», επειδή μέσα σε αυτές κρούεται η κιθάρα του Πνεύματος. Το «στις εκκλησίες». Όταν ο άνθρωπος βρίσκεται στην εκκλησία, λέγει, ας ευλογεί τον Θεό και ας μην περισπάται ο νους του. Το «τον Κύριο». Διότι δοξάζεται ο Κύριος από τις πηγές του βαπτίσματος·

Βλέπεις ότι τίποτα από όσα υπάρχουν στη Θεία Γραφή δεν έχει γραφτεί απλώς και τυχαία, αλλά και η παραμικρή λέξη κρύβει μέσα της μεγάλο θησαυρό. Δʹ. Και ας μη σου φανεί παράξενο, αγαπητέ, αυτό που ειπώθηκε. Διότι αυτή είναι η συνήθεια όλων των προφητών, να μιλούν για όσα δεν έχουν συμβεί ακόμη σαν να έχουν ήδη συμβεί. Επειδή δηλαδή έβλεπαν με τα πνευματικά μάτια όσα επρόκειτο να γίνουν μετά από μεγάλο αριθμό ετών, για τον λόγο αυτόν μιλούσαν για όλα, παρατηρώντας τα πράγματα σαν να βρίσκονταν ήδη μπροστά στα μάτια τους. Και για να το κατανοήσεις αυτό σαφώς, άκουσε τον μακάριο Δαβίδ που λέει, και πριν από τόσες γενεές προφητεύει τα σχετικά με τον σταυρό του Χριστού και αναφωνεί: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και πάλι: «Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους».

Έτσι είδες προηγουμένως την πόρνη να φιλά τα πόδια μου; Έτσι είδες τον εκατόνταρχο να γονατίζει; Έτσι είδες τους δαίμονες να υποτάσσονται; Γνωρίζω ποιος σου υπέδειξε την οδό του δόλιου φιλήματος· ο διάβολος σου υπέβαλε τον τρόπο αυτής της αγκαλιάς, και εσύ, έχοντας πειστεί από κακό σύμβουλο, εκπληρώνεις το δικό του θέλημα. Εταίρε, για ποιον σκοπό έχεις έρθει; Εκπλήρωσε τις κακές συμφωνίες που συνήψες με τους Φαρισαίους· ολοκλήρωσε το συμβόλαιο της πώλησης· υπόγραψε αυτό που υπαγόρευσες· παράδωσε αυτόν που επιθυμεί να παραδοθεί· απόκτησε πλέον μαζί με το ταμείο και το πουγκί της αδικίας· παραχώρησε τη θέση στον ληστή, ο οποίος πρόκειται διά της ομολογίας του να λάβει το αξίωμα, το οποίο εσύ έχασες διά της προδοσίας. Τότε, αφού πλησίασαν, άπλωσαν τα χέρια τους πάνω στον Ιησού και τον συνέλαβαν. Και εκείνο το προφητικό λόγιο εκπληρωνόταν: «Με περικύκλωσαν όπως οι μέλισσες την κηρήθρα, και φούντωσαν σαν φωτιά μέσα στα αγκάθια»· και πάλι: «Με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί, ταύροι παχείς με περιέσφιγξαν». Αλλά, ω, τι ανεξικακία που αρμόζει μόνο σε Εκείνον! Στον ουρανό τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, μη τολμώντας να ατενίσουν την υπερβάλλουσα δόξα, καλύπτουν τα πρόσωπα με τις φτερούγες τους σαν να είναι χέρια, και επί της γης, ενώ η σάρκα Του κρατούνταν από άνομα χέρια, Εκείνος το ανεχόταν.

Και ο Δαβίδ, φανερώνοντας τον σταυρό, δεν είπε: «Θα τρυπήσουν τα χέρια μου και τα πόδια μου», αλλά: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και μιλώντας για τον προδότη, που δεν είχε ακόμη γεννηθεί, λέει κάπως έτσι: «Εκείνος που τρώει τους άρτους μου, μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό». Ομοίως και για όσα συνέβησαν πάνω στον σταυρό λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι».

Διότι, λέει, «γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί, εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του». Σε άλλο σημείο αναφέρει και τον τύπο του σταυρού, λέγοντας τα εξής: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και προσθέτει με κάθε ακρίβεια τα όσα τόλμησαν να κάνουν οι στρατιώτες: «Διότι μοίρασαν», λέει, «τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και σε άλλο σημείο πάλι αναφέρει ότι Του πρόσφεραν και ξύδι: «Διότι μου έδωσαν», λέει, «για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Επομένως, οι μεν προφήτες, πριν από τόσα πολλά χρόνια, προλέγουν και για το δικαστήριο, και για την καταδίκη, και για εκείνους που συσταυρώθηκαν μαζί Του, και για τη διανομή των ιματίων, και για τον κλήρο που έπεσε σε αυτά, και για πολλά άλλα ακόμη — διότι δεν είναι αναγκαίο να τα παραθέσουμε όλα τώρα, ώστε να μην κάνουμε τον λόγο μακροσκελή. Αυτός, όμως, που είναι ανώτερος από όλους εκείνους, άραγε αγνοούσε όλα αυτά; Και πώς θα μπορούσε να έχει λογική κάτι τέτοιο; Και για ποιον λόγο δεν έλεγε: «Εσύ είσαι αυτός που έρχεται στον Άδη;», αλλά απλώς: «Αυτός που έρχεται;» Καίτοι αυτό θα ήταν πολύ πιο γελοίο από τούτο. Διότι ισχυρίζονται μερικοί: «Γι' αυτό τα έλεγε αυτά, ώστε, αφού πάει κι εκεί, να κηρύξει». Σε αυτούς είναι κατάλληλη η ευκαιρία να πούμε: «Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στο μυαλό, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια». Διότι ο μεν παρών βίος είναι καιρός πνευματικής πολιτείας, μετά δε τον θάνατο υπάρχει η κρίση και η κόλαση.

Τότε το σκοτάδι καταλάμβανε την οικουμένη, και νύχτα φαινόταν στη μέση της ημέρας· τότε ο θάνατος διαλυόταν, και η τυραννία του καταλυόταν· βεβαίως πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. Προλέγοντας αυτά από παλιά ο πατριάρχης, και δείχνοντας ότι ακόμη και σταυρωμένος θα είναι φοβερός, λέει: «Αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι»· και δεν είπε, «Θα κοιμηθείς», αλλά «Κοιμήθηκες», επειδή αυτό οπωσδήποτε επρόκειτο να συμβεί. Διότι είναι συνήθεια στους προφήτες σε πολλά σημεία να προλέγουν τα μελλοντικά ως ήδη πεπραγμένα. Επειδή, όπως δεν είναι δυνατόν αυτά που έχουν γίνει να μην έχουν γίνει, έτσι ούτε και αυτό είναι δυνατόν να μη γίνει, αν και πρόκειται για μελλοντικό γεγονός. Γι' αυτό ακριβώς, με το σχήμα του παρελθοντικού χρόνου προαναφωνούν τα μελλοντικά, υποδεικνύοντας μέσω αυτών το αδιάψευστό τους και το ότι οπωσδήποτε θα συμβούν. Έτσι και ο Δαβίδ, δηλώνοντας τον σταυρό, έλεγε: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Δεν είπε, «Θα τρυπήσουν», αλλά, «Τρύπησαν». «Καταμέτρησαν όλα τα οστά μου». Και δεν λέει μόνο αυτό, αλλά και όσα έγιναν από τους στρατιώτες: «Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ότι του έδωσαν να φάει χολή και τον πότισαν ξίδι.

Β΄. Λέγοντας τέτοια πράγματα, λογομαχούσαν με τον Στέφανο. Τότε ο Στέφανος είπε: «Δεν φυλάσσονται σε εσάς τα συγγράμματα των προφητών; Δεν ξεδιπλώνετε και δεν μελετάτε εσείς τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης; Δεν λέγατε μεταξύ σας: "Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή μίλησε ο Θεός, ενώ τούτον εδώ δεν γνωρίζουμε από πού είναι· εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή"; Δεν έλεγε ο Μωυσής: "Προφήτη σαν εμένα θα αναστήσει σε εσάς Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας· αυτόν να ακούσετε"; Δεν προέγραψε από παλιά ο Μιχαίας: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης"; Δεν προανήγγειλε ο Ησαΐας τον τοκετό της απειρόγαμης Κόρης: "Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει"; Δεν προείπε ο Αββακούμ την παρουσία των ζώων στη φάτνη: "Ανάμεσα σε δύο ζώα θα γίνεις γνωστός"; Δεν προείπε ο Ησαΐας τη φυγή στην Αίγυπτο εξαιτίας του Ηρώδη: "Ιδού, ο Κύριος έρχεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη στην Αίγυπτο"; Δεν προμήνυσε ο Δαβίδ τη φυγή των υδάτων του Ιορδάνη: "Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν"; Δεν προέγραψε ο Ησαΐας την έκβαση των κόπων και των πόνων: "Αυτός πήρε τις αμαρτίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας"; Δεν προείπε ο προφήτης Δαβίδ τη βία των καρφιών: "Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου"; Δεν προανήγγειλε ο Μωυσής την ανάρτηση στο ξύλο: "Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω σε ξύλο";»

Ανάφερε τον φθόνο των Ιουδαίων: Με μίσησαν αναιτίως. Ανάφερε και το δικαστήριό του: Γιατί φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης, και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί ενάντια στον Κύριο και ενάντια στον Χριστό του. Ανάφερε και τον σταυρό του: Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Ανάφερε και το φαγητό και το ποτό του: Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι. Ανάφερε και την απόρριψη των Ιουδαίων: Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Ανάφερε και την κλήση των εθνών: Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλίασης· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μεγάλος βασιλιάς σε όλη τη γη. Ανάφερε και τις λοιδορίες εκ μέρους των Ιουδαίων: Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει, ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει. Ανάφερε και τον τάφο του: Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο. Ανάφερε και την ανάστασή του: Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά.

Ω, παραφροσύνη του βλασφήμου! Πώς η δούλη βάσταξε τον Θεό; Εσύ που εξετάζεις τα άνω, πες μου για τα κάτω. Εκείνος που είναι πανταχού παρών, πώς βρισκόταν σε μήτρα, και ταυτόχρονα ήταν στον ουρανό; Εγώ, όμως, γνωρίζω ότι και στον θρόνο καθόταν και στη μήτρα της Παρθένου κατοικούσε· το πώς, δεν το γνωρίζω. Το αποδέχομαι με την πίστη, δεν το περιεργάζομαι με τη λογική· αλλά γνωρίζω ότι φανερώθηκε, και ότι επρόκειτο να έλθει χωρίς να ταράσσει ούτε να θορυβεί, χωρίς να καταστρέφει ούτε να καταλύεται. «Και θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στον πόκο ερίου». Μίλησες για τη βασιλεία, μίλησε και για την προδοσία Του: «Εκείνος που τρώει τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό». Πες και για το δικαστήριό Του: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;». Μίλησε και για τον σταυρό: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου».

Διότι δεν διηγήθηκε μόνο τα δικά του πάθη, αλλά περιέγραψε με τραγικότητα και τις συμφορές των άλλων. Όπως, για παράδειγμα: «Επί των ποταμών Βαβυλώνος, εκεί εκαθίσαμεν και εκλαύσαμεν»· είναι ολοφάνερο ότι ο ψαλμός δεν αναφέρεται στον ίδιο· διότι ούτε στη Βαβυλώνα πήγε, ούτε είδε χώρα βαρβάρων, ούτε κάθισε σε ξένη γη και έκλαψε, αλλά διηγείται τα πάθη των Ιουδαίων. Πάλι, όταν λέει: «Ὤρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου» (Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου), δεν περιγράφει το δικό του πάθος, αλλά κήρυττε τον Σταυρό, τη θυσία της οικουμένης, αυτήν που έγινε για τη σωτηρία του δικού μας γένους. Διότι αποτελεί μια εικόνα που περιέχει ποικίλη διδασκαλία. Άλλοτε, λοιπόν, διηγείται τα δικά του και άλλοτε τα των άλλων. Επειδή, λοιπόν, αυτός ο ψαλμός διηγείται και τα των άλλων, γι' αυτό έχει τεθεί η επιγραφή: «Όταν εισήλθε σε αυτόν Νάθαν ο προφήτης». Ώστε η επιγραφή δεν μας επιτρέπει να πέσουμε σε λήθαργο, ούτε να περιφέρουμε αλλού τον νου μας· αλλά στέκεται προστάζοντας και διδάσκοντας τέτοια πράγματα, ενώ διδάσκει και άλλα νοήματα, τα οποία μας αναφέρει η επιγραφή.

Ήταν χειμώνας· και ο Ιησούς περπατούσε στη στοά του Σολομώντα. Ο Ιησούς που περπατά πάνω σε φτερά ανέμων, που περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε ξηρά· και ο προφήτης έλεγε προς αυτόν: «Κύριε, μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και τα μονοπάτια σου μέσα σε πολλά νερά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά». Τον περικύκλωσαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι. Τον περικύκλωσαν όχι επειδή πίστευαν, αλλά τον περικύκλωσαν για να τον πειράξουν. Αυτό έλεγε και ο ίδιος ο προφήτης: «Με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε». Και πάλι: «Με περικύκλωσαν σαν τις μέλισσες την κηρήθρα και φούντωσαν σαν φωτιά μέσα σε αγκάθια, και με το όνομα του Κυρίου τους απέκρουσα». Τον περικύκλωσαν, λοιπόν, και του έλεγαν: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;» Απορούν μπροστά στην εξουσία των θαυμάτων του· αμφιβάλλουν μπροστά στην οικονομία της θεότητας· δεν έχουν την οξυδέρκεια να κατανοήσουν τη θαυματουργία των όσων γίνονται. «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία; Δεν έχουμε από πού να σε κρίνουμε. Ενεργείς θαύματα, αλλά υπομένεις ταπεινώσεις. Όταν σε βλέπουμε να πεινάς, σκανδαλιζόμαστε· όταν σε βλέπουμε να τρέφεις πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, καταπλησσόμαστε. Σε βλέπουμε να ζητάς να πιεις νερό από μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, και καταρρέουμε. Όταν πάλι σε καταφρονήσουμε ως απλό άνθρωπο, σε βλέπουμε να χαρίζεις, μέσω του πηλού, μάτια σε έναν εκ γενετής τυφλό· και φέρνουμε στον νου μας τον κεραμέα του παραδείσου. Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;»

ΣΤ΄. Πού είναι λοιπόν η έπαρση και το θράσος των Ιουδαίων; Πού είναι ο Σίμων ο μάγος, ο πρώτος της αίρεσης, ο μαθητής και πρόδρομος του αντιχρίστου; Πού είναι το κακό του γέννημα, και ο διάδοχος της μανίας και της ασέλγειάς του, ο Μοντανός, ο πρωτεργάτης των κακών μαζί με τις δύο μοιχαλίδες, και τα λεγόμενα μυστήριά τους, τα οποία είναι άξια βαθιάς σιωπής, τα βδελυρά και ακάθαρτα, για τα οποία και ο Απόστολος έλεγε: «Διότι αυτά που γίνονται κρυφά από αυτούς είναι αισχρό ακόμη και να τα λέμε»; Πού είναι ο Μαρκίων, πού ο Ουάλης, πού ο Μάνης, πού ο Βασιλίδης, πού ο Νέρων, πού ο Ιουλιανός, πού ο Άρειος, πού ο Νεστόριος, πού είναι όλοι όσοι αντιτάχθηκαν στην αλήθεια, για τους οποίους φώναζε η Εκκλησία ότι: «Με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά»; Δεν αφανίστηκαν όλοι;

Διότι εμείς, όντας κτιστοί, γεννάμε κτιστά· ο Πατέρας όμως, όντας άκτιστος, γέννησε άκτιστο Υιό. Ο δε Ακύλας, μεταφράζοντας, είπε: «Με απέκτησε». Επομένως, το «με έκτισε» προαναγγέλλει αυτό που πρόκειται να συμβεί σαν να είναι ήδη γεγονός· διότι αυτή είναι η συνήθεια της Γραφής· όπως το: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· εμένα, λέει, τον οποίο βλέπετε να έχω ενώσει στον εαυτό μου κτιστή σάρκα με τη δική μου ευδοκία, υπάρχω από την αρχή, δεν λαμβάνω την αρχή μου από τη Μαρία.

Διότι βεβαίως, όταν αυτό που αγνοείται δεν είναι φανερό σε κανέναν, ούτε σε προφήτες, ούτε σε αγγέλους, ούτε σε αρχαγγέλους, ίσως δώσει κάποια λαβή σε αυτούς που φιλονικούν· όταν, όμως, αυτό που αγνοείται είναι τόσο φανερό και γνωστό σε όλους, ώστε ακόμη και οι άνθρωποι να το γνωρίζουν με ακρίβεια, ποια δικαιολογία και ποια συγγνώμη υπάρχει για εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο ίδιος τα έλεγε αυτά ευρισκόμενος σε άγνοια; Αυτό, λοιπόν, το ζήτημα για το οποίο μιλώ, φαίνεται πως και οι δούλοι του το γνωρίζουν με ακρίβεια, ότι δηλαδή έπρεπε να πεθάνει, και ότι έπρεπε να υποστεί αυτόν τον θάνατο μέσω του σταυρού, και πριν από τόσα χρόνια, φανερώνοντας και τα δύο αυτά, ο Δαβίδ έλεγε εκ προσώπου του Χριστού: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· και ανήγγειλε το μέλλον σαν να είχε ήδη συμβεί, δείχνοντας ότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να μην έχουν γίνει όσα συνέβησαν, έτσι και αυτό είναι αδύνατον να μη γίνει. Πάλι ο Ησαΐας, προφητεύοντας ακριβώς αυτό, έλεγε: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει». Βλέποντας πάλι αυτόν τον αμνό ο Ιωάννης, έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», δηλαδή εκείνος που είχε προφητευθεί, λέει. Και πρόσεξε, δεν λέγεται απλώς «ο αμνός», αλλά προστίθεται το «του Θεού». Διότι, επειδή υπήρχε και άλλος αμνός, ο ιουδαϊκός, θέλοντας να δηλώσει ότι αυτός είναι του Θεού, για τον λόγο αυτόν μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Όσο για το ότι ο Χριστός, αφού γεννήθηκε, επρόκειτο να παραμείνει άγνωστος στους άλλους ανθρώπους μέχρι να ενηλικιωθεί —πράγμα το οποίο και συνέβη— ακούστε τα όσα έχουν προφητευθεί γι' αυτό. Είναι δε τα εξής: «Παιδίον γεννήθηκε για μας, και νεανίσκος μάς παραδόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στους ώμους του», πράγμα που δηλώνει τη δύναμη του σταυρού, στον οποίο εναπέθεσε τους ώμους Του όταν σταυρώθηκε, όπως θα αποδειχθεί σαφέστερα στην πορεία του λόγου. Και πάλι ο ίδιος προφήτης Ησαΐας, εμπνεόμενος από το προφητικό Πνεύμα, είπε: «Εγώ άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιδραστικό, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό που δεν είναι καλή». «Μου ζητούν τώρα κρίση και τολμούν να πλησιάζουν τον Θεό». Και πάλι, με άλλα λόγια, μέσω ετέρου προφήτη λέει: «Αυτοί τρύπησαν τα πόδια και τα χέρια μου» και «έβαλαν κλήρο για τον ιματισμό μου». Και ο μεν βασιλιάς και προφήτης Δαβίδ, που είπε αυτά τα λόγια, δεν υπέστη τίποτα από αυτά, ο δε Ιησούς Χριστός άπλωσε τα χέρια Του, σταυρούμενος από τους Ιουδαίους που Του εναντιώνονταν και ισχυρίζονταν ότι δεν είναι ο Χριστός. Διότι, όπως είπε ο προφήτης: «Διασύροντάς Τον, Τον κάθισαν στο βήμα και είπαν: Κρίνε μας». Το δε «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» ήταν επεξήγηση των καρφιών που μπήχτηκαν στα χέρια και τα πόδια Του πάνω στον σταυρό. Και αφού Τον σταύρωσαν, έβαλαν κλήρο για τον ιματισμό Του, και αυτοί που Τον σταύρωσαν τον μοίρασαν μεταξύ τους.

Όταν δε το προφητικό πνεύμα ομιλεί εκ μέρους του προσώπου του Χριστού, λέγει τα εξής: «Εγώ άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιδραστικό, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό μη καλή.» Και πάλι: «Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την ντροπή των εμπτυσμών. Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου· γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έθεσα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα καταισχυνθώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαίωσε.» Και πάλι, όταν λέγει: «Αυτοί έβαλαν κλήρο για τον ιματισμό μου», «και τρύπησαν τα πόδια μου και τα χέρια μου.» «Εγώ δε κοιμήθηκα και ύπνωσα και αναστήθηκα, διότι ο Κύριος με αντιλήφθηκε.» Και πάλι, όταν λέγει: «Μίλησαν με τα χείλη, κούνησαν το κεφάλι», λέγοντας, «Ας σώσει τον εαυτό του» — ότι όλα αυτά έγιναν στον Χριστό από τους Ιουδαίους μπορείτε να το μάθετε. Διότι, όταν σταυρώθηκε, στρέβλωναν τα χείλη και «κουνούσαν τα κεφάλια», λέγοντας: «Αυτός που ανέστησε νεκρούς, ας σώσει τον εαυτό του.» Όταν, όμως, το προφητικό πνεύμα ομιλεί προφητεύοντας τα μέλλοντα να συμβούν, λέγει τα εξής: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ· και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη και θα ελέγξει λαό πολύ, και θα μετατρέψουν τα μαχαίρια τους σε άροτρα και τις λόγχες τους σε δρέπανα. Και δεν θα σηκώσει μαχαίρι έθνος εναντίον έθνους και δεν θα μάθουν πλέον να πολεμούν.»

Διότι ούτε το γεγονός ότι ο προφήτης Μωυσής παρέμεινε μέχρι το βράδυ σε αυτό το σχήμα, όταν ο Ωρ και ο Ααρών υποβάσταζαν τα χέρια του, συνέβη τυχαία. Διότι και ο Κύριος παρέμεινε σχεδόν μέχρι το βράδυ πάνω στο ξύλο, και προς το βράδυ τον έθαψαν· έπειτα αναστήθηκε την τρίτη ημέρα. Αυτό είχε προφητευθεί μέσω του Δαβίδ ως εξής: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, και με εισάκουσε από το άγιο όρος του. Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα· εξυπνήθηκα, διότι ο Κύριος με αντιλήφθηκε». Και μέσω του Ησαΐα ομοίως ειπώθηκε για αυτό, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο επρόκειτο να πεθάνει, ως εξής: «Άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό που δεν είναι καλή». Και για το ότι επρόκειτο να αναστηθεί, ο ίδιος ο Ησαΐας είπε: «Η ταφή του έχει αρθεί από το μέσο, και θα δώσω τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Και πάλι με άλλα λόγια ο Δαβίδ για το πάθος και τον σταυρό, με μυστηριώδη παραβολή, είπε τα εξής στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, εξαρίθμησαν όλα τα οστά μου· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Διότι όταν τον σταύρωσαν, μπήγοντας τα καρφιά, τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια του, και αυτοί που τον σταύρωσαν διαμοίρασαν τα ιμάτιά του μεταξύ τους, ρίχνοντας κλήρο ο καθένας, σύμφωνα με την πτώση του κλήρου, για το τι θα επέλεγε να πάρει.

Και ισχυρίζεστε ότι αυτός ακριβώς ο ψαλμός δεν έχει ειπωθεί για τον Χριστό, όντας παντελώς τυφλωμένοι και μη κατανοώντας ότι σε κανέναν από το γένος σας, που ονομάστηκε ποτέ χριστός βασιλιάς, δεν τρυπήθηκαν τα πόδια και τα χέρια του ενώ ζούσε και πέθανε διά αυτού του μυστηρίου, δηλαδή της σταυρώσεως, παρά μόνο αυτός ο Ιησούς.

Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται· χύθηκα σαν νερό και διασκορπίστηκαν όλα μου τα οστά. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου· ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρών με περιέκλεισε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ, όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου από εμένα· πρόσεξε να με συνδράμεις. Γλίτωσε την ψυχή μου από τη ρομφαία και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου (ψυχή)· σώσε με από το στόμα του λιονταριού και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον, όλο το σπέρμα του Ιακώβ δοξάστε τον, ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ.

Και το «Στο χώμα του θανάτου με κατέβασες, διότι με κύκλωσαν σκύλοι πολλοί, συναγωγή πονηρευομένων με περικύκλωσε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», όπως προείπα, ήταν προαγγελία για το με ποιο είδος θανάτου επρόκειτο να τον καταδικάσει η συναγωγή των πονηρευομένων, τους οποίους ονομάζει και σκύλους, υποδεικνύοντας τους κυνηγούς, ότι δηλαδή αυτοί που τον κυνήγησαν συγκεντρώθηκαν και αγωνίστηκαν για να τον καταδικάσουν. Το γεγονός αυτό, όπως είναι γραμμένο στα απομνημονεύματα των αποστόλων του, πράγματι συνέβη. Και ότι, μετά τη σταύρωσή του, εκείνοι που τον σταύρωσαν μοίρασαν μεταξύ τους τα ιμάτιά του, το έχω ήδη δηλώσει.

«Στέγνωσε σαν κεραμίδι η ισχύς μου» από το μέγεθος του πάθους «και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου» από το μέγεθος της δίψας «και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες» για να παραμείνω τρεις μέρες στον τάφο. «Διότι με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά», αυτοί μεν από τους Ιουδαίους, ως ταύροι και μοσχάρια λόγω του ζυγού του νόμου, αυτοί δε από τα έθνη, ως σκυλιά που γαβγίζουν εναντίον του Θεού. «Συναγωγή πονηρευομένων με περικύκλωσαν» ξεδιάντροπα, «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» καρφώνοντάς με στον σταυρό. «Καταμέτρησαν όλα τα οστά μου» υψώνοντάς με γυμνό, «εκείνοι δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν» με βέβηλα μάτια. «Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους», θεωρώντας τα ανέλπιστο κέρδος, «και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», θέλοντας να μάθουν σε ποιανού το μερίδιο θα πέσει, ώστε να μην τον σκίσουν επειδή ήταν άρραφος, δηλαδή δεν είχε καθόλου ραφή, αλλά από πάνω από την περιοχή του τραχήλου, κυκλοτερώς μέχρι κάτω ήταν όλος υφασμένος εξ ολοκλήρου, έργο των χεριών της Παρθένου Μητέρας, ο οποίος ιματισμός συναυξανόταν παραδόξως μαζί με το παιδί. Και εκείνοι μεν συμπεριφέρθηκαν με αυτά πονηρά και άθεα· «Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου» από εμένα, αλλά μάλλον «πρόσεξε να με βοηθήσεις». «Λύτρωσέ με από τη ρομφαία του θανάτου και από το χέρι του σκύλου», δηλαδή του άδη, «τη μονογενή μου» ψυχή. «Σώσε με από το στόμα του λιονταριού», που καταβροχθίζει τον κόσμο, «και από τα κέρατα των μονοκερώτων».

Και πρόσεξε, σε παρακαλώ, τι είπε ο αρχαιότερος αυτών: «Θα δείτε», αναφέρει, «τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας». Ο δε θείος Δαβίδ, προβλέποντας το θράσος των Ιουδαίων και προαναγγέλλοντας το πάθος του Χριστού και τον σταυρό, είπε: «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε, τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά, και αυτοί με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο».

Άραγε για τους δικούς σου αγώνες, ω μακάριε, «σηκώθηκε από τον θρόνο», ώστε εξαιτίας της βροχής από τις πέτρες του λιθοβολισμού σου και του ζήλου της ομολογίας σου να σκύψει από ψηλά, και για να στεφανώσει επάξια την κεφαλή σου «σηκώθηκε από τον θρόνο», και για να κηρύξεις στους Ιουδαίους ότι, Εκείνον που σταύρωσαν μαζί με ληστές ως κακούργο, εσύ Τον βλέπεις να δοξάζεται «εκ δεξιών του Θεού» και Πατρός; Αλλά από όλα αυτά εκείνοι οι κύνες δεν κατάλαβαν τίποτα, μέχρις ότου ολοκλήρωσαν κυνικά τη θανάτωσή σου. Διότι έτσι μιλάει για αυτούς ο Δαβίδ, ομιλώντας εκ μέρους του προσώπου του Χριστού: «Με περικύκλωσαν κύνες πολλοί», για τους οποίους λέει γράφοντας και ο θείος Παύλος: «Προσέχετε τους κύνας».

Σε αυτήν την ορθόδοξη ομολογία, ω πολυαγαπημένε μεταξύ των φίλων και των συγγενών, σε παρακαλούμε να προσέλθεις· σε προτρέπουμε να ασπαστείς αυτήν, της οποίας βλάστημα και γεώργιο είναι η θεοσέβεια που εκτείνεται από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς. Μέσα σε αυτήν, καθώς το θείο λατρεύεται θεοπρεπώς, μας αποταμιεύεται η από εκεί ανταμοιβή. Μία είναι η καθολική και αποστολική Εκκλησία του Χριστού, όχι περισσότερες ούτε δύο· συναγωγές πονηρευομένων είναι τα συνέδρια που βρίσκονται εκτός από αυτήν, και σύνοδος εκείνων που αθετούν την πίστη. Έτσι φρονούμε εμείς οι αληθινοί Χριστιανοί, έτσι πιστεύουμε, έτσι κηρύσσουμε, στηρίζοντας τη διάνοιά μας στις ισάριθμες με τα τέσσερα σεπτά Ευαγγέλια συνόδους. Αυτές θέτουμε ως κανόνα και γνώμονα της ειλικρινούς μας λατρείας, που ελέγχει τις διαστροφές προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.

Σε κάποιους πάλι φάνηκε ότι το ρητό εφαρμόζεται σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Διότι αυτή, λένε, εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας και των παθών που γεννιούνται και αναπτύσσονται γύρω από το σώμα, σε καμία στιγμή δεν μπορεί να τείνει προς τα άνω και να ανυψωθεί πάνω από τον εαυτό της, σαν να παρασύρεται προς τα κάτω από το βάρος, και άλλοτε βαρύνεται από το ένα και άλλοτε από το άλλο, και ποτέ δεν παραμένει καθαρή από αυτό που την ενοχλεί και την καταπιέζει, ούτε είναι ικανή να αναλογιστεί τις μέγιστες έννοιες. Απεναντίας, πράττοντας ορθά, θεωρεί τον εαυτό της χώμα και στάχτη και ανάξια της υπέρ τον άνθρωπο αναβάσεως, για να μην εκπέσει πάλι από την τάξη που της αρμόζει και της ταιριάζει, εάν μεταλάβει από το δέντρο με την επιθυμία της θεότητας. Από εκεί, λοιπόν, ανυψώνει την ψυχή και την τρέφει με τη γλυκιά τροφή, δηλαδή εκείνες τις έννοιες με τις οποίες δεν μπορεί να τραφεί όσο βρίσκεται μαζί με το σώμα· διότι και το «όπως το απογαλακτισμένο βρέφος κοντά στη μητέρα του» [***] Σε εκείνον, όμως, που ανάγει την ερμηνεία στον Κύριό μας Ιησού Χριστό και υποστηρίζει τη γνώμη ότι πρόκειται για προφητεία που σκιαγραφεί τον βίο και το τρόπαιό Του, ούτε σε αυτόν θα ταίριαζε να καταταχθεί στους δεύτερους μεταξύ όσων έχουν κατανοήσει ορθά το ρητό. Διότι, όπως το «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» το λέει μεν ο Δαβίδ, αλλά εκπληρώθηκε στον Χριστό, έτσι συμβαίνει και με το προαναφερθέν ρητό, και με το «με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο», και το «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου», και μύρια άλλα.

Και γι’ αυτούς ο Θεός ήταν ο επιμελητής του κάλλους που υπερέβαινε την ομορφιά όσων ζουν μέσα στην τρυφή, ενώ η νηστεία ήταν η κομμώτρια και στολίστριά τους. Δώσε την ακοή σου στη μάθηση των κρυμμένων μυστηρίων, και θα λησμονήσεις την τροφή, όπως ο λαός που ακολουθούσε τον Ιησού, ο οποίος δίδασκε με λόγο και με έργο. Αφού εγκαταλείψεις τη σύναξη εκείνων που πράττουν τα πονηρά, πλησίασε την Εκκλησία.

Εσύ που περιβάλλεσαι το φως σαν ένδυμα. Τρύπησαν τα χέρια σου, Σωτήρα, και τα πόδια σου οι θεοκτόνοι, κρεμώντας σε από φθόνο πάνω στον σταυρό, και ποτίζοντάς σε με χολή και ξύδι, μακρόθυμε. Η ζωή πώς κατατίθεται σε μνήμα; Εκείνος που παρέχει πνοή σε όλους τους θνητούς πώς γνωρίζεται ως άπνους; Αυτός που εμφυσά στους νεκρούς ζωή και απολύτρωση;

Άλλο. κθ'. Εάν ο Χριστός είναι απερίγραπτος, πώς ο ίδιος λέει, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· καταμέτρησαν όλα τα οστά μου»; Διότι το απερίγραπτο δεν έχει από τη φύση του την ιδιότητα να τρυπηθεί, ούτε βεβαίως να καταμετράται σε οστά. Όμως λέει ότι τρυπήθηκαν τα χέρια του και καταμετρήθηκαν τα οστά του· η επιβεβαίωση των οποίων αποτελεί ομολογία περιγραφής.

Για παράδειγμα, εάν κάποιος ελπίζει ότι ο Χριστός θα έρθει για τη σωτηρία του λαού, όχι όμως για τη σωτηρία των ψυχών, αλλά για την αποκατάσταση και απολύτρωση του ιουδαϊκού έθνους, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν πιστεύει όσο θα έπρεπε να πιστεύει. Και πάλι, αν από τη μία πιστεύει στον Δαβίδ που λέει, «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου», και σε όλα τα υπόλοιπα που προφητεύει σχετικά με τον σταυρό και τα όσα συνέβησαν πάνω στον σταυρό, μιλώντας ως εκ προσώπου του Κυρίου, και δέχεται τα όσα αφορούν το πάθος, αλλά δεν συλλογίζεται τα όσα αφορούν την ανάσταση, όπως το, «Δεν θα επιτρέψεις ο Όσιός σου να δει φθορά», και το, «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη», και το, «Ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», και το, «Αυτός που βγάζει έξω τους δεσμώτες, και αυτούς που κατοικούν στους τάφους», και τα παρόμοια· τότε δεν έχει τέλεια πίστη, αλλά μερική. Πρέπει δε να πιστεύουμε στους προφήτες για όλα, και για όσα αφορούν την ατιμία και για όσα αφορούν τη δόξα. Διότι έπρεπε ο Χριστός να πάθει· αυτό είναι το της ατιμίας· αλλά και να εισέλθει στη δόξα του· αυτό είναι το ένδοξο. Εσείς, όμως, είστε τόσο ανόητοι, ώστε, ενώ ακούτε τον Ησαΐα να λέει και τα δύο, δηλαδή και ότι οδηγήθηκε σε σφαγή, και ότι ο Κύριος θέλει να του δείξει φως, το πρώτο το δέχεστε, ενώ το δεύτερο δεν το αναλογίζεστε· και ότι τραυματίστηκε το πιστεύετε, ενώ ότι ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή δεν το λαμβάνετε υπόψη.