Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 22:4

Να μη φοβάστε, λοιπόν, τους πειρασμούς που μας επιφέρει ο διάβολος, ακόμη κι αν είναι ποικίλοι, διότι είναι γραμμένο: «Υιέ μου, αν προσέρχεσαι για να δουλέψεις στον Κύριο, προετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμούς». Και με την υπομονή της καρδιάς να αναμένεις τη βοήθεια του Θεού· διότι Εκείνος είναι μεγαλύτερος από τον διάβολο που σε πολεμά, καθώς λέγεται πολλές φορές: «Μεγαλύτερος είναι Αυτός που βρίσκεται μέσα μας, παρά εκείνος που βρίσκεται στον κόσμο»· και ο Ψαλμωδός λέει: «Δεν θα φοβηθώ τα κακά, διότι Εσύ είσαι μαζί μου». Και: «Ο Κύριος είναι το φως μου και ο Σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ;» Και, «Αν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, η καρδιά μου δεν θα φοβηθεί». Και, «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και εγώ θα αντικρίσω άφοβα τους εχθρούς μου». Δεν πρέπει, λοιπόν, εκείνος που δουλεύει στον Κύριο να ολιγοπιστεί, νομίζοντας ότι ο Κύριος δεν τον υπερασπίζεται πάντοτε· διότι ο Ίδιος έχει πει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω». Και εφόσον έθεσες Αυτόν ως καταφύγιό σου, «δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα αγγίξει την κατοικία σου» και τα εξής. Γι' αυτό σας παρακαλώ, αδελφοί, να μην ενδώσουμε καθόλου στον πονηρό, ούτε να οδηγήσουμε στον θάνατο τους εαυτούς μας εξαιτίας οποιασδήποτε ηδονής, αλλά, έχοντας στον νου μας τα αγαθά που μας περιμένουν στους ουρανούς, ας τα περιφρονήσουμε όλα αυτά. Ας μη φανούμε, λοιπόν, περίγελος, εμείς που καυχηθήκαμε για εκείνους που προηγήθηκαν από εμάς.

Ως ύδωρ αναπαύσεως θα μπορούσε να νοηθεί αυτό του αγίου βαπτίσματος, επειδή ακριβώς εξαλείφει το φορτίο των αμαρτιών. [Αυτά μου τα προσέφερε, λέει, αφού πρώτα επιμελήθηκε την ψυχή μου και με έστρεψε από την ανοδία, ώστε να βαδίζω την ευθεία οδό.] «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν». Αφού επέστρεψε την ψυχή μου προς τον εαυτό Του από την αιχμαλωσία του διαβόλου, με οδήγησε στις εντολές Του, από τον θάνατο στη ζωή. [Επειδή στο παρελθόν παραμελούσε τη δική του ψυχή, αφού ανέρρωσε μέσω της προαναφερθείσας τροφής και επέστρεψε από τον θάνατο, λέει: «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης»· εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα. Το «Ἐὰν πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου», το απευθύνει σαν προς τον Πατέρα. Τον ίδιο δε τον Χριστό ονομάζει ράβδο δυνάμεως, και ράβδο ένδοξη, και ράβδο μεγαλειότητος. Όπως ακριβώς η ράβδος διαπαιδαγωγεί, έτσι και η πρακτική αρετή διδάσκει τη μετριοπάθεια.] Εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα.

«Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτά με παρηγόρησαν». Εννοεί τον ίδιο τον Χριστό. Και το χωρίο: «Ράβδο δυνάμεως θα σου εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Και ράβδος ένδοξη και ράβδος μεγαλειώδης. Ράβδος είναι η παιδαγωγική δύναμη· βακτηρία δε είναι η προστασία δια της παρηγορίας.

Απόκριση: Αδελφέ, επειδή δεν είσαι εξασκημένος στους πολέμους του εχθρού, για τον λόγο αυτό σου υποβάλλει λογισμούς δειλίας, ακηδίας και πορνείας. Στάσου, λοιπόν, απέναντί τους με σταθερή καρδιά. Διότι και οι αθλητές, εάν δεν αγωνιστούν, δεν στεφανώνονται, και οι στρατιώτες, εάν δεν αποδείξουν την αξία τους στους πολέμους ενώπιον του βασιλιά, δεν δοξάζονται. Τέτοιος ήταν ο Δαβίδ. Δεν ψάλλεις εσύ: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με. Πύρωσε τους νεφρούς και την καρδιά μου;» Και πάλι: «Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου. Εάν ξεσπάσει εναντίον μου πόλεμος, εγώ σε αυτόν ελπίζω.» Και για τη δειλία: «Διότι, ακόμη και αν πορευθώ μέσα σε σκιά θανάτου, δεν θα φοβηθώ κανένα κακό, διότι Εσύ είσαι μαζί μου.» Και για την ακηδία: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος εγερθεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου.» Δεν θέλεις να γίνεις δοκιμασμένος; «Διότι ο άπειρος άνθρωπος είναι αδόκιμος.» Οι πόλεμοι καθιστούν τον άνθρωπο δοκιμασμένο. Αυτή είναι η εργασία του μοναχού: να υπομένει τους πολέμους και να αντιστέκεται με ανδρεία καρδιάς.

Απάντηση του Βαρσανουφίου: Έχουμε την πείρα του Δεσπότη μας και φιλάνθρωπου Θεού, ο οποίος μας γλίτωσε από όλες τις θλίψεις και τους πειρασμούς. Και τώρα ας μην αμφιβάλλουμε ότι μας γλιτώνει και μας σκεπάζει από κάθε κακό. Όλη μας λοιπόν τη μέριμνα και την ελπίδα ας την εναποθέσουμε σε αυτόν, και όπου κι αν διαμένετε, με τις ευχές των αγίων, μην ανησυχήσετε για κανένα κακό. Να στέκεστε λοιπόν εδραίοι στην πίστη του Χριστού, ψάλλοντας μαζί με τον Προφήτη Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος» και τα εξής, και το «Ο Κύριος θα σε φυλάξει από κάθε κακό, θα φυλάξει την ψυχή σου ο Κύριος. Ο Κύριος θα φυλάξει την είσοδό σου και την έξοδό σου από τώρα και έως τον αιώνα.» Προσέξτε να μην μάθουν οι άνθρωποι ότι, ενώ έχετε τον Θεό, φοβάστε τους ανθρώπους. «Διότι, ακόμη κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακά, επειδή εσύ είσαι μαζί μου.» Πείτε στην άπιστη ψυχή να πάρει θάρρος.

Αν είναι δυνατός αυτός που είναι μαζί μας υπέρ ημών να συντρίψει όλους τους εχθρούς, γιατί δείχνουμε ότι απέχει από εμάς εξαιτίας της απιστίας και της αδράνειάς μας; Αν κανένας δεν είναι δυνατότερός του και καυχάσαι λέγοντας «Εσύ είσαι μαζί μου», έχοντας μαζί σου τον Δυνατό, πες μου ποιον φοβάσαι και τρέμεις; Αλλά άσκησε την αγάπη και πάρε λίγο από εκείνο το ουράνιο πυρ το οποίο ήλθε να βάλει στη γη ο Δεσπότης των πάντων, ώστε, όταν σπέρνονται τα ζιζάνια από τον εχθρό, το πυρ να τα φλέξει και να τα καταναλώσει. Και από αυτό το πυρ πάρε και θυμίασε, για να οσφρανθεί τα θυμιάματά σου ο Δεσπότης και να φέρει τον Πατέρα Του μαζί με το ζωοποιό Πνεύμα, και να κάνει κατοικία σε εσένα μέσα στον ναό σου, όπου πρόσφερες τον εαυτό σου σε αυτόν ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη σε αυτόν. Και τότε, αφού θερμανθείς από ένα τέτοιο πυρ, πάντοτε θα επιποθείς να γίνεις συνοδοιπόρος και συμπολίτης και συγκληρονόμος των αγίων που κατόρθωσαν αυτά, «εκεί όπου μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν» εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Και εκείνος μεν είπε αυτά. Αυτός δε, αποβλέποντας προς τον Θεό, κατεύναζε την ψυχή του με τους ιερούς Ψαλμούς, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει άνθρωπος»· και το: «Δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου»· και όσα παρόμοια με αυτά είχε διδαχθεί από τα θεία λόγια, τα οποία προτρέπουν σε ανδρεία. Διότι τόσο πολύ απείχε από το να υποκύψει στις απειλές και να δειλιάσει, ώστε προκαλούσε και ο ίδιος τα βασανιστήρια πάνω του. «Τι καθυστερείτε;» έλεγε. «Τι στέκεστε; Ας ξεσχιστεί το σώμα, ας εξαρθρωθούν τα μέλη· ας βασανιστώ όπως εσείς θέλετε. Μην μου φθονήσετε τη μακάρια ελπίδα. Διότι όσο περισσότερο εντείνετε τα δεινά, τόσο μεγαλύτερη ανταπόδοση μου εξασφαλίζετε. Αυτά αποτελούν για εμάς συναλλαγές με τον Δεσπότη».

Δεν χρησιμοποιείται στον οποιονδήποτε, αλλά στους αμαρτάνοντες. Αυτή όμως ονομάζεται και ράβδος παρηγορίας· διότι λέει: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Αυτή είναι επίσης και ράβδος συντριβής. Διότι «θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδηρά, σαν σκεύος κεραμέα θα τους συντρίψεις».

Και λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει κάπου προς αυτόν τον Υιό: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου». Ονομάζεται ράβδος όμως και με άλλη έννοια, ως αυτός που συγκρατεί τα πάντα και τα διατηρεί στην ευημερία, κάνοντας να σταθεί όρθιο αυτό που έχει ασθενήσει, δηλαδή την ανθρώπινη φύση, η οποία σχεδόν κλονίζεται και μεθά από τα πάθη. Ψάλλει, λοιπόν, ο μακάριος Δαβίδ, αναλαμβάνοντας στο πρόσωπό του το κοινό πρόσωπο όλων των ανθρώπων: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Διότι ο Κύριος υποστηρίζει τους δικαίους, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί· και έχει ονομαστεί μέσω της φωνής των προφητών βακτηρία ένδοξη, ράβδος μεγαλωσύνης· είναι ράβδος και με άλλη έννοια, επειδή είναι ο καλός ποιμένας, που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα. Έχει ειπωθεί, λοιπόν, προς αυτόν μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ποίμανε τον λαό σου με ράβδο, τη φυλή σου, τα πρόβατα της κληρονομίας σου». Αν πάλι κάποιος θεωρεί ότι, επειδή είναι κριτής και ανταποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, για τον λόγο αυτόν ονομάζεται πολύ εύλογα ράβδος, θα το έχει εννοήσει ορθά. Διότι ελέχθη προς αυτόν, όταν ο Ισραήλ φέρθηκε με αυθάδεια απέναντί του και είχε στραφεί ακράτητα προς την απείθεια: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια, και θα τους συντρίψεις σαν σκεύη κεραμέα». Με αυτόν τον τρόπο μας τον υποδεικνύει και ο νόμος του πάνσοφου Μωυσή· διότι λαμβάνεται ως τύπος του Χριστού και η ράβδος του Ααρών που βλάστησε και εισήχθη στα Άγια των αγίων.

Και αυτό, νομίζω, διδάσκει ο θεσπέσιος Μελωδός λέγοντας προς τον Πατέρα και Θεό των όλων: «Η ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν.» Διότι ο ανθρώπινος νους εύκολα γλιστρά προς τα πράγματα αυτού του κόσμου, και ρέπει πολύ προς άτοπες ηδονές και φιλοσαρκίες· έχει δε πάντοτε την ανάγκη εκείνου που τον σώζει και του απλώνει σωτήριο χέρι, ώστε να μπορούν να πουν όσοι έγιναν μέτοχοι αυτής της βοήθειας: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου.» Το ότι δε ο νους των Ιουδαίων είχε βυθιστεί στο σκοτάδι και την καταχνιά, μπορεί κανείς να το δει από τις ιερές Γραφές. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Ο Θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην ακτινοβολήσει σε αυτούς ο φωτισμός του Ευαγγελίου της δόξας του Χριστού.» Και ο θεσπέσιος προφήτης Ησαΐας, για εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, λέει περίπου τα εξής: «Ενώ περίμεναν φως, έγινε σε αυτούς σκοτάδι, ενώ περίμεναν αυγή, περπάτησαν μέσα στη νύχτα.» Ο ίδιος δε ο Χριστός τους καλούσε προς το φως, λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.» Είναι λοιπόν βέβαιο και αληθές ότι σε εκείνους που δεν επέλεξαν να τον ακολουθήσουν, οπωσδήποτε και εξάπαντος θα επακολουθήσει το να πορεύονται σαν μέσα σε νύχτα και σκοτάδι. <Ιδού, όλοι εσείς ανάβετε φωτιά και δυναμώνετε τη φλόγα. Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.>

Αυτό σημαίνει ότι τους έχει δοθεί από Αυτόν κάθε αφθονία ιερών χαρισμάτων και έχει παρατεθεί σε αυτούς η ζωοποιός τράπεζα. Διότι έφαγαν και αυτοί τον άρτο της ζωής, επειδή έγιναν μέτοχοι του Χριστού και σύσσωμοι με τους αγίους, ώστε να λένε με χαρά: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε. Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα.» Είπε επίσης μέσω ενός εκ των αγίων προφητών: «Φάτε, πιείτε και μεθύστε, εσείς οι πλησίον.» Διότι, ενώ ήταν μακριά από τον Θεό, βρέθηκαν κοντά Του μέσω της πίστεως, εκείνοι που κάποτε πλανώνταν, και χόρτασαν την ιερή τροφή. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.» Εάν πάλι θεωρήσουμε ως θηρία εκείνους που κατασπάραξαν τον Ισραήλ, το «Ελάτε, φάτε» είναι σαν να παραδίδει σε αυτά τους ασεβείς, και αυτούς που τους αξίζει να τιμωρηθούν, και μάλιστα πολύ δίκαια. Διότι σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, μην αποδεχόμενοι την πίστη, και βρέθηκαν μακριά αυτοί που ήταν κοντά, και δεν αποτελούν πλέον λαό του Θεού, αλλά αντίθετα είναι αποτρόπαιοι ως Κυριοκτόνοι.

Έγινε δε ειρήνη και σε εμάς τους ίδιους ο Χριστός, ο οποίος, αφού συνέτριψε κάθε πόλεμο, ανέδειξε την Εκκλησία γεμάτη από αγίους. Και υπάρχουν σε αυτήν πρεσβύτες ως προς το φρόνημα, αμέτρητοι και εξαιρετικοί, στους οποίους και ο σοφός Ιωάννης στέλνει επιστολή λέγοντας: «Έγραψα σε εσάς, πατέρες, διότι έχετε γνωρίσει τον απ' αρχής»· τα δε ανήλικα παιδιά και τα μικρά κορίτσια, το πιο νηπιώδες πλήθος όσων μόλις έχουν πιστέψει, σχεδόν με τα πνευματικά τους σκιρτήματα στολίζουν την όντως αγία πόλη, δηλαδή την Εκκλησία· στους οποίους θα ταίριαζε να λένε: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας». Αν δε τυχόν λέγεται ότι οι πρεσβύτες στηρίζονται σε ράβδο, θα κατανοήσεις ότι και μικρούς και μεγάλους τους στηρίζει ο Χριστός, η ράβδος που προέρχεται από τον Ιεσσαί και ονομάζεται ράβδος δυνάμεως, την οποία έστειλε σε εμάς ο Θεός και Πατέρας από την άνω Σιών, ώστε χαίροντας για αυτό να λέμε: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». <Αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ: Αν φανεί αδύνατο ενώπιον του υπολοίπου του λαού αυτού τις ημέρες εκείνες, μήπως θα φανεί αδύνατο και ενώπιόν μου; λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ.> Τα μεγάλα και υπερφυή πράγματα συνηθίζουν κάπως να προκαλούν την απιστία, και η πραγματοποίησή τους δεν στερείται θαυμασμού.

Ως τόπος χλόης θα μπορούσαν να νοηθούν τα αειθαλή λόγια του Θεού, η αγία και θεόπνευστη Γραφή, η οποία τρέφει τις καρδιές των πιστών προς πνευματική ευρωστία. Ως ύδωρ ζων και ζωοποιό, η χορηγία του Αγίου Πνεύματος. (A f. 128 b) Ή ίσως κυριότερα, τόπος χλόης είναι ο παράδεισος από τον οποίο εκπέσαμε, στον οποίο μας επαναφέρει ο Χριστός και μας εγκαθιστά, μέσω του ύδατος της αναπαύσεως, δηλαδή μέσω του βαπτίσματος. «Διότι εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών.» <Εάν, μάλιστα, και πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου.> (A f. 128 b) Επειδή, όμως, βαπτιζόμαστε στον θάνατο του Χριστού, το βάπτισμα θα μπορούσε να ονομαστεί και σκιά και μίμημα θανάτου, τον οποίο δεν πρέπει να φοβόμαστε. Ως σκιά θανάτου, εξάλλου, θα μπορούσε να νοηθεί και ο φυσικός και κοινός θάνατος, σε αντιδιαστολή με τον προαιρετικό θάνατο, εννοώ της ψυχής, ο οποίος δεν είναι σκιά θανάτου, αλλά αληθινός θάνατος. <Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι από εκείνους που με θλίβουν.> (A f. 129 b) Αφού γεύτηκαν την ευαγγελική τράπεζα εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, λένε προς τον Χριστό που τους την παρέθεσε ότι η τράπεζα που μας ετοίμασες είναι αντίθετη προς την τράπεζα των Ελλήνων. Διότι οι σοφοί των Ελλήνων δεν μας δίδαξαν τίποτε από τα αναγκαία, αλλά μας καταπίεζαν και μας έθλιβαν μέσα σε λιμό και στέρηση κάθε ωφέλιμης διδασκαλίας.

Νομίζω όμως ότι δεν χρειάζονται μακροχρόνιοι κόποι γι' αυτούς. Διότι θα είναι αρκετή για να μπορέσουν να επιτύχουν η προθυμία, η οποία, δίκην ποτάμιου ρεύματος, θα παρασύρει πάντοτε κάθε εμπόδιο σαν να ήταν όχθες, και με ακατανίκητες ορμές θα εξαφανίζει αυτό που αντιστέκεται. Εκείνο όμως που αποτελεί το μεγαλύτερο επίτευγμα σε όσα αναφέρθηκαν, είναι αναγκαίο πλέον να το προσθέσουμε. Διότι σε εκείνους που έχουν προετοιμαστεί με αυτόν τον τρόπο, έρχεται βοηθός ο ίδιος ο Θεός που νικά τα πάντα, και η ισχύς και η δύναμη των πάντων γίνεται γι' αυτούς βακτηρία και στηριγμός. Και το μαρτυρεί λέγοντας ο σοφότατος Μελωδός: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Ότι λοιπόν είναι λαμπροί και αξιοθαύμαστοι οι καρποί της ειρήνης με τον Θεό, θα συμφωνήσει, νομίζω, οποιοσδήποτε από όσους σκέπτονται ορθά.

δ'. Η ράβδος με αινιγματικό τρόπο μάς υποδηλώνει πάλι τον Εμμανουήλ. Διότι έτσι έχει ονομαστεί στη θεόπνευστη Γραφή. Ο θεσπέσιος Ησαΐας, βέβαια, λέει: «Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του.» Απευθυνόμενος δε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό, λαμβάνοντας το πρόσωπο των πιστών, ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφώνησε για εμάς: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν.» Διότι έχουμε παρηγορηθεί εν Χριστώ και αυτόν έχουμε κάνει στήριγμά μας. Επειδή είναι γραμμένο ότι «Ο Κύριος θα στηρίξει τους δικαίους». Σε εμάς λοιπόν, τα λογικά θρέμματα σε όλη την οικουμένη και σε όλο τον κόσμο, ο Χριστός προσφέρει τον εαυτό του σαν μια ράβδο. Και ράβδο όχι απλή, αλλά από στύρακα, και από καρυδιά, και από πλάτανο. Φυτό δε και αυτό από εκείνα που φημίζονται για την ευθύτητά τους· και η ράβδος από στύρακα είναι σημείο του θανάτου.

Β΄. Η θεόπνευστη Γραφή παρομοιάζει με ράβδο τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό, επειδή τα πάντα στηρίζονται από αυτόν: «Με τον λόγο του Κυρίου», λέει, «στερεώθηκαν οι ουρανοί». Και: «Ο Κύριος υποστηρίζει τους δικαίους». Έχουμε οδηγηθεί λοιπόν στον Πατέρα μέσω του Υιού, και αυτό το φανερώνει ο ίδιος ως αληθινό, λέγοντας: «Και θα τους περάσω κάτω από τη ράβδο μου». Εξάλλου, η ράβδος είναι και με άλλον τρόπο σύμβολο της βασιλείας· διότι ο Θεός και Πατέρας των όλων βασιλεύει μέσω του Υιού. Αυτόν θα μπορούσε να υποδηλώνει η ράβδος του Ααρών που βλάστησε μέσα στα Άγια των Αγίων· αυτόν και η ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και εκείνη που μας παρηγορεί όλους πνευματικά, και που στηρίζει όσους έχουν πιστέψει ώστε να εδραιωθούν καλά, σύμφωνα με όσα υμνούνται στους Ψαλμούς προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Ράβδος λοιπόν είναι ο Υιός. Αλλά όσο ήταν σαν να βρισκόταν στο χέρι του Πατέρα και στα υψώματα της θεότητας, προτού να γίνει σαν κι εμάς, εμείς οι ταλαίπωροι ζούσαμε χωρίς Θεό στον κόσμο· και πλανιόμασταν, λατρεύοντας την κτίση και υποδουλωμένοι στις πλεονεξίες των ακάθαρτων πνευμάτων.

Είδε ο Θεός ότι το γένος των ανθρώπων το συνταράσσει ο Εχθρός, και του αντιπαρέθεσε τη μετάνοια για την καθαίρεσή του. Εκείνος πείθει σε αμαρτία, ενώ η μετάνοια είναι έτοιμη να δεχθεί αυτόν που αμαρτάνει· ο Εχθρός αναγκάζει σε παρανομία, και η μετάνοια νουθετεί για επιστροφή· εκείνος ωθεί βίαια στην απόγνωση, αυτή επαγγέλλεται ελπίδα σωτηρίας. Η αμαρτία καταρρίπτει τη συνείδηση, ενώ η μετάνοια γίνεται βακτηρία (στήριγμα) γι' αυτήν προς ανάπαυση· διότι ο Κύριος ανορθώνει τους συντετριμμένους, αλλά το πράττει αυτό δια της μετάνοιας. Όταν λοιπόν ακούς τον Δαβίδ να λέει, «η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν», να κατανοήσεις ότι εννοούσε πως τον παρηγόρησαν δια της μετάνοιας. Ο Δράκων πείθει σε ασέβεια και προκαλεί λύπη, ενώ η μετάνοια παρηγορεί τον άνθρωπο να μην αδημονεί, ούτε να απελπίζεται για όσα οδηγούν στη σωτηρία. Η κακία τυφλώνει τη διάνοια, αλλά η μετάνοια, ανάβοντας λύχνο, της δείχνει τον Θεό από μακριά. Λύχνος στα πόδια αυτού που μετανοεί γίνεται ο νόμος, αλλά όχι χωρίς τη μετάνοια.

Με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης ένεκα του ονόματός του. Αυτά τα πράττει, λέγει, ώστε να μη βλασφημείται το όνομά του, όταν τα πρόβατά του χάνονται ή οδηγούνται σε κακό δρόμο. Διότι, ακόμη και αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κανένα κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου. Διότι η αμαρτία βρίσκεται μακριά από καθέναν που βρίσκεται σε κοινωνία με τον Θεό. Ως σκιά θανάτου εννοεί τον κοινό θάνατο και τη λύση της ψυχής από το σώμα, σε αντιδιαστολή προς τον θάνατο της ψυχής, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει»· και, «Υπάρχει αμαρτία προς θάνατον».

Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν. Αυτά, λοιπόν, παρηγορούν εκείνον που κτυπιέται και τιμωρείται, εφόσον είναι πεπεισμένος ότι ο Θεός μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται. Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι σε εκείνους που με θλίβουν. Άλειψας με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου είναι εξαιρετικά μεθυστικό! Διότι γνωρίζουν και το πνευματικό έλαιο, με το οποίο λιπάνθηκε η κεφαλή τους, και τη μέθη που ενδυναμώνει αλλά δεν παραλύει· καθώς και τη μυστική τροφή, την οποία μας παραθέτει Εκείνος, ο οποίος εκτός από το να μας ποιμαίνει, έγινε και νυμφίος. Σε αυτά τα αγαθά, λέει, εμείς εντρυφούμε, ενώ οι εχθροί μας θλίβονται και φθείρονται· διότι, λέει, εκείνοι που παλαιότερα ήταν δούλοι έχουν πετύχει τόσο μεγάλη μεταβολή: «άλειψας με έλαιο την κεφαλή μου».

Ποιος υπήρξε τόσο επιεικής προς τους αμαρτάνοντες, ή συμπορευόταν τόσο με εκείνους που προέκοπταν πνευματικά; Ποιος, ενώ γνώριζε καλά τον κατάλληλο καιρό τόσο για τη ράβδο όσο και για τη βακτηρία, χρησιμοποιούσε περισσότερο τη βακτηρία; Και τίνος τα μάτια ήταν περισσότερο στραμμένα προς τους πιστούς της γης, τόσο προς τους υπολοίπους, όσο και προς εκείνους που ζουν για τον Θεό ακολουθώντας τον μοναχικό και άγαμο βίο, έχοντας περιφρονήσει τη γη και τα επίγεια;

Πάλι λέει, «ενθαρρύνοντας όσους δειλιάζουν». Αλλά αυτός μεν ακολουθεί με τον δικό του λόγο την προηγούμενη βλασφημία κατά του Πνεύματος, η αλήθεια όμως φανερώνει τον εαυτό της ακόμη και μέσα από το στόμα του εχθρού. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να δίνει θάρρος σε όσους δειλιάζουν παρά μόνο στον Θεό, ο οποίος λέει σε αυτόν που δειλιάζει: «Μη φοβάσαι, γιατί εγώ είμαι μαζί σου, μην πτοείσαι», όπως λέει ο προφήτης: «Διότι κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Αλλά και ο ίδιος ο Δεσπότης λέει προς όσους δειλιάζουν: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας ούτε να δειλιάζει», και: «Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι;», και: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε», και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επομένως, ακόμη και παρά τη θέληση του Ευνόμιου, μέσα από την ίδια την εχθρική φωνή, η αλήθεια αναδεικνύει τον εαυτό της. Συμφωνεί δε και ο επόμενος λόγος με τον προηγούμενο. Λέει, δηλαδή: «μεριμνώντας για τα πάντα και παρέχοντας κάθε φροντίδα και πρόνοια». Διότι μόνο στον Θεό ανήκει αληθινά το να μεριμνά και να φροντίζει για τα πάντα, όπως έχει πει ο μέγας Δαβίδ: «Εγώ δε είμαι φτωχός και πένης, ο Κύριος όμως θα φροντίσει για μένα».

Διότι στο μεν ένα σε προτρέπει να γίνεις πρόβατο που ποιμαίνεται από τον Θεό και δεν στερείται κανένα από τα αγαθά, για το οποίο ο Καλός Ποιμένας γίνεται και χλόη βοσκής και ύδωρ αναπαύσεως και τροφή και σκηνή και τρίβος και καθοδήγηση και τα πάντα, κατανέμοντας καταλλήλως τη χάρη Του για κάθε ανάγκη. Μέσα από όλα αυτά διαπαιδαγωγεί την Εκκλησία, ότι πρέπει εσύ πρώτα να γίνεις πρόβατο του Καλού Ποιμένα, οδηγούμενος μέσω της αγαθής κατηχήσεως προς τις θείες νομές και τις πηγές των διδαγμάτων, με σκοπό να συνταφείς μαζί Του μέσω του βαπτίσματος στον θάνατο και να μη φοβηθείς αυτόν τον θάνατο· διότι αυτό δεν είναι θάνατος, αλλά σκιά και αποτύπωμα του θανάτου.

«Διότι εάν πορευθώ», λέει, «μέσα σε σκιά θανάτου, δεν θα φοβηθώ ως κακό αυτό που συμβαίνει, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Μετά από αυτά, αφού παρηγόρησε με τη βακτηρία του Πνεύματος (διότι το Πνεύμα είναι ο Παράκλητος), παραθέτει τη μυστική τράπεζα που έχει ετοιμαστεί απέναντι από την τράπεζα των δαιμόνων· διότι εκείνοι ήταν που μέσω της ειδωλολατρίας συνέθλιβαν τη ζωή των ανθρώπων, και σε αυτούς αντιπαρατίθεται η τράπεζα του Πνεύματος. Έπειτα, μυρώνει την κεφαλή με το έλαιο του Πνεύματος και, αφού του προσφέρει τον οίνο που ευφραίνει την καρδιά, προκαλεί στην ψυχή εκείνη τη νηφάλια μέθη, μεταθέτοντας τους λογισμούς από τα πρόσκαιρα στο αιώνιο. Διότι εκείνος που γεύτηκε μια τέτοια μέθη ανταλλάσσει το εφήμερο με το ατελεύτητο, παρατείνοντας τη διαμονή του στον οίκο του Θεού σε μακρότητα ημερών.

Πώς λυτρώνει η σοφία την ψυχή του νέου από τον θάνατο; Τι συμβουλεύει να κάνει κανείς, ώστε να μην πεθάνει ο νέος; Ας ακούσουμε την ίδια τη σοφία: «Εάν τον χτυπήσεις», λέει, «με ράβδο, δεν θα πεθάνει· διότι εσύ μεν θα τον χτυπήσεις με τη ράβδο, την δε ψυχή του θα τη λυτρώσεις από τον θάνατο». Φαίνεται, λοιπόν, πως η φράση «Με χτύπησαν» υποδηλώνει την αθανασία, καθώς ο λόγος λέει ότι «Εάν τον χτυπήσεις με τη ράβδο, δεν θα πεθάνει», και ότι δεν είναι δυνατόν να λυτρωθεί διαφορετικά η ψυχή από τον θάνατο, εάν δεν χτυπηθεί με τη ράβδο. Συνεπώς, αποδεικνύεται από όσα αναφέραμε ότι είναι καλό το να δεχθεί κανείς το χτύπημα, διότι είναι πραγματικά καλό το να λυτρωθεί η ψυχή από τον θάνατο. Ο προφήτης λέει ότι έτσι ενεργεί και ο Θεός, ο οποίος ζωοποιεί θανατώνοντας και θεραπεύει πλήττοντας: «Διότι εγώ», λέει, «θα θανατώσω και θα δώσω ζωή, θα χτυπήσω και εγώ θα θεραπεύσω». Γι' αυτό και ο μέγας Δαβίδ δεν είπε ότι από μια τέτοια ράβδο προέρχεται πληγή, αλλά παρηγοριά, λέγοντας: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν»· μέσω των οποίων ετοιμάζεται για αυτόν η θεία τράπεζα και όσα περιέχει στη συνέχεια η ψαλμωδία: και το έλαιο επί της κεφαλής, και ο άκρατος οίνος του ποτηριού, που επιφέρει τη νηφάλια μέθη, και το έλεος που τον ακολουθεί για το καλό του, καθώς και η μακροημέρευση στον οίκο του Θεού.

Εάν δε λέγει ότι έχει δεχθεί τραύμα, με τον λόγο της αυτόν φανερώνει το βαθύ σημάδι που της προκάλεσε η θεία ράβδος. Διότι δεν δέχεται την ενέργεια της πνευματικής ράβδου επάνω της επιφανειακά, ώστε να μην αναγνωρίζεται το σημείο όπου δέχθηκε τη ράβδο, αλλά το χτύπημα, για το οποίο καυχάται η νύμφη, καθίσταται ευδιάκριτο μέσω του τραύματος. Αυτό λοιπόν που λέγεται σημαίνει το εξής: Εκείνη η θεία ράβδος και η παρηγορητική βακτηρία, η οποία μέσω του χτυπήματος ενεργεί τη θεραπεία, είναι το Πνεύμα, του οποίου καρπός είναι και όλα τα άλλα αγαθά τα οποία απαρίθμησε ο Παύλος, και μαζί με αυτά η εγκράτεια, που είναι ο παιδαγωγός της ενάρετης πολιτείας. Γι' αυτό και ο Παύλος, ο οποίος έφερε τα στίγματα τέτοιων πληγών, νιώθοντας αγαλλίαση για αυτά τα τραύματα, έλεγε: «Τα στίγματα του Χριστού στο σώμα μου περιφέρω», δείχνοντας την αδυναμία ως προς κάθε κακό, μέσω της οποίας η κατά Χριστόν δύναμη τελειοποιείται μέσα στην αρετή. Συνεπώς, μέσα από τα όσα αναφέραμε, αποδείχθηκε καλό και το τραύμα, χάρη στο οποίο συντελέστηκε η αφαίρεση του θερίστρου της, έτσι ώστε να αποκαλυφθεί το κάλλος της ψυχής, εφόσον το επικάλυμμα δεν την επισκιάζει πλέον.

Ψαλμός του Δαβίδ για την εισαγωγή νέου λαού. Η προφητεία αυτού του ψαλμού σημαίνει την εισαγωγή ενός νέου λαού μέσω του βαπτίσματος. «Ο Κύριος ποιμαίνει»: Αναφέρεται στον πιστό λαό (ή άνθρωπο)· διότι ο Θεός δεν στέρησε κανένα αγαθό από εκείνους που τον φοβούνται. Και αυτός είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «Σε τόπο χλόης»: Στα λόγια των [προφητών και των] ευαγγελίων και στα δόγματα των προφητών και των αποστόλων· διότι αυτή είναι η αληθινή βοσκή των πιστών. «Σε ύδωρ»: Στα πνευματικά ύδατα του βαπτίσματος και στα δάκρυα της μετανοίας. «Την ψυχή»: Μέσω της μετανοίας [και] του βαπτίσματος. «Με οδήγησε»: Ώστε να πορεύομαι σε ευθείες οδούς και να μην εκπορνεύομαι πλέον με την πλάνη των ειδώλων. «Ένεκεν του ονόματος»: Δηλαδή στο όνομά του. «Εάν και πορευθώ»: Δηλαδή, ακόμη και αν με καταλάβει ο θάνατος, δεν υπάρχει φόβος. «Δεν θα φοβηθώ»: Διότι μας σώζει η ελπίδα της αναστάσεως. «Η ράβδος»: Και ράβδος και βακτηρία των πιστών είναι ο σταυρός· διότι μέσω αυτού στηρίζονται και σώζονται. «Ετοίμασας»: Δίνοντας (ή φανερώνοντας) τη μυστική τράπεζα για να τρέφεται ο άνθρωπος (ή στον άνθρωπο), ώστε οι εχθροί βλέποντας να φθείρονται. «Λίπανες»: Ασφαλίζοντας με το χρίσμα (το χρίσμα) του βαπτίσματος. «Και το ποτήριον»: Το μυστικό, στο οποίο αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού· και είναι μεθυστικό, δηλαδή ευφραίνει ισχυρά. «Και το έλεος»: Διότι αφότου ελεήθηκε ο άνθρωπος, έχοντας σφραγιστεί με τη χάρη, δεν είναι πλέον δυνατόν να του αφαιρεθεί.

ΤΑ΄. Προς τον Θεόγνωστο. Στο χωρίο: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου». «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν», αυτό, νομίζω, σημαίνει: Επειδή από ραθυμία γλίστρησα προς την αμαρτία, με ράβδο με παιδαγώγησες οδηγώντας με σε νήψη. Επειδή όμως, καθώς μαστιζόμουν, περιέπιπτα σε ολιγοψυχία, με στήριξες με βακτηρία που με ενδυναμώνει.

Αναλογίσου τι ψάλλεις εκείνη την ώρα: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε»· και πάλι: «Δεν θα φοβηθώ κανένα κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου»· και πάλι: «Εσύ είσαι το καταφύγιό μου από τη θλίψη που με περιβάλλει». Αναλογίσου τι σημαίνουν αυτοί οι ψαλμοί.

Ο άνθρωπος παρομοιάστηκε με τη ματαιότητα, και οι ημέρες μας περνούν σαν σκιά· και, Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, και όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του· και πάλι, Αυτός που εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο· και, Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου· και πάλι, Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου· και, Ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από τα δεσμά του άδη· και, Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου· και πάλι, Δεν θα φοβηθώ από νυχτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από κίνδυνο που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από συμφορά και μεσημβρινό δαιμόνιο· και πάλι, Θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής· όλα αυτά αποδεικνύουν τη διάπυρη αγάπη τους προς τον Θεό. Όταν δε πάλι ψάλλουν μαζί με τους αγγέλους (διότι και οι άγγελοι ψάλλουν τότε), λέγοντας το Αινείτε τον Κύριον εκ των ουρανών, ενώ εμείς χασμουριόμαστε, ξυνόμαστε, ροχαλίζουμε ή απλώς κειτόμαστε ανάσκελα και σκεπτόμαστε μύριες απάτες· πόσο σπουδαίο είναι το ότι εκείνοι αναλώνουν ολόκληρη τη νύχτα σε αυτό το έργο; Και όταν πρόκειται να ξημερώσει, τότε πλέον αναπαύονται· και όταν εμείς αρχίζουμε τις εργασίες μας, εκείνοι έχουν τον καιρό της αναπαύσεώς τους.

Διότι τα κατορθώματα είναι κοινά, όπως ακριβώς είναι κοινά και όλα τα έργα. «Ράβδο δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Με τον όρο «ράβδο δυνάμεως» εννοεί την ίδια τη δύναμη. Μνημονεύει δε τη Σιών, επειδή από εκεί έλαβαν αρχή τα κατορθώματα. Διότι εκεί έδωσε και τον νόμο, εκεί τέλεσε και τα θαύματα· από εκεί άρχισε το κήρυγμα και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη. Εάν όμως θέλεις να εκλάβεις τα λεγόμενα αναγωγικά, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων». «Ράβδο δυνάμεώς σου θα εξαποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Η ράβδος άλλοτε μεν είναι τιμωρητική και ευεργετική, άλλοτε δε παρηγορητική, και σύμβολο βασιλείας. Και για να πεισθείς ότι έχει και τις δύο ιδιότητες, άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν». Και πάλι: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια· σαν σκεύη κεραμέα θα τους συντρίψεις». Και ο Παύλος: «Τι θέλετε; Να έλθω προς εσάς με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Είδες πώς αποτελεί μέσο παιδαγωγίας· δες πώς αποτελεί και σύμβολο βασιλείας. Διότι λέει ο Ησαΐας: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα της»· και ο Δαβίδ: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου».

Διότι ο μεν επίγειος βασιλιάς δεν θα ανεχόταν να βρίσκονται όλοι μέσα στα ανάκτορα, ούτε δίπλα στα πλευρά του· ο Βασιλιάς όμως των ουρανών θέλει να βρίσκονται όλοι κοντά στον βασιλικό θρόνο. Και πώς είναι δυνατόν, λέει κάποιος, ενώ βρισκόμαστε εδώ, να στεκόμαστε δίπλα σε εκείνον τον θρόνο; Επειδή και ο Παύλος, ενώ βρισκόταν στη γη, ήταν εκεί όπου βρίσκονταν τα Σεραφείμ και τα Χερουβείμ, και μάλιστα ήταν πιο κοντά στον Χριστό από όσο είναι οι σωματοφύλακες κοντά στον βασιλιά. Διότι αυτοί μεν πολλές φορές στρέφουν το βλέμμα τους σε διάφορα μέρη, εκείνον όμως τίποτα δεν του αποσπούσε την προσοχή ούτε τον περιέλκυε αλλού, αλλά είχε όλη του τη διάνοια προσηλωμένη προς τον Βασιλιά και Κύριο. Ώστε, εάν το θελήσουμε, αυτό είναι δυνατόν και σε εμάς. Διότι, αν βέβαια απείχε τοπικώς, δικαιολογημένα θα απορούσες· αφού όμως είναι πανταχού παρών, βρίσκεται δίπλα σε εκείνον που δείχνει ζήλο και είναι προσηλωμένος σε Αυτόν. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Δεν θα φοβηθώ τα κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου». Και ο ίδιος ο Θεός πάλι λέει: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι από μακριά».

Αναχωρήστε γρήγορα από το πλάσμα του Δημιουργού, του Χριστού του Θεού μας, και απομακρυνθείτε από αυτόν τον δούλο του Θεού, από τον νου, από την ψυχή, από την καρδιά, από τα νεφρά, από τις αισθήσεις, από όλα του τα μέλη, ώστε να είναι αυτός υγιής, ακέραιος και ελεύθερος, αναγνωρίζοντας τον δικό του Δεσπότη και Δημιουργό των πάντων Θεό, ο Οποίος συγκεντρώνει τους πλανημένους και τους δίδει σφραγίδα σωτηρίας διά της γέννησης και της ανακαίνισης του θείου βαπτίσματος, προκειμένου να αξιωθεί αυτός των αχράντων, επουρανίων και φρικτών Του μυστηρίων, και να ενωθεί με την αληθινή Του ποίμνη, κατασκηνώνοντας σε τόπο χλοερό και τρεφόμενος σε ύδατα αναπαύσεως, και καθοδηγούμενος ποιμαντικά και με ασφάλεια από τη ράβδο του σταυρού, για την άφεση των αμαρτιών και την αιώνια ζωή. Διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, και μεγαλοπρέπεια, μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του, και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Του Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

γʹ. Επομένως, εάν το θελήσουμε, αυτό είναι δυνατόν και για εμάς. Διότι, εάν μεν απείχε τοπικά, δικαιολογημένα θα απορούσες· εφόσον όμως είναι πανταχού παρών, βρίσκεται κοντά σε εκείνον που αγωνίζεται με ζήλο και προσήλωση. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου». Και ο ίδιος ο Θεός πάλι λέγει: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός μακρινός». Όπως ακριβώς λοιπόν οι αμαρτίες μάς χωρίζουν από αυτόν, έτσι και τα έργα της δικαιοσύνης μάς ενώνουν με αυτόν. Διότι λέγει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Ποιος πατέρας θα ανταποκρινόταν ποτέ με τέτοιον τρόπο στα παιδιά του; Ποια μητέρα είναι τόσο προετοιμασμένη και στέκεται διαρκώς σε ετοιμότητα, σε περίπτωση που την καλέσουν τα παιδιά της; Δεν υπάρχει κανένας, ούτε πατέρας, ούτε μητέρα. Ο Θεός όμως στέκεται διαρκώς περιμένοντας, μήπως κάποιος από τους δούλους του τον καλέσει ποτέ, και ουδέποτε αδιαφόρησε, όταν εμείς τον καλέσαμε όπως πρέπει.

Διότι εκείνα τα θηρία, αν και δέχονταν την τροφή και είχαν περιπέσει σε τόσο μεγάλη πείνα, δεν τόλμησαν να γευθούν τις σάρκες του προφήτη, και μολονότι το τραπέζι και το έδεσμα βρίσκονταν μπροστά τους, απαρνήθηκαν τη φύση τους εξαιτίας της υπομονής του προφήτη, και καθόλου δεν τον έβλαψε η ορμή των θηρίων, επειδή αυτός ήλπιζε στον Κύριο· διότι γνωρίζει και η φύση των αγρίων ζώων να σέβεται την εικόνα του Θεού. Γι' αυτό ο Δαβίδ, γνωρίζοντας καλά ότι για εκείνον που ελπίζει στον Κύριο τίποτα δεν είναι τρομακτικό στην όψη, λέει: «Και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα»· και πάλι ο Κύριος λέει: «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και πάλι ο Δαβίδ: «Διότι και αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, διότι εσύ είσαι μαζί μου». Δες, αν θέλεις, και τον μακάριο Ηλία, που με τον λόγο του έκλεισε τον ουρανό για τρία χρόνια και έξι μήνες, πώς και αυτός παρέμεινε με υπομονή, χωρίς να φάει άρτο, ούτε να χορτάσει από νερό· αλλά περπατούσε στην έρημο και περιφερόταν στις δασώδεις κοιλάδες εξαιτίας του φόβου της Ιεζάβελ, και ένας τόσο σπουδαίος άνδρας λόγω της υπομονής του τρεφόταν από έναν κόρακα. Καθόταν δίπλα στον ποταμό Χοραζείν εγκαρτερώντας με υπομονή και τρεφόμενος από κόρακα, μολονότι ο κόρακας σύμφωνα με τον Νόμο θεωρείται ακάθαρτος. Ας παρουσιαστεί ο Ιουδαίος. Πώς ο προφήτης σου τρεφόταν από ένα ακάθαρτο πτηνό; Πώς συνέβη αυτό, πες μου;

Διότι και όλοι οι βασιλείς και οι χριστοί από αυτόν έλαβαν την τιμή να ονομάζονται βασιλείς και χριστοί· με τον ίδιο τρόπο που και ο ίδιος έλαβε από τον Πατέρα την ιδιότητα να είναι βασιλιάς και Χριστός και ιερέας και άγγελος, και όσα άλλα παρόμοια έχει ή είχε. Η ράβδος του Ααρών, βγάζοντας βλαστό, τον ανέδειξε αρχιερέα. Ο Ησαΐας προφήτευσε ότι ο Χριστός θα προέλθει ως ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί. Και ο Δαβίδ λέει ότι ο δίκαιος είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο δίπλα στα τρεχούμενα νερά, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του, και το φύλλο του δεν θα πέσει. Και έχει ειπωθεί ότι ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα. Από ένα δέντρο φανερώθηκε ο Θεός στον Αβραάμ, όπως έχει γραφτεί, κοντά στη δρυ της Μαμβρή. Εβδομήντα ιτιές και δώδεκα πηγές βρήκε ο λαός αφού πέρασε τον Ιορδάνη. Ο Δαβίδ λέει ότι παρηγορήθηκε από τον Θεό με ράβδο και βακτηρία. Ο Ελισσαίος, ρίχνοντας ένα ξύλο στον Ιορδάνη ποταμό, ανέσυρε το σίδερο του τσεκουριού, με το οποίο είχαν πάει οι γιοι των προφητών για να κόψουν ξύλα για την οικοδόμηση του οίκου, μέσα στον οποίο ήθελαν να αναγιγνώσκουν και να μελετούν τον νόμο και τα προστάγματα του Θεού· έτσι ακριβώς και εμάς, που ήμασταν βυθισμένοι στις βαρύτατες αμαρτίες που διαπράξαμε, ο Χριστός μας λύτρωσε μέσω της σταύρωσής του πάνω στο ξύλο και της κάθαρσης με το νερό, και μας έκανε οίκο προσευχής και προσκυνήσεως. Και η ράβδος ήταν αυτή που απέδειξε τον Ιούδα πατέρα εκείνων που γεννήθηκαν από τη Θάμαρ ένεκα μεγάλου μυστηρίου.

Γι' αυτό πορεύομαι πενθώντας και σκυθρωπός, ποθώντας και αναζητώντας εσένα, τον καλό ποιμένα και διδάσκαλο, που γνωρίζεις πώς να εγκαταστήσεις εμένα, το πλανώμενο πρόβατο, σε τόπο χλόης· εννοώ την έξη της αρετής μέσω της πράξης, που αποθεί τον καύσωνα των παθών· και που μπορείς να με εκτρέφεις σε ύδωρ αναπαύσεως· εννοώ τη χάρη της γνώσης, που αρδεύει τον νου μέσω της θεωρίας, εσένα που επαναφέρεις την ψυχή μου από την κακία στην αρετή με θεία λόγια και παραδείγματα, και με οδηγείς σε τρίβους δικαιοσύνης· υποδεικνύοντάς μου τους σωτήριους τρόπους της ευσέβειας· και που με ράβδο και με βακτηρία σοφά με καθοδηγείς, δηλαδή, με τη μνήμη των αιώνιων κολάσεων, σαν με μια ράβδο, απομακρύνεις τον αρχάριο από την κακία, και με την προτροπή των μελλοντικών αγαθών, δίκην βακτηρίας, στηρίζεις μέσω της ελπίδας στην αρετή αυτόν που προκόπτει· αυτό ακριβώς που και ο Κύριος και Σωτήρας, όπως νομίζω, υπαινισσόταν συμβολικά, όταν περιέχυνε οίνο και έλαιο στα τραύματα εκείνου που έπεσε στα χέρια των ληστών. Διότι ο πόθος της βασιλείας των ουρανών, όταν αναμειγνύεται με τον φόβο της γέεννας του αιώνιου πυρός, διατηρεί την ψυχή αλώβητη, συνδέοντάς την στενά με την αγάπη του Κτίστη, αφού έχει αποκαθαρθεί από κάθε εμπαθή διανόηση μέσω της στύψεως.

ϞΕ΄. Ο τόπος χλόης είναι η πρακτική αρετή, ενώ ύδωρ αναπαύσεως είναι η γνώση των δημιουργημάτων. {ϞΣΤ΄.} Σκιά θανάτου είναι η ανθρώπινη ζωή· εάν, λοιπόν, κάποιος είναι μαζί με τον Θεό και ο Θεός είναι μαζί του, αυτός δύναται να πει με σαφήνεια το εξής: Διότι και αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου.

ϞΘ΄. Λένε ότι η ράβδος σημαίνει την κρίση του Θεού, ενώ η βακτηρία την πρόνοια. Αποτελεί, λοιπόν, γνώρισμα εκείνου που έχει μετάσχει στη γνώση αυτών να λέει: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν».

Ψαλμός κβ'. Του Δαβίδ. «Ο Κύριος με ποιμαίνει», ο καλός ποιμένας την εκκλησία του, «και τίποτα δεν θα μου λείψει» από τα αγαθά του. «Σε τόπο χλοερό» των νόμων του «εκεί με εγκατέστησε, κοντά σε νερό αναπαύσεως» της κολυμβήθρας του «με ανέθρεψε», «την ψυχή μου επανέφερε» από την ασέβεια, «με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης ένεκα του ονόματός του. Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου» δυσμενών τυράννων, «δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου», ο καλός ποιμένας. Η σταυρική «ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν» από αμύθητες θλίψεις. «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα» των φρικτών μυστηρίων σου, «απέναντι από εκείνους που με θλίβουν», τους τυραννικούς βασιλείς· «άλειψας με έλαιο το κεφάλι μου» με το άγιο μύρο του χρίσματός σου «και το ποτήριό σου» του θείου αίματός σου «με μεθά σαν να είναι το πιο δυνατό» και καθαρό. «Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να κατοικώ στον ιερό οίκο του Κυρίου», αποδίδοντάς μου τις ευχές η ελεημένη από αυτόν εκκλησία, «εις μακρότητα ημερών».

Χαίρε, τριδένδριο μονόδενδρο ξύλο, που κάποτε ήσουν δόξα του Λιβάνου, τώρα όμως είσαι δική μας δόξα και τείχος ακράδαντο, και ράβδος και βακτηρία, και «ράβδος ευθύτητος» και ράβδος δυνάμεως, διά της οποίας συντρίβονται τα νοητά έθνη σαν σκεύη κεραμέως.