Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:8

Στον 143ο Ψαλμό. Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός μου, ο οποίος διδάσκει τα χέρια μου για παράταξη, τα δάχτυλά μου για πόλεμο. α΄. Τι λες; Είναι ο Θεός δάσκαλος πολέμων, και μάχης, και παράταξης; Μάλιστα. Και δεν θα έσφαλλε κανείς εάν απέδιδε σε Αυτόν και τη νίκη σε αυτά. Διότι αυτό σημαίνει το: «Εκείνος που διδάσκει τα χέρια μου». Δηλαδή, εκείνος που με κάνει να υπερισχύω των εχθρών, να επικρατώ, να εγείρω τρόπαιο. Διότι, βεβαίως, όταν κατέβαλε τον Γολιάθ, Εκείνος ήταν ο αίτιος της νίκης· και όταν έφερε σε πέρας με επιτυχία πολλούς πολέμους, και έστησε τρόπαια, και κατέλαβε αύτανδρες κάποιες εχθρικές πόλεις, Αυτός τον έκανε να επικρατήσει. Γι' αυτό και ψάλλοντας έλεγε: «Ο Κύριος είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος είναι δυνατός στον πόλεμο». Αλλά και επί των ημερών του Μωυσή ενήργησε πολλά παρόμοια.

Όταν δε ο Ιησούς ήλθε «στα Ιεροσόλυμα, συγκλονίστηκε όλη η πόλη λέγοντας: Ποιος είναι αυτός» που τώρα επευφημείται; «Ποιος είναι αυτός» ο βασιλεύς της δόξης, ο οποίος δορυφορείται από παιδιά; «Ποιος είναι αυτός» που κάθεται πάνω σε πουλάρι; Μήπως αυτός είναι ο Ιησούς ο Ναζωραίος;

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Για να μας φανερώσει το προφητικό πνεύμα ότι αυτός που τα πάσχει αυτά έχει ανεκδιήγητη καταγωγή και βασιλεύει επί των εχθρών του, είπε τα εξής: «Ποιος θα διηγηθεί τη γενεά του; Διότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη, εξαιτίας των ανομιών τους οδηγήθηκε στον θάνατο. Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του, διότι δεν έπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· και ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή. Εάν προσφέρετε θυσία για την αμαρτία, η ψυχή σας θα δει μακρόβιους απογόνους. Και ο Κύριος θέλει να απαλλάξει την ψυχή του από τον πόνο, να του δείξει φως και να του δώσει σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς, και αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, αυτός θα λάβει ως κληρονομιά πολλούς και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών, επειδή η ψυχή του παραδόθηκε στον θάνατο, και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων, και αυτός βάσταξε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας των ανομιών τους παραδόθηκε». Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στον ουρανό, όπως προφητεύθηκε, ακούστε. Ειπώθηκε, λοιπόν, το εξής: «Σηκώστε τις πύλες των ουρανών· ανοιχτείτε», «για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Ο Κύριος ο κραταιός και ο Κύριος ο δυνατός». Και για το ότι πρόκειται να έλθει πάλι από τους ουρανούς με δόξα, ακούστε και τα όσα έχουν ειπωθεί σχετικά με αυτό μέσω του προφήτη Ιερεμία.

Αυτός που «θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς», ανακλίθηκε με τη θέλησή του ύπτιος σε έναν πάρα πολύ μικρό τάφο. «Ποιος θα ανεβεί στο» ουράνιο «όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του» στα δεξιά του Πατέρα, ως «αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά»; Κανείς άλλος, παρά πάλι αυτός που είναι κοινωνός της ουσίας και άξιος της συνεδρίας με τον Πατέρα, ως Υιός αγαπητός. «Εκείνος που δεν έδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του, θα λάβει», λέει, «ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του». «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο και ζητούν το πρόσωπο αυτού του Θεού του Ιακώβ», δηλαδή, οι συνοδοί αυτού που ανέρχεται στον άγιο τόπο του ψάλλουν προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και εκείνες ρωτούν: «Ποιος είναι», λέει, «αυτός», που αποκαλείτε «Βασιλιά της δόξας;» Και εκείνες που ανεβάζουν τον Βασιλιά επιβεβαιώνουν το μυστήριο: «Ο Κύριος», λέει, «που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο», ο νικητής του θανάτου, ο εξολοθρευτής του διαβόλου και ο λαφυραγωγός των ταμείων του. «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας», αναντίρρητα και αναμφίβολα, «υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας», ως απόλυτος «Κύριος των δυνάμεων» όλων μας ανεξαιρέτως.

Ανέστη ο Χριστός και η ζωή κυριαρχεί. Ανέστη ο Χριστός και κανένας νεκρός δεν παραμένει στο μνήμα. Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, έγινε «η απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί» και κατέστη η απαρχή της δικής μας σωτηρίας και της ανοδικής πορείας, ενώ από την καθοδική πορεία λύτρωσε τους πιστούς, εκδίωξε αυτούς που έφραζαν τον δρόμο για την άνω ευρυχωρία, απομάκρυνε τους δικαίους από την κάτω ευρυχωρία και, αφού συνέτριψε τις κάτω πύλες, άνοιξε τις άνω πύλες. Και οι δραπέτες του κάτω κόσμου θρηνούν και λένε: Ποιος είναι αυτός ο αήττητος άνθρωπος, ο οποίος περισσότερο από όλους τους ανθρώπους υπερίσχυσε εναντίον μας και με ξύλινο όπλο μας τραυμάτισε και μας λεηλάτησε; Οι δε πολίτες του άνω κόσμου ανυμνούν και λένε: «Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντές μας, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», ο «κραταιός» και ισχυρός, ο «δυνατός στον πόλεμο» και μόνος κυρίαρχος. Και ο τύραννος του κάτω κόσμου καυχιόταν και έλεγε: Ιδού, βασιλεύω πάνω στο βασιλικό πλάσμα· ο δε άνω βασιλιάς μέσω του Σοφονία απαντούσε πάλι: «Περίμενέ με έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία».

Αυτή λοιπόν ήταν η περιχαρής κραυγή αυτών των πνευμάτων και των πυρφόρων αγίων λειτουργών προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Σηκώστε τις πύλες, άρχοντές μας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Και «ποιος είναι», ρωτούσαν σε απάντηση οι άνω δυνάμεις, «αυτός ο βασιλιάς της δόξας;».

Διότι Εκείνον, τον οποίο εμείς γνωρίζουμε ως βασιλέα της δόξης, πύλες και αμπάρες δεν μπορούν να τον αποκλείσουν. Και «ποιος είναι», λοιπόν, «αυτός ο βασιλεύς της δόξης;». Εκείνες δε οι δυνάμεις που μετέφεραν με τη νεφέλη τον Κύριο απαντούσαν πάλι: Δεν είναι άλλος εκείνος και άλλος τούτος, αλλά αυτός είναι εκείνος, «ο Κύριος των δυνάμεων» και «ο βασιλεύς της δόξης», και μπορεί μεν να εισέλθει και «των θυρών κεκλεισμένων», αλλά δεν το θέλει· τουναντίον, για να πιστέψουν όλοι ότι δεν απέβαλε το σώμα που προσέλαβε, αλλά ότι αναλήφθηκε ενσώματος, «σηκώστε τις πύλες και θα εισέλθει»· διότι έχει ανέλθει με το σώμα, με το οποίο έστησε και το τρόπαιο, με το οποίο θανάτωσε τον θάνατο, με το οποίο συνέτριψε τις πύλες και τις αμπάρες του άδη, έδεσε τον τύραννο, διαρπάξε τα σκεύη του, καταγκρέμισε τη στρωμνή του, και αυτούς που κατείχε από παλιά ως δεσμίους τούς έλυσε και τούς έβγαλε έξω «και έγινε γι' αυτούς σωτηρία από κάθε θλίψη τους· ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τούς έσωσε και τούς λύτρωσε, τούς ανέλαβε και τούς ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνος». Και ως βασιλεύς τροπαιούχος, μετά τη νίκη κατά του τυράννου και τη λύτρωση των αιχμαλώτων, αφού κάθισε σε όχημα νεφέλης και επιβιβάστηκε σε αγγελικό άρμα, ανήλθε ήδη, όπως βλέπετε, ως «βασιλεύς της δόξης» και «κύριος των δυνάμεων», δικός μας και απολύτως όλων. «

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Αλλά καθώς έχει ήδη ειπωθεί ανωτέρω, ότι η πνοή και η ορμή του ανέμου, διασκορπίζοντας το κάλυμμα της ομίχλης και της νεφέλης, φανερώνει ολόλαμπρα τις ηλιακές ακτίνες, έτσι και εδώ, τον «ήλιο της δικαιοσύνης» Θεό και Δεσπότη, ο οποίος καλύπτεται με σπάργανα και κρύβεται σε σπήλαιο και φάτνη άλογων ζώων, λόγω της πολλής συγκατάβασης και της «υπερβολής της αγαθότητάς» Του, το Πανάγιο Πνεύμα που συνέργησε στην έκβαση του μυστηρίου και η ευδοκία του Πατρός φανερώνει ολόλαμπρα τον κρυμμένο στη φάτνη Ήλιο Θεό, και κινεί όλη την κτίση, ορατή και αόρατη, να προστρέξει και να κηρύξει τον «βασιλέα της δόξης» και δημιουργό των συμπάντων, που κρύβεται στο σπήλαιο και είναι τυλιγμένος στη φάτνη και στα σπάργανα. Γι' αυτό και μάγοι από την Ανατολή καταφθάνουν με πολυτελή δώρα, έχοντας ως οδηγό τον αστέρα, για να προσφέρουν τα δώρα τους χωρίς δισταγμό και να προσκυνήσουν με πίστη.

Διότι ο βασιλιάς που διαθέτει μετριοφροσύνη μαζί με τις υπόλοιπες βασιλικές αρετές —προς τι τα πολλά λόγια;— απεικονίζει τον Ίδιο που έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε μέχρι να λάβει μορφή δούλου, τον Βασιλέα της δόξης, του Οποίου η ανάληψη συντελέστηκε με το σώμα Του υπεράνω κάθε υπερκόσμιας αρχής, αφού προηγουμένως άνοιξαν οι αιώνιες πύλες. Αλλά ο θεοειδέστατος βασιλιάς, ο οποίος φέρει τη δική Του μορφή, εντρυφά σε εκείνα που αναδεικνύουν το βασιλικό κάλλος, και χαίρεται με εκείνα που απορρίπτουν την αλλότρια ασχήμια· το γνωρίζω καλά αυτό, έχοντας διδαχθεί από την ίδια την προφάνεια των πραγμάτων. Διότι, επειδή αναδείχθηκε κανόνας αρετής και ωραιότατος, ξεπερνώντας τον ξακουστό Κανόνα του Πολυκλείτου, αγάλλεται πραγματικά και για τα δύο: τόσο για την πρόσληψη και την ανακήρυξη των οικείων γνωρισμάτων, όσο και για την αποβολή και την αποδοκιμασία των ξένων· διότι, όπως ακριβώς το προσφιλές και το αρμόζον προξενεί αγαλλίαση όταν εγκωμιάζεται, έτσι συμβαίνει και όταν στηλιτεύεται το εχθρικό και το ασύμβατο, εφόσον από τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων συγκροτείται μία ενιαία οικειότητα.

Τη ζωή μου από μόνος μου τη δίνω, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι; ο καλός ποιμένας είναι αυτός που δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· πώς όμως, αν δεν έσωζε, δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να αποστραφεί αυτός από την πονηρή οδό του και να ζήσει; Γι' αυτό, θέλοντας να σώζει, ασκεί και πρόνοια· επομένως, υπάρχει και πρόνοια η οποία φτάνει μέχρι και τα έσχατα, εκτεινόμενη αναλόγως στον καθένα. Αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η αντίληψη, και ο έμφυτος νόμος και λόγος μέσα μας, σύμφωνα με τον οποίο, όταν παρατηρούμε τα όντα, κατανοούμε την εύτακτη και εναρμόνια τάξη, θέση και κίνησή τους, από τις οποίες υμνούμε αναλόγως και δοξάζουμε το μεγαλείο του Δημιουργού. Το ότι δε, γνωρίζοντας και θέλοντας να σώσει, έχει και τη δύναμη, ποιος είναι τόσο παράφρων και ασύνετος, και βυθισμένος στη μέθη της απιστίας, ώστε να μην πείθεται; Ακούγοντας εκείνον που λέει ότι ο Χριστός, όπως είναι σοφία του Θεού, έτσι ακριβώς είναι και δύναμη. Και, Μέγας είναι ο Κύριός μας, και μεγάλη η ισχύς του. Και, Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει. Και, Κύριος κραταιός και δυνατός.

«Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;» έπειτα η απάντησή τους δεν είναι πλέον: «Ο κραταιός και δυνατός στον πόλεμο», αλλά: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός που κρατά την εξουσία των πάντων». Έπρεπε οι αμύητοι, νιώθοντας ντροπή για τον ρυπαρό χιτώνα, να μην αγνοούν ότι το σώμα συνυπάρχει ανερχόμενο μαζί με τον Λόγο. Και καθόλου λιγότερο θα τα επιβεβαιώσει αυτά, τιμώντας με εγκώμια τον θείο πρωτομάρτυρα Στέφανο, στα οποία περιγράφει σαφέστερα αυτά που είδε εκείνος ενώ αγωνιζόταν στον στίβο, τα οποία είναι ανώτερα από κάθε λόγο και θεώρηση, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτός, έχοντας ξεπεράσει τη φύση ακόμη και πριν βγει από το σώμα, βλέπει με καθαρά μάτια τις ουράνιες πύλες να ανοίγουν γι' αυτόν και να διαφαίνονται όσα βρίσκονται μέσα στα άδυτα, την ίδια τη θεία δόξα και το απαύγασμα της δόξας. Και από τη μία, κανένα χαρακτηριστικό της πατρικής δόξας δεν περιγράφεται μέσω του λόγου, το δε απαύγασμα, με τη μορφή που φάνηκε στους ανθρώπους, καθοράται από τον αθλητή και φαίνεται έτσι όπως ήταν δυνατόν να το χωρέσει η ανθρώπινη φύση». Το αν όμως η ανθρώπινη μορφή διαφέρει σε κάτι από το ανθρώπινο σώμα, ας το εξηγήσουν οι εξαπατημένοι, παρά μόνο στο ότι έχει καθαρθεί και έχει γίνει ανώτερο από πάθη και φθορά, όπως έχει ειπωθεί με πολλούς τρόπους. Νομίζω ότι αυτά είναι αρκετά, καθώς δείχνουν μέσα από την αμοιβαία συμφωνία τους την άποψη που είχε ο πατέρας για το κυριακό σώμα.

Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Είναι ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός σε όλα όσα ανέκαθεν έκανε και κάνει, καθώς και στον τωρινό πόλεμο και στο τρόπαιο υπέρ της ανθρωπότητας. Και δώσε στη διπλή ερώτηση διπλή την απάντηση. Αν, λοιπόν, θελήσουμε να παραθέσουμε εδώ τις φωνές των πατέρων που συνηγορούν σε αυτά, θα παρασυρόμασταν επεκτείνοντας τον λόγο στο άπειρο, ενώ είναι δυνατόν, μένοντας ικανοποιημένοι με τα ευαγγελικά λόγια, να παραλείψουμε τα περισσότερα. Διότι εκείνος που είπε: «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου από μόνος μου και πάλι να την πάρω», αφού πραγματικά γνώρισε τον θάνατο, αναστήθηκε ξανά με το σώμα που έπαθε και εμφανίζεται στους μαθητές στον βαθμό που άξιζε να αντικρίσουν εκείνη τη δόξα, και καθώς εκείνοι αμφέβαλλαν για την ανάσταση, επειδή νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα, τους δείχνει την πλευρά και τα σημάδια των καρφιών, ώστε και ο μαθητής που τον άγγιξε, έχοντας πειστεί, να αναφωνήσει μεγαλόφωνα: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Καταδέχεται επίσης την τροφή και την πόση, ώστε να πιστέψουν ότι είναι ο ίδιος και μετά την ανάσταση. Και εκείνες οι σεμνές γυναίκες αγγίζουν τα άχραντα πόδια του. Και αφού ολοκλήρωσε όλα τα άλλα, ανεβαίνει στους ουρανούς μαζί με το σώμα που έπαθε. Αξιόπιστοι μάρτυρες είναι όσοι τον είδαν, καθώς και οι φωνές των θείων δυνάμεων που τον προέπεμπαν, λέγοντας ότι θα έρθει πάλι με τον ίδιο τρόπο που τον είδαν να πορεύεται. Επομένως, το σώμα υπάρχει· και ας κλείσει κάθε στόμα που μιλάει άδικα κατά της θείας ενσωματώσεως.

ότι αποφεύγει την υπερηφάνεια και δείχνει ταπείνωση όποιος καταφεύγει μόνο στον Θεό και τον Ιησού, τον καιρό του πολέμου των λογισμών, και ομολογεί τον εαυτό του ανάξιο και αδύναμο στο να πολεμήσει, τον δε Ιησού ως τον μόνο δυνατό και κραταιό σε αυτόν τον αόρατο πόλεμο «Κύριος κραταιός και δυνατός, λέει, Κύριος δυνατός σε πόλεμο»· και πάλι «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο», τα πάθη δηλαδή, και τους λογισμούς, και τον διάβολο· «Όποιος δεν αντιλέγει στους λογισμούς που σπέρνονται μέσα μας από τον εχθρό, αλλά διακόπτει τη συνομιλία μαζί τους μέσω της ικεσίας προς τον Θεό, αυτό είναι σημάδι ότι ο νους βρήκε σοφία από τη χάρη, και η αληθινή του γνώση τον ελευθέρωσε από πολλά έργα ..... Διότι δεν έχουμε πάντοτε τη δύναμη να αντιλέγουμε σε όλους τους λογισμούς που μας εναντιώνονται, ώστε να τους σταματήσουμε· αλλά πολλές φορές δεχόμαστε πληγή από αυτούς, η οποία δεν θεραπεύεται για πολύ καιρό ..... Αλλά ακόμη και όταν τους νικήσεις εσύ, ο ρύπος των λογισμών μολύνει τη διάνοιά σου, και η οσμή της δυσοσμίας τους παραμένει για πολύ καιρό στην όσφρησή σου· με τον πρώτο όμως τρόπο (το να καταφεύγεις στον Θεό μέσω της προσευχής) ελευθερώνεσαι από όλα αυτά μαζί με τον φόβο· διότι δεν υπάρχει άλλη βοήθεια όπως ο Θεός».

Και γιατί λέγεται ότι πρέπει να υψωθούν οι πύλες; «Διότι είναι βασιλιάς της δόξης και κραταιός και δυνατός στον πόλεμο», επειδή ανέβηκε γεμάτος τραύματα. Και η αδυναμία της σάρκας και η ατιμία που υπέμεινε, αποτελούσαν γι' αυτόν απόδειξη. Και ήταν ολοφάνερο ότι είχε σηκώσει σταυρό. Και ήταν θαυμαστός, φέροντας τα ίχνη της ατιμίας και της αδυναμίας μέσα σε μια τόσο ανέκφραστη δύναμη και δόξα, στα οποία οι άγγελοι που τον κήρυτταν αντέτειναν: απέναντι στον σταυρό τη δόξα που προήλθε από αυτόν, και απέναντι στην αδυναμία το τρόπαιο που κερδήθηκε μέσω αυτής, δείχνοντας ότι αυτός που θριαμβεύει όχι μόνο έτυχε λαμπρής δόξας, αλλά είναι και βασιλιάς της ίδιας της δόξας. Αυτός, παρόλο που δεν χρησιμοποίησε τίποτα από όσα συνηθίζουν να φέρνουν δόξα, αλλά έφτασε μέσω των αντιθέτων και από εκείνα που προκαλούν ατιμία, έπειτα γέμισε όλη τη γη με τη δόξα του, όπως είπε ο Δαβίδ. Διότι το πρώτο θα ταίριαζε σε κάποιον που ακολουθεί τους νόμους της δόξας, ενώ το δεύτερο σε κάποιον που κατευθύνει την ίδια τη δόξα όπως ο ίδιος θέλει. Επειδή, το να ανάβεις φλόγα από την ύλη που είναι κατάλληλη για τη φωτιά δεν σημαίνει ότι εξουσιάζεις τη φωτιά, αφού αυτή ενεργεί σύμφωνα με τη δική της φύση, όπως ακριβώς το να ακολουθεί κανείς τα άλογα προς τα εκεί που ορμούν δεν είναι γνώρισμα του ηνιόχου που τα οδηγεί, παρά μόνο αν κάποιος, κρατώντας το χαλινάρι, γνωρίζει να τα συγκρατεί όταν χρειάζεται και να τα κατευθύνει προς την αντίθετη κατεύθυνση· έτσι δεν είναι Κύριος της δόξας εκείνος που θα μπορούσε να συγκεντρώνει δόξα για τον εαυτό του και να αποκτά καλή φήμη από εκείνα που θεωρούνται άριστα.

Και προχωρώντας έτσι, όταν φτάσει στον ναό και βρεθεί μπροστά του, στέκεται προ των κλειστών θυρών και προστάζει όσους βρίσκονται μέσα να ανοίξουν τις πύλες «στον βασιλιά της δόξας»· και αφού πει τα ίδια τα λόγια του Δαβίδ και ακούσει από όσους βρίσκονται μέσα εκείνα που ο Δαβίδ παρουσιάζει τους αγγέλους να λένε μεταξύ τους κατά την άνοδο του Σωτήρα στον ουρανό, μόλις ανοίξουν διάπλατα οι θύρες, εισέρχεται έχοντας εκείνο το ιερό σκεύος καλυμμένο πάνω στο κεφάλι του.

Γιατί πρέπει να αναφερθώ στα άλλα ομώνυμα, εφόσον βέβαια και η λέξη «τις», αν διαφύγει τους κανόνες της διάκρισης, εισάγει όχι τυχαία σύγχυση και ταραχή σε όσους δεν έχουν καμία εξοικείωση με αυτά; Διότι, βέβαια, δηλώνει αυτό ακριβώς που συζητούμε, την ερώτηση, αλλά συμφωνεί και με εκείνη από τις αρνήσεις που έρχεται σε μεγαλύτερη αντίθεση με αυτό, δηλαδή το «ουδείς»· άλλες φορές πάλι σημαίνει το αόριστο· και βεβαίως δεν αρνείται τη θέση του θαυμασμού και της έκπληξης· αλλά χρησιμοποιείται και για να δηλώσει το σπάνιο· και πάλι, υπάρχουν περιπτώσεις όπου υποδηλώνει επιτίμηση, καθώς και αμηχανία και απορία· το ότι μάλιστα αποτελεί και προσδιορισμό, είναι κοινός τόπος στους φιλοσοφούντες· ούτε παραλείπει την ευτέλεια και άλλα παρόμοια. Και τα Ιερά Γράμματα βρίθουν παραδειγμάτων, τα οποία αν κανείς δεν τα εξετάσει προσεκτικά και δεν αποδώσει σε κάθε λέξη την πρέπουσα σημασία, είναι περιττό να πούμε με πόση πλάνη θα γεμίσει τους λογισμούς του. Και αυτό είναι ολοφάνερο και από την ίδια την παράθεση των χωρίων. Αμέσως το «ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;» και το «ποιος είσαι εσύ, για να δώσουμε απάντηση σε αυτούς που μας έστειλαν;» και όσα παρόμοια δηλώνουν ερώτηση και δεν προκαλούν καμία απορία. Αν όμως κάποιος, εξαιτίας της ομοιότητας της λέξης, (εκλάβει έτσι) και το «ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός Του; και ποιος Του έδωσε πρώτος κάτι, για να του ανταποδοθεί;»

Τίνος είναι η φωνή που λέει: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;»; Όπως ακριβώς η γη, βλέποντας τον Σωτήρα να διαθέτει θεϊκή δύναμη και να προστάζει τους ανέμους και τη θάλασσα, με έκπληξη έλεγε: «Ποιος είναι αυτός, που και η θάλασσα και οι άνεμοι τον υπακούουν;», έτσι και ο ουρανός, βλέποντας τη θεότητα με σάρκα, με έκπληξη λέει: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;».