Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 37:6

Και ο Δαβίδ, επειδή, αν και άκουσε «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις», παράκουσε, γι' αυτό παιδαγωγήθηκε και ασθένησε. «Διότι βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου», λέει, «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Επειδή, λοιπόν, αυτόν που παιδαγωγείται από ανθρώπους μπορεί να τον γιατρέψει ο Θεός, ενώ αυτόν που παιδαγωγείται από τον Θεό ούτε άνθρωπος ούτε άγγελος, αλλά μόνο ο Θεός τον γιατρεύει και τον θεραπεύει -«διότι εάν αμαρτήσει άνθρωπος σε άνθρωπο, θα προσευχηθούν γι' αυτόν στον Κύριο», και εάν ένας άρχοντας βγάλει θανατική απόφαση, ο βασιλιάς ανατρέπει την απόφαση, αλλά εάν ο βασιλιάς αποφανθεί, κανείς δεν μπορεί να την ανατρέψει- ο Δαβίδ παρακαλεί τον Δεσπότη που τον μαστίγωσε να γίνει γιατρός του: «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου». Οστά, όμως, δεν εννοεί τα οστά του σώματος, αλλά τις ισχυρές δυνάμεις των λογισμών, οι οποίες ταράχτηκαν σαν τα κύματα, κλυδωνιζόμενες από το πνεύμα της πορνείας. Διότι, όπως ακριβώς στη θάλασσα η αρχή και η προετοιμασία των ναυαγίων είναι η ταραχή των κυμάτων, έτσι και στην ψυχή η αρχή της μοιχείας, της πορνείας και της αμαρτίας είναι η βορβορώδης ταραχή των λογισμών της διανοίας. Επειδή πρώτα η ψυχή γεμίζει βόρβορο από τις αισχρές επιθυμίες, και έπειτα περιπίπτει στο ναυάγιο της πορνείας. Από τη μία βλέπει τις ηδονές των παθών, και από την άλλη τις απειλές του Θεού.

«Μέχρι πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Αποστρέφεται δε ο Θεός, όχι επειδή κυριεύεται από λήθη, ούτε επειδή χάνει τη μνήμη Του, αλλά αποστρέφεται αυτόν που κακοποιεί και αμαρτάνει. Όπως ακριβώς εμείς, όταν αντικρίσουμε κάτι αισχρό, αποστρέφουμε το πρόσωπο δυσαρεστημένοι από το κακό, έτσι και ο Θεός αποστρέφεται αυτόν που παρανομεί, ο οποίος αποπνέει την αμαρτία σαν βούρκο και δυσωδία. Μάρτυρας αυτού είναι ο προφήτης Αββακούμ, που λέει στον Θεό: «Ο οφθαλμός σου είναι καθαρός για να μη βλέπει πονηρά, και δεν μπορείς να επιβλέπεις την αδικία.» Επειδή λοιπόν και ο Δαβίδ μολύνθηκε με τη μοιχεία και σάπισε με τη δολοφονία —διότι, όπως λέει, «έβγαλαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές μου»— πλύθηκε όμως με τη μετάνοια και λευκάνθηκε με τη νηστεία, την κοίμηση κατά γης και την ικεσία, και αφού έγινε άξιος να δει τον Θεό, παρακαλεί: «Μέχρι πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Με αποστράφηκες, επειδή σε αποστράφηκα· επίστρεψε, επειδή επέστρεψα. «Μέχρι πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου;» Διότι, ως δίκαιος κατήγορος του εαυτού του, αναλογίστηκε το αιώνιο κριτήριο και τα αναπόφευκτα βασανιστήρια, και ότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός, και μαστιζόμενος ήδη από τους λογισμούς του σαν από δήμιους, ημέρα και νύχτα, υπέμενε οδύνες λέγοντας: «Μέχρι πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου;», τιμωρούμενος από τον ίδιο του τον εαυτό, «(και) οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;», βασανιζόμενος από τις αναμνήσεις και τους στεναγμούς.

Αμήν. Ο χιτώνας του Ααρών κατασκευαζόταν από υάκινθο και βύσσο και πορφύρα και κόκκινο· ενώ ο χιτώνας της εκκλησίας έχει ως υάκινθο την ουράνια θεότητα του Χριστού, ως βύσσο τη σάρκα από την Παρθένο, ως πορφύρα το πάθος—«τον ενδύουν με πορφύρα»—και ως κόκκινο το αίμα: «Τούτο εστί το αίμά μου». Ο χιτώνας του Ααρών είχε ροΐσκους... ενώ ο χιτώνας της εκκλησίας έχει ως ροΐσκους τους μάρτυρες που χύνουν το αίμα τους υπέρ του Χριστού, και ως άνθινα τα ανθηρά τους λόγια, τους ανθηρούς ομολογητές, και ως δώδεκα κώδωνες τους αποστόλους του Χριστού που ηχούν το κήρυγμα· διότι «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους». Άσχιστος, απαλαίωτος, άσηπτος, ασητόβρωτος, άρραφος, υφαντός από άνωθεν είναι ο χιτώνας της εκκλησίας. Άσχιστος ο χιτώνας, διότι ούτε η ασέβεια τον έσκισε. Απαλαίωτος, διότι ούτε οι εχθροί παλεύοντας τον πάλιωσαν· «επάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Άσηπτος, διότι ούτε οι μώλωπες τον έκαναν να σαπίσει· «βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου». Ασητόβρωτος, διότι ούτε οι αιρετικοί σκόροι τον διέφθειραν· «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Άρραφος, διότι δεν έρραψε φύλλα συκιάς για να φορέσει τα τραχιά δόγματα των αιρετικών. Υφαντός από άνωθεν· διότι η άνωθεν σοφία τον ύφανε από τα άνωθεν δόγματα.

Ανέδωσαν δυσοσμία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Διότι κάθε αμαρτία είναι μυσαρή και δυσώδης· επειδή, εάν η ψυχή δεν κατέπιπτε στην αφροσύνη, δεν θα ανεχόταν την αμαρτία. Από αυτό κατανοούμε τη φύση της αμαρτίας.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, πολύ αργά ξύπνησες, αφού πλέον βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές σου. Εάν λοιπόν θέλεις να σωθείς, μετανόησε και κόψε όλα εκείνα τα θανάσιμα, και πες μαζί με τον Δαβίδ: «Τώρα έκανα την αρχή». Λοιπόν, από τώρα και στο εξής κόψε όλα τα θελήματά σου και τα δικαιώματά σου, την καταφρόνηση και την αμέλεια. Και αντί αυτών κράτησε την ταπείνωση, την υπακοή, την υποταγή. Να θεωρείς δε τον εαυτό σου εξουδενωμένο στα πάντα, και θα σωθείς. Εάν τα τηρήσεις αυτά, πρόκειται να φυλαχθείς από κάθε κακό, εάν όμως όχι, εσύ φέρεις την ευθύνη, διότι πρόκειται να σου ζητηθεί λόγος κατά τη φοβερή ημέρα. Όχι μόνο τώρα, που ρώτησες για την καταφρόνηση, πρόκειται να κατακριθείς και να σου ζητηθεί λόγος για όλα αυτά, αλλά και στο μέλλον.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Προανήγγειλε ο Δαβίδ λέγοντας: «Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου». Από πού; «Εξαιτίας της αφροσύνης μου». Ώστε λοιπόν η αφροσύνη είναι η αποθήκη όλων των κακών. Διότι η αφροσύνη γέννησε την παρακοή, και η παρακοή το τραύμα. Και μετά το τραύμα η ίδια αφροσύνη γέννησε την αμέλεια, και η αμέλεια προκάλεσε τη σήψη και τη δυσωδία, και σκουλήκιασε η ταλαίπωρη σάρκα και διαφθάρηκε. Αφού λοιπόν διαφθάρηκε, ρίχτηκε στη θάλασσα και έγινε βορά στο μεγάλο ψάρι και κατοίκησε στα σπλάχνα του, έως ότου ήλθε το επουράνιο σκουλήκι και, αφού καρφώθηκε στο αγκίστρι του σταυρού, ρίχτηκε στα σπλάχνα του μεγάλου ψαριού και ανέσυρε μέσα από το στόμα του τη βορά που είχε καταπιεί μαζί με τα εντόσθια. Και παίρνοντας τη σάρκα, την άλειψε με λάδι, και την έπλυνε με νερό και την έψησε με φωτιά. Διότι λέγει: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά». Και την έθρεψε με άρτο, και την εύφρανε με οίνο, και την άρτυσε με αλάτι και την απάλλαξε από τη φθορά. Και επιπλέον πρόσθεσε σε αυτήν σινάπι που συστέλλει κάθε φθορά και καίει τα ρουθούνια του δράκοντα, ώστε να μην μπορεί ούτε να την οσφριστεί, και ταράσσει τα μάτια του, ώστε να μην μπορέσει να ατενίσει την τελειότητα της ταπεινώσεώς της.

Διότι αν, σύμφωνα με την αλήθεια του λόγου, η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα, και βλέπουμε ότι, όσον αφορά το σώμα, αποστρεφόμαστε και βδελυσσόμαστε κάθε ακαθαρσία· το δε θέαμα κάθε σπαραγμού και κάθε επιβουλής προκαλεί συντριβή και λύπη στην καρδιά· πόσο μάλλον είναι φυσικό επακόλουθο να βιώνει τα προαναφερθέντα ο φιλόχριστος και φιλάδελφος για όσους αμαρτάνουν, όταν βλέπει την ψυχή των αμαρτανόντων να πληγώνεται σαν από αγρίμια, να καταβροχθίζεται και να αναδίδει, τρόπον τινά, πύον και σήψη; Αφού ο μεν Δαβίδ λέει: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός»· ο δε Απόστολος λέει: «Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία». Όταν, λοιπόν, κάποιος διαπιστώσει ότι η ψυχή του έχει τέτοια διάθεση, είτε για τα δικά του αμαρτήματα είτε για των άλλων, σύμφωνα με όσα ελέχθησαν εξ αρχής, τότε ας έχει την πλήρη βεβαιότητα ότι καθαρίζεται από την αμαρτία.

Διότι συνέτριψε τη ράβδο των καταπιεστών, όπως την ημέρα της νίκης κατά της Μαδιάμ. Ένας φοβερός καταπιεστής στέκεται πάνω από την ανθρώπινη ζωή, ο κοινός μας εχθρός, μαστιγώνοντας και απαιτώντας την εκπλήρωση των δικών του θελημάτων. Θέλεις να μάθεις τις πληγές αυτής της ράβδου; Άκουσε αυτόν που λέει: «Βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου». Δυσώδεις μώλωπες προκαλεί σε αυτόν που χτυπήθηκε η πονηρή ράβδος. Φέρε στο νου σου κάποιον που κυριεύεται από ποικίλες επιθυμίες και έχει δοθεί με σφοδρότητα στην απόλαυση των ηδονών· πώς μοιάζει με άνθρωπο που μαστιγώνεται και οδηγείται βίαια προς την αμαρτία. Δεν σταματά η επιθυμία να προκαλεί κεντρίσματα και οδύνες στον ακόλαστο, μέχρι να δημιουργήσει στην ψυχή τον μώλωπα της αμαρτίας, ο οποίος αναδίδει δυσωδία κατά την ανάμνηση των αισχρών πράξεων. —Αυτήν, λοιπόν, τη ράβδο θα συντρίψει, όπως συνέτριψε την εξουσία και τη δυναστεία των Μαδιανιτών· των οποίων την ιστορία, νομίζω, θυμάστε, είτε αυτήν που αναφέρεται στους Αριθμούς είτε αυτήν στους Κριτές. Διότι στους μεν Αριθμούς λέει: «Παρατάχθηκαν εναντίον της Μαδιάμ, σύμφωνα με όσα διέταξε ο Κύριος στον Μωυσή· και σκότωσαν κάθε αρσενικό, και τους βασιλιάδες της Μαδιάμ τους σκότωσαν μαζί με τους τραυματίες τους». Στους δε Κριτές: «Ο Γεδεών επέστρεψε στο στρατόπεδο του Ισραήλ και είπε: Σηκωθείτε, διότι ο Κύριος παρέδωσε στα χέρια μας το στρατόπεδο της Μαδιάμ».

Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου. Δυσώδησαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα υπερβολικά μέχρι τέλους.

Διότι ο μεν άτεγκτος και σκληρός, σύμφωνα με τη σκληρότητά του και την αμετανόητη καρδιά του, θησαυρίζει για τον εαυτό του οργή κατά την ημέρα της οργής, επισύροντας αμαρτία πάνω στην αμαρτία και αυξάνοντας τα δικά του κακά. Επειδή, όταν ο αμαρτωλός φτάσει στο βάθος των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση. Ο καλοπροαίρετος όμως, ακόμη και αν κάποτε γλιστρήσει μία φορά από κάποια συναρπαγή του διαβόλου, βαραίνεται τόσο φοβερά στη συνείδησή του, ώστε να μην μπορεί να σιωπά, ούτε να κρύβει το δικό του κακό. Διότι από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα. Γι' αυτό, μη αντέχοντας να σιωπά, φανέρωσε εκείνα που τον συνείχαν, λέγοντας: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυνάν πάνω μου»· είναι φανερό δε, ότι εννοούσε τις ανομίες του. Και πάλι: «Σάπισαν και κακοφόρμισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου».

Αφροσύνη ονομάζει την άφρονα πράξη που γίνεται εξαιτίας της αφροσύνης. Διότι κάθε αμάρτημα διαπράττεται από αφροσύνη· η φρόνηση, όμως, επειδή είναι αρετή, καθιστά όλα όσα πράττονται σύμφωνα με αυτήν άξια επαίνου και αρετής. Επιπλέον, όσα γίνονται με φρόνηση προσφέρουν υγεία στην ψυχή, ενώ η αφροσύνη προκαλεί τραύματα και μώλωπες. Εκείνοι, λοιπόν, που επιμένουν στα αμαρτήματα, τα χαίρονται και τα απολαμβάνουν, μοιάζουν με χοίρους που κυλιούνται στον βούρκο· ενώ εκείνος που γλίστρησε έστω μία φορά, και έπειτα συνήλθε, βδελύσσεται εκείνη τη μιαρή πράξη ως δυσώδη και ακάθαρτη. Έχοντας πάθει κάτι τέτοιο ο Δαβίδ, από υγιή συναίσθηση ομολογεί, λέγοντας: «Βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου».

Και γι' αυτό, ενθυμούμενος την αισχρή και άτιμη πράξη, επειδή το αισθητήριο της ψυχής του διατηρούνταν ακμαίο, έλεγε τα εξής: Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Το γιατί όμως εξέπεμψαν δυσωδία, το προσθέτει λέγοντας: Διότι η οσφύς μου γέμισε από εμπαιγμούς, ή τα λαγόνια μου από ατιμία· με αυτά δε υπονόησε το είδος της αισχρής πράξεως. Έπειτα, ανακτώντας τον εαυτό του, έλεγε: Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου.

Διότι, κατά τον καιρό της αμαρτίας, η διάνοιά του υπέστη όχι μικρή ταραχή, καθώς συγχύστηκε και σκοτίστηκε από εκείνον που ενεργεί την αμαρτία, ώστε να περιπέσει ακόμη και σε αφροσύνη. Γι' αυτό και παραπάνω έλεγε: «Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Ταράχτηκε, λοιπόν, η καρδιά του όταν βρέθηκε σε αφροσύνη, και αφενός ξέπεσε από την αρετή της φρονήσεως, αφετέρου έπραττε έργα αφροσύνης. Τότε τον εγκατέλειψε και η δύναμή του· διότι δεν ήταν πλέον σε θέση να πει: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει», επειδή νικήθηκε από το πάθος και αποδυναμώθηκε. Διότι, σε εκείνους μεν που κατορθώνουν την αρετή ισχύει το «Το πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής»· ενώ σε εκείνους που νικιώνται, η σάρκα υπερηφανεύεται και κυριαρχεί, ενώ η ψυχή ατονεί και εξασθενεί.

Αυτά, λοιπόν, είναι όσα μου συνέβησαν. Γι' αυτό έγινα σαν κωφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, και σαν άνθρωπος που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους· γι' αυτό δεν έλεγα τίποτα στους εχθρούς, σαν να είχα νικηθεί από αυτούς. Δεν απελπίστηκα όμως εξαιτίας αυτού για τον εαυτό μου· αντίθετα συγκέντρωσα και πάλι τον εαυτό μου, απομακρυνόμενος από την αμαρτία σαν από τον θάνατο, και θεραπεύοντας την πληγή μου με τα φάρμακα της εξομολογήσεως. Και αξιώνω να βρουν θεραπεία οι μώλωπές μου που σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Γι' αυτό, σε Σένα, Κύριε, ήλπισα· διότι, μη έχοντας θάρρος στον εαυτό μου και μη θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο Εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου τη θεραπεία. Επειδή, λοιπόν, ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, γι' αυτό εισάκουσέ με, διότι Εσύ είσαι θελητής του ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του. Διότι ήλπισα σε Σένα, ικετεύω να επιτύχω τη δική Σου βοήθεια, μήπως τυχόν επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου.

Μερικοί μάλιστα χαίρονται και καυχώνται για τα σφάλματά τους, σαν να τα βαστάζουν με ευχαρίστηση. Ως «κεφαλή» εννοεί το ηγεμονικό μέρος της ψυχής. Επειδή δε η κακία από τη φύση της έχει καθοδική τάση και είναι βαρύτατη, ώστε να παρομοιάζεται με τάλαντο μολύβδου, μόνο αυτός που μετανοεί αισθάνεται το βάρος της. <Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου.> (A f. 207 b, B f. 135) Θα μπορούσε δε να πει κανείς ότι οι μώλωπες που παραμένουν στη σάρκα είναι τα υπολείμματα από τα χτυπήματα και τα τραύματα, εάν τυχόν κάποιος χτυπηθεί από τον οποιονδήποτε.

Επειδή λοιπόν οι ανομίες μου ανυψώθηκαν καθώς πληθύνθηκαν, και αφού ξεπέρασαν το κεφάλι μου, με βάρυναν, και βρώμισαν και σάπισαν, γι' αυτόν τον λόγο θεραπεύοντας τον εαυτό μου (λέγω): <Ταλαιπωρήθηκα και κύρτωσα έως το τέλος, όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός>. (A f. 208, B f. 135) Εδώ σαφώς απαριθμούνται όσα συμβαίνουν στον κάθε άνθρωπο από την ίδια του τη συνείδηση, όταν διακατέχεται από μεγάλη κατήφεια, προφανώς για αμαρτίες και για πράξεις που δεν είναι ορθές. Διότι πέφτει πάνω στις καρδιές σαν φορτίο, και δεν τις αφήνει να ανακύψουν, αλλά τις κάνει να υπομένουν την έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να δίνουν την εντύπωση ότι πνίγονται [ή σε άλλο κώδικα: ότι συντρίβονται] και σκεπάζονται, και να είναι διαρκώς σκυθρωπές, και τις καταπιέζει παρά τη θέλησή τους· και αυτό μέχρι τέλους, δηλαδή μέχρι το έσχατο σημείο του πάθους, έως ότου ελεήσει ο Θεός και απαλλάξει από το κακό, παρέχοντας την άφεση, και ενδυναμώνοντας τον νου ώστε πλέον να ανακύψει, και αφενός να αποτινάξει την κατήφεια, αφετέρου να αναθαρρήσει ώστε να μπορεί να επικρατεί και να αντιστέκεται γενναία στις επιθέσεις της αμαρτίας· από την οποία είχε αναγκαστεί και να ταλαιπωρηθεί και να κυρτώσει, και να πορεύεται κάθε μέρα σκυθρωπός.

Παρθένε Δέσποινα, Μητέρα του Κυρίου μου Ιησού Χριστού, γνωρίζω ότι είμαι ακάθαρτος και βέβηλος και μιαρός και ανάξιος, ότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· διότι πληθύνθηκαν περισσότερο από την άμμο της θάλασσας· εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές της ψυχής μου εξαιτίας των πολλών μου κακών. Αλλά προσέρχομαι σε εσένα μετανοώντας και προσπίπτοντας ενώπιόν σου, εξομολογούμενος όλα τα δεινά μου αμαρτήματα. Εσένα, τη Μητέρα του Θεού, πολλές φορές παρόργισα, μολυνόμενος από τις ακαθαρσίες μου. Ελέησέ με εσύ που ελεείς τους πάντες φιλάνθρωπα, και συγχώρεσέ με, και μην με βδελυχθείς, Δέσποινα, ούτε να αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, για να μην απομακρυνθώ ταπεινωμένος, αλίμονο, αλίμονο, από εσένα! Μη, Δέσποινα, ας μην με περιγελάσουν για αυτό, αλίμονο, αλίμονο, οι εχθροί μου! Διέγειρε τον λογισμό μου σε μετάνοια, και καθοδήγησέ με προς τον σωτήριο δρόμο, τον οποίο αφού βρω και πορευθώ, να έχω εσένα συνοδοιπόρο, και με τη δική σου καθοδήγηση θα σωθώ.

Προχωρώντας δε, κάνει την ίδια εξομολόγηση με αυτήν που περιέχεται στον πεντηκοστό (ν') ψαλμό, τόσο στα άλλα σημεία όσο και με τα εξής λόγια: «Ότι αι ανομίαι μου υπερήραν την κεφαλήν μου. Προσώζεσαν και εσάπησαν οι μώλωπές μου από προσώπου της αφροσύνης μου». Και εσύ ο ίδιος, αν τα συγκεντρώσεις, θα διαπιστώσεις ότι τα περισσότερα από όσα βρίσκονται στο πρώτο μέρος των Ψαλμών έχουν ειπωθεί μετά τους χρόνους της ιστορίας του Ουρία, ενώ εκείνα που έπονται του πεντηκοστού (ν') ψαλμού προηγούνται χρονικά της πράξης σχετικά με τον Ουρία. Γιατί άραγε δεν τοποθετήθηκαν πρώτα, σύμφωνα με τη χρονική ακολουθία, όσα ήταν πρώτα στον χρόνο; Αντιθέτως, αυτά που ειπώθηκαν πρώτα, όταν ζούσε ακόμη ο Σαούλ, βρίσκονται στο δεύτερο μέρος των Ψαλμών, ενώ στο πρώτο μέρος βρίσκονται τα χρονικά μεταγενέστερα. Θεωρώ ότι έλαβαν αυτή την τάξη, προκειμένου ο λόγος να μην κατευθύνεται από τα καλύτερα στα χειρότερα· διότι η επιγραφή «εις το τέλος, μη διαφθείρης» φαίνεται ότι έχει τηρηθεί και στην κατάταξη των Ψαλμών. Γι' αυτόν τον λόγο τα πιο θλιβερά έχουν τεθεί πρώτα, ώστε να φυλαχθούν για τη δεύτερη θέση τα πιο ευχάριστα, καθώς τα χειρότερα καλύπτονται και εξαφανίζονται μέσω των καλύτερων που ακολουθούν στο δεύτερο μέρος. Είναι δε πιθανό ο Δαβίδ να ήθελε να καλύψει το μεταγενέστερο αμάρτημά του μέσω των προγενέστερων κατορθωμάτων του. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι από υπερβολική ευσέβεια έταξε πρώτες τις εξομολογήσεις του, επειδή «δίκαιος εαυτού κατήγορος εν πρωτολογία» (ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή του λόγου του).

Το ότι δεν αδίκησε σε τίποτα τον Σαούλ, αλλά καταδιωκόταν άδικα από αυτόν, το αποδεικνύει αφενός η ιστορία, και το φανερώνει αφετέρου και ο ίδιος λέγοντας στη συνέχεια: «Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου· χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα». Αντί δε της φράσης, «χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα», ο Σύμμαχος λέει: «χωρίς να υπάρχει αμαρτία, επιτίθενται, για να με σύρουν». Διότι, χωρίς να συντρέχει καμία απολύτως αφορμή, τόσα πολλά επιχειρούσαν εναντίον του οι προαναφερθέντες. Και δες με ποιον τρόπο, από τη μια στα προκείμενα λόγια ο Δαβίδ φαίνεται να έχει παρρησία, ενώ στο πρώτο μέρος των Ψαλμών έλεγε: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά και άλλα παρόμοια εξομολογούνταν στα προηγούμενα· αλλά στο παρόν λέει: «Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε, χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα». Θα κατανοήσεις δε τον δρόμο που έτρεχε ο Δαβίδ, εάν παραθέσεις την αποστολική ρήση δια της οποίας έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης».

Ειπώθηκαν δε με την επιγραφή «στον Δαβίδ εις ανάμνησιν», σαν να λέχθηκαν ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, ώστε να τους έχει πρόχειρους στο στόμα του για να τους απομνημονεύει και να τους χρησιμοποιεί στις διάφορες περιστάσεις αντί για επωδή. Δύο δε είναι οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «εις ανάμνησιν», και αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και ο 37ος, ο οποίος επίσης επιγράφεται «εις ανάμνησιν». Αλλά εκείνος μεν δεν παρέπεμπε «εις το τέλος», αλλά ήταν «ψαλμός στον Δαβίδ εις ανάμνησιν»· αυτός όμως φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Ο 37ος, λοιπόν, δεν προαγόρευε μελλοντικά γεγονότα, αλλά υπενθύμιζε περασμένα πράγματα· γι' αυτό και είχε την ίδια αρχή με τον 6ο λέγοντας: «Κύριε, να μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Και οι δύο περιείχαν το ίδιο θέμα. Διότι ο μεν 6ος, προχωρώντας, προσθέτει: «Κουράστηκα με τον στεναγμό μου· θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου»· ο δε 37ος διδάσκει παρόμοια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου και σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Κακοφόρμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά δε και τα παρόμοια τα ανέφερε εις ανάμνηση του αμαρτήματος που είχε διαπράξει.

Γνωρίζω και ένα πέμπτο ακόμη, αυτό των δακρύων· είναι όμως πιο κοπιαστικό, όπως συμβαίνει με εκείνον που λούζει κάθε νύχτα την κλίνη και το στρώμα του με τα δάκρυά του, του οποίου οι μώλωπες της κακίας κακοφόρμισαν· ο οποίος πορεύεται πενθώντας και σκυθρωπάζοντας, και ο οποίος μιμείται την επιστροφή του Μανασσή και την ταπείνωση των Νινευιτών που βρήκε έλεος· ο οποίος αναφωνεί τα λόγια του τελώνη μέσα στο ιερό και δικαιώνεται περισσότερο από τον αλαζόνα Φαρισαίο· ο οποίος σκύβει ταπεινά σαν την Χαναναία και ζητά φιλανθρωπία και ψίχουλα, την τροφή ενός σκύλου που λιμοκτονεί υπερβολικά.

Ας καθαρθούμε, λοιπόν, ελεώντας, ας ξεπλύνουμε με το καλό βότανο τους ρύπους και τα μολύσματα των ψυχών μας· και ας λευκανθούμε, άλλοι σαν το μαλλί και άλλοι σαν το χιόνι, σε αναλογία προς την ευσπλαχνία μας. Ας πω και κάτι πιο φοβερό: Εάν μεν δεν έχεις πάνω σου κανένα σύντριμμα, ούτε μώλωπα, ούτε φλεγμαίνουσα πληγή, ούτε κάποια λέπρα της ψυχής, ή ύποπτο σημάδι, ή λευκή κηλίδα, τα οποία ο νόμος τα καθάριζε ως έναν μικρό βαθμό, αλλά έχουν ανάγκη τον Χριστό για να τα θεραπεύσει· εσύ τουλάχιστον δείξε σεβασμό σε Εκείνον που τραυματίστηκε και κακοπάθησε για εμάς· και θα Τον σεβαστείς, εάν φανείς αγαθός και φιλάνθρωπος προς το μέλος του Χριστού. Εάν όμως σε τραυμάτισε τόσο πολύ τυχόν ο ληστής και τύραννος των ψυχών μας, είτε καθώς κατέβαινες από την Ιερουσαλήμ προς την Ιεριχώ, είτε βρίσκοντάς σε κάπου αλλού άοπλο και απροετοίμαστο, ώστε να μπορείς εύλογα να πεις εκείνα τα προφητικά λόγια: «Μύρισαν άσχημα και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου»· εάν μεν βρίσκεσαι σε τέτοια κατάσταση, ώστε ούτε τη θεραπεία να αναζητάς, ούτε τον τρόπο της ίασής σου να γνωρίζεις, αλίμονο για την πληγή σου στ' αλήθεια και για τη βαθιά σου ταλαιπωρία! Εάν όμως δεν έχεις φτάσει ακόμη σε παντελή απελπισία, ούτε η κατάστασή σου είναι ανίατη, πλησίασε τον Θεραπευτή, παρακάλεσε, θεράπευσε τα τραύματά σου διά των δικών Του τραυμάτων, απόκτησε το όμοιο μέσω του ομοίου, ή μάλλον, βρες θεραπεία για τα μεγαλύτερα μέσω των μικρότερων.

Και εξαιτίας αυτού γίνονται βδελυροί και άνθρωποι όντως άξιοι αποστροφής, αναδίδοντας δυσοσμία, σύμφωνα με τον Δαβίδ, εξαιτίας της αφροσύνης τους. Απαλλάσσει δε τους ανθρώπους από αυτό το δυσώδες και νεκροποιό πάθος η εκούσια ακτημοσύνη που δεν γίνεται προς ανθρωπαρέσκεια, ή με άλλα λόγια, η εν πνεύματι πτωχεία, την οποία ο Κύριος μακάρισε.

Έτσι, ούτε για καλό σκοπό δεν έχει απομείνει στους ανθρώπους καμία δικαιολογία για την επιθυμία του πλουτισμού. Αλλά τρέμουν την ανέχεια, μην έχοντας απόλυτη πίστη σε Εκείνον που έχει υποσχεθεί ότι θα προσθέσει όλα τα επίγεια σε όσους ζητούν τη βασιλεία του Θεού, και, έχοντας μόνο αυτήν ως αφορμή, ακόμη κι αν αποκτήσουν τα πάντα, ποτέ δεν απαλλάσσονται από τη νοσηρή και καταστροφική επιθυμία, αλλά, συσσωρεύοντας διαρκώς, φορτώνουν στους εαυτούς τους ένα ανώφελο φορτίο, ή μάλλον, ενώ ζουν ακόμη, χτίζουν γύρω τους έναν πρωτοφανή τάφο. Διότι στην απλή γη θάβονται οι νεκροί των ανθρώπων, ενώ στο χώμα του χρυσού θάβεται ο νους του ζωντανού φιλάργυρου. Και αυτός ο τάφος είναι πιο δυσώδης από τον άλλον για όσους έχουν υγιείς αισθήσεις, και τόσο περισσότερο, όσο πιο πολύ χώμα συσσωρεύει. Διότι η σήψη αυτών των άθλιων καταχωμένων ανθρώπων υπερισχύει, και η δυσωδία της φτάνει μέχρι τον ουρανό, στους αγγέλους του Θεού και στον ίδιο τον Θεό, και εξαιτίας αυτού γίνονται βδελυροί και όντως άνθρωποι άξιοι αποστροφής, για να μιλήσουμε κατά τον Δαβίδ, έχοντας σαπίσει «εξαιτίας της αφροσύνης τους».

«Κύριε, μη με τον θυμό σου»: Το λέει αυτό ο άνθρωπος, δηλαδή ο Αδάμ. Εκ προσώπου του Χριστού φωνάζει ο προφήτης, καθώς ο Χριστός εκ προσώπου του Αδάμ τα πάντα πράττει, πάσχει και προσεύχεται. «Μη με ελέγξεις», λέει, «με την οργή σου, αλλά με φιλανθρωπία ως αγαθός». «Μήτε με την οργή σου»: Αυτό το παρακαλεί και κάθε άνθρωπος (ο καθένας από τους ανθρώπους). «Διότι τα βέλη σου»: Εννοεί τις εντολές σου. Διότι σαν βέλη (έτσι) καρφώνονται στους πιστούς, προκαλώντας σωτήριο πόνο. «Και εστήριξας»: Διότι, αφού άγγιξε τον Αδάμ με την αόρατη (άχραντη) χείρα του, τον στερέωσε ώστε να αντιστέκεται στους δαίμονες. «Και δεν υπάρχει»: Μέσω της οποίας εξόργισα τον Θεό ως παραβάτης. Διότι ο Θεός παραχώρησε στους δαίμονες να τον μαστιγώνουν για ένα διάστημα, ώστε να αναζητήσει αυτόν που θα τον βοηθήσει. «Δεν υπάρχει ειρήνη»: Διότι από τον φόβο των δαιμόνων τα οστά του ανθρώπου έτρεμαν και συγκλονίζονταν, επειδή ήταν γεμάτος από την αμαρτία. «Διότι οι ανομίες»: Επειδή, παραβαίνοντας τον νόμο της εντολής, οι δαίμονες υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι του ανθρώπου. «Σαν φορτίο»: Διότι οι δαίμονες πίεζαν τον άνθρωπο, μην επιτρέποντάς του να σηκωθεί, σκεπτόμενοι μήπως (μήποτε) συνέλθει και επιστρέψει. «Βρώμισαν»: Διότι ήταν μεγάλοι οι μώλωπες του Αδάμ, και με τον χρόνο σάπισαν και έγιναν δυσώδεις. «Από το πρόσωπο»: (Διότι έγινε άφρων,) αφού παράκουσε τον Θεό και υπάκουσε στη γυναίκα.

«Ανέδωσαν δυσοσμία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Και ποιοι μώλωπες του Χριστού ανέδωσαν δυσοσμία; Διότι η σάρκα Του δεν γνώρισε φθορά. Και ποια αφροσύνη είχε η αληθινή Σοφία; Αλλά ονομάζει δική Του αφροσύνη τον Ιούδα. καθώς ο δάσκαλος οικειοποιείται το πταίσμα του μαθητή του, οι μώλωπες της κακίας ανέδωσαν δυσοσμία κατά την προσδοκία. Διότι τι ήταν πιο δυσώδες από εκείνη την αμαρτία, με την οποία το πλάσμα παρέδιδε τον Δημιουργό στον θάνατο; Και σάπισαν όταν εκείνος απαγχονίστηκε. διότι τότε θεωρήθηκε εντελώς χαμένος, όπως ακριβώς τα σαπισμένα τραύματα κρίνονται ανίατα από τους ιατρούς.

Επομένως, το να ορκίζεται κανείς είναι αμαρτία. Τέτοια είναι πράγματι η ψυχή, γεμάτη από τόσα τραύματα, από τόσους μώλωπες. Αλλά δεν τα βλέπεις; Διότι αυτό είναι το φοβερό· αν και μπορείς, εάν θέλεις, να βλέπεις· επειδή ο Θεός σου έδωσε οφθαλμούς. Με τέτοιους οφθαλμούς έβλεπε ο προφήτης, όταν έλεγε: «Βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Καταφρονήσαμε τον Θεό, μισήσαμε το καλό όνομα, καταπατήσαμε τον Χριστό, αποβάλαμε την αιδώ, κανείς δεν μνημονεύει με τιμή το όνομα του Θεού.

Διότι αυτά τα έργα μαστιγώνουν τον άνθρωπο, αυτά προκαλούν δυσωδία και φθορά. Και ότι αυτό ακριβώς ισχύει, μάθε το από τον Δαβίδ, ο οποίος, απεικονίζοντας στον εαυτό του τις πληγές του Αδάμ, πολύ εύστοχα τις ονομάζει μώλωπες, λέγοντας: «Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Κάθε δε αμαρτία προκαλεί μώλωπα και τραύμα. Τραυματίστηκε, λοιπόν, εξαιτίας της παρακοής, επλήγη εξαιτίας των ανομιών, όπως λέει ο προφήτης: «Επλήγην σαν το χορτάρι και ξηράνθηκε η καρδιά μου, διότι λησμόνησα να φάω τον άρτο μου»· δηλαδή, το να τηρήσω την εντολή του Θεού. Ημιθανή δε, λέει, τον εγκατέλειψαν, όχι επειδή δεν ήθελαν να τον θανατώσουν, αλλά επειδή δεν το επέτρεψε ο Θεός. Διότι, λέει, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοια. Και πού τον εγκαταλείπουν; Στην οδό, δηλαδή, στον παρόντα βίο· διότι οδός ονομάζεται αυτός ο αιώνας, επειδή όλοι οι άνθρωποι διέρχονται μέσα από αυτόν. Όταν δε έφτασε, λέει, ένας ιερέας στην οδό και τον είδε, τον αντιπαρήλθε.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι πλούσιος σε χρήματα μπορεί να υπομείνει ζημία και καταδίκη, έτσι και εκείνος που πλουτίζει με τα δόγματα της φιλοσοφίας, όχι μόνο τη φτώχεια, αλλά και όλες τις συμφορές θα τις υπομείνει εύκολα, και μάλιστα ευκολότερα από τον πρώτο. Επειδή στην πρώτη περίπτωση, με την κάλυψη της ζημίας, είναι αναπόφευκτο ο πλούσιος να υφίσταται μείωση της περιουσίας του και να δοκιμάζεται· και αν το πάθει αυτό πολλές φορές, δεν θα μπορεί πλέον να το αντέξει. Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι· διότι δεν ξοδεύουμε τους υγιείς λογισμούς, όταν πρέπει να υπομείνουμε κάτι από τα ανεπιθύμητα, αλλά παραμένουν παντοτινά. Και πρόσεξε τη σύνεση αυτού του μακαρίου· δεν είπε απλώς: «Ο λόγος του Χριστού ας είναι μέσα σας», αλλά τι είπε; «Ας κατοικεί», και μάλιστα «πλούσια». «Διδάσκοντας και νουθετώντας τους εαυτούς σας με κάθε σοφία». Ονομάζει την αρετή σοφία· και δικαιολογημένα· διότι και η ταπεινοφροσύνη, και η ελεημοσύνη, και όσα παρόμοια υπάρχουν, είναι σοφία· όπως ακριβώς τα αντίθετά τους είναι ανοησία· επειδή και η σκληρότητα προέρχεται από την ανοησία. Γι' αυτό σε πολλά σημεία ονομάζει κάθε αμαρτία αφροσύνη. Λέει, συγκεκριμένα: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του· δεν υπάρχει Θεός»· και πάλι: «Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι τι πιο ανόητο υπάρχει, πες μου, από εκείνον που, ενώ ντύνει τον εαυτό του με ενδύματα, παραβλέπει τους αδελφούς του που είναι γυμνοί; Από εκείνον που τρέφει σκυλιά, ενώ αδιαφορεί για την εικόνα του Θεού που λιμοκτονεί; Από εκείνον που, ενώ είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι τα ανθρώπινα πράγματα είναι ένα τίποτα, είναι προσκολλημένος σε αυτά σαν να ήταν αθάνατα;

Γι' αυτόν τον λόγο και στα παλαιά χρόνια οι ιερείς χρίονταν με μύρο, δίνοντας ένα σύμβολο της αρετής, ότι δηλαδή ο ιερέας πρέπει να αναδίδει ευωδία. Τίποτα όμως δεν είναι πιο δυσώδες από την αμαρτία. Δες πώς περιγράφει τη φύση της ο προφήτης: «Ανέδωσαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές μου». Διότι πράγματι, η αμαρτία είναι χειρότερη και πιο δυσώδης από τη σήψη. Διότι τι είναι, πες μου, πιο δυσώδες από την πορνεία;

Άκουσε πώς είναι και αφροσύνη και τροφή των άλογων παθών· άκου τον Δαβίδ να λέει: Οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου· δυσώδησαν και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Το άχυρο, πάλι, είναι ελαφρύ και ευρίπιστο, και με την παραμικρή πνοή του ανέμου γρήγορα μετεωρίζεται και περιφέρεται παντού.

Διότι, πράγματι, πηγή και ρίζα της φρονήσεως είναι η αρετή, όπως ακριβώς και κάθε πονηρία έχει την αρχή της στην ανοησία. Επειδή και ο αλαζόνας και ο οργίλος, εξαιτίας της ελλείψεως φρονήσεως κυριεύονται από τα πάθη. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου»· δείχνοντας ότι κάθε αμαρτία έχει την αρχή της στην αφροσύνη· ενώ ο ενάρετος και αυτός που έχει τον φόβο του Θεού είναι από όλους ο πιο συνετός. Γι' αυτό και κάποιος σοφός λέει: «Αρχή σοφίας, φόβος Κυρίου». Εάν, λοιπόν, το να φοβάται κανείς τον Θεό σημαίνει το να έχει σοφία, και ο πονηρός δεν το διαθέτει αυτό, τότε στερείται της πραγματικής σοφίας· και έχοντας στερηθεί την πραγματική σοφία, είναι ο πιο ανόητος από όλους. Αν και πολλοί θαυμάζουν τους πονηρούς, θεωρώντας τους ικανούς να αδικούν και να βλάπτουν, μη γνωρίζοντας ότι περισσότερο από όλους αυτούς πρέπει να τους θεωρούμε άθλιους, διότι, νομίζοντας ότι βλάπτουν άλλους, καρφώνουν το ξίφος εναντίον του ίδιου τους του εαυτού· το οποίο αποτελεί έσχατη ανοησία, το να χτυπά δηλαδή κανείς τον εαυτό του, και να μην γνωρίζει ούτε καν αυτό το ίδιο, αλλά να νομίζει ότι αδικεί άλλον, ενώ στην πραγματικότητα κατασφάζει τον εαυτό του. Γι' αυτό και ο Παύλος, γνωρίζοντας ότι χτυπώντας τους άλλους καταστρέφουμε τον ίδιο μας τον εαυτό, έλεγε: «Γιατί δεν προτιμάτε καλύτερα να αδικείστε; Γιατί δεν προτιμάτε καλύτερα να αποστερείστε;» Διότι το να μην αδικείται κανείς έγκειται στο να μην αδικεί· όπως ακριβώς και το να μην παθαίνει κακό έγκειται στο να μην κάνει κακό· έστω και αν τα λεγόμενα φαίνονται σαν αίνιγμα στους πολλούς και σε εκείνους που δεν επιθυμούν να φιλοσοφούν.

Γι' αυτό, ερμηνεύοντας τη φύση της, ο Προφήτης αναφωνούσε: Ανέδωσαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου. Και αν θέλεις να μάθεις τη δυσωδία της αμαρτίας, αναλογίσου την μετά την τέλεσή της, όταν πια απαλλαγείς από την επιθυμία, όταν δεν σε ενοχλεί πλέον η φωτιά, και τότε θα δεις τι είναι η αμαρτία. Αναλογίσου τον θυμό, όταν βρίσκεσαι σε γαλήνη· αναλογίσου την πλεονεξία, όταν βρεθείς έξω από το πάθος.

Πες μου, λοιπόν, εάν έσερνες από τα σταυροδρόμια και τους δρόμους ένα νεκρό και σαπισμένο γαϊδούρι και το έφερνες στο θυσιαστήριο, άραγε δεν θα σε λιθοβολούσαν όλοι ως μιαρό και βδελυρό; Τι θα συμβεί, λοιπόν, εάν αποδείξω ότι η θυσία που προέρχεται από αρπαγή είναι πιο βδελυρή από αυτό; Ποιας απολογίας θα αξιωθούμε; Διότι, ας υποθέσουμε ότι ένα κειμήλιο προέρχεται από αρπαγή· δεν αναδίδει μεγαλύτερη δυσοσμία από ένα νεκρό γαϊδούρι; Θέλεις να μάθεις πόσο μεγάλη είναι η σήψη της αμαρτίας; Άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου». Εσύ, από τη μία πλευρά, με τα λόγια σου αξιώνεις από τον Θεό να ξεχάσει τα κακά που διαπράττεις· από την άλλη όμως, με τις ίδιες σου τις πράξεις, με το να αρπάζεις και να πλεονεκτείς, Τον κάνεις να τα θυμάται διαρκώς, τοποθετώντας την αμαρτία σου πάνω στο θυσιαστήριο. Και πλέον το αμάρτημα δεν είναι μόνο αυτό, αλλά και κάτι χειρότερο από αυτό: ότι μολύνεις τις ψυχές των αγίων.

Ζητά, λοιπόν, αυτός να γίνει η προσευχή του όπως εκείνη η θυσία που δεν μολύνεται από κανένα στίγμα εκείνου που την προσφέρει, όπως εκείνο το καθαρό και άγιο θυμίαμα. Μέσω δε αυτού του αιτήματος διδάσκει και εμάς να κάνουμε τις προσευχές μας καθαρές και ευώδεις. Διότι τέτοια είναι η δικαιοσύνη, όπως ακριβώς η αμαρτία είναι δυσώδης. Γι' αυτό και, υποδηλώνοντας τη δυσωδία της, ο ίδιος πάλι έλεγε: «Διότι οι ανομίες μου υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές μου».

Και για να μάθεις ότι αυτή είναι βαρύτερη από όλα, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου». Και δεν είναι μόνο βαριά, αλλά και δυσώδης. Διότι πρόσθεσε: «Βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου». Είδες ότι η αμαρτία δεν είναι μόνο βαριά αλλά και δυσώδης; Μάθε και από πού γεννιέται αυτή μέσα από τα όσα ακολουθούν: «Εξαιτίας», λέει, «της αφροσύνης μου». Επομένως, η αφροσύνη είναι για εμάς η αιτία όλων των κακών. Είναι δυνατόν, λοιπόν, κάποιος που είναι γέροντας κατά τη σωματική ηλικία, να είναι νέος και νεοφώτιστος κατά την ακμή της χάριτος, και κάποιος που είναι νέος κατά το σώμα, να έχει γεράσει εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων. Διότι όπου αυτή εισχωρήσει, προκαλεί μεγάλο σπίλο και πολλή ρυτίδα.

Για ποιο λόγο άραγε οι φωνές των εξορκιστών, εκείνες οι φοβερές και φρικτές, σου υπενθυμίζουν τον κοινό Δεσπότη, την κόλαση, την τιμωρία, τη γέεννα; Εξαιτίας της αναισχυντίας των δαιμόνων. Διότι ο κατηχούμενος είναι πρόβατο ασφράγιστο, πανδοχείο έρημο και κατάλυμα χωρίς πόρτες, απολύτως εκτεθειμένο σε όλους, πεδίο επιδρομής ληστών, καταφύγιο θηρίων, κατοικία δαιμόνων. Επειδή, λοιπόν, φάνηκε καλό στον Βασιλέα, από πολλή φιλανθρωπία, αυτό το έρημο πανδοχείο, το χωρίς πόρτες, το καταφύγιο των ληστών, να γίνει βασιλική αυλή, για τον λόγο αυτόν έστειλε εμάς που διδάσκουμε και εκείνους που εξορκίζουν, για να προετοιμάσουμε το κατάλυμα. Και εμείς μεν που διδάσκουμε, καθιστούμε τους σαθρούς τοίχους οχυρούς διά της διδασκαλίας· διότι λέει: «καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους κάνει πράξη, θα μοιάσει με φρόνιμο άνδρα, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα». Θέτουμε ασφαλή τα θεμέλια, έως ότου έλθει ο Βασιλεύς. Εάν κάπου δούμε κάποιον ρύπο και βούρκο, τον απομακρύνουμε· διότι τέτοια είναι η συνήθεια της αμαρτίας, δυσώδης και ακάθαρτη. Άκουσε, εξάλλου, πώς περιγράφει τη φύση της ο Δαβίδ: «Σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν· βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου».

Για να γνωρίσεις, λοιπόν, ότι δεν είναι απλώς προφήτης, αλλά ο κατεξοχήν προφήτης· εσύ κινείς μέσα σου τον λογισμό, και ο Δεσπότης τον διαβάζει· εσύ αναλογίζεσαι τις σκέψεις, και ο Κύριος τις ανακαλύπτει και τις θεραπεύει· και έτσι παρουσίασε την ιστορία των δύο χρεοφειλετών, αναφέροντας ότι στον έναν χάρισε πεντακόσια και στον άλλον πενήντα, λέγοντας: «Ποιος θα αγαπήσει περισσότερο;». Όταν ο Φαρισαίος αποκρίθηκε: «Εκείνος στον οποίο χάρισε τα περισσότερα», συγκρίνει πλέον τον Φαρισαίο και εκείνη τη γυναίκα που έλαβε τη συγχώρηση πολλών αμαρτημάτων, την οποία δεν επαινώ για τον προηγούμενο βίο της, αλλά τη μακαρίζω για το μετέπειτα τέλος της. Κανείς ας μην την ονειδίζει μαζί με τους Φαρισαίους: «Ήταν πόρνη και ακόλαστη». Ο Παύλος ας ερμηνεύσει, ο Παύλος ας συνηγορήσει υπέρ της γυναίκας: «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει. Ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;». Και ελάτε, ας εξετάσουμε την ιστορία λεπτομερέστερα, για να μην την μακαρίζουμε μόνο, αλλά και να τη μιμηθούμε. Έρχεται προς τον Ιησού προετοιμασμένη, φέρνοντας μύρο μέσα σε αλάβαστρο και δάκρυα στα μάτια· το άψυχο σκεύος του μύρου, η έμψυχη πηγή της μετανοίας· από το σώμα της σαρκός κομίζει μύρο, για να σβήσει τη δυσωδία της ασελγείας· διότι η αμαρτία είναι δυσώδης, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Δαβίδ: «Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου, εξαιτίας της αφροσύνης μου». Όποιος αμαρτάνει προκαλεί δυσωδία· όποιος μετανοεί παρασκευάζει μύρο.

Μόνο εκείνο ζητούμε, εκείνο εκλιπαρούμε, εκείνο ικετεύουμε πλέον: Μην μας ελέγξεις με τον θυμό Σου, μήτε να μας παιδεύσεις με την οργή Σου. Αλλά φέρσου με επιείκεια, και μας είναι αρκετό να ελευθερωθούμε από την πολλή Σου απειλή και από τα ανώνυμα και απόκρυφα βάσανα. Διότι να ζητήσουμε τέλεια άφεση δεν τολμούμε. Πώς άλλωστε να τολμήσουμε εμείς, που δεν διατηρήσαμε άμωμη την υπόσχεσή μας, αλλά τη μολύναμε μετά την προηγούμενη φιλανθρωπία και άφεση; Εκεί μπορούσε κανείς να δει ολοκάθαρα τα λόγια του Δαβίδ: να τους βλέπει να ταλαιπωρούνται, να είναι κυρτωμένοι μέχρι το τέλος της ζωής τους, όλη την ημέρα να περπατούν σκυθρωποί. Να έχουν στο σώμα τους μώλωπες που αναδίδουν δυσοσμία και έχουν σαπίσει, να είναι εντελώς απεριποίητοι, να ξεχνούν να φάνε το ψωμί τους. Να αναμιγνύουν το πόσιμο νερό τους με κλάματα, να τρώνε στάχτη αντί για ψωμί, τα οστά τους να έχουν κολλήσει στη σάρκα τους, και οι ίδιοι να έχουν ξεραθεί σαν το χορτάρι. Τίποτα άλλο δεν άκουγες από αυτούς παρά τούτα τα λόγια: Ουαί, ουαί, αλίμονο, αλίμονο, δίκαια, δίκαια. Σπλαχνίσου μας, σπλαχνίσου μας, Δέσποτα. Άλλοι έλεγαν: Ελέησον, ελέησον· ενώ άλλοι πάλι, ακόμη πιο αξιοθρήνητα:

Γνωρίζοντας δε ότι το πάθος έμεινε αθεράπευτο, λέει: «Ο πλούτος σας έχει σαπίσει», σαν να έλεγε ότι είναι άχρηστος, εφόσον δεν μεταδίδεται και σε άλλους· πλούτο τον οποίο οι περισσότεροι κατέχουμε ακόμη και χωρίς χρήματα, έχοντας θάψει την πλεονεξία σαν χρυσάφι στα νοερά μας ταμεία. Περί αυτού και ο προφήτης αναφέρει με πολύ παραστατικό τρόπο: «Βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου», αποκαλώντας «μώλωπες» το αφιλάγαθο και πλεονεκτικό του χαρακτήρα, και θεωρώντας με το «βρώμισαν και σάπισαν» ότι η αμέλεια μέχρι την ώρα του θανάτου αποτελεί δυσωδία και σήψη.