Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:9

Καθώς, λοιπόν, φέροντας μέσα του ολόκληρη την εικόνα την ενδύθηκε, και αφού απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο τον μετέβαλε στον επουράνιο άνθρωπο, τότε ανέβαινε μαζί του στους ουρανούς και η εικόνα άρρηκτα ενωμένη με αυτόν. Βλέποντας δε οι αγγελικές δυνάμεις το μέγα μυστήριο, να αναβαίνει δηλαδή ήδη ο άνθρωπος ενωμένος με τον Θεό, έδιναν παράγγελμα και φώναζαν με χαρά προς τις άνω στρατιές: «Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Εκείνες, βλέποντας το καινοφανές θαύμα, τον άνθρωπο ενωμένο με τον Θεό, αντιφωνούν και λένε: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;» Και οι πρώτες, απαντώντας στην ερώτηση, αποκρίθηκαν: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας, ισχυρός και κραταιός και δυνατός στον πόλεμο».

Ενώ οι πονηροί κραύγαζαν αυτά και τα παρόμοια, ιδού καταφθάνει ο Κύριος με πυρφόρες στρατιές. «Ανοίξτε μου τις πύλες, άρχοντες των δαιμόνων· διότι θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης». Εκείνοι δε που βρίσκονταν στο εσωτερικό αποτόλμησαν να αποκριθούν: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης; Κύριος κραταιός και δυνατός στον πόλεμο». Ο δε στρατηγός των δαιμόνων τούς έλεγε από μέσα: «Δεν σας είπα ότι είναι κραταιός και δυνατός στον πόλεμο, και ισχυρός στη δύναμη;». Οι δε άγγελοι πίεζαν με σπουδή: «Σηκώστε τις πύλες, πριν τις συντρίψουμε και θραύσουμε τους μοχλούς· ανοίξτε με ειρήνη, πριν εισέλθουμε με οργή».

Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντες του άδη, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Αυτοί δε, κυριευμένοι από φόβο, καθώς εξέφραζαν αμφιβολία με τα λόγια: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;», εκείνοι αποκρίθηκαν: «Είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Δεσπότης των άνω και των κάτω». Και καθώς στασίαζαν, αρνούμενοι να ανοίξουν επειδή κατέχονταν από τρόμο, με ένα νεύμα της θεότητας, αμέσως οι πύλες συντρίφτηκαν και οι μοχλοί έσπασαν, και εκπληρώθηκε το κήρυγμα της προφητείας, που διασαλπιζόταν πριν από τόσες γενιές, ότι «Συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Έπειτα, ευρισκόμενοι σε αμηχανία, οι εργάτες της χλεύης, οι άνομοι, είπαν: «Έχοντας τα βέλη και τις ρομφαίες, ας του επιτεθούμε». Αυτός όμως, αφού έσπασε τις πύλες, συνέτριψε και εκείνους, και εκπλήρωσε τις δύο προφητείες που κήρυτταν: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, τα όπλα, τη ρομφαία και τον πόλεμο».

Διότι και την προφητεία που λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», μερικοί από εσάς τολμούν ομοίως να εξηγούν ότι έχει ειπωθεί για τον Εζεκία, και άλλοι για τον Σολομώντα. Αλλά ούτε για αυτόν ούτε για εκείνον ούτε για κανέναν άλλον απλώς λεγόμενο δικό σας βασιλιά είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι έχει ειπωθεί, παρά μόνο για αυτόν τον δικό μας Χριστό, ο οποίος φάνηκε χωρίς ωραιότητα και άτιμος, όπως είπε ο Ησαΐας και ο Δαβίδ και όλες οι Γραφές. Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, κατά το θέλημα του Πατέρα που του έδωσε την εξουσία, ο οποίος και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, όπως και ο ψαλμός και οι άλλες Γραφές φανέρωναν και τον ανακήρυσσαν Κύριο των δυνάμεων. Όπως και τώρα, από αυτά που γίνονται μπροστά στα μάτια σας, είναι πιο εύκολο να πειστείτε, αν το θέλετε. Διότι στο όνομα αυτού ακριβώς του Υιού του Θεού και πρωτότοκου όλης της κτίσης, που γεννήθηκε από Παρθένο και έγινε παθητός άνθρωπος, και σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου από τον λαό σας και πέθανε, και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, κάθε δαιμόνιο που εξορκίζεται νικιέται και υποτάσσεται.

Ούτε, λοιπόν, ο Αβραάμ ούτε ο Ισαάκ ούτε ο Ιακώβ ούτε κανένας άλλος από τους ανθρώπους είδε τον Πατέρα και άρρητο Κύριο απολύτως των πάντων, ακόμη και του ίδιου του Χριστού, αλλά είδαν εκείνον που, κατά το θέλημά Του, είναι και Θεός, ο Υιός Του, και άγγελος, επειδή υπηρετεί τη βουλή Του· τον οποίο και θέλησε να γεννηθεί ως άνθρωπος μέσω της Παρθένου, ο οποίος κάποτε έγινε και πυρ κατά τη συνομιλία με τον Μωυσή μέσα από τη βάτο. Επειδή, αν δεν κατανοήσουμε έτσι τις Γραφές, θα συμβεί ώστε ο Πατέρας και Κύριος των όλων να μη βρισκόταν τότε στους ουρανούς, όταν μέσω του Μωυσή ειπώθηκε: «Και ο Κύριος έβρεξε πάνω στα Σόδομα πυρ και θειάφι από τον Κύριο εκ του ουρανού»· και πάλι, όταν μέσω του Δαβίδ έχει ειπωθεί έτσι: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης»· και πάλι, όταν λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Αυτός που «θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς», ανακλίθηκε με τη θέλησή του ύπτιος σε έναν πάρα πολύ μικρό τάφο. «Ποιος θα ανεβεί στο» ουράνιο «όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του» στα δεξιά του Πατέρα, ως «αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά»; Κανείς άλλος, παρά πάλι αυτός που είναι κοινωνός της ουσίας και άξιος της συνεδρίας με τον Πατέρα, ως Υιός αγαπητός. «Εκείνος που δεν έδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του, θα λάβει», λέει, «ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του». «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο και ζητούν το πρόσωπο αυτού του Θεού του Ιακώβ», δηλαδή, οι συνοδοί αυτού που ανέρχεται στον άγιο τόπο του ψάλλουν προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και εκείνες ρωτούν: «Ποιος είναι», λέει, «αυτός», που αποκαλείτε «Βασιλιά της δόξας;» Και εκείνες που ανεβάζουν τον Βασιλιά επιβεβαιώνουν το μυστήριο: «Ο Κύριος», λέει, «που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο», ο νικητής του θανάτου, ο εξολοθρευτής του διαβόλου και ο λαφυραγωγός των ταμείων του. «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας», αναντίρρητα και αναμφίβολα, «υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας», ως απόλυτος «Κύριος των δυνάμεων» όλων μας ανεξαιρέτως.

Αυτή λοιπόν ήταν η περιχαρής κραυγή αυτών των πνευμάτων και των πυρφόρων αγίων λειτουργών προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Σηκώστε τις πύλες, άρχοντές μας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Και «ποιος είναι», ρωτούσαν σε απάντηση οι άνω δυνάμεις, «αυτός ο βασιλιάς της δόξας;».

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Αλλά καθώς έχει ήδη ειπωθεί ανωτέρω, ότι η πνοή και η ορμή του ανέμου, διασκορπίζοντας το κάλυμμα της ομίχλης και της νεφέλης, φανερώνει ολόλαμπρα τις ηλιακές ακτίνες, έτσι και εδώ, τον «ήλιο της δικαιοσύνης» Θεό και Δεσπότη, ο οποίος καλύπτεται με σπάργανα και κρύβεται σε σπήλαιο και φάτνη άλογων ζώων, λόγω της πολλής συγκατάβασης και της «υπερβολής της αγαθότητάς» Του, το Πανάγιο Πνεύμα που συνέργησε στην έκβαση του μυστηρίου και η ευδοκία του Πατρός φανερώνει ολόλαμπρα τον κρυμμένο στη φάτνη Ήλιο Θεό, και κινεί όλη την κτίση, ορατή και αόρατη, να προστρέξει και να κηρύξει τον «βασιλέα της δόξης» και δημιουργό των συμπάντων, που κρύβεται στο σπήλαιο και είναι τυλιγμένος στη φάτνη και στα σπάργανα. Γι' αυτό και μάγοι από την Ανατολή καταφθάνουν με πολυτελή δώρα, έχοντας ως οδηγό τον αστέρα, για να προσφέρουν τα δώρα τους χωρίς δισταγμό και να προσκυνήσουν με πίστη.

Διότι ο βασιλιάς που διαθέτει μετριοφροσύνη μαζί με τις υπόλοιπες βασιλικές αρετές —προς τι τα πολλά λόγια;— απεικονίζει τον Ίδιο που έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε μέχρι να λάβει μορφή δούλου, τον Βασιλέα της δόξης, του Οποίου η ανάληψη συντελέστηκε με το σώμα Του υπεράνω κάθε υπερκόσμιας αρχής, αφού προηγουμένως άνοιξαν οι αιώνιες πύλες. Αλλά ο θεοειδέστατος βασιλιάς, ο οποίος φέρει τη δική Του μορφή, εντρυφά σε εκείνα που αναδεικνύουν το βασιλικό κάλλος, και χαίρεται με εκείνα που απορρίπτουν την αλλότρια ασχήμια· το γνωρίζω καλά αυτό, έχοντας διδαχθεί από την ίδια την προφάνεια των πραγμάτων. Διότι, επειδή αναδείχθηκε κανόνας αρετής και ωραιότατος, ξεπερνώντας τον ξακουστό Κανόνα του Πολυκλείτου, αγάλλεται πραγματικά και για τα δύο: τόσο για την πρόσληψη και την ανακήρυξη των οικείων γνωρισμάτων, όσο και για την αποβολή και την αποδοκιμασία των ξένων· διότι, όπως ακριβώς το προσφιλές και το αρμόζον προξενεί αγαλλίαση όταν εγκωμιάζεται, έτσι συμβαίνει και όταν στηλιτεύεται το εχθρικό και το ασύμβατο, εφόσον από τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων συγκροτείται μία ενιαία οικειότητα.

Αν, λοιπόν, τότε η ενσαρκωμένη μορφή του έλαβε τόση δύναμη, έχοντας μεταβληθεί από τη θεότητα που κατοικούσε μέσα της, τι πρέπει να πούμε, όταν αφού απέβαλε τη θνητότητα και απονίφτηκε τη φθορά, μετέτρεψε το είδος της μορφής του δούλου στη δόξα του Δεσπότη και Θεού, μετά τη νίκη κατά του θανάτου, και μετά την άνοδο στους ουρανούς, και μετά την εγκαθίδρυσή του στον βασιλικό θρόνο στα δεξιά του Πατρός, μετά την ανάπαυσή του στους ακατονόμαστους και άρρητους κόλπους του Πατρός, όπου καθώς ανέβαινε και αποκαθίστατο, οι ουράνιες δυνάμεις τον επευφημούσαν λέγοντας: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών, και επάρθητε πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο βασιλεύς της δόξης»; Αλλά έχει πλέον μεταμορφωθεί και καταστεί αθάνατη και άφθαρτη. Επομένως και η μορφή του δούλου, φτάνοντας σε τέτοια κατάσταση, έχει εξ ολοκλήρου μεταβληθεί στο άρρητο και ανεκδιήγητο φως του, φως που αρμόζει στον ίδιο τον Θεό Λόγο, το οποίο μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε; Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να καταπιαστεί με τα αδύνατα; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να ζωγραφίσει την εικόνα μιας τόσο θαυμαστής και ακατάληπτης μορφής, αν βέβαια πρέπει να ονομάζουμε ακόμη μορφή την ένθεη και νοερή ουσία;

«Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;» έπειτα η απάντησή τους δεν είναι πλέον: «Ο κραταιός και δυνατός στον πόλεμο», αλλά: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός που κρατά την εξουσία των πάντων». Έπρεπε οι αμύητοι, νιώθοντας ντροπή για τον ρυπαρό χιτώνα, να μην αγνοούν ότι το σώμα συνυπάρχει ανερχόμενο μαζί με τον Λόγο. Και καθόλου λιγότερο θα τα επιβεβαιώσει αυτά, τιμώντας με εγκώμια τον θείο πρωτομάρτυρα Στέφανο, στα οποία περιγράφει σαφέστερα αυτά που είδε εκείνος ενώ αγωνιζόταν στον στίβο, τα οποία είναι ανώτερα από κάθε λόγο και θεώρηση, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτός, έχοντας ξεπεράσει τη φύση ακόμη και πριν βγει από το σώμα, βλέπει με καθαρά μάτια τις ουράνιες πύλες να ανοίγουν γι' αυτόν και να διαφαίνονται όσα βρίσκονται μέσα στα άδυτα, την ίδια τη θεία δόξα και το απαύγασμα της δόξας. Και από τη μία, κανένα χαρακτηριστικό της πατρικής δόξας δεν περιγράφεται μέσω του λόγου, το δε απαύγασμα, με τη μορφή που φάνηκε στους ανθρώπους, καθοράται από τον αθλητή και φαίνεται έτσι όπως ήταν δυνατόν να το χωρέσει η ανθρώπινη φύση». Το αν όμως η ανθρώπινη μορφή διαφέρει σε κάτι από το ανθρώπινο σώμα, ας το εξηγήσουν οι εξαπατημένοι, παρά μόνο στο ότι έχει καθαρθεί και έχει γίνει ανώτερο από πάθη και φθορά, όπως έχει ειπωθεί με πολλούς τρόπους. Νομίζω ότι αυτά είναι αρκετά, καθώς δείχνουν μέσα από την αμοιβαία συμφωνία τους την άποψη που είχε ο πατέρας για το κυριακό σώμα.

Και προχωρώντας έτσι, όταν φτάσει στον ναό και βρεθεί μπροστά του, στέκεται προ των κλειστών θυρών και προστάζει όσους βρίσκονται μέσα να ανοίξουν τις πύλες «στον βασιλιά της δόξας»· και αφού πει τα ίδια τα λόγια του Δαβίδ και ακούσει από όσους βρίσκονται μέσα εκείνα που ο Δαβίδ παρουσιάζει τους αγγέλους να λένε μεταξύ τους κατά την άνοδο του Σωτήρα στον ουρανό, μόλις ανοίξουν διάπλατα οι θύρες, εισέρχεται έχοντας εκείνο το ιερό σκεύος καλυμμένο πάνω στο κεφάλι του.