Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:1

Διότι αυτό και μόνο, το να συκοφαντεί κανείς τον Απόστολο και να ισχυρίζεται ότι εκείνος είπε αυτό που δεν είπε —αφού πουθενά δεν βρίσκεται να έχει πει ότι το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Υιού— είναι εξαιρετικά τολμηρό. μδ. Το να αντιπαραθέτει όμως κανείς τον ίδιο τον Απόστολο με εκείνον που τον απέστειλε, και να παρουσιάζει το στόμα που διακονεί —διότι ο Απόστολος είναι το στόμα του Κυρίου— να αντιλέγει στον Λόγο που διακονείται, θεωρώντας ότι όσα Εκείνος —ο οποίος βεβαιώνει ότι είναι ο μοναδικός καθηγητής και θεολογείται ως εξηγητής των θείων— δεν είπε για το Πνεύμα, ούτε τα δίδαξε, τα λέει αυτός (ο Απόστολος), είτε σαν να διορθώνει κάποιο σφάλμα Του είτε σαν να αναπληρώνει κάποια έλλειψή Του, αποτελεί εσχάτη παραφροσύνη. Επιπλέον, πέραν αυτών, το να συμπεραίνει κανείς, από το γεγονός ότι το Πνεύμα λέγεται «του Υιού», ότι και εκπορεύεται εκ του Υιού, πρέπει να εξεταστεί πόση ατοπία ενέχει αυτό καθαυτό. Διότι πρέπει να ρωτήσουμε, πώς το λένε αυτό όσοι ισχυρίζονται ότι το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Υιού; Μήπως επειδή λέγεται και του Υιού; Άραγε επειδή αυτό ισχύει και ως γενικός κανόνας; Κάθε τι που λέγεται ότι είναι κάποιου, δεν σημαίνει ότι και προέρχεται και εκπορεύεται εξ αυτού· συνεπώς, επειδή και ο Θεός λέγεται ότι είναι του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, ας εκπορεύεται λοιπόν εξ αυτών. Και αντίστροφα, θα εκπορευόταν εκ του Κυρίου η γη και τα σύμπαντα, επειδή «του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν».

Λύση: Διότι λέγω ότι δεν είναι αναγκαίο αυτό που είναι «κάποιου», να εκπορεύεται οπωσδήποτε και από αυτόν· διαφορετικά, καθώς και ο Υιός είναι Υιός του Πατρός· και ο Πατήρ είναι Πατήρ του Υιού και προβολέας του Πνεύματος· βγάλε εσύ το συμπέρασμα. Εσύ ίσως δεν θα διστάσεις να πεις ότι ο Θεός εκπορεύεται ακόμη και από τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τους άλλους, όσοι, αν και έχουν πεθάνει, ζουν για τον Θεό, επειδή βεβαίως είναι και ονομάζεται Θεός τους· και με αυτόν τον τρόπο, ότι η γη, το πλήρωμα της γης και όλη η κτίση, δεν έχουν την ύπαρξή τους από τον Θεό δημιουργικά, αλλά εκπορευτικά, επειδή του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της και όλα τα όντα. Εγώ όμως γνωρίζω τη διαφορά μεταξύ του να ανήκει κάτι σε κάποιον και του να προέρχεται από κάποιον· διότι το πρώτο θέλει να δηλώσει κάποια οικείωση, ενώ το δεύτερο αναφορά προς το αίτιο. Επομένως, με παραδείγματα από την ανθρώπινη πραγματικότητά μας θα σου αποσαφηνίσω τα λεγόμενα.

Διότι, όσον αφορά εμάς τους αμαρτωλούς, δεν υπάρχει τίποτε νεότερο από όσα ήδη γνωρίζεις, παρά μόνο ότι διαδόθηκε η φήμη πως πρόκειται να μεταφερθούμε πάλι αλλού. Του Κυρίου όμως είναι η γη, οπουδήποτε και αν εξοριστούμε, εφόσον δεν παύεις να προσεύχεσαι να ζούμε με αγαθά έργα στη διάνοια, την καρδιά και την ψυχή· διότι ομολογούμε ότι υποκείμεθα σε αμέτρητα σφάλματα. Τα της αιρέσεως δε αυξάνονται καθημερινά εξαιτίας των αμαρτιών μας και σαν να φουντώνουν με τη φωτιά των βασανιστηρίων και των εξοριών, καθώς αντιστέκονται, με τη χάρη του Χριστού, πάρα πολλοί ηγούμενοι, για να μην αναφέρω τους υποτακτικούς. Ακόμη και αυτός που κάποτε ήταν διώκτης του Χριστού, τώρα πάσχει υπέρ Αυτού, ο ευλαβέστατος ηγούμενος Ιωσήφ. Δες, λοιπόν, αδελφέ, τη φιλανθρωπία του Θεού, πώς θέλει να σώσει τους πάντες. Αλλά πρόσεξε πάλι τον δόλιο εχθρό: πήρε με το μέρος του τον ουδέποτε πιστό, αλλά με πολλούς τρόπους προδότη, τον Νεκτάριο, ο οποίος κάποτε ήταν δικός μας, τώρα όμως είναι με τους ασεβείς. Και το χειρότερο είναι ότι αυτός είναι ένας από εκείνους που απαιτούν τις έγγραφες δηλώσεις της ασεβείας από τους ηγουμένους της υπαίθρου. Μην απορείς, λοιπόν, άνθρωπε του Θεού, ούτε να σε λυπεί πολύ, αν και δεν είναι βέβαια χωρίς λύπη το ότι ο άνομος βγήκε από τους κόλπους μας· διότι και από τους αποστόλους προήλθε ο Ιούδας. Είθε δε να βρουν έλεος οι πιστοί αδελφοί μας που συμμερίζονται τους κινδύνους μαζί σου μέχρι θανάτου, τους οποίους και χαιρετώ θερμότατα, εξαιρέτως τον καλό μου Άνθο, αν βρίσκεται μαζί σου, και τον συνονόματο Αθανάσιό μου.

Γι' αυτό να έχεις θάρρος, και να μην αποκάμεις να ενθαρρύνεις τους άλλους, όσο σου είναι εφικτό. Επειδή δε γίνεται λόγος και για τη δική μας εξορία, ξέρω ότι αυτό είναι λυπηρό για σένα, τέκνο μου, όπως και για τους αδελφούς σου. Αλλά δόξα τω Κυρίω, δεν υπολογίζω τίποτα, κι ας είμαι αμαρτωλός, για χάρη της δόξας του Χριστού, υπέρ του οποίου συγκλονίζεται σφόδρα η ταπεινή Γραικία. Αλλά πώς γίνεται αυτό; Για να γίνουν φανεροί οι εκλεκτοί, καθώς η δοκιμασία φλέγεται. Στο εσωτερικό οι πατέρες χτυπιούνται και λιμοκτονούν· τι σπουδαίο είναι αν εξορίσουν κι εμάς τους άχρηστους κάπου αλλού; Στον Κύριο ανήκει η γη, όπου κι αν ριχτώ, είτε μόνος είτε μαζί με άλλους. Ποιον δε θα επιλέξω ως συνοδοιπόρο από τους αδελφούς, αν μου επιτραπεί, δεν γνωρίζω, διότι η ταπεινή μου καρδιά μοιράζεται για τον καθένα τους. Όμως, όπως θα σου αναγγείλει ο αδελφός, αυτή είναι η απόφαση. Εάν δε ο Κύριος το ευοδώσει να συναντηθούμε πριν από την αναχώρηση, θα διευθετήσουμε ασφαλέστερα τα πράγματα και γι' αυτό και για άλλα· ειδάλλως, είθε ο Χριστός να είναι με το πνεύμα σου. Προσεύχου για εμένα τον ταπεινό.

Γι' αυτό τον λόγο πρέπει να ανανήψουμε και να φροντίσουμε για τη σωτηρία μας, γνωρίζοντας ότι ο διωγμός βρίσκεται μπροστά μας· διότι ιδού, εκτός από τους άλλους, συνελήφθη και ο οικονόμος του αδελφού Γρηγορίου. Και το τι πρόκειται να συμβεί δεν το γνωρίζουμε· και, όπως φαίνεται, οι πειρασμοί βρίσκονται κοντά μας· αλλά ας μη φοβηθούμε ούτε ας δειλιάσουμε από τους πειρασμούς που εγείρονται εναντίον μας· «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Εάν στους προηγούμενους διωγμούς ήταν μαζί μας, πώς δεν θα είναι μαζί με εμάς τους ταπεινούς και σε αυτούς που έφτασαν τώρα, ενισχύοντας και ενδυναμώνοντάς μας σύμφωνα με την υπόσχεσή Του απέναντι σε όλα; Και τι άλλο μπορούν να κάνουν οι πολέμιοί μας; Θα μας διώξουν πάλι; Αλλά «του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της». Θα μας φυλακίσουν πάλι;

Ανήγειρε δε θείους ναούς παντού στην οικουμένη και τότε ακριβώς φάνηκε να εκπληρώνεται το λόγιο του Δαβίδ, «ότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός»· και «ότι του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της»· και «ότι του Κυρίου είναι η βασιλεία και αυτός δεσπόζει επί των εθνών». Αυτός, δηλαδή, και οι ηγεμόνες του περιβάλλοντός του, και έκτοτε, όλα τα έθνη διήγαν εν ειρήνη και ησυχία, επειδή βεβαίως ο Χριστός δόξαζε τον δικό του βασιλιά, όπως ακριβώς είχε υποσχεθεί: «διότι όσους με δοξάζουν», λέει, «θα τους δοξάσω», όπως το εξήγγειλε δια του προφητικού στόματος.