Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 22:2

Ο πρώτος θεμέλιος είναι ο ίασπις. Μέσω του ίασπη, ο οποίος πρασινίζει στο χρώμα όπως το σμαράγδι, είναι εύλογο να υποδηλώνεται ο κορυφαίος Πέτρος, καθότι βάσταξε τη νέκρωση του Χριστού στο σώμα του και επέδειξε το αειθαλές και ακμαίο της αγάπης του προς Αυτόν, οδηγώντας μας σε τόπο χλόης διά της θερμής πίστεως.

Αλλά και ενώ μας κρατούσαν δεμένους, πάλι κάθονταν ολόγυρά μας, όντας κάποιοι ωμοί και άγριοι δεσπότες. Αλλά ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός επεδήμησε για «να κηρύξει στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Μάλιστα, αποστέλλει τους μαθητές του και λύνουν το πουλάρι. Έπειτα, αφού το έλυσε, του κατασκευάζει φάτνη και του ετοιμάζει βοσκή. Διότι αυτό ακριβώς θέλοντας να δείξει και ο προφήτης λέει: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει. Σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε, σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε». Και πάλι: «Αυτός που αναβλαστάνει χόρτο για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Ας στραφούμε λοιπόν, ας γίνουμε πιο ευαίσθητοι πνευματικά, ας αναγνωρίσουμε τον ευεργέτη μας και ας δεχθούμε πρόθυμα τα αγαθά που μας έχουν δοθεί από αυτόν. Διότι έτσι, ευχαριστώντας, μπορούμε να πούμε μαζί με τον Δαβίδ: «Ετοίμασας μπροστά μου τράπεζα απέναντι σε εκείνους που με θλίβουν». Παρόμοιο άλλωστε είναι και το: «Το βόδι γνώρισε τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του». Και ίσως εξαιτίας αυτού του πουλαριού ο Ιησούς ανακλίνεται σε φάτνη. Άραγε δεν διέθετε κάποιον τόπο ο Ιωσήφ; Ένας άνδρας ευγενής, ένας άνδρας που καταγόταν από βασιλικό γένος, που ονομαζόταν υιός του Δαβίδ, δεν είχε κανέναν άλλο τόπο παρά μόνο το κατάλυμα, δεν υπήρχε άλλος τόπος; Ή, προφανώς, θεία ήταν τα όσα οικονομούνταν.

Ο Κύριος με ποιμαίνει. Υψηλό φρόνημα για τον Κύριο έχουν όσοι ποιμαίνονται από αυτόν. Σε τόπο χλόης εκεί με κατασκήνωσε. Μέσα στην ωραιότητα της χλόης με κατασκήνωσε, εννοώντας τη νοητή χλόη. Κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε.

Ως ύδωρ αναπαύσεως θα μπορούσε να νοηθεί αυτό του αγίου βαπτίσματος, επειδή ακριβώς εξαλείφει το φορτίο των αμαρτιών. [Αυτά μου τα προσέφερε, λέει, αφού πρώτα επιμελήθηκε την ψυχή μου και με έστρεψε από την ανοδία, ώστε να βαδίζω την ευθεία οδό.] «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν». Αφού επέστρεψε την ψυχή μου προς τον εαυτό Του από την αιχμαλωσία του διαβόλου, με οδήγησε στις εντολές Του, από τον θάνατο στη ζωή. [Επειδή στο παρελθόν παραμελούσε τη δική του ψυχή, αφού ανέρρωσε μέσω της προαναφερθείσας τροφής και επέστρεψε από τον θάνατο, λέει: «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης»· εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα. Το «Ἐὰν πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου», το απευθύνει σαν προς τον Πατέρα. Τον ίδιο δε τον Χριστό ονομάζει ράβδο δυνάμεως, και ράβδο ένδοξη, και ράβδο μεγαλειότητος. Όπως ακριβώς η ράβδος διαπαιδαγωγεί, έτσι και η πρακτική αρετή διδάσκει τη μετριοπάθεια.] Εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα.

Αλλά και πλήθος νεκρών υπήρξε ανάμεσά τους εξαιτίας της πείνας και της έλλειψης ύδατος. Διότι εκείνοι που δεν προσδέχονται την τροφή που αρμόζει στις ψυχές, γίνονται νεκροί από τα παραπτώματα· και όσοι δεν τρέφονται σε ύδωρ αναπαύσεως, ούτε ζητούν να πιουν από εκείνο το ύδωρ για το οποίο λέγει ο Κύριος προς τη Σαμαρείτιδα, ότι «όποιος πιει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει εις τον αιώνα», αυτοί γίνονται νεκροί.

Το ύδωρ της Νεβρίμ θα ερημωθεί. Το ύδωρ της ψευδοδοξίας, που προηγουμένως έρρεε άφθονο και πολύ προς βλάβη εκείνων που το δέχονταν, θα αφανιστεί, λέγει, και θα ερημωθεί. Αν ήταν δυνατόν να γνωρίζουμε τη δύναμη του ονόματος αυτού, θα λαμβάναμε κάποια αφορμή για να εμβαθύνουμε περισσότερο στη διάνοια του προφητικού νου, και να εφαρμόσουμε στα πράγματα τα όσα υποδηλώνονται από τα ονόματα. Πάντως, το ύδωρ αυτό είναι αντίθετο προς το ύδωρ της αναπαύσεως, στο οποίο ο Κύριος εκτρέφει εκείνους που ποιμαίνει· και προς το ύδωρ που δίδει ο Κύριος σε όσους πιστεύουν σε Αυτόν, από το οποίο όποιος καταξιωθεί να πιει, αποκτά μέσα του πηγή ύδατος που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. Είναι δε τόσο φαύλο και ανάξιο το ύδωρ αυτό, ώστε δεν εκτρέφει τίποτε άλλο παρά χόρτο, το οποίο και αυτό θα πάψει να υπάρχει. Δηλαδή, οι ψυχές που έχουν ανατραφεί με αυτή την πρόσκαιρη και ταχέως μαραινόμενη δόξα του κόσμου, γρήγορα θα χάσουν το άνθος τους, καθώς ο λόγος που τρόπον τινά τις άρδευε θα έχει πλέον ερημωθεί.

Ο διάκονος διαβάζει τα δίπτυχα. Ο ιερέας λέει μυστικά: Ομοίως δε, Κύριε, θυμήσου και όλους όσους έχουν προαναπαυθεί στην ιερωσύνη, καθώς και τα λαϊκά τάγματα· αφού αναπαύσεις τις ψυχές όλων, αξίωσέ τες να βρεθούν στους κόλπους των αγίων πατέρων μας Αβραάμ, Ισαάκ και Ιακώβ. Ποίμανε και σύναξέ τες σε τόπο χλοερό, δίπλα σε νερό αναπαύσεως, στον παράδεισο της τρυφής, από όπου έχει φύγει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, μέσα στη λαμπρότητα των αγίων σου.

Επομένως, μέσα από αυτό τίμησε και τη νομική συνήθεια, και διαμορφώνει πάλι κάποιο πνευματικό θεώρημα· διότι, άραγε δεν θα πούμε εύλογα, αποβλέποντας σε ολόκληρο το νόημα του προκειμένου, ότι τον μεν υβριστή και αλαζόνα λαό των Ιουδαίων τον αποστρέφεται δικαίως και τον εγκαταλείπει ο Χριστός, δέχεται όμως με πολλή χαρά εκείνους που τον πλησιάζουν και τους χορταίνει με τις ουράνιες τροφές, προσφέροντας τον νοητό άρτο, αυτόν που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου; Τους τρέφει δε όχι με κόπο, αλλά με ιλαρότητα και άνεση και με πολλή ευλαβική τέρψη. Διότι αυτό ακριβώς μας υποδηλώνει η κατάκλιση των όχλων πάνω στο χορτάρι, ώστε να ταιριάζει πλέον στον καθένα από όσους έχουν αξιωθεί τέτοιας χάρης να λέει εκείνο το ψαλμικό: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε». Επειδή με πολλή τέρψη και τρυφή τρέφεται ο νους των αγίων από τις χορηγίες του Πνεύματος, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στο Άσμα Ασμάτων: «Φάγετε και πιείτε και μεθύστε οι πλησίον». Αν και εκείνοι που κάθισαν ήταν πολλοί και ανάμεικτοι, όπως ήδη προείπαμε, αναφέρθηκε μόνο στους άνδρες, αποσιωπώντας τις γυναίκες και τα παιδιά, κατά τρόπο χρήσιμο για το πνευματικό θεώρημα.

Αυτό σημαίνει ότι τους έχει δοθεί από Αυτόν κάθε αφθονία ιερών χαρισμάτων και έχει παρατεθεί σε αυτούς η ζωοποιός τράπεζα. Διότι έφαγαν και αυτοί τον άρτο της ζωής, επειδή έγιναν μέτοχοι του Χριστού και σύσσωμοι με τους αγίους, ώστε να λένε με χαρά: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε. Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα.» Είπε επίσης μέσω ενός εκ των αγίων προφητών: «Φάτε, πιείτε και μεθύστε, εσείς οι πλησίον.» Διότι, ενώ ήταν μακριά από τον Θεό, βρέθηκαν κοντά Του μέσω της πίστεως, εκείνοι που κάποτε πλανώνταν, και χόρτασαν την ιερή τροφή. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.» Εάν πάλι θεωρήσουμε ως θηρία εκείνους που κατασπάραξαν τον Ισραήλ, το «Ελάτε, φάτε» είναι σαν να παραδίδει σε αυτά τους ασεβείς, και αυτούς που τους αξίζει να τιμωρηθούν, και μάλιστα πολύ δίκαια. Διότι σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, μην αποδεχόμενοι την πίστη, και βρέθηκαν μακριά αυτοί που ήταν κοντά, και δεν αποτελούν πλέον λαό του Θεού, αλλά αντίθετα είναι αποτρόπαιοι ως Κυριοκτόνοι.

Διότι δίνει από το δικό του πλήρωμα και χορηγεί τις ευλογίες που προέρχονται από τον Πατέρα, και ο ίδιος είναι πηγή και χορηγός κάθε αγαθού. <Σε τόπο χλόης, εκεί με εγκατέστησε.> (A f. 128.) Επειδή το «Ο Κύριος με ποιμαίνει» είναι φωνή που ταιριάζει σε πρόβατα, όσοι ποιμαίνονται από τον Χριστό επιμένουν στη μεταφορά του λόγου, και προσθέτουν τα αγαθά που προέκυψαν σε αυτούς από την ποιμενική δεξιοτεχνία, ονομάζοντάς τα χλόη και ύδωρ.

Ως τόπος χλόης θα μπορούσαν να νοηθούν τα αειθαλή λόγια του Θεού, η αγία και θεόπνευστη Γραφή, η οποία τρέφει τις καρδιές των πιστών προς πνευματική ευρωστία. Ως ύδωρ ζων και ζωοποιό, η χορηγία του Αγίου Πνεύματος. (A f. 128 b) Ή ίσως κυριότερα, τόπος χλόης είναι ο παράδεισος από τον οποίο εκπέσαμε, στον οποίο μας επαναφέρει ο Χριστός και μας εγκαθιστά, μέσω του ύδατος της αναπαύσεως, δηλαδή μέσω του βαπτίσματος. «Διότι εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών.» <Εάν, μάλιστα, και πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου.> (A f. 128 b) Επειδή, όμως, βαπτιζόμαστε στον θάνατο του Χριστού, το βάπτισμα θα μπορούσε να ονομαστεί και σκιά και μίμημα θανάτου, τον οποίο δεν πρέπει να φοβόμαστε. Ως σκιά θανάτου, εξάλλου, θα μπορούσε να νοηθεί και ο φυσικός και κοινός θάνατος, σε αντιδιαστολή με τον προαιρετικό θάνατο, εννοώ της ψυχής, ο οποίος δεν είναι σκιά θανάτου, αλλά αληθινός θάνατος. <Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι από εκείνους που με θλίβουν.> (A f. 129 b) Αφού γεύτηκαν την ευαγγελική τράπεζα εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, λένε προς τον Χριστό που τους την παρέθεσε ότι η τράπεζα που μας ετοίμασες είναι αντίθετη προς την τράπεζα των Ελλήνων. Διότι οι σοφοί των Ελλήνων δεν μας δίδαξαν τίποτε από τα αναγκαία, αλλά μας καταπίεζαν και μας έθλιβαν μέσα σε λιμό και στέρηση κάθε ωφέλιμης διδασκαλίας.

Να είσαι επιμελής στις Συνάξεις· όχι μόνο τώρα, που η επιμέλεια αυτή απαιτείται και από τους κληρικούς, αλλά και μετά τη λήψη της χάριτος. Διότι, αν πριν τη λάβεις είναι καλό αυτό που γίνεται, άραγε δεν είναι καλό και μετά τη δωρεά; Αν πριν μπολιαστείς είναι ασφαλές το να ποτίζεσαι και να καλλιεργείσαι, μετά τη φύτευση άραγε δεν είναι πολύ καλύτερο; Αγωνίσου για την ίδια σου την ψυχή, ιδίως σε τέτοιες ημέρες· θρέψε την ψυχή σου με θείες αναγνώσεις· διότι ο Κύριος έχει ετοιμάσει για σένα πνευματική τράπεζα. Πες και εσύ τα λόγια του ψαλμωδού: Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου στερήσει· σε τόπο χλοερό εκεί με εγκατέστησε, κοντά σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε· την ψυχή μου επανέφερε· ώστε και οι άγγελοι να συνευφρανθούν, και ο ίδιος ο Χριστός, ο μέγας Αρχιερεύς, αποδεχόμενος την προαίρεσή σας, προσφέροντάς σας όλους, να πει στον Πατέρα: Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός. Είθε Εκείνος να σας διαφυλάξει όλους ώστε να του είστε ευάρεστοι. Στον οποίο ανήκει η δόξα [και το κράτος] στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μακάριοι όσοι πενθούν. Πενθήστε, μετανοήστε, επιστρέψτε σε μένα, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον πόνος, ούτε δάκρυ, ούτε φροντίδα, ούτε μέριμνα, ούτε οδυρμός. Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον άρρεν και θήλυ, όπου δεν υπάρχει πλέον Διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε φθόνος, αλλά χαρά και ειρήνη και ανάπαυση και αγαλλίαση. Επιστρέψτε σε μένα, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου υπάρχει το ύδωρ της αναπαύσεως, και ο τόπος της χλόης, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων· σε εκείνη τη μακάρια γη των πράων, πάνω στην οποία εγώ, η αληθινή άμπελος, βλαστάνω, της οποίας γεωργός, όπως ακούτε, είναι ο Πατέρας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου υπάρχει η άφθαρτη ζωή και η ευφροσύνη κάθε αγαθότητας. Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου βρίσκεται το μόνο εράσμιο, το διηνεκές αγαλλίαμα, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, εκεί όπου ακούγεται η φωνή εκείνων που εορτάζουν, εκεί όπου ανακαλύπτονται οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Μετά δε την ακρόαση, μέσω του Αγίου Πνεύματος έγινε γνωστό στον άνδρα για εμένα, και αφού κάλεσε την ταπεινότητά μου, μέσω διερμηνέα με ρωτούσε λέγοντας: Εσύ είσαι ο Εφραίμ που έκλινε καλά τον αυχένα και σήκωσε τον ζυγό του σωτηρίου λόγου; Και εγώ αποκρίθηκα και είπα: Εγώ είμαι ο Εφραίμ που στέρησε από τον εαυτό του τον ουράνιο δρόμο. Αφού με αγκάλιασε αυτός ο θεσπέσιος άνδρας, σφράγισε πάνω μου το άγιο φίλημά του. Και αφού παρέθεσε τράπεζα από τα εδέσματα της σοφής, αγίας και πιστής ψυχής του, όχι αρτυμένη με φθαρτές τροφές, αλλά γεμάτη με άφθαρτα νοήματα, έλεγε: Με ποιες καλές πράξεις μπορούμε να εξευμενίσουμε σωστά τον Κύριο απέναντί μας; Πώς θα αναχαιτίσουμε τις επιθέσεις των αμαρτημάτων και πώς θα κλείσουμε τις εισόδους των παθών; Πώς θα αποκτήσουμε την αποστολική αρετή και πώς θα ικετεύσουμε τον αδέκαστο Κριτή; Και θρηνώντας για τον εαυτό μου, φώναξα και είπα: Εσύ, πάτερ, προστάτευσε εμένα τον χαύνο και ράθυμο. Εσύ ο ίδιος κατεύθυνέ με στην ορθή οδό. Εσύ ο ίδιος φέρε σε κατάνυξη τη λιθώδη καρδιά μου. Διότι σε εσένα με έστειλε ο Θεός των πνευμάτων, για να ιατρεύσεις την ψυχή μου. Εσύ ο ίδιος γαλήνεψε το καράβι της ψυχής μου σε ύδατα αναπαύσεως.

Μακάριοι οι πενθούντες. Πενθήστε, μετανοήστε, επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου δεν υπάρχει πόνος, ούτε έγνοια, ούτε μέριμνα, ούτε οδυρμός. Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων, και εγώ θα σας αναπαύσω, όπου δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, όπου δεν υπάρχει Διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε φθόνος, αλλά χαρά και ειρήνη και ευφροσύνη και ανάπαυση και αγαλλίαση. Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου είναι το ύδωρ της αναπαύσεως και ο χλοερός τόπος, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων. Εκεί είναι η μακάρια γη των πράων, πάνω στην οποία εγώ, η αληθινή άμπελος, βλαστάνω, της οποίας γεωργό ακούτε ότι είναι ο Πατέρας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω, όπου υπάρχει η άφθαρτη ζωή και η ευφροσύνη κάθε αγαθότητας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου βρίσκεται το μόνο αξιέραστο, η ατελεύτητη αγαλλίαση, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, εκεί όπου ακούγεται ο ήχος αυτών που εορτάζουν, εκεί όπου ανακαλύπτονται οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Μίμημα αγγέλων είναι ο μοναχός πάνω στην αγαθή γη, ο οποίος δεν πληγώθηκε από το βέλος της ηδονής. Μη βιαστείς, μοναχέ, μέσα στην υπερηφάνεια, για να μην υποστείς φοβερή πτώση. Γίνε μιμητής, μοναχέ, της ταπεινοφροσύνης του Παύλου, ώστε να γίνεις και συγκληρονόμος των Αγίων. Μιμήσου τον τελώνη, μοναχέ, για να μην κατακριθείς μαζί με τον Φαρισαίο. Επίλεξε την πραότητα του Μωυσή, μοναχέ, ώστε την καρδιά σου που είναι σκληρή σαν βράχος να τη μετατρέψει ο Θεός σε λίμνες υδάτων. Μετά από αυτά θα πεις, αφού αποκτήσεις πείρα: Πόσο καλό πράγμα είναι η πραότητα! Σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε. Μη φανείς σκληρός, μοναχέ· να θυμάσαι ότι κανείς που έγινε σκληρός δεν άντεξε. Μην εγκαταλείψεις τον Άβελ, μοναχέ, και προσκολληθείς στον υπερήφανο Κάιν, και γίνεις συμμέτοχος των δικών του τιμωριών. Μάθε πόσο καλό είναι η ταπεινοφροσύνη, και αυτήν επίλεξε για τον εαυτό σου· διότι σε ανεβάζει προς τον ουρανό. Αγαθός μισθός σε περιμένει, μοναχέ, για την ταπεινοφροσύνη, η βασιλεία των ουρανών· αυτήν να μην την παραμελήσεις.

Εκεί όπου υπάρχει το απρόσιτο φως και η ανεκλάλητη χαρά· εκεί όπου δεν υπάρχει πόνος ούτε δάκρυα· εκεί όπου δεν υπάρχει φροντίδα, ούτε μέριμνα, ούτε κλαυθμός. Όπου δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ. Όπου δεν υπάρχει διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε ζηλοτυπία, αλλά τα πάντα εξ ολοκλήρου είναι χαρά, ειρήνη, ευφροσύνη. Όπου υπάρχει το ύδωρ της αναπαύσεως, ο τόπος της χλόης, και η πηγή που χωρίζεται σε τέσσερα, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων, σε εκείνη τη μακαρία γη, που είναι εύφορη στα καλά γεννήματα, που φέρει με πλούσιο φύλλωμα το δέντρο της ζωής, που κατακλύζεται από τις πηγές των πνευματικών χαρισμάτων, πάνω στην οποία βλασταίνει η αληθινή άμπελος, της οποίας γεωργό ακούμε ότι είναι το Πνεύμα. Εκεί όπου υπάρχει η ακήρατη ζωή και το άρρητο και ακατανόμαστο αγαθό. Εκεί όπου υπάρχει εκείνο το ανέκφραστο κάλλος. Όπου βρίσκεται το αληθινό φως και η πηγή κάθε αγαθότητας, η εξουσία που βρίσκεται πάνω από τα πάντα, το μόνο αξιαγάπητο, η παντοτινή αγαλλίαση, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Εκεί είναι η πόλη του Βασιλέως, για την οποία ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα. Εκεί υπάρχει ο ήχος αυτών που εορτάζουν. Εκεί είναι κρυμμένοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως.

«Οδοί» δε και «τρίβοι», τις οποίες διάβηκαν οι παλαιοί άνδρες του Θεού, είναι οι θεόπνευστες Γραφές, μέσα στις οποίες τρεφόμενοι όσοι αξιώθηκαν την επαγγελία απολαμβάνουν την ένθεη και λογική τρυφή, έχοντας βρει σε αυτές αγαθή βοσκή, ώστε να λένε: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει. Σε τόπο χλοερό, εκεί με κατασκήνωσε, πλάι σε ύδωρ αναπαύσεως με εξέθρεψε».

Αυτό, λοιπόν, δηλώνει και στην προκειμένη περίπτωση ο λόγος που λέει: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια, σαν σκεύη κεραμέα θα τους συντρίψεις». Διότι ο Χριστός, έχοντας παραλάβει ως κληρονομιά από τον Πατέρα με δύναμη αφανή και αόρατη τα έθνη όλης της οικουμένης, εκείνους μεν που τον έχουν επιγνώσει και έχουν εισέλθει στη μάνδρα του θα τους ποιμάνει, οδηγώντας τους μέσα και έξω σε αγαθές βοσκές, ώστε το ποίμνιό του (επειδή ήταν λογικό) να λέει: «Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει. Σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε· δίπλα σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε»· εκείνους δε από τα έθνη που αφηνιάζουν και εξεγείρονται εναντίον των προβάτων του, τους υποτάσσει με τη σιδερένια ράβδο, δαμάζοντας και συντρίβοντάς τους μέσω της ρωμαϊκής εξουσίας. Έτσι, λοιπόν, συμβαίνει οι θυμοί και οι ορμές των άπληστων εθνών εναντίον της Εκκλησίας του Θεού να αναχαιτίζονται μέσω της ρωμαϊκής απειλής. Διότι οι άρχοντες και οι δήμοι των πόλεων δεν θα επέτρεπαν να εδραιωθεί ανάμεσά τους η διδασκαλία του Χριστού, η οποία ανατρέπει την πολυθεϊστική τους πλάνη, αν δεν επικρεμόταν επάνω τους ο φόβος των Ρωμαίων, και αν τα διατάγματα, που τους συντρίβουν και δεν τους αφήνουν να σηκώσουν κεφάλι, δεν χαλιναγωγούσαν και δεν συνέτριβαν τους θυμούς τους.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΒʹ. Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε· δίπλα σε νερά αναπαύσεως με ανέθρεψε· την ψυχή μου επανέφερε. Με οδήγησε. Η κατάσταση των προβάτων αποτελεί μια μέση κατάσταση ανάμεσα στην προκοπή των τελείων και σε εκείνους που κυλιούνται στον βυθό της κακίας, και οι οποίοι για τον λόγο αυτόν παρομοιάζονται με ερπετά και άγρια θηρία. Διότι τέλειος θα ήταν εκείνος του οποίου η ψυχή έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με την εικόνα και την ομοίωση του Θεού, μέσα από ενάρετους τρόπους ζωής· αυτός που αναγνωρίζει τον Κύριο ως βασιλιά, και όχι απλώς ως ποιμένα. Αντίθετα, εκείνος που εξέπεσε από αυτήν την κατάσταση και, από δική του προαιρετική διαστροφή, μετέπεσε σε θηριώδη έξη, θα μπορούσε να αποκληθεί άλογο θηλυμανές και λύκος αρπακτικός. Φίδια, εξάλλου, και γεννήματα οχιών, χοίρους, σκύλους και αλεπούδες συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει τους ανθρώπους αυτούς. Εκείνοι όμως που από μια τέτοια πτώση μεταστρέφονται στην καλύτερη κατάσταση, βρισκόμενοι προς το παρόν σαν στα εισαγωγικά στάδια και στα πρόθυρα της κατά Θεόν γνώσεως, θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν πρόβατα του Θεού· και όταν προκόψουν προς το τελειότερο, αποκαλούνται άνθρωποι. Και όταν βέβαια είναι πρόβατα, καθοδηγούμενοι από τον ποιμένα που φανερώθηκε μέσω του Ιεζεκιήλ ως Δαβίδ, δηλαδή από τον εκ σπέρματος Δαβίδ Σωτήρα μας και Χριστό, διδάσκονται να λέγουν: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει.

Και οι ίδιοι, μεταλαμβάνοντας τη νοερή και καινή τροφή και χλόη που υπάρχει στα ιερά Ευαγγέλια, θα πουν: «Σε τόπο χλόης, εκεί με κατεσκήνωσε». Εκείνος δε που μυείται στον Χριστό, πίνοντας από το νερό, μη όντας όμως ακόμη ικανός να μεταλάβει τον οίνο της αληθινής αμπέλου επειδή είναι ακόμη πρόβατο, αλλά τρεφόμενος προς το παρόν με το σωτήριο νερό, για το οποίο φώναζε ο Σωτήρας λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει»· και πάλι: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του»· και πάλι: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ»· θα μπορούσε να πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Αλλά και αποθέτοντας κάθε βάρος των παλαιών αμαρτημάτων μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, θα μπορούσε να πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Διότι είναι πραγματικά νερό αναπαύσεως εκείνο, μέσω του οποίου, αφού αποβάλει κανείς το βαρύ και επίμοχθο φορτίο των αμαρτιών που πιέζει την ψυχή, και αφού αποπλύνει κάθε ρύπο και σπίλο και κηλίδα, και ελευθερωθεί από πολύπλοκα δεσμά, έχοντας επίγνωση όλων αυτών θα πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Έπειτα, σαν να βρισκόταν παλαιότερα σε ψυχική εξάντληση, και κατόπιν, αφού συνήλθε μέσω της χλόης που του προσφέρθηκε και του σωτήριου νερού, και σαν να επέστρεψε από τον θάνατο, θα πει: «Επανέφερε την ψυχή μου».

Το χορτάρι δε σε αυτά τα όρη είναι ο λόγος περί των αισθητών και το γράμμα της Γραφής· αλλά και ο ηθικότερος λόγος, τον οποίο θα μπορέσουν να μεταλάβουν και οι πολλοί, καθώς ο καθένας από αυτούς λέει: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με κατασκήνωσε· σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε». Αφού όμως κάποτε υπερβούν αυτήν την κατάσταση, και δεν βρίσκονται πλέον σε δουλεία των ανθρώπων, αλλά έχουν γίνει αληθινοί άνθρωποι, θα πουν πάλι ο καθένας: «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι σε αυτούς που με θλίβουν· άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό μου με μεθά ως το άριστο. Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, και θα κατοικώ στον οίκο του Κυρίου εις μακρότητα ημερών».

Ζʹ. Αυτά, λοιπόν, προς εσάς από αυτόν τον σεμνό Αβραάμ, τον πατριάρχη, την τίμια και σεβαστή κεφαλή, το κατοικητήριο όλων των αγαθών, τον κανόνα της αρετής, την τελείωση της ιεροσύνης, αυτόν που προσφέρει σήμερα στον Κύριο την εκούσια θυσία, τον μονογενή, αυτόν που προήλθε από την υπόσχεση. Εσείς, από την άλλη πλευρά, οφείλετε να καρποφορείτε, τόσο για τον Θεό όσο και για εμάς, την ορθή ποίμανσή σας, κατασκηνώνοντας σε τόπο χλοερό και τρεφόμενοι κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως, γνωρίζοντας καλά τον ποιμένα και όντας γνωστοί σε αυτόν, και ακολουθώντας εκείνον που σας καλεί ποιμαντικά και ελεύθερα μέσα από τη θύρα. Να μην ακολουθείτε τον ξένο που υπερπηδά τον φράχτη της αυλής με τρόπο ληστρικό και δόλιο, ούτε να ακούτε ξένη φωνή, η οποία σας κλέβει κρυφά και σας διασκορπίζει μακριά από την αλήθεια σε όρη, σε ερημιές, σε βάραθρα και σε τόπους που δεν επιβλέπει ο Κύριος· φωνή η οποία σας απομακρύνει από την υγιή πίστη στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στη μία Θεότητα και δύναμη –της οποίας τη φωνή πάντοτε άκουγαν και είθε να ακούν τα δικά μου πρόβατα– και με λόγια κίβδηλα και διεφθαρμένα σας παρασύρει και σας αποσπά από τον αληθινό και πρώτο ποιμένα. Από αυτά τα λόγια είθε όλοι εμείς, ποιμένες και ποίμνιο, και όσοι ποιμαίνονται και όσοι ποιμαίνουν, να μείνουμε μακριά, σαν από νοσηρό και θανατηφόρο χορτάρι, και να είμαστε όλοι ένα εν Χριστώ Ιησού, και τώρα και στη μέλλουσα ανάπαυση· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Βʹ. Όμως πες μου· από πού έρχεσαι; Και ποιο είναι το έργο σου; Και ποια χάρη ήρθες να μας προσφέρεις; Επειδή έχω γνωρίσει ότι σε όλα ενεργείς μαζί με τον Θεό, και κινείσαι από τον Θεό για την ευεργεσία εκείνων που σε υποδέχονται. Ήρθες για να επιβλέψεις εμάς, ή για να αναζητήσεις τον ποιμένα, ή για να επισκεφθείς το ποίμνιο; Εμάς, βέβαια, που πλέον σχεδόν δεν υπάρχουμε, αλλά κατά το μεγαλύτερο μέρος έχουμε συνεκδημήσει μαζί του, και δυσφορούμε σε τούτον τον τόπο της κακώσεως· και μάλιστα τώρα, που έχουμε στερηθεί τον έμπειρο κυβερνήτη και τον φανό της ζωής μας, προς τον οποίο κατευθύναμε την πορεία μας έχοντας στραμμένο το βλέμμα μας, και ο οποίος από ψηλά μας φώτιζε σαν πυρσός τον δρόμο της σωτηρίας· εκείνον που έχει πλέον εκδημήσει, παίρνοντας μαζί του κάθε τι καλό και όλη την ποιμαντική ευταξία που επί μακρό χρόνο είχε συγκεντρώσει, πλήρης ημερών και ταυτόχρονα φρονήσεως, και στεφανωμένος, για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του Σολομώντα, με το γήρας της καυχήσεως. Ή το ποίμνιο, το οποίο βρίσκεται σε αμηχανία και είναι καταβεβλημένο, και βλέπεις από πόση αθυμία και κατήφεια είναι γεμάτο· το οποίο δεν αναπαύεται πλέον σε τόπο χλοερό, ούτε ανατρέφεται δίπλα σε ύδωρ αναπαύσεως· που αναζητά γκρεμούς, και ερημιές, και βάραθρα, στα οποία θα διασκορπιστεί και θα καταστραφεί· το οποίο αμφιβάλλει αν θα αποκτήσει ποτέ άλλον συνετό ποιμένα, και ενώ είναι απολύτως πεπεισμένο ότι δεν θα βρει άλλον σαν κι εκείνον, θα ήταν ευχαριστημένο αν αποκτούσε κάποιον που να μην είναι πάρα πολύ χειρότερος.

ΙΣΤ΄. Αυτά τα προσκαλώ με το όνομά τους (διότι δεν είναι ανώνυμα, όπως ακριβώς και τα άστρα αριθμούνται και ονομάζονται), και με ακολουθούν, επειδή τα ανατρέφω σε ύδατα αναπαύσεως. Ακολουθούν, εξάλλου, και κάθε τέτοιον ποιμένα, του οποίου τη φωνή, βλέπετε, πόσο ευχάριστα άκουσαν· σε ξένο, όμως, δεν πρόκειται να ακολουθήσουν, αλλά θα φύγουν μακριά του, επειδή έχουν ήδη αποκτήσει την ικανότητα να διακρίνουν την οικεία από την ξένη φωνή. Θα αποφύγουν την κατάτμηση του Ενός σε δύο από τον Ουαλεντίνο, μη πιστεύοντας ότι ο Δημιουργός είναι άλλος από τον Αγαθό, καθώς και τον Βυθό, τη Σιγή και τους μυθικούς Αιώνες, τα οποία είναι όντως άξια βυθού και σιγής. Θα αποφύγουν τον Θεό του Μαρκίωνος που συντίθεται από στοιχεία και αριθμούς· το πονηρό και γυναικείο πνεύμα του Μοντανού· την ύλη του Μάνη μαζί με το σκότος· την αλαζονεία του Ναυάτου και την εν λόγοις καθαρότητα· την ανάλυση και τη σύγχυση του Σαβελλίου, και, για να το πω έτσι, την κατάποση, ο οποίος συγχωνεύει τα τρία σε ένα, και δεν ορίζει το ένα σε τρεις υποστάσεις· την αλλοτρίωση των φύσεων από τον Άρειο και τους οπαδούς του, και τον νέο Ιουδαϊσμό, ο οποίος περιορίζει τη θεότητα μόνο στον Αγέννητο· τον επίγειο Χριστό του Φωτεινού, ο οποίος λαμβάνει αρχή από τη Μαρία.

Θ΄. Γι' αυτό ο φτωχός λαός θα σε αινέσει, έχοντας γίνει πλούσιος από άπορος· επειδή κατέστησες θαυμαστά τα ελέη σου σε εμάς, και προστέθηκε κάτι στις παλαιές διηγήσεις. Διότι, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη· επειδή, σπέρνοντας έναν κόκκο, αποκόμισα στάχυ· επειδή, ενώ πενθούσα για πρόβατα, απέκτησα ποιμένες· και θα προσεγγίσω, το γνωρίζω καλά, τον πιο τίμιο από τους ποιμένες, έστω και αν για κάποιους πνευματικούς λόγους αναβάλλει την ανάληψη του ποιμαντικού έργου, αυτόν στον οποίο έχει εμπιστευθεί το Πνεύμα, και την αξιοποίηση των ταλάντων, και τη μέριμνα του ποιμνίου, και έχει χριστεί με το χρίσμα της ιερωσύνης και της τελειώσεως, αλλά ακόμη αναβάλλει την επιστασία από σοφία, και κρατά τον λύχνο κάτω από το μόδιο (τον οποίο σε λίγο θα τοποθετήσει πάνω στη λυχνία, για να καταυγάσει κάθε ψυχή της Εκκλησίας και να γίνει φως στα μονοπάτια μας), ενώ ακόμη εποπτεύει κοιλάδες, και βουνά, και πηγές, και επινοεί παγίδες για τους λύκους που αρπάζουν τις ψυχές, ώστε στον κατάλληλο καιρό να δεχθεί και την ποιμαντική ράβδο, και να συμποιμάνει μαζί με τον αληθινό ποιμένα τούτο το λογικό ποίμνιο, εγκαθιστώντας το σε τόπο χλόης με τους αειθαλείς λόγους του Θεού και τρέφοντάς το με ύδωρ αναπαύσεως, δηλαδή με το Πνεύμα.

Ονομάζεται δε Χριστός, εξαιτίας της θεότητάς Του· διότι αυτή είναι το χρίσμα της ανθρωπότητας, που δεν αγιάζει μέσω της ενέργειας, όπως συμβαίνει με τους άλλους χριστούς, αλλά με την παρουσία ολόκληρου Εκείνου που χρίει· έργο της οποίας είναι να ονομαστεί άνθρωπος Αυτός που χρίει, και να κάνει θεό αυτόν που χρίεται. Οδός δε, επειδή μας οδηγεί (στον Θεό) μέσω του Εαυτού Του. Θύρα δε, ως Εκείνος που μας εισάγει. Ποιμένας δε, επειδή μας εγκαθιστά σε τόπο χλοερό, μας τρέφει κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως, μας οδηγεί εντεύθεν και προμαχεί εναντίον των θηρίων· επειδή επιστρέφει το πλανημένο, επαναφέρει το απολωλός, επιδένει το συντετριμμένο, διαφυλάσσει το ισχυρό και τα συγκεντρώνει στην επουράνια μάνδρα με τους λόγους της ποιμαντικής επιστήμης. Πρόβατο δε, ως σφάγιο· αμνός δε, ως τέλειος. Αρχιερέας δε, επειδή μας προσαγάγει (στον Πατέρα). Μελχισεδέκ δε, επειδή είναι αμήτωρ (χωρίς μητέρα) ως προς την υπέρτερη θεία Του φύση, και απάτωρ (χωρίς πατέρα) ως προς την ανθρώπινη φύση Του που είναι όμοια με εμάς· και ως αγενεαλόγητος ως προς τα άνω· «διότι τη γενεά Του», λέγει, «ποιος θα την διηγηθεί;»· και ως βασιλιάς της Σαλήμ, που σημαίνει ειρήνη, και ως βασιλιάς της δικαιοσύνης, και ως Εκείνος που λαμβάνει τη δεκάτη από τους πατριάρχες που αριστεύουν κατά των πονηρών δυνάμεων. Έχεις τις προσηγορίες του Υιού. Βάδιζε διαμέσου αυτών· σε όσες είναι υψηλές, θεοπρεπώς, και σε όσες είναι σωματικές, με συμπάθεια και συγκατάβαση· μάλλον δε, σε όλες να προχωράς θεοπρεπώς, για να γίνεις θεός ανεβαίνοντας από τα κάτω, εξαιτίας Εκείνου που κατέβηκε για εμάς από τα άνω.

Ο διάκονος λέγει τα Δίπτυχα. Ο ιερεύς λέγει μυστικώς. Μνήσθητι, Κύριε, των πατέρων και αδελφών μας που έχουν προκοιμηθεί στην ορθόδοξη πίστη, και ανάπαυσε τις ψυχές τους μαζί με τους οσίους, μαζί με τους δικαίους. Θρέψε τους, κατάταξέ τους σε τόπο χλοερό, δίπλα σε ύδατα αναπαύσεως, στον παράδεισο της τρυφής, μαζί με αυτούς των οποίων τα ονόματα αναφέραμε.

Διότι στο μεν ένα σε προτρέπει να γίνεις πρόβατο που ποιμαίνεται από τον Θεό και δεν στερείται κανένα από τα αγαθά, για το οποίο ο Καλός Ποιμένας γίνεται και χλόη βοσκής και ύδωρ αναπαύσεως και τροφή και σκηνή και τρίβος και καθοδήγηση και τα πάντα, κατανέμοντας καταλλήλως τη χάρη Του για κάθε ανάγκη. Μέσα από όλα αυτά διαπαιδαγωγεί την Εκκλησία, ότι πρέπει εσύ πρώτα να γίνεις πρόβατο του Καλού Ποιμένα, οδηγούμενος μέσω της αγαθής κατηχήσεως προς τις θείες νομές και τις πηγές των διδαγμάτων, με σκοπό να συνταφείς μαζί Του μέσω του βαπτίσματος στον θάνατο και να μη φοβηθείς αυτόν τον θάνατο· διότι αυτό δεν είναι θάνατος, αλλά σκιά και αποτύπωμα του θανάτου.

Διότι το ίδιο πράγμα εδώ μεν ονομάζεται κοίλωμα πέτρας, σε άλλα δε σημεία τρυφή του παραδείσου και αιώνια σκηνή και κατοικία παρά τω Πατρί και κόλπος του πατριάρχη και χώρα των ζώντων και ύδωρ αναπαύσεως και η άνω Ιερουσαλήμ και βασιλεία των ουρανών και βραβείο της κλήσεως και στέφανος χαρίτων και στέφανος τρυφής και στέφανος κάλλους και πύργος ισχύος και επιτραπέζια ευφροσύνη και συνεδρία του Θεού και θρόνος κρίσεως και τόπος ονομαστός και απόκρυφη σκηνή.

Διότι δεν ισχυρίζομαι ότι ο Προφήτης ονόμασε γη των ζώντων αυτήν εδώ τη γη, η οποία βλασταίνει όλα τα θνητά όντα και διαλύει πάλι μέσα της κάθε γένος που προήλθε από αυτήν· αλλά γνωρίζει μια γη των ζώντων την οποία δεν πάτησε ο θάνατος· στην οποία δεν χαράχτηκε δρόμος αμαρτωλών, η οποία δεν δέχθηκε πάνω της κανένα ίχνος κακίας, την οποία δεν κατέτεμε με το άροτρο της πονηρίας εκείνος που σπέρνει τα ζιζάνια, η οποία είναι άγονη από τριβόλια και αγκάθια· στην οποία υπάρχει το ύδωρ της αναπαύσεως, και ο τόπος της χλόης, και η πηγή που χωρίζεται σε τέσσερα ρεύματα, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων, και όσα άλλα ακούμε μέσω αινιγμάτων από τη θεόπνευστη διδασκαλία. Εάν λοιπόν έχουμε κατανοήσει την υψηλή γη που νοείται υπεράνω των ουρανών, πάνω στην οποία έχει ιδρυθεί η πόλη του βασιλέως, για την οποία ελέχθησαν δεδοξασμένα πράγματα, καθώς λέει ο Προφήτης, δεν θα παραξενευόμαστε πλέον δικαιολογημένα για την τάξη της αλληλουχίας των μακαρισμών. Διότι δεν θα ήταν λογικό, νομίζω, να προτείνεται ως ευλογία αυτή εδώ η γη στις ελπίδες εκείνων που πρόκειται να αρπαγούν, καθώς λέει ο Απόστολος, μέσα σε νεφέλες προς προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα, ώστε να είναι έτσι πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Ποια ανάγκη υπάρχει, λοιπόν, πλέον για την κάτω γη, για εκείνους των οποίων η ζωή, σύμφωνα με τις ελπίδες τους, βρίσκεται στα ουράνια ύψη;

Πρέπει δε, μέσα από όσα ειπώθηκαν, να κατανοήσουμε τη δύναμη του Λόγου, μέσω του οποίου τρέφεται η ψυχή, δεχόμενη την προερχόμενη από αυτόν χάρη ανάλογα με την ανάγκη της, σύμφωνα με το αίνιγμα του προφήτη, ο οποίος με τον τόπο χλόης και το ύδωρ αναπαύσεως υποδηλώνει την παρηγοριά που προέρχεται από τον Λόγο προς τους κοπιασμένους. Εάν δε κάποιος, αποβλέποντας στο μυστήριο, υποστήριζε ότι ο Κύριος κυρίως ονομάζεται πνευματική τροφή και πόση, ούτε αυτό είναι ξένο προς την κύρια σημασία του· διότι πράγματι η σάρκα Του είναι αληθινή τροφή και το αίμα Του είναι αληθινή πόση. Αλλά, σύμφωνα με την προαναφερθείσα έννοια, η μετοχή στον Λόγο είναι ελεύθερη σε όλους, ο οποίος γίνεται τροφή και πόση που προσφέρεται και λαμβάνεται αδιακρίτως από όσους τον επιζητούν· ενώ σύμφωνα με την άλλη έννοια, η μετοχή σε τέτοιου είδους τροφή και πόση δεν είναι πλέον ανεξέταστη και αδιάκριτη, καθόσον ο Απόστολος προσδιόρισε ακριβώς το εξής: «Ας δοκιμάζει δε ο καθένας τον εαυτό του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο. Διότι εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει κρίμα για τον εαυτό του».

Διότι αληθώς ο ίδιος είναι και θύρα προστασίας και οίκος καταφυγής, καθώς τον ονομάζει ο Δαβίδ, και μέσω του εαυτού του δέχεται όσους εισέρχονται και μέσα στον εαυτό του σώζει εκείνους που βρίσκονται εντός, και πάλι μέσω του εαυτού του τους οδηγεί προς τη νομή των αρετών και γίνεται τα πάντα για όσους σώζονται, ώστε να καταστήσει τον εαυτό του πρόσφορο στον καθένα, και οδός και οδηγός και θύρα προστασίας και οίκος καταφυγής και ύδωρ αναπαύσεως και τόπος χλόης, την οποία στο Ευαγγέλιο ονομάζει νομή. Ο δε νέος θεολόγος ισχυρίζεται ότι ο Κύριος ονομάστηκε θύρα εξαιτίας της γνώσεως της ουσίας του Πατρός. Γιατί λοιπόν δεν ανάγει και την πέτρα και τον λίθο και την πηγή και το ξύλο και τα υπόλοιπα από τα ονόματα στην ίδια έννοια, ώστε με το πλήθος των αλλόκοτων μαρτυριών να επιβεβαιώσει το δικό του δόγμα, έχοντας τη δυνατότητα να εφαρμόσει στο καθένα από αυτά το ίδιο σκεπτικό που ανέπτυξε για την οδό και τη θύρα και το φως;

Εσύ «έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο», τον τύπο του αγίου σταυρού, για την καθαίρεση του αντιπάλου και την ασφάλεια της ζωής μας. Αιώνιε Θεέ, στον οποίο «παραδόθηκα από την κοιλιά της μητέρας μου», «τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου» με όλη μου τη δύναμη, στον οποίο αφιέρωσα και τη σάρκα και την ψυχή από τη νεότητά μου και μέχρι τώρα, εσύ όρισε δίπλα μου έναν φωτεινό άγγελο για να με οδηγήσει προς τον τόπο της αναψυχής, όπου βρίσκεται «το ύδωρ της αναπαύσεως», στους κόλπους των αγίων πατέρων.

Ψαλμός του Δαβίδ για την εισαγωγή νέου λαού. Η προφητεία αυτού του ψαλμού σημαίνει την εισαγωγή ενός νέου λαού μέσω του βαπτίσματος. «Ο Κύριος ποιμαίνει»: Αναφέρεται στον πιστό λαό (ή άνθρωπο)· διότι ο Θεός δεν στέρησε κανένα αγαθό από εκείνους που τον φοβούνται. Και αυτός είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «Σε τόπο χλόης»: Στα λόγια των [προφητών και των] ευαγγελίων και στα δόγματα των προφητών και των αποστόλων· διότι αυτή είναι η αληθινή βοσκή των πιστών. «Σε ύδωρ»: Στα πνευματικά ύδατα του βαπτίσματος και στα δάκρυα της μετανοίας. «Την ψυχή»: Μέσω της μετανοίας [και] του βαπτίσματος. «Με οδήγησε»: Ώστε να πορεύομαι σε ευθείες οδούς και να μην εκπορνεύομαι πλέον με την πλάνη των ειδώλων. «Ένεκεν του ονόματος»: Δηλαδή στο όνομά του. «Εάν και πορευθώ»: Δηλαδή, ακόμη και αν με καταλάβει ο θάνατος, δεν υπάρχει φόβος. «Δεν θα φοβηθώ»: Διότι μας σώζει η ελπίδα της αναστάσεως. «Η ράβδος»: Και ράβδος και βακτηρία των πιστών είναι ο σταυρός· διότι μέσω αυτού στηρίζονται και σώζονται. «Ετοίμασας»: Δίνοντας (ή φανερώνοντας) τη μυστική τράπεζα για να τρέφεται ο άνθρωπος (ή στον άνθρωπο), ώστε οι εχθροί βλέποντας να φθείρονται. «Λίπανες»: Ασφαλίζοντας με το χρίσμα (το χρίσμα) του βαπτίσματος. «Και το ποτήριον»: Το μυστικό, στο οποίο αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού· και είναι μεθυστικό, δηλαδή ευφραίνει ισχυρά. «Και το έλεος»: Διότι αφότου ελεήθηκε ο άνθρωπος, έχοντας σφραγιστεί με τη χάρη, δεν είναι πλέον δυνατόν να του αφαιρεθεί.

Διότι τώρα βέβαια, έστω και αν η ψυχή είναι έστω και λίγο καθαρή από το πάθος, εφόσον στέκεται σε αυτό το σημείο, μπορεί να κρίνει ορθά· αν όμως στραφεί προς τα εκεί, και κυριευθεί από τον πυρετό, και βρεθεί μέσα στην ηδονή της πράξης, δεν έχει πλέον καθαρό το κριτήριο, δεν έχει αδέκαστο το δικαστήριο. Ο Χριστός λέει: «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· ο μαμωνάς λέει: «Πάρε το ψωμί από αυτόν που πεινάει». Ο Χριστός λέει: «Ντύσε τον γυμνό»· αυτός λέει: «Γδύσε τον γυμνό». Ο Χριστός λέει: «Δεν θα παραβλέψεις τους οικείους της γενιάς σου»· ο μαμωνάς λέει: «Δεν θα σπλαχνιστείς τους οικείους της γενιάς σου, αλλά ακόμη κι αν δεις τη μητέρα σου, ακόμη κι αν δεις τον πατέρα σου, περιφρόνησέ τους». Και τι λέω για πατέρα και μητέρα; Ακόμη και την ίδια σου την ψυχή, κατάστρεψέ την και αυτήν· κι όμως, εισακούεται. Αλίμονο! Διότι, ενώ προστάζει πράγματα ωμά και σκληρά και θηριώδη, εισακούεται περισσότερο από Εκείνον που μας παραγγέλλει τα επιεική και τα σωτήρια. Γι' αυτό υπάρχει η γέεννα, γι' αυτό το πυρ, γι' αυτό ο ποταμός του πυρός, γι' αυτό το ατελείωτο σκουλήκι. Γνωρίζω ότι πολλοί δεν τα ακούνε αυτά με ευχαρίστηση όταν εμείς τα λέμε. Ούτε και εγώ άλλωστε τα λέω με ευχαρίστηση· διότι ποια ανάγκη υπάρχει να τα λέμε αυτά; Θα ήθελα να σας διηγούμαι πάντοτε τα περί της Βασιλείας, την ανάπαυση, το ύδωρ της αναπαύσεως, τον τόπο της χλόης. Διότι, λέει, «σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε, και σε τόπο χλόης εκεί με κατασκήνωσε».

Πες και για τον χορό των παρθένων: Θα οδηγηθούν παρθένοι οπίσω της. Πες και για την εκλογή των αποστόλων: Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου. Πες και για το βάπτισμα: Σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε. Πες και για τα μυστήρια: Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι από εκείνους που με θλίβουν· πες και για το χρίσμα: Άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου με μεθά σαν το άριστο. Πες και για την αίτηση των εθνών: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Διότι ιδού, Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσες. [Εγώ βέβαια δεν θεωρώ τον εαυτό μου άξιο καμίας συγγνώμης, καθώς έπειτα από τόσες δωρεές έγινα αχάριστος. Διότι όχι μόνο με εγκαθίδρυσες σε βασιλικούς θρόνους, αλλά και μου προανήγγειλες όσα επρόκειτο να συμβούν έπειτα από μακρύ χρόνο, και όσα στους άλλους ήταν άδηλα σε εμένα τα κατέστησες φανερά, ώστε να διδάξω και στους άλλους την ενανθρώπηση του μονογενούς σου Υιού και το σωτήριο πάθος και την ανάσταση.

Πες γι' αυτόν και για τη χολή: Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι. Πες γι' αυτόν και για το χρίσμα: Άλειψας με λάδι το κεφάλι μου. Πες γι' αυτόν και για το βάπτισμα: Κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε.

Αναχωρήστε γρήγορα από το πλάσμα του Δημιουργού, του Χριστού του Θεού μας, και απομακρυνθείτε από αυτόν τον δούλο του Θεού, από τον νου, από την ψυχή, από την καρδιά, από τα νεφρά, από τις αισθήσεις, από όλα του τα μέλη, ώστε να είναι αυτός υγιής, ακέραιος και ελεύθερος, αναγνωρίζοντας τον δικό του Δεσπότη και Δημιουργό των πάντων Θεό, ο Οποίος συγκεντρώνει τους πλανημένους και τους δίδει σφραγίδα σωτηρίας διά της γέννησης και της ανακαίνισης του θείου βαπτίσματος, προκειμένου να αξιωθεί αυτός των αχράντων, επουρανίων και φρικτών Του μυστηρίων, και να ενωθεί με την αληθινή Του ποίμνη, κατασκηνώνοντας σε τόπο χλοερό και τρεφόμενος σε ύδατα αναπαύσεως, και καθοδηγούμενος ποιμαντικά και με ασφάλεια από τη ράβδο του σταυρού, για την άφεση των αμαρτιών και την αιώνια ζωή. Διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, και μεγαλοπρέπεια, μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του, και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Του Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ύψωσε όσια χέρια προς τον Βασιλέα, λαμβάνοντας ως βραβείο τους φοίνικες όπως τα παιδιά, και σείοντάς τους προσκύνησέ Τον, διότι έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών. Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος μας δίνει τη νίκη διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Με αυτήν τη νίκη θα μπορέσεις να ανοίξεις και τον παράδεισο σαν ένα πάνδημο λουτρό, όπου υπάρχουν τέσσερις ποταμοί, άφθονο νερό, όπως σε ένα λουτρό, σε τόπο χλόης, ώστε και εσύ ευκαίρως να λες: Σε τόπο χλόης εκεί με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε· και καυχώμενος για όλα αυτά να λες: Τον καλό αγώνα αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· τώρα πια απομένει για μένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων, Αμήν.