Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:19

Δεν βλέπεις, Ιουδαίε, πώς έπρεπε να εκπληρωθούν επάνω σ’ Αυτόν οι Γραφές των Προφητών; Διότι για την προδοσία Του από τον Ιούδα, έναν από τους δώδεκα μαθητές Του, ο Ψαλμός λέει: «Γιατί αγρίεψαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια; Παρουσιάστηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συνάχθηκαν επί το αυτό.» Πράγματι, συνάχθηκαν αληθινά εναντίον του αγίου Παίδα του Θεού, του Ιησού, που είναι ο Χριστός, ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με έθνη και λαούς του Ισραήλ. Και ο Δαβίδ λέει γι’ Αυτόν: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μοίρασαν μεταξύ τους τα ενδύματά μου και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο· αρίθμησαν όλα τα οστά μου.» Να λοιπόν και η σταύρωση, και το ότι Τον πότισαν ξίδι ανακατεμένο με χολή. Ο ίδιος ο Δαβίδ πάλι είπε: «Έδωκαν στη βρώση μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι.» Άραγε ψεύσθηκαν οι Προφήτες και οι Ευαγγελιστές μας, των Χριστιανών, όταν είπαν τα ίδια μ’ αυτά, ότι αυτά έπαθε ο Χριστός; Και αν οι Ευαγγελιστές μας ψεύσθηκαν, τότε και οι Προφήτες ψεύσθηκαν, αφού είπαν όμοια μ’ αυτά. Θέλεις ν’ ακούσεις και για την ταφή Του; Ο Προφήτης λέει στο βιβλίο των Ψαλμών: «Με έβαλαν σε λάκκο βαθύτατο, σε τόπους σκοτεινούς και στη σκιά του θανάτου, και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος. Και στον Ιώβ λέει: «Άραγε ανοίγονται μπροστά σου με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, όταν σε είδαν, τρόμαξαν;» δηλαδή οι δυνάμεις των αντίθετων δαιμόνων που βρίσκονται στον άδη. Και ότι ο Χριστός, ενώ κρεμόταν επάνω στον Σταυρό, ανέστησε από τους νεκρούς πολλά σώματα αγίων που είχαν κοιμηθεί από παλαιούς αιώνες, το είπε ο Ψαλμωδός: «Αυτός που εξάγει τους δεσμίους με δύναμη, καθώς και εκείνους που παροργίζουν, αυτούς που κατοικούν στους τάφους.» Αλλά και για την τριήμερη ταφή Του και την Ανάσταση ο προφήτης Ωσηέ λέει έτσι: «Ας ζητήσουμε τον Κύριο, και θα μας αγιάσει μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθώ.» Και ότι η ψυχή Του δεν εγκαταλείφθηκε στον άδη, ούτε η σάρκα Του είδε φθορά, το λέει ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα δώσεις στον Όσιό σου να δει φθορά.» Μη νομίσεις όμως ότι ο Δαβίδ το είπε αυτό για τον εαυτό του και όχι για τον Χριστό· διότι ο Δαβίδ, αφού υπηρέτησε στη γενεά του τη βουλή του Θεού, κοιμήθηκε και προστέθηκε στους πατέρες του και είδε φθορά· ενώ Αυτός, ο ίδιος ο Θεός, ανέστησε την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε. Και αλλού είναι γραμμένο: «Και η ανάπαυσή Του θα είναι τιμή»· δηλαδή η ανάπαυση σημαίνει ταφή, ενώ η τιμή σημαίνει ανάσταση.

Λοιπόν, ο Νικόδημος, ο άρχοντάς σας, και ο Ναθαναήλ, και ο Ιωσήφ ο από την Αριμαθαία, και ο Βιζής και ο Αλέξανδρος, οι οποίοι μάλιστα έφαγαν μαζί του στον γάμο του Σίμωνος του Γαλιλαίου, όπου και μετέβαλε το νερό σε κρασί· οι πρεσβύτεροι που είχαν σταλεί από εκείνον ως πρεσβεία για τον δούλο του εκατοντάρχου, για να τον ενοχλήσουν για τη σωτηρία του, διότι, λέει, «είναι άξιος να του προσφέρεις αυτό, γιατί αγαπά το έθνος μας και αυτός σας έχτισε τη συναγωγή»· ο βασιλικός, ο ανθύπατος, ο αδελφός του Ιαείρου του αρχισυναγώγου, του οποίου θεράπευσε τον γιο, και ο αδελφός αυτού, ο Ιάειρος, που τον παρακάλεσε και του ανέστησε και την κόρη από τους νεκρούς· ο Καϊάφας, ο τότε αρχιερέας σας, εκείνος που συμβούλευσε να πεθάνει ένας άνθρωπος και να μη χαθεί ολόκληρο το έθνος· τα παιδιά σας, που τότε φώναξαν: «Ωσαννά στον Υιό του Δαβίδ· ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ο βασιλιάς του Ισραήλ»· ο μαθητής Ιούδας, που συμφώνησε για τριάντα αργύρια, για να τον παραδώσει σε σας· οι στρατιώτες, στους οποίους δώσατε τα αργύρια, ώστε να πουν ότι «οι μαθητές του ήρθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν, ενώ εμείς κοιμόμασταν»· ο Ιώσηπος, ο συγγραφέας σας, ο οποίος μίλησε για τον Χριστό λέγοντας ότι ήταν άνδρας δίκαιος και αγαθός, που αναδείχθηκε από θεία χάρη και ευεργετούσε πολλούς με σημεία και τέρατα. Για τίνος, σύμφωνα με τον προφήτη, μοίρασαν τα ιμάτια και έβαλαν κλήρο; Τίνος τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια; Ποιον πότισαν ξίδι και χολή μέσα στη δίψα του, ενώ ήταν κρεμασμένος επάνω στον σταυρό;

«Και ήταν μαζί με τα θηρία και άγγελοι τον διακονούσαν.» Προς αυτούς που έλεγαν ότι αυτός είναι ο Μωυσής ή ο Ηλίας: «Γιατί φθονείτε, όρη με πολλές κορυφές, το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει;» Ότι θα ανεβάσει τους αποστόλους στο όρος της Μεταμορφώσεως: «Αυτός που ανεβάζει νεφέλες από τα άκρα της γης.» Ότι κατά τη Μεταμόρφωση τα ιμάτιά του θα γίνουν λευκά σαν το φως: «Αυτός που ενδύεται το φως σαν ιμάτιο.» Για την εκλογή των αποστόλων: «Οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του»· αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς. Για τη χειροτονία των ευαγγελιστών: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Για το βάπτισμα δι' αυτών: «Βροχή εκούσια θα ξεχωρίσεις, Θεέ, για την κληρονομιά σου.» Ότι θα προδοθεί από τον Ιούδα: «Διότι αν με χλεύαζε εχθρός, θα το υπέφερα· εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, που μαζί γευθήκαμε γλυκά εδέσματα», όταν μου είπε μαζί με τους άλλους: «Πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;» Ότι θα στασιάσουν εναντίον του οι Ιουδαίοι: «Με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί.» Διότι τον περικύκλωσαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;» Ότι ο Ιούδας θα πετάξει τα τριάντα αργύρια, και οι αρχιερείς δεν θα τα μοιραστούν: «Όμως αποφάσισαν να απορρίψουν την τιμή μου.» Για τον διαμοιρασμό των ιματίων: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», ρίχνοντας κλήρο για τον άρραφο χιτώνα.

«Οκτώ ημέρες μετά» την ανάσταση «έρχεται ο Ιησούς» προς τους μαθητές, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, και στάθηκε στο μέσο και είπε: Ειρήνη υμίν.» Διότι ο εχθρικός θάνατος έχει θανατωθεί με θάνατο. «Έπειτα λέει στον Θωμά: Φέρε το χέρι σου στην πλευρά μου», όχι για να κεντήσεις την πλευρά με λόγχη όπως ο στρατιώτης, αλλά «για να» συλλάβεις με τη διάνοιά σου το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά, και να μάθεις γιατί εξήλθε το αίμα και το ύδωρ, οι δύο μάρτυρες των κυριοκτόνων· το αίμα, για να ελέγξει τους Ιουδαίους που είπαν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας»· το ύδωρ, για να κατηγορήσει τον Πιλάτο, διότι, αφού πήρε νερό και νίφτηκε, ως δήθεν αθώος μαστίγωσε και σταύρωσε τον αθώο και δίκαιο. «Φέρε τον δάκτυλό σου», Θωμά, και «φέρε το χέρι σου», πρώτα τον δάκτυλο και έπειτα το χέρι. Πρώτα γεύσου «ότι ο Κύριος είναι αγαθός», ο οποίος δεν σε τιμώρησε αν και απίστησες, και έτσι δέξου τον άρτο της ζωής. Έπειτα, ο Θωμάς δεν είχε ακόμη γευθεί και ήδη ανέπεμψε την ομολογία· και «αποκρίθηκε ο Θωμάς και του είπε: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος. Ψαλμός του Δαβίδ» έχει ειπωθεί, διότι έβλεπε την προφητεία των μελλοντικών αγαθών ως ήδη πεπραγμένη και συντελεσμένη — «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου.»

Μακεδ. Και είχε ψυχή, όταν εμφανίστηκε στον Ησαΐα; Ορθ. Όπως ακριβώς δεν είχε σωματικά χέρια και πόδια, ούτε βέβαια σωματικά ενδύματα πριν από την ενανθρώπηση, όταν έλεγε: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», αλλά έλεγε αυτά που επρόκειτο να γίνουν· έτσι και όταν μιλούσε για ψυχή είπε: «Μισεί η ψυχή μου». Μακεδ. Ας δεχτούμε ότι είναι η φωνή του Υιού· μήπως όμως και όταν έλεγε: «Ιδού ο Παίς μου ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του», ο Υιός είναι αυτός που μιλάει; Ορθ. Δεν είναι ο Υιός αυτός που μιλάει, αλλά ομολογουμένως ο Πατέρας. Δεν τα λέει αυτά βέβαια επειδή ο ίδιος έχει ψυχή· αλλά κάθε άγια ψυχή την ονομάζει δική του ψυχή. Όποια ψυχή, λοιπόν, ευαρεστήθηκε στον Υιό, αυτή είναι, λέει, η δική μου ψυχή. Διότι, όπως ο δίκαιος άνθρωπος ονομάζεται άνθρωπος του Θεού, έτσι και η δίκαιη ψυχή ονομάζεται και είναι ψυχή του Θεού. Μακεδ. Τι είναι, λοιπόν, η ευδοκία; Ορθ.

Και πάλι: πώς έγινε πρωί; το οποίο σημαίνει φως. Ο Ζακχαίος είπε: Πείσε με από την Παλαιά Διαθήκη, ότι πρέπει αυτός να σταυρωθεί. Ο Αθανάσιος: Το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας», ανήκει στην Παλαιά Διαθήκη. Και το «το πρωί θα πεις, πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας, πώς έγινε πρωί;», ομοίως είναι από την Παλαιά [Διαθήκη]. Ο Ζακχαίος είπε: Αλλά αυτό δεν είναι σταυρός ούτε θάνατος. Ο Αθανάσιος: Εάν λέει ο Ησαΐας: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αναγγείλαμε ενώπιόν του πως είναι σαν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη· δεν έχει μορφή ούτε δόξα. Και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος· αλλά η μορφή του ήταν άτιμη και κατώτερη από όλων των ανθρώπων»· εάν δε λέει και ο Δαβίδ: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο», πώς δεν αντιλαμβάνεσαι τον σταυρό; Ο Ζακχαίος είπε: Ούτε έτσι μνημόνευσες θάνατο. Ο Αθανάσιος: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια, διότι απέστρεψε το πρόσωπό του· ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας, και εξαιτίας των αμαρτιών μας οδυνάται· και εμείς θεωρήσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με τον μώλωπά του εμείς θεραπευθήκαμε».

Εφόσον δε ανέφερε ότι Αυτός θα γίνει άνθρωπος, κατά συνέπεια υποδηλώνει ότι θα είναι και παθητός κατά τη σάρκα. Και βλέποντας την επιβουλή που εξυφαινόταν από τους Ιουδαίους, ψάλλει στον δεύτερο ψαλμό: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί ενάντια στον Κύριο και ενάντια στον Χριστό του»· ενώ στον εικοστό πρώτο ψαλμό αναφέρει το είδος του θανάτου από το πρόσωπο του Σωτήρα: «Στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με κύκλωσαν πολλά σκυλιά, σύναξη πονηρών με περικύκλωσε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν καλά· διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και λέγοντας ότι τρυπιούνται τα χέρια και τα πόδια, τι άλλο υποδηλώνει παρά τον σταυρό; Διδάσκοντας όλα αυτά προσθέτει ότι ο Κύριος δεν τα πάσχει αυτά για τον Εαυτό Του, αλλά για εμάς. Και λέει πάλι από το πρόσωπό Του, στον μεν ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό: «Πάνω μου στηρίχθηκε η οργή Σου»· στον δε εξηκοστό όγδοο: «Αυτά που δεν άρπαξα, τότε τα πλήρωνα».

Αντί του, χλεύασαν. Αυτά δε τα λέει για την κόκκινη χλαμύδα και τον ακάνθινο στέφανο και το καλάμι αντί για σκήπτρο. «Μοιράστηκαν τα ενδύματά μου μεταξύ τους». Αυτά έχουν γραφεί με σαφήνεια στα Ευαγγέλια. «Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου από εμένα». Μετατρέπει τους λόγους σε προσευχή. [Λέγοντας ότι, με τη δική σου βοήθεια και υποστήριξη, αφού αναστηθώ την τρίτη ημέρα, θα αποδείξω μάταιη την επιβουλή τους.] Έγινε έτσι πρότυπο για εμάς, ώστε στους πειρασμούς να πρέπει να επικαλούμαστε τον Θεό, και να μην καταπίπτουμε σε ακηδία, ούτε να καταβαλλόμαστε από τις θλίψεις.

Το ότι ο Χριστός επρόκειτο να σταυρωθεί στο μέσο της γης, είναι γραμμένο στον εβδομηκοστό τρίτο ψαλμό: «Ο δε Θεός, ο βασιλιάς μας προ των αιώνων, επιτέλεσε σωτηρία στο μέσο της γης». Και για το ότι ο Χριστός επρόκειτο να σταυρωθεί μαζί με ληστές, ο Ησαΐας λέει: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Σχετικά δε με τα καρφιά και τον διαμερισμό των ιματίων του, ο εικοστός πρώτος ψαλμός λέει τα εξής: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου· διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Παρομοίως και ο προφήτης Ζαχαρίας για τα καρφιά είπε τα εξής: «Και θα του πουν: Τι είναι αυτές οι πληγές ανάμεσα στα χέρια σου; Και θα απαντήσει: Είναι αυτές με τις οποίες πληγώθηκα στον οίκο των αγαπητών μου». Σχετικά δε με το σκοτάδι, ο ίδιος προφήτης Ζαχαρίας λέει τα εξής: «Και εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και θα υπάρχει ψύχος και πάγος για μία ημέρα, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα, και προς το βράδυ θα υπάρξει φως». Παρομοίως και ο προφήτης Αμώς είπε: «Και εκείνη την ημέρα, λέει ο Κύριος, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει πάνω στη γη το φως κατά τη διάρκεια της ημέρας». Και ο προφήτης Ιωήλ λέει: «Ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και τα άστρα θα κρύψουν τη λάμψη τους».

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, για το Πάθος του Κυρίου και για τον Σταυρό. «Και όταν έφθασαν σε τόπο λεγόμενο Γολγοθά, που σημαίνει τόπος Κρανίου, του έδωσαν να πιει κρασί αναμεμειγμένο με χολή. Και αφού το γεύθηκε, δεν ήθελε να πιει. Αφού δε τον σταύρωσαν, μοιράστηκαν τα ενδύματά του ρίχνοντας κλήρο, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Προφήτη: Μοιράστηκαν τα ενδύματά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Και αφού κάθισαν, τον φρουρούσαν εκεί.» Και τα εξής.

Διότι ο μεν Ησαΐας προφήτευσε ότι ο Εμμανουήλ πρόκειται να γεννηθεί από απειρόγαμη γυναίκα· αυτός δε, αφού γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία και φανερώθηκε ως Θεός, εκπλήρωσε τον λόγο του προφήτη. Και ο μεν Μιχαίας προανήγγειλε και τον τόπο στον οποίο επρόκειτο να γεννηθεί ο Χριστός· ο ίδιος δε ο Κύριος, ανακλινόμενος σε φάτνη στη Βηθλεέμ, απέδειξε τον προφήτη αληθινό. Και ο μεν Ζαχαρίας ευαγγελίστηκε στην Ιερουσαλήμ την είσοδο του Σωτήρα· ο ίδιος δε ο Κύριος, στέλνοντας να του φέρουν τον όνο και εισερχόμενος, εκπλήρωσε στο πρόσωπό του την προφητεία. Και γενικά, για να μην αναφέρω το καθένα από τα γεγραμμένα χωριστά, αυτός έγινε το πλήρωμα του νόμου και των προφητών. Διότι αυτά που προανήγγειλε μέσω αυτών, αυτά ο ίδιος παρών τα ολοκλήρωνε εκπληρώνοντάς τα και λέγοντας: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». Ιδού λοιπόν, και τώρα αυτά που παλαιά διακηρύσσονταν για τον Σωτήρα στους Ψαλμούς, τώρα πάλι εκπληρώνονται μέσω της τόλμης των στρατιωτών. Διότι αυτά που προεσήμανε ότι θα πάθει, αυτά τώρα τα πλήθη των Ιουδαίων τα πράττουν, διαμοιράζοντας τα ιμάτια του Σωτήρα, και ποτίζοντάς τον όξος με χολή. «Διότι αυτά», λέγει, «έγιναν, για να εκπληρωθούν οι Γραφές»· η μεν μία που λέει: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο»· η δε άλλη πάλι: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος».

Και αυτός λέγει: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Ανόμ. Τι κοινό υπάρχει ανάμεσα στο «με έκτισε» και στο «τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου»; Ορθ. Όπως ακριβώς μιλούσε για αυτό που επρόκειτο να γίνει στον σταυρό σαν να είχε ήδη γίνει, έτσι μιλούσε και για αυτό που επρόκειτο να γίνει κατά τη σάρκωση σαν να είχε ήδη γίνει. Εξάλλου δεν είπε: «Ο Κύριος με έκτισε πριν από την αρχή της οδού»· αλλά επειδή είχε χαθεί η οδός των άλλων, και επρόκειτο να δημιουργηθεί για εμάς οδός νέα και ζώσα, γι' αυτό λέγει: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Ανόμ. «Πριν από τον αιώνα με εθεμελίωσε», λέγει, «πριν φτιάξει τη γη». Ορθ. Πες και εσύ: «Δεν έχεις ακόμη κλείσει τα σαράντα χρόνια», και εθεμελιώθης πριν από τον αιώνα; Για να ακούσεις την απάντηση: «Αμήν, αμήν σου λέγω, πριν δημιουργηθούν οι αιώνες, εγώ είμαι». Ανόμ. Και υπήρχε η σάρκωσή του πριν δημιουργηθούν οι αιώνες; Ορθ. Κατά την πρόγνωση του Θεού υπήρχε μέχρι και το ίδιο το πάθος· ώστε να λέγει ο ίδιος: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μου έδωσαν ως τροφή χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Ανόμ. Αλλά αυτό δεν ειπώθηκε πριν από τον αιώνα, αλλά από τα χρόνια του Δαβίδ. Ορθ. Και από τα χρόνια του υιού του Δαβίδ, δηλαδή του Σολομώντα, έχει ειπωθεί το «Ο Κύριος με έκτισε».

Αλλά ίσως, έχοντας ακούσει για την προφητεία περί του θανάτου, ζητάς να μάθεις και όσα υποδηλώνονται για τον σταυρό. Διότι ούτε και αυτό έχει αποσιωπηθεί· αντιθέτως, έχει φανερωθεί με μεγάλη σαφήνεια από τους αγίους. Ο Μωυσής, πράγματι, πρώτος το προαναγγέλλει με δυνατή φωνή, λέγοντας: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε». Και οι προφήτες μετά από αυτόν μαρτυρούν και πάλι γι' αυτό, λέγοντας: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή, δεν το εγνώριζα· εναντίον μου λογαριάσανε πονηρά, λέγοντας: ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Και πάλι: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· εξαρίθμησαν όλα τα οστά μου, μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο». Θάνατος δε μετέωρος, που λαμβάνει χώρα πάνω σε ξύλο, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος παρά μόνο ο σταυρός· και, επιπλέον, σε κανένα άλλο είδος θανάτου δεν διαπερνώνται τα χέρια και τα πόδια, παρά μόνο αποκλειστικά στον σταυρό.

Ραπίστηκες; Διότι το ίδιο και ο Κύριος. Σε έφτυσαν; Διότι το ίδιο και ο Δεσπότης μας. Διότι δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμών. Συκοφαντήθηκες; Διότι το ίδιο και ο Κριτής. Σου έσκισαν τον χιτώνα; Έγδυσαν και τον Κύριό μου, και μοιράστηκαν τα ιμάτιά του μεταξύ τους. Ακόμη δεν καταδικάστηκες, ακόμη δεν σταυρώθηκες. Πολλά σου λείπουν, για να φτάσεις στη μίμησή του.

Πάλι, εκ προσώπου του Υιού: «Διεμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Μήπως αυτά ταιριάζουν στο Πνεύμα; Μήπως διεμοιράστηκαν μεταξύ τους τα ιμάτια του Πνεύματος; Μήπως κατέκοψαν τους χιτώνες του Πνεύματος; Αλλά το Πνεύμα ομιλεί εκ προσώπου του Υιού. Ομιλεί πάλι εκ του ιδίου του προσώπου όταν λέει: «Ξεχωρίστε μου τον Σαύλο και τον Βαρνάβα για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει». Ιδού, αυτό λέγεται εκ προσώπου του Πνεύματος και βεβαίως δεν ταιριάζει στον Πατέρα ή στον Υιό η φωνή αυτή. Διότι, όταν ακούμε εμείς ότι το Άγιο Πνεύμα είπε: «Ξεχωρίστε μου τον Σαύλο και τον Βαρνάβα για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει», στο Άγιο Πνεύμα αναφέρουμε το νόημα των ρητών, χωρίς να αποξενώνουμε τον λόγο από τον Πατέρα και τον Υιό, αλλά αποδίδοντας στο χωρίο το αρμόζον πρόσωπο. Πάλι, εκ προσώπου του προφήτη: «Ιδού, διότι συνελήφθηκα μέσα σε ανομίες και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου». Άραγε δεν το είπε εν Πνεύματι; Μήπως ταιριάζει στο Πνεύμα η φωνή αυτή; Μήπως συνελήφθη μέσα σε ανομίες και μέσα σε αμαρτίες κυοφόρησε η μητέρα; Όπως λοιπόν εδώ ακούς τον Δαβίδ, αλλά κατανοείς ότι ο προφήτης ομιλεί μέσω του Αγίου Πνεύματος, έτσι και εδώ, όταν ακούσεις «Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν αυτού που πατάει στο πατητήρι;», να κατανοήσεις ότι λέγεται μέσω του Πνεύματος εκ προσώπου των αγγέλων. «

Διότι είναι σταθερή και αδιαμφισβήτητη η βασιλεία του Χριστού, έστω και αν δεν το θέλουν οι Ιουδαίοι, οι οποίοι επιχειρούν να παραχαράξουν την ομολογία της δόξας προς αυτόν. <Οι στρατιώτες λοιπόν, όταν σταύρωσαν τον Ιησού, πήραν τα ιμάτιά του και τα έκαναν τέσσερα μέρη, ένα μέρος για κάθε στρατιώτη, καθώς και τον χιτώνα. Ο χιτώνας όμως ήταν άρραφος, υφαντός ολόκληρος από πάνω προς τα κάτω. Είπαν λοιπόν μεταξύ τους: Ας μην τον σκίσουμε, αλλά ας βάλουμε κλήρο γι' αυτόν, ποιου θα είναι. Για να εκπληρωθεί η γραφή που λέει: Διεμέρισαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο. Αυτά λοιπόν έκαναν οι στρατιώτες.> Μοίρασαν μεν οι στρατιώτες τα ιμάτια του Σωτήρα, δείχνοντας και με αυτό το σημείο τη θηριώδη αγριότητα και την απανθρωπιά που τους διέκρινε. Διότι είναι κατά κάποιον τρόπο έθιμο στους δημίους να μη συμπάσχουν καθόλου με τις ταλαιπωρίες των καταδίκων, και ενίοτε να υπηρετούν τα προστάγματα με μεγαλύτερη σκληρότητα από ό,τι αρμόζει, και να συμπεριφέρονται με αναλγησία απέναντι στις συμφορές αυτών που υποφέρουν, και να οικειοποιούνται τα ιμάτιά τους σαν κάποια κληρονομιά που τους ανήκει εξ ανάγκης και νομίμως. Αφού λοιπόν χώρισαν σε τέσσερα μέρη τα αρπαγμένα ιμάτια, διατηρούν σώο και άκοπο τον ένα χιτώνα. Διότι τους φάνηκε καλό να μην τον σκίσουν για να μην τον αχρηστεύσουν εντελώς. Γι' αυτό τον κατέστησαν δώρο που κληρώθηκε μεταξύ τους.

Διότι δεν ήταν δυνατόν να πει ψέματα ο Χριστός, λέγοντας μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Διεμέρισαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Όλα αυτά, λοιπόν, προαναγγέλθηκαν ωφέλιμα, ώστε να γνωρίζουμε εμείς, αντιπαραβάλλοντας τα λόγια με τις εκβάσεις των γεγονότων, ότι ακριβώς αυτός είναι εκείνος που είχε προαναγγελθεί ότι θα έρθει για χάρη μας έχοντας τη δική μας μορφή, και που αναμενόταν να πεθάνει για τη ζωή όλων. Διότι κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα νομίσει ότι θα ανεχόταν και ο ίδιος ο Σωτήρας, κατά την αφροσύνη των Ιουδαίων, να διυλίζει τον κώνωπα, δηλαδή να προαναγγέλλει τις μικρότατες και ελάχιστες λεπτομέρειες των παθών, όπως το να μνημονεύσει τη διανομή των ιματίων του, και να καταπίνει την κάμηλο, δηλαδή να μην αξιώσει ιδιαίτερου λόγου τα μεγάλα και υπερβολικά τολμήματα της ασέβειας, αλλά προφήτευσε μαζί με εκείνα και αυτά. Πρώτον, για να γνωρίζουμε ότι, ως Θεός κατά φύση, δεν αγνόησε τίποτε από όσα επρόκειτο να συμβούν, και έπειτα, επιπλέον, για να πιστεύουμε ότι αυτός είναι αληθινά ο προκηρυγμένος, καθοδηγούμενοι στην επίγνωση της αλήθειας μέσα από τα πάρα πολλά που εκπληρώθηκαν στο πρόσωπό του.

Διότι αυτά που πρόκειται εντελώς και οπωσδήποτε να γίνουν, μερικές φορές τα παρουσιάζει σαν να έχουν ήδη γίνει. Έτσι, έχει ειπωθεί εκ μέρους του Χριστού, μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις», αντί του, «θα δώσω». Και μέσω του Ψαλμωδού: «Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», το οποίο και έγινε κατά τον καιρό της παρουσίας Του. Επομένως θα συναχθούν, λέει, όλα τα έθνη, και όχι μόνο αυτό, αλλά θα υπάρξουν και άρχοντες από αυτά, δηλαδή ηγέτες λαών και μυσταγωγοί, και εκείνοι που κάποτε πλανιόνταν και βρίσκονταν σε βαθύ σκοτάδι, θα γίνουν πρόξενοι του θείου φωτός σε αυτούς που μυσταγωγούνται από αυτούς.

Άραγε, λοιπόν, τον συνέλαβαν παρά τη θέλησή του, ή ενώ αυτός αγνοούσε ότι πρόκειται να πάθει; Και όμως, φαίνεται ότι είχε προγνωρίσει το πάθος και τα τολμήματα της αθεΐας των Ιουδαίων, και μάλιστα μέσω των αγίων προφητών έλεγε άλλοτε μεν: «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», άλλοτε δε πάλι: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Επομένως, δεν αγνοούσε ότι επρόκειτο να υποφέρει. Έπειτα, παρόλο που μπορούσε να αποφύγει τις παγίδες, παρέδωσε οικειοθελώς στον θάνατο για λίγο το ίδιο του το σώμα, για να καταλύσει, εγειρόμενος από τους νεκρούς, το κράτος του θανάτου, για να παραλύσει τον φθόνο του διαβόλου, μέσω του οποίου εισέβαλε ο θάνατος στην ανθρώπινη φύση, για να μας αναπλάσει προς την αφθαρσία και την ατελεύτητη ζωή. «Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Αναστήθηκε λοιπόν τριήμερος αφού σκύλευσε τον άδη, και επιστρέφοντας στον ουρανό, παρακάθεται με τον ίδιο του τον Πατέρα. Και θα έλθει στον κατάλληλο καιρό, για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Και βρίσκει το παιδί να κλαίει. Θα συναντήσουμε και εμείς τον Χριστό να διηγείται την ανοσιότητα των Ιουδαίων και τα όσα έγιναν σε αυτόν, σχεδόν να κλαίει κιόλας. Διότι λέει εκφράζοντας πόνο: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά. Αυτοί με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν· μοιράστηκαν τα ενδύματά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Αλλά και κάπου αλλού: «Έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Το ότι δε ο Χριστός προήλθε από τους Ιουδαίους, το έχει επιγνώσει και πιστέψει η Εκκλησία των εθνών. «Διότι», αναφέρει, «είπε η θυγατέρα του Φαραώ: Από τα παιδιά των Εβραίων είναι αυτό». Επιπλέον, το γεγονός ότι εν καιρώ η Συναγωγή των Ιουδαίων θα δεχθεί τον Χριστό από την εξ εθνών Εκκλησία, μυσταγωγούμενη δηλαδή το μυστήριό του, μπορεί να αποδειχθεί πολύ εύκολα από το ότι η μητέρα που γέννησε το παιδί το παρέλαβε από τη θυγατέρα του Φαραώ.

Και να μην απορείς που λέμε ότι οικειοποιείται τις αδυναμίες της σάρκας μαζί με τη σάρκα, γι' αυτό και τις εξωτερικές ύβρεις, αυτές που του προκλήθηκαν από τη σκαιότητα των Ιουδαίων, τις απέδωσε και πάλι στον εαυτό του, λέγοντας μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο.» Και πάλι: «Όλοι όσοι με βλέπουν με χλεύασαν, μίλησαν με τα χείλη τους, κούνησαν το κεφάλι.» Β— Λοιπόν, ακόμη κι αν έλεγε τυχόν: «Εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και έπειτα προς τους Ιουδαίους: «Γιατί ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχει πει την αλήθεια την οποία άκουσα από τον Θεό;» θα παραδεχτούμε ότι και αυτές και εκείνες οι φωνές ανήκουν σε έναν και τον αυτόν; Α— Βεβαιότατα. Διότι ο Χριστός δεν μερίστηκε διόλου, αλλά πιστεύεται από όλους όσους τον προσκυνούν ως ένας και μόνος και αληθινός Υιός. «Διότι η εικόνα του αόρατου Θεού, το απαύγασμα της δόξας της υποστάσεως του Πατέρα, ο χαρακτήρας της ουσίας του», έλαβε μορφή δούλου, όχι ενώνοντας με τον εαυτό του έναν άνθρωπο, όπως ισχυρίζονται, αλλά μάλλον γενόμενος ο ίδιος μέσα σε αυτήν, παραμένοντας και έτσι καθ' ομοίωση προς τον Θεό και Πατέρα. Έγραψε άλλωστε ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι ο Θεός, που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε στις καρδιές μας προς φωτισμό της γνώσης της δόξας του στο πρόσωπο του Χριστού Ιησού.»

Αλλά δώσε μου και ένα άλλο σημείο, θα πει κάποιος. Ποιο άλλο ακριβές σημείο υπάρχει για όσα έχουν γίνει; Σταυρώθηκε ο Ιησούς, και φορούσε μόνο έναν χιτώνα και ένα πανωφόρι. Αλλά οι στρατιώτες μοίρασαν μεταξύ τους το πανωφόρι, σκίζοντάς το σε τέσσερα μέρη. Ο χιτώνας όμως δεν σκίστηκε, διότι, αν σκιζόταν, δεν θα χρησίμευε πλέον σε τίποτα, και γι' αυτό έγινε κλήρωση γι' αυτόν από τους στρατιώτες. Και έτσι το μεν ένα το μοιράζονται, ενώ για το άλλο βάζουν κλήρο. Άραγε έχει γραφτεί και αυτό; Το γνωρίζουν οι σπουδαίοι ψαλμωδοί της εκκλησίας, αυτοί που μιμούνται τις αγγελικές στρατιές και υμνούν πάντοτε τον Θεό, αυτοί που αξιώνονται να ψάλλουν σε τούτον τον Γολγοθά και να λένε: Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο. Και ο κλήρος ήταν η κλήρωση.

Είπε ο Σίμων: Καλό είναι για εμάς να βρισκόμαστε εδώ, Κύριε. Ω Σίμων, τι λες; Εάν μείνουμε εδώ, ποιος θα εκπληρώσει τον λόγο των Προφητών; Ποιος θα επισφραγίσει τα λόγια των κηρύκων; Τα μυστήρια των δικαίων ποιος θα τα ολοκληρώσει; Εάν μείνουμε εδώ, το «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» σε ποιον θα εκπληρωθεί; Το «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο» σε ποιον θα αρμόζει; Το «έδωσαν για την τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι» σε ποιον θα συμβεί; Το «ανάμεσα στους νεκρούς ελεύθερος» ποιος θα το επιβεβαιώσει; Εάν μείνουμε εδώ, το χειρόγραφο του Αδάμ ποιος θα το σκίσει; Και το χρέος του ποιος θα το ξεπληρώσει; Και το ένδυμα της δόξας ποιος θα του το αποκαταστήσει; Εάν μείνουμε εδώ, όσα σου είπα, πώς θα γίνουν; Η Εκκλησία πώς θα οικοδομηθεί;

Διότι και γι’ αυτό προφήτευσε, λέγοντας στην εβραϊκή διάλεκτο: «ηλί, ηλί, λιμά σαβαχθανί». Αυτό, κατά συνέπεια, το εκπλήρωσε ο Κύριος πάνω στον σταυρό, λέγοντας τα όσα είχαν προφητευθεί γι’ αυτόν: «ηλί, ηλί» με εβραϊκή λέξη, όπως είχε προγραφεί, και το συνδεόμενο ρήμα το ολοκλήρωνε όχι πλέον στην εβραϊκή, αλλά στη συριακή διάλεκτο, λέγοντας «λιμά σαβαχθανί», προκειμένου αφενός να χρησιμοποιήσει την αρχή όπως είχε γραφτεί γι’ αυτόν, και αφετέρου το υπόλοιπο του ρητού να το μετατρέψει, κατά τη διήγηση, σε άλλη γλώσσα. Και το έπραξε αυτό από αγαθή οικονομία, ώστε να ομολογείται ότι το ρητό ειπώθηκε γι’ αυτόν από τον προφήτη δια του να λέει το «ηλί, ηλί», το δε υπόλοιπο να το πει όχι πλέον με εβραϊκή λέξη, αλλά με συριακή, για να καταρρίψει την έπαρση όσων καυχιούνταν για την εβραϊκή και να καταξιώσει και άλλες γλώσσες στην εκπλήρωση των ρητών περί αυτού. Διότι επρόκειτο πλέον να εξαπλώσει τη γνώση του σε όλα τα έθνη και όχι μόνο στους Εβραίους, όπως έχει όλη αυτή η ακολουθία στον εικοστό πρώτο ψαλμό, η οποία φανερώνει όλα τα ανθρώπινα πάθη του εκ μέρους της ένσαρκης παρουσίας του. Εκείνος δε, ερχόμενος, εκπλήρωσε τη διήγηση με τον τελειότατο τρόπο, καθώς και όλα είναι συνεπή σε ολόκληρο τον ψαλμό με την ένσαρκη παρουσία του Χριστού σύμφωνα με την καθοδήγηση αυτή, όπως λέει: «και μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου» και «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, αυτοί δε με παρατήρησαν και με είδαν».

Διότι, αν και είχε αληθινά τη δική μας σάρκα, ήταν δυνατόν σε αυτόν να μην πράττει αυτά που σε εμάς φαίνονται ευτελή και να πράττει όσα τύγχανε να είναι σεμνά και πρέποντα, αναλόγως προς τη θεότητά του, με τη δύναμη του οποίου και οι υιοί του Ισραήλ δεν μάκρυναν τα μαλλιά τους και τα ενδύματά τους δεν ρυπάνθηκαν και όλα αυτά που σύμφωνα με την παράδοση τους συνέβησαν. Ότι δε είχε ενδύματα κατασκευασμένα από ανθρώπους είναι αναμφίβολο· «διότι διεμοιράστηκαν τα ενδύματά του και για τον ιματισμό του έβαλαν κλήρο». Εάν δε το ένδυμα προερχόταν από ανθρώπους, είναι φανερό ότι ήταν από μαλλί και από λινάρι· τα δε κατασκευασμένα από λινάρι και μαλλί ήταν άψυχα και αναίσθητα. Όταν όμως θέλησε να δείξει τη δύναμη της θεότητάς του, «μεταμορφωθείς έδειξε το πρόσωπό του σαν τον ήλιο και τα ενδύματά του λευκά σαν το χιόνι». «Διότι τα πάντα είναι δυνατά σε αυτόν που έχει τη δύναμη», ώστε αντίθετα με κάθε προσδοκία, μέσω της επαφής, να μετασκευάσει σε δόξα και λαμπρότητα ακόμα και τα αναίσθητα και τα άψυχα, όπως τη ράβδο του Μωυσή, όπως τα υποδήματα των υιών του Ισραήλ. Διότι είναι από όλους ομολογημένο ότι οι άγιοι απόστολοι ήταν άνθρωποι, με φθαρτά σώματα όπως εμείς, έγιναν όμως άφθαρτοι εξαιτίας της δόξας του Θεού που ενοίκησε σε αυτούς, και η μεν σκιά του Πέτρου θεράπευε όλους τους ασθενείς που έφερναν κοντά του, τα δε σουδάρια και σιμικίνθια από τα ενδύματα του Παύλου επιτελούν θαύματα. 18.

Και ο Ιωήλ λέγει: «Ενώπιόν του θα συνταραχθεί η γη και θα σκοτεινιάσει ο ουρανός· ο ήλιος και η σελήνη θα συσκοτιστούν και τα άστρα θα κρύψουν το φως τους». 〈ξα'〉 Ότι ο ήλιος θα δύσει το μεσημέρι — ο Αμώς λέγει: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, να δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και το φως του να συσκοτίσει τη γη μέρα μεσημέρι, και θα μετατρέψει τις εορτές σας σε πένθος». 〈ξβ'〉 Ότι τα ιμάτιά του θα διαμοιραστούν — ο Δαβίδ στον 〈ξα'〉 ψαλμό λέγει: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». 〈ξγ'〉 Ότι θα συσταυρωθεί με ληστές — ο Ησαΐας λέγει: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο». 〈ξδ'〉 Ότι θα λογχίσουν την πλευρά του — ο Ζαχαρίας λέγει: «Θα στρέψουν το βλέμμα τους σε εκείνον που λόγχισαν (εκκέντησαν)». 〈ξε'〉 Ότι δεν θα συντριβεί οστό του — ο Μωυσής λέγει: «Δεν θα συντριβεί οστό του». 〈ξστ'〉 Ότι από την πλευρά του θα ρεύσει ύδωρ ως τύπος του βαπτίσματος — ο Ησαΐας λέγει: «Άρτος θα του δοθεί, και το ύδωρ του θα είναι βέβαιο». 〈ξζ'〉 Ότι θα τεθεί σε πέτρα — ο Ησαΐας λέγει: «Κοιτάξτε τη στερεή πέτρα, την οποία λαξεύσατε, και το κοίλωμα του λάκκου, που σκάψατε». 〈ξη'〉 Ότι η θύρα του μνήματος θα είναι λίθος — Ο ίδιος λέγει: «Και τοποθέτησαν λίθο επάνω μου». 〈ξθ'〉 Ότι θα τον σφραγίσουν — ο Δανιήλ λέγει: «Και έφεραν έναν λίθο και τον τοποθέτησαν στο στόμιο του λάκκου, και ο βασιλιάς τον σφράγισε με το δαχτυλίδι του και με το δαχτυλίδι των μεγιστάνων του, ώστε να μην αλλοιωθεί τίποτε σχετικά με τον Δανιήλ». 〈ο'〉 Ότι το πάθος του θα συμβεί στην αρχή του θέρους, στον δικό μας μήνα Μάρτιο — Στο Άσμα Ασμάτων λέγει: «Ο καιρός παρήλθε· τα έθνη πορεύθηκαν στον δρόμο τους».

Και βέβαια και στον Θωμά υπέδειξε τα σημάδια των καρφιών και την πληγή από τη λόγχη. Τότε δε καταμέτρησαν όλα τα οστά μου· δηλαδή, έτσι με τέντωσαν όταν με κάρφωναν, ώστε να είναι εύκολο σε όποιον το επιθυμούσε να διακρίνει και τον αριθμό των οστών. «Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν»· αντί του «με χλεύαζαν και με περιγελούσαν». «Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· και αυτό βέβαια το διδάσκει με μεγαλύτερη σαφήνεια η διήγηση των ιερών Ευαγγελίων.

Και αλλού επίσης παρομοίως έχει ειπωθεί: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· και πάλι: «Παραστάθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συνάχθηκαν μαζί, κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του». Διότι παρομοίως και αυτά, ενώ επρόκειτο να συμβούν στο μέλλον, προαναγγέλλονταν σαν να είχαν ήδη συντελεστεί. Έτσι και όσα θεωρείται ότι εκφέρονται προστακτικά ή ευκτικά, και αυτά κατανοούνται προαγγελτικά με προφητικό τρόπο· όπως ακριβώς αυτά που εξετάζουμε τώρα. Διότι το, «Ας γίνει η τράπεζά τους», πρέπει να νοηθεί αντί του, «θα γίνει»· και το, «Ας σκοτιστούν οι οφθαλμοί τους», αντί του, «θα σκοτιστούν»· και τα όσα ακολουθούν παρομοίως με αυτά.

«Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο». Αυτές ήταν οι αιτίες για τις οποίες απορρίφθηκε η προηγούμενη συναγωγή. Στη συνέχεια δε, προσθέτει με ικετευτικό τρόπο: «Ελύτρωσες τη ράβδο της κληρονομίας σου»· διότι εσύ, λέει, λύτρωσες αυτήν τη συναγωγή, καταξιώνοντάς την να ονομαστεί δική σου μερίδα και ράβδος της κληρονομίας σου· διότι, όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, μερίδα του Κυρίου έγινε ο λαός του, ο Ιακώβ, και σχοίνισμα της κληρονομίας του ο Ισραήλ.

Επιπλέον αυτών, ας πουν και τα υπόλοιπα που αναφέρονται στον Ψαλμό, αν μπορούν να τα εφαρμόσουν σε κάποιον από τους άγιους άνδρες· διότι, ποιος υπήρξε τέτοιος, όπως προδιατύπωσε ο λόγος: «όλοι όσοι με έβλεπαν με χλεύασαν»; Ή για ποιον μίλησαν με τα χείλη τους και κούνησαν το κεφάλι, λέγοντας: «ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει, ας τον σώσει, διότι τον θέλει»; Σε ποιον επίσης επιτέθηκαν πολλοί μόσχοι, και ποταποί στη φύση σκύλοι, και τον περικύκλωσαν παχείς ταύροι; Και άνοιξαν το στόμα τους εναντίον του, «σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται»; Και επιπλέον αυτών, ποιον περικύκλωσε η συναγωγή των πονηρών; Και μάλιστα τον περικύκλωσε έτσι, ώστε να του τρυπήσουν τα χέρια και τα πόδια, και να απαριθμήσουν όλα τα οστά του, και να μοιράσουν μεταξύ τους τα ιμάτιά του, ρίχνοντας κλήρο για τον ιματισμό του; Διότι τέτοια περίπου αναφέρει το πρόσωπο του ψαλμού, το οποίο, μετά από τόσα που έπαθε, προσθέτει λέγοντας: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω». Ας δώσουν λοιπόν λύση σε αυτά, ερμηνεύοντας ταυτόχρονα και τα υπόλοιπα του ψαλμού, ιδιαίτερα από το σημείο: «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών», μέχρι το: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του στον λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος».

Πέρα από αυτά, ο λόγος μάς διδάσκει ότι κάποιες πονηρές και θηριώδεις δυνάμεις ενέργησαν την εναντίον του επιβουλή, για τις οποίες και έλεγε: «με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι· ταύροι παχείς με περιέβαλαν»· και για τη συναγωγή της περιτομής που συσπειρώθηκε εναντίον του λέει, ότι «με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι· συναγωγή πονηρευομένων με περιέβαλε»· αυτοί μάλιστα τρύπησαν όχι μόνο τα χέρια του, αλλά και τα πόδια του· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα που είπε «ατίμασαν»: «ατίμασαν τα χέρια μου και τα πόδια μου»· πράγμα το οποίο και πραγματικά εκπληρώθηκε, όταν, αφού τον κρέμασαν πάνω στο ικρίωμα, του διαπέρασαν με καρφιά και τα χέρια και τα πόδια. Και είναι καλό βέβαια, εάν κάποιος απαιτούσε να αποδειχθεί από τη Γραφή ότι είχε προφητευθεί πως ο Χριστός θα υπέμενε τον σταυρό, μαζί με τα άλλα αποδεικτικά αυτού του γεγονότος να παραθέσει και το «τρύπησαν», και μάλλον το «ατίμασαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Σε αυτά στη συνέχεια προστίθεται το: «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· το οποίο βέβαια ο Ακύλας απέδωσε ως εξής: «θα μοιράσουν το ιμάτιό μου μεταξύ τους, και για την ενδυμασία μου θα βάλουν κλήρο»· και ο Σύμμαχος: «μοιράζονταν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για την εσθήτα μου έβαζαν κλήρο»· το οποίο και αυτό εκπληρώθηκε ταυτόχρονα με το πάθος, όταν αυτοί που τον σταύρωσαν, παίρνοντας τα ιμάτιά του, τα έκαναν τέσσερα μέρη, ένα μέρος για κάθε στρατιώτη, καθώς και τον χιτώνα· ο οποίος ήταν άρραφος, υφαντός ολόκληρος από την κορυφή έως κάτω, γι' αυτό και είπαν μεταξύ τους: «Ας μην τον σχίσουμε, αλλά ας βάλουμε κλήρο γι' αυτόν, για το ποιου θα είναι»· στα οποία προσθέτει ο ευαγγελιστής λέγοντας, για να εκπληρωθεί η γραφή, το: «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο».

Και σε σένα τον ίδιο αφήνω να εξετάσεις τα όσα ακολουθούν, επισημαίνοντας μόνο τούτο, ότι δηλαδή αυτός ακριβώς που ονομάζεται «πατέρας του αιώνα» και «άρχοντας» άπειρης «ειρήνης» και «άγγελος μεγάλης βουλής» προφητεύεται ότι θα γεννηθεί και θα γίνει παιδί, και ότι με τη γέννησή του ανάμεσα στους ανθρώπους θα θελήσουν να καούν στη φωτιά όσοι φθονούν τη σωτηρία των εθνών που επιτεύχθηκε μέσω αυτού, είτε πονηροί δαίμονες είναι αυτοί είτε και ασεβείς άνθρωποι, για τους οποίους λέει ότι «κάθε στολή που συγκεντρώθηκε με δόλο και ιμάτιο θα τα ξεπληρώσουν με ανταπόδοση». Ποιοι άραγε ήταν αυτοί, αν όχι εκείνοι για τους οποίους έχει λεχθεί αλλού από το ίδιο το πρόσωπο του Σωτήρα μας: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», καθώς και οι συμμέτοχοι της ασέβειάς τους, οι οποίοι «και θα θελήσουν», όταν κάποτε αργότερα δουν την καταδίκη τους, να είχαν γίνει «πυρίκαυστοι» πριν από την ασέβειά τους, πριν δηλαδή ασεβήσουν απέναντι στον άγγελο της μεγάλης βουλής; Σκέψου δε και εσύ από μέσα σου, μήπως υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη φύση το να λέγεται ότι η ειρήνη του δεν έχει τέλος και το να ονομάζεται πατέρας του αιώνα, καθώς και το ίδιο το να αποκαλείται όχι απλώς άγγελος, ⟨αλλά άγγελος της μεγάλης βουλής⟩ και ισχυρός Θεός, και όσα άλλα συγκαταλέγονται μαζί με αυτά.

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Όλοι όσοι με βλέπουν με χλευάζουν, κινούν τα χείλη τους, κουνούν το κεφάλι: «Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, αφού τον θέλει». Διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα. Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου· μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη πλησιάζει, διότι δεν υπάρχει κανείς για να με βοηθήσει. Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, παχείς ταύροι με έζωσαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και βρυχάται. Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα μου τα οστά, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σωθικά μου. Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι με περικύκλωσαν πολλά σκυλιά, συναγωγή κακοποιών με έζωσε· τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου. Μέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου, πρόστρεξε στην προστασία μου. Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μοναδική μου ζωή· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπεινωμένη μου ύπαρξη. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω.

Αυτό που λέγεται στην αρχή του ψαλμού, σύμφωνα με το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας κατά τον καιρό του πάθους ως εξής: «Όταν δε έφτασε η έκτη ώρα, έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη μέχρι την ένατη ώρα· και την ένατη ώρα ο Ιησούς φώναξε με δυνατή φωνή: ελωείμ, ελωείμ, λεμά σαβαχθανί, το οποίο μεταφράζεται: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Η εβραϊκή φράση έχει ληφθεί από την προκείμενη προφητεία. Πράγματι, η αρχή του ψαλμού περιέχει με τις ίδιες ακριβώς συλλαβές το «ηλί, ηλί, λεμά σαβαχθανί», το οποίο ο Ακύλας μετέφρασε με τον εξής τρόπο: «Ισχυρέ μου, ισχυρέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;». Ότι δε τα λόγια αυτά ισοδυναμούν με όσα ειπώθηκαν από τον Σωτήρα μας κατά τον καιρό του πάθους, ο καθένας θα μπορούσε να το ομολογήσει. Είναι καιρός, λοιπόν, αναμφίβολα να αναφέρουμε τον ψαλμό όχι σε κάποιον άλλον αλλά μόνο σε Αυτόν, επειδή μόνο σε Αυτόν και σε κανέναν άλλον ταιριάζουν τα όσα περιέχονται σε αυτόν. Ολοφάνερα, άλλωστε, αποδεικνύεται ότι εκπληρώθηκαν στο πρόσωπό Του τόσο τα άλλα, όσο κυρίως και εκείνο που λέγεται στον ψαλμό: «Διαμοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και φανερώνει ρητά και τη διάτρηση από τα καρφιά που καρφώθηκαν στα χέρια και στα πόδια Του πάνω στον σταυρό, λέγοντας: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, μέτρησαν όλα μου τα οστά».

Και τα υπόλοιπα μόνο σε αυτόν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, όπως θα αποδείξει η συνέχεια του λόγου· ή όποιος το επιθυμεί ας τα αποδώσει σε άλλο πρόσωπο, είτε βασιλιά, είτε προφήτη, είτε σε κάποιον από όσους υπήρξαν ποτέ θεοφιλείς μεταξύ των Ιουδαίων, και ας αποδείξει εάν είναι σε θέση να εφαρμόσει σε αυτούς τα αναγεγραμμένα. Διότι σε ποιον από όσους κυοφορήθηκαν ποτέ υπήρξε τόσο μεγάλη αρετή και δύναμη, ώστε με σταθερό λογισμό, με ασύγχυτη ψυχή και με νηφάλιο φρόνημα να λάβει τη γνώση του Θεού και να εναποθέσει όλη την ελπίδα του στον Θεό, ώστε να πει: «διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά [της μητέρας μου], η ελπίδα μου (ήδη) από τους μαστούς της μητέρας μου. Σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου»; Ποιος δε, έχοντας λάβει τέτοια μέριμνα από τον Θεό, έγινε «όνειδος των ανθρώπων» και «εξουθένωμα του λαού»; Από ποιους δε και τι είδους «μόσχους» και «ταύρους» πρέπει να εννοήσουμε ότι περικυκλώθηκε ένας τέτοιος άνθρωπος; Και τι υπέστη το εν λόγω πρόσωπο και «χύθηκε σαν νερό», και πώς «διασκορπίστηκαν τα οστά» του; Και πώς κατήλθε «στο χώμα του θανάτου», και ενώ κατήλθε «στο χώμα του θανάτου», πώς εξακολουθεί να λέει τέτοια πράγματα, να ζει και να ομιλεί; Ποιοι δε είναι οι «σκύλοι» που τον περικύκλωσαν, οι οποίοι είναι διαφορετικοί από τους προαναφερθέντες ταύρους και μόσχους; Και ποια «συναγωγή πονηρευομένων» «τρύπησαν» όχι μόνο τα «χέρια», αλλά και τα «πόδια» ενός τόσο σπουδαίου προσώπου, και αφού τον απογύμνωσαν, άλλα από τα ενδύματά του τα μοιράστηκαν μεταξύ τους, και άλλα τα πήραν βάζοντας κλήρο;

Αφού, λοιπόν, ο Σωτήρας και Κύριός μας είπε το «ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες» και στη συνέχεια προσέθεσε το «εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού», και προσθέτοντας ακόμη το «με περικύκλωσαν μόσχοι πολλοί, ταύροι παχείς με περιέβαλαν», και προμαρτυρώντας με σαφήνεια τον θάνατό του με το «στο χώμα του θανάτου με κατέβασες, διότι με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά, συναγωγή πονηρών με περιέβαλε, τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου», και αφού υπέδειξε επιπλέον όσα του συνέβησαν κατά το πάθος με το «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο»· αφού προείπε αυτά και άλλα παρόμοια, δεν σταμάτησε σε αυτά, αλλά προσθέτει: «όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον, διότι δεν εξουθένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του φτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν φώναξα προς αυτόν, με εισάκουσε». Πώς, όμως, θα έλεγε ότι εισακούστηκε, εάν δεν είχαν εκπληρωθεί απολύτως οι ευχές του και όσα προηγουμένως είχε δεηθεί, όταν έλεγε το «στο χώμα του θανάτου με κατέβασες, λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μοναδική μου (ψυχή)»;

Διότι οι μεν «στρατιώτες» του Πιλάτου, «αφού παρέλαβαν τον Ιησού στο πραιτώριο, συγκέντρωσαν γύρω του όλη τη σπείρα, και αφού τον έγδυσαν του φόρεσαν μια κόκκινη χλαμύδα, και αφού έπλεξαν ένα στεφάνι από αγκάθια το έβαλαν στο κεφάλι του και ένα καλάμι στο χέρι του, και γονατίζοντας μπροστά του τον ενέπαιζαν λέγοντας: χαίρε, ο βασιλιάς των Ιουδαίων, και αφού τον έφτυσαν πήραν το καλάμι και τον χτυπούσαν στο κεφάλι του. Και όταν τον ενέπαιξαν, του έβγαλαν τη χλαμύδα και του φόρεσαν τα ενδύματά του, και τον οδήγησαν για να τον σταυρώσουν», εκπληρώνοντας σχεδόν έμπρακτα το «διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε», αλλά και το «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά», και ακόμη το «αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν». Και το «μοιράστηκαν τα ενδύματά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο» εκπληρωνόταν και πάλι, όταν διαπέρασαν με καρφιά τα χέρια και τα πόδια του στον σταυρό, και όταν πήραν τα ενδύματά του και τα μοιράστηκαν μεταξύ τους· ο Ιωάννης, άλλωστε, εξιστορεί λέγοντας: «Οι στρατιώτες, λοιπόν, όταν σταύρωσαν τον Ιησού, πήραν τα ενδύματά του και τα έκαναν τέσσερα μέρη, στον κάθε στρατιώτη ένα μέρος». «

«τον χιτώνα» όμως, επειδή ήταν «άρραφος», «υφασμένος ολόκληρος από πάνω προς τα κάτω, είπαν μεταξύ τους: ας μην τον σχίσουμε, αλλά ας ρίξουμε κλήρο γι' αυτόν, για το ποιος θα τον πάρει, ώστε να εκπληρωθεί η γραφή που λέει: μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Οι στρατιώτες, λοιπόν, αυτά έκαναν. Αλλά και ο Ματθαίος μαρτυρεί για τα όσα συνέβησαν με αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «αφού δε τον σταύρωσαν, μοιράστηκαν τα ιμάτιά του βάζοντας κλήρο, για να εκπληρωθεί το ρηθέν διά του προφήτου: μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο, και καθισμένοι τον φρουρούσαν».

Όλοι λοιπόν, ακόμη και τώρα, όσοι λυμαίνονται το σώμα του Χριστού, δηλαδή την Εκκλησία, κακομεταχειρίζονται τα χέρια και τα πόδια και επιπλέον τα οστά του, εφόσον βέβαια όλοι «είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, και ο καθένας ξεχωριστά μέλη ο ένας του άλλου», και δεν θα μπορούσε να πει «το κεφάλι στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη», όπως ούτε τα μάτια στα χέρια. Κατά τους καιρούς των διωγμών, επομένως, αν ποτέ διαπράττονταν κάποια δεινά εις βάρος των μελών του Χριστού από τους εχθρούς και τους πολεμίους, θα μπορούσε κανείς να πει γι' αυτούς καθόλου άκαιρα το: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν». Τότε δε διαμοιράζονται και τα ιμάτιά του μεταξύ τους, και για τον ιματισμό του βάζουν κλήρο, όταν τον στολισμό του λόγου, δηλαδή τις λέξεις των θείων Γραφών, ο καθένας τον διαφθείρει και τον οικειοποιείται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο, και όταν ιδιοποιούνται τις δοξασίες περί αυτού μέσα από διεστραμμένες διδασκαλίες, πράγμα που συνηθίζουν να κάνουν οι άθεοι αιρετικοί.