Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 41:3

Πότε θα έλθω και θα εμφανισθώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Πρόσωπο του Θεού είναι ο Λόγος. Αυτό σημαίνει ότι επιθυμούν σφόδρα να φθάσουν στον καιρό κατά τον οποίο θα πραγματοποιηθεί και η δική τους κλήση· ώστε να καταστούν και αυτοί εμφανείς στο πρόσωπο του Θεού και Πατρός.

Του Αθανασίου και του Κυρίλλου. Οι σταυρωτές του Κυρίου, αισθανόμενοι οδύνη για την έκπτωσή τους και μετανοώντας, λένε ότι διψούν για τον Θεό και ότι επιθυμούν την πηγή που βρίσκεται κοντά Του, για την οποία έχει ειπωθεί: «Διότι σε Εσένα υπάρχει πηγή ζωής». Και ποθούν να βρεθούν κοντά στον Θεό, ως προς τη διάθεση και τον αγιασμό που προέρχεται μέσω της πίστης στον Χριστό. Και Εκείνον που σκότωσαν, τον αρχηγό της ζωής μας, και τον οποίο παρέδωσαν στον θάνατο, Αυτόν ονομάζουν ζωντανό Θεό. Το δε «Πότε θα έλθω;», είναι έκφραση εκείνων που επιθυμούν διακαώς τη μελλοντική τους κλήση και ζητούν να μάθουν τον καιρό κατά τον οποίο και αυτοί θα εμφανιστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού και Πατρός (το οποίο ταυτίζεται και με το πρόσωπο του Υιού), έστω και αν τώρα αντιμετωπίζουν την αποστροφή Του. Διότι λέγει: «Θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς».

Ακολούθως δε, σύμφωνα με την αίνεση του Κυρίου, αντλεί ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου εκείνος που Τον προσκυνά ορθά. Εάν εγκαλείται ο λαός που έπεσε στην ειδωλολατρία (με το λόγιο «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος»), είναι προφανές ότι εκείνος που πιστεύει στον Θεό και εξαιτίας της πίστεώς του σε Αυτόν ποτίζει την ψυχή του με τα σωτήρια δόγματα, αυτός αντλεί ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτηρίου. Την δε ευφροσύνη, το πόσο μεγάλη γεννάται σε εκείνους που αξιώνονται να αντλούν από εκεί, θα την κατανοήσεις από την εικόνα που έχει χρησιμοποιηθεί από τον Δαβίδ, δηλαδή ότι «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζώντα».

Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε. Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Και το: Το να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο· και το: Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· και: Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα. Επειδή αισθάνονταν ως βάρος αυτή τη ζωή σαν να ήταν δεσμωτήριο, ήταν τόσο ασυγκράτητοι στις ορμές τους εκείνοι των οποίων τις ψυχές άγγιξε ο θείος πόθος. Αυτοί, λόγω της ακόρεστης διάθεσής τους για τη θεωρία του θείου κάλλους, εύχονταν να συμπαρεκτείνεται σε όλη την αιώνια ζωή η θεωρία της τερπνότητας του Κυρίου. Έτσι, λοιπόν, από τη φύση τους οι άνθρωποι επιθυμούν τα καλά. Κυρίως, όμως, καλό και αγαπητό είναι το αγαθό. Αγαθός δε είναι ο Θεός· και το αγαθό τα πάντα το επιθυμούν· άρα, τα πάντα επιθυμούν τον Θεό.

Γι' αυτό και έχει επιγραφεί «Εις το τέλος», επειδή ο λόγος αναφέρεται σε όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον. Και η επιγραφή προτρέπει τους αναγνώστες σε σύνεση, επειδή χρειαζόταν θεία σύνεση για εκείνους που επρόκειτο να κατανοήσουν όσα θα συνέβαιναν μετά από τόσο πολλά χρόνια. Αλλά ποιος είναι ο Κορέ; Αυτός έζησε την εποχή του Μωυσή, και χάθηκε μαζί με εκείνους με τους οποίους συνενώθηκε για να στασιάσει εναντίον του. Οι γιοι του, όμως, δεν συμμετείχαν ούτε στην ασέβεια ούτε στην απώλεια του πατέρα τους. Αντιθέτως, έγιναν τόσο ευλαβείς, ώστε να αναδειχθούν και ψαλμωδοί. <Εδίψησεν η ψυχή μου προς τον Θεόν τον ζώντα, κ.τ.λ.> (A f. 227 a. b, B f. 153) Επειδή ακριβώς στον προηγούμενο ψαλμό είχε ειπωθεί από τον Σωτήρα: «Κύριε, ελέησέ με και ανάστησέ με, και θα τους ανταποδώσω», τώρα παρουσιάζεται το πρόσωπο αυτών που τον σταύρωσαν, οι οποίοι υπέστησαν ανήκεστα δεινά, ενώ είναι πρόδηλο ότι αργότερα θα προσληφθούν.

Και λένε ότι διψούν για τον Θεό και επιθυμούν την πηγή που βρίσκεται κοντά Του, για την οποία έχει λεχθεί: «Παρά σοι πηγή ζωής». Γι' αυτούς ακριβώς ανέφερε ο Παύλος: «Διότι, αν εσύ αποκόπηκες από την κατά φύση αγριελιά και παρά φύση μπολιάστηκες σε ήμερη ελιά, πόσο μάλλον αυτοί, οι κατά φύση κλάδοι, θα μπολιαστούν στη δική τους ελιά;». Αυτά λοιπόν λέει ο Ισραήλ, καθώς μετανοεί, και δηλώνει ότι ποθεί να βρεθεί κοντά στον Θεό, μέσω της εσωτερικής διάθεσης και του αγιασμού που πηγάζει από την πίστη στον Χριστό. Και Αυτόν που σκότωσαν ως άνθρωπο, Τον ονομάζουν ζωντανό Θεό, ομολογώντας την πλάνη κατά την οποία παρέδωσαν στον θάνατο τον αρχηγό της ζωής. Το δε «Πότε θα έρθω;», ανήκει σε εκείνους που επιθυμούν διακαώς τη μεταγενέστερη κλήση τους, και ζητούν να μάθουν τον καιρό κατά τον οποίο και αυτοί θα εμφανιστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού και Πατρός, έστω κι αν τώρα βρίσκονται υπό την αποστροφή του Θεού.

Τι σημαίνει άραγε το: «και με τη βουλή σου με οδήγησες»; Αυτό που λέει, νομίζω, είναι το εξής: αφού απεκδύθηκα, λέει, το θέλημα της σάρκας, και παρέδωσα τον εαυτό μου έτοιμο για την αποδοχή και την τήρηση των εντολών σου, με οδήγησες με τη δική σου βουλή, διότι δεν επέμενα στο δικό μου θέλημα. Γι' αυτό, ως αγαθός πατέρας που έχει αγαπητό υιό, κράτησες το δεξί μου χέρι, και με οδήγησες με τη βουλή σου, διό και με προσέλαβες με δόξα. Διότι τι υπάρχει για εμένα στον ουρανό, και τι (άλλο) ζήτησα από εσένα πάνω στη γη; Έλιωσε η καρδιά μου και η σάρκα μου, Θεέ της καρδιάς μου. Τι επιζητώντας; Τη διαμονή στα άνω. Διότι, όπως ακριβώς το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι ποθεί και η ψυχή μου εσένα, Θεέ. Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα αντικρίσω το πρόσωπο του Θεού; Και το μερίδιό μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα.

Εμπρός λοιπόν, παιδιά του Χριστού και υιοί της αγίας Εκκλησίας του Θεού, εσείς που μελετάτε αυτήν τη συλλογή των ογδόντα αιρέσεων ή μέρος αυτής, και που μαζί μου διασχίσατε κολυμπώντας έναν τόσο μεγάλο όγκο από τις προαναφερθείσες μοχθηρές διδασκαλίες, και διαβήκατε πεζή μια τόσο μεγάλη έρημο, φοβερή και κυριευμένη από δίψα, ας επικαλεστούμε τον Κύριο των όλων. Και αφού από καιρό επιθυμούμε κάτι τέτοιο, και σε κάθε σημείο αυτών των αιρέσεων —όπως ακριβώς στην περιοχή της Μερράς και μέσα στη δίψα της φοβερής και αδιάβατης ερήμου— συναντούσαμε διαρκώς τους διεστραμμένους τους λόγους, ας αναφωνήσουμε και εμείς: «Όπως επιποθεί η έλαφος τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ μου», και πάλι: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;»

Αυτοί θα σε ευλογήσουν στην εκκλησία σου, έχοντας δοκιμαστεί μέσα από διάφορους τρόπους ζωής, και δικαίως θα σε ευλογήσουν, καθότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινή πόλη και σκέπη σε όσους αποθαρρύνθηκαν εξαιτίας της στέρησης. Διότι και όταν ήταν ταπεινοί και βρίσκονταν σε αποθάρρυνση και στέρηση κάθε απόλαυσης, ζώντας ανάμεσα στους φαύλους, εσύ ήσουν βοηθός και σκέπη τους, αλλά και όταν διψούσαν εκείνον τον καιρό, ώστε να λένε: «δίψασε για σένα η ψυχή μου», και: «δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Εσύ πάλι ήσουν η πηγή που τους δρόσιζε και τους πότιζε με τη ροή του Αγίου Πνεύματος, και εσύ, ανακτώντας τους από την ολιγοψυχία, τους ενίσχυες με τη δύναμη του μονογενούς σου Λόγου.

Αυτά λοιπόν τα ελάφια, επειδή η πηγή τα εγκατέλειψε εξαιτίας των ανομιών του λαού, και καθώς ο Θεός είχε αποστραφεί, θρηνούσαν από μόνα τους και χρησιμοποιούσαν ως τροφή τα ίδια τους τα δάκρυα, πενθώντας νύχτα και μέρα για την απώλεια του λαού. Και ομολογούσαν ότι δεν διψούσαν με τα σώματα και τις σάρκες για τις προσφιλείς σε αυτά ηδονές, αλλά ότι η ίδια η ψυχή ποθούσε και λαχταρούσε, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, την πορεία προς τον Θεό. Γι' αυτό έλεγαν: «Έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ μου»· και πάλι: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό». Διότι γνώριζαν ότι ο Κύριος ζει, σύμφωνα με το ρηθέν, «Αυτός που μόνος έχει αθανασία»· και ότι μόνο Αυτός έχει ζωή στον εαυτό Του, σύμφωνα με το: «Διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Και ακριβώς αυτό το ζωντανό νερό, όταν κάποτε αργότερα εμφανίστηκε η πηγή σύμφωνα με τις προσευχές των προφητών, ο ίδιος ο Σωτήρας δίδασκε ότι το παρέχει στους ανθρώπους, λέγοντας περίπου τα εξής: «Όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ζωντανού νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Και πάλι: «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Εκείνος που πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Γι' αυτό λοιπόν το ποτό διψούσε ο προφητικός χορός και έλεγε: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό», και «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο του Θεού;». Διότι, επειδή έβλεπαν τους εαυτούς τους να βρίσκονται μακριά από την πρόσωπο με πρόσωπο θέαση του Θεού, έλεγαν αυτά τα λόγια.

Αλλά και συναισθανόμενοι ότι το πρόσωπο του Θεού είχε αποστραφεί τον λαό, και ότι δεν τους επιβλέπει πλέον η δύναμη που πάντοτε προνοούσε για αυτούς, θρηνούσαν μεν για τη διαμονή τους επί της γης, εύχονταν δε να παρασταθούν κάποτε ενώπιον του προσώπου του Θεού· γι' αυτό έλεγαν: Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο του Θεού; Και όντας γεμάτοι από πολλή παρρησία και αγαθή συνείδηση χρησιμοποιούσαν τέτοια λόγια.

Το πώς όμως δίψασε, το ερμηνεύει λέγοντας στη συνέχεια: «Έτσι εμφανίστηκα ενώπιόν σου στο άγιό σου», σαν να έλεγε τούτο: Δίψασε η ψυχή μου να εμφανιστεί ενώπιόν σου στο αγίασμά σου, «για να δω τη δύναμή σου και τη δόξα σου». Παρόμοιο είναι και αυτό που έχει ειπωθεί προηγουμένως: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του Θεού;». Διότι, όταν βρεθώ στο άγιό σου, για το οποίο έχει ειπωθεί σε άλλο σημείο, «Μία φορά ορκίστηκα στο άγιό μου», πρώτα εγώ ο ίδιος θα εμφανιστώ ενώπιόν σου, για να δοκιμαστώ αν είμαι άξιος της θέας σου.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι δεν ευαγγελίζεται τη χαρά σε τόπους άψυχους και αναίσθητους, αλλά μέσω της ερήμου μιλάει αλληγορικά για την αυχμηρή και αστόλιστη ψυχή, όπως ακριβώς και ο Δαβίδ όταν λέει: «Η ψυχή μου ενώπιόν σου είναι σαν γη άνυδρη», και πάλι: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και αλλού στα Ευαγγέλια ο Κύριος λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει», και προς τη Σαμαρείτιδα: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ τούτο θα διψήσει και πάλι, όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψήσει εις τον αιώνα». Έτσι και η τιμή του Καρμήλου δίδεται στην ψυχή που παρουσιάζει ομοιότητα προς την έρημο, και αυτή είναι η χάρις δια του Πνεύματος. Διότι, επειδή ο μεν Ηλίας κατοικούσε στον Κάρμηλο (και το όρος κατέστη ονομαστό και ένδοξο εξαιτίας της αρετής εκείνου που το κατοικούσε), ο δε Ιωάννης ο Βαπτιστής, ακτινοβολώντας με το πνεύμα του Ηλία, αγίαζε τον Ιορδάνη, για τον λόγο αυτό ο προφήτης προανήγγειλε ότι η τιμή του Καρμήλου πρόκειται να δοθεί στον ποταμό.

Ορθά και αρμονικά προς όσα έχουν ήδη εξεταστεί ακολουθεί και η συνέχεια των γεγραμμένων. Διότι λέει: Καιρός να φυλάξει κανείς και καιρός να αποβάλει. Τι να φυλάξει; Προφανώς αυτό που βρήκαμε μέσα από την αναζήτησή μας. Τι να αποβάλει; Οπωσδήποτε εκείνο του οποίου η απώλεια θεωρήθηκε ωφέλιμη. Δημιουργήθηκε μέσα σου κάποιος αγαθός λογισμός, εισήλθε η επιθυμία να δεις τον Θεό, δίψασε η ψυχή σου για τον ισχυρό και ζωντανό Θεό, γεννήθηκε μέσα σου ο πόθος να βρεθείς στις αυλές του Κυρίου· και ως αυλές του Κυρίου θα μπορούσαν να νοηθούν, κατά τη δική μου άποψη, οι αρετές, στις οποίες κατοικεί ο Λόγος και καθένας που ακολουθεί τον Λόγο. Αυτά να τα φυλάξεις, ώστε να μη σου διαρρεύσει ο πλούτος των καθαρών αποκτημάτων της διανοίας. Παρεισφρέει κάποιος αντίθετος λογισμός, σαν κάποιος κρυφός κλέφτης που προκαλεί την καταστροφή των καθαρών νοημάτων; Αυτός πρέπει να αποβληθεί και να εκδιωχθεί από τη διάνοια. Διότι, με το να τον απωθήσουμε, θα διαφυλαχθεί σε εμάς με ασφάλεια ο θησαυρός των αγαθών. Εάν όμως δεν αποβληθεί εκείνος που προκαλεί τη φθορά, δεν θα υπάρξει κανένα όφελος από το απόκτημα, καθώς ο πλούτος θα διαρρέει εξαιτίας της επιβουλής των διαρρηκτών. Επειδή λοιπόν διδαχθήκαμε τον καιρό της αναζητήσεως, και εφόσον «καθένας που ζητά βρίσκει», προκειμένου να παραμείνει αυτό που βρέθηκε, ας τοποθετήσουμε μια αυστηρή φρουρά στον θησαυρό.

Αν όμως πρέπει να τολμήσουμε να διατυπώσουμε έναν πιο θαρραλέο λόγο· μου φαίνεται ίσως ότι, μέσω της διδασκαλίας περί αρετής και δικαιοσύνης, ο Κύριος προσφέρει τον εαυτό Του στην επιθυμία αυτών που ακούν· Αυτός που έγινε για εμάς σοφία προερχόμενη από τον Θεό, δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση, αλλά και άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό και ζωντανό ύδωρ. Για αυτό ομολογεί ότι διψά ο Δαβίδ σε κάποιον ψαλμό του, προσφέροντας στον Θεό αυτό το μακάριο πάθος της ψυχής, λέγοντας τα εξής: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Ο ίδιος μου φαίνεται ότι, επειδή προπαιδεύτηκε μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος σε αυτές τις μεγαλειώδεις διδασκαλίες του Κυρίου, προανήγγειλε για τον εαυτό του και την πλήρη ικανοποίηση αυτής της επιθυμίας. Διότι λέει: «Εγώ με δικαιοσύνη θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου σου, θα χορτάσω όταν μου φανερωθεί η δόξα σου».

Εχθρική προς όλους τους αγίους είναι αυτή η φωνή, αντίθετη προς τους απ' αιώνος οσίους. Διότι όλοι εκείνοι αγάπησαν τους κινδύνους υπέρ της παρρησίας, και παρέδιδαν το σώμα τους σε όσους ήθελαν να το κόψουν και να το θανατώσουν με ποικίλους τρόπους, και δεν λύγισαν μπροστά σε κανέναν οδυνηρό άθλο, προσδοκώντας την τιμή στη βασιλεία των ουρανών ως ανταμοιβή του αίματος και των ανδραγαθημάτων τους. Για χάρη αυτών ο Αβραάμ, όταν πήρε την προσταγή, θυσίασε τον υιό του· και ο Μωυσής μοχθούσε μέσα στα δεινά της ερήμου· και ο Ηλίας έζησε βίο ερημικό και στερημένο περιποιήσεων· και όλοι οι προφήτες έζησαν φορώντας προβιές και δέρματα κατσικιών, θλιβόμενοι και κακουχούμενοι. Υπέρ αυτής της τιμής οι ευαγγελιστές υπέφεραν τα στίγματα για χάρη του Ευαγγελίου, και οι μάρτυρες αγωνίστηκαν στα βασανιστήρια των τυράννων, και καθένας, αν είναι αληθινά λογικό ον και εικόνα του Θεού, και έχει συγγένεια με τα υψηλά και τα επουράνια, ούτε να υπάρχει θέλει ούτε να αναστηθεί μαζί με τους ανθρώπους που θα επανέλθουν στη ζωή, εάν δεν πρόκειται να επαινεθεί από τον Θεό ως αγαθός δούλος και να αξιωθεί κάποιων επάθλων. Με αυτήν την προαίρεση και ο Δαβίδ χρησιμοποιεί τη δίψα του ελαφιού ως οικείο παράδειγμα της δικής του επιθυμίας προς τον Θεό· και εύχεται να δει το πρόσωπο του Θεού, για να ευφρανθεί με τις νοητές δεξιώσεις.

«Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ» (Όπως επιποθεί): Το ελάφι είναι θερμό ζώο και πάντοτε σπεύδει προς τα νερά· έτσι, λέει, ο άνθρωπος του Θεού οφείλει με πόνο ψυχής, σαν να διψά, να σπεύδει προς τον Θεό. Ο προφήτης αναφέρεται στο βάπτισμα, το οποίο οφείλουν να επιποθούν οι αμύητοι. «Οὕτως ἐπιποθεῖ» (Έτσι επιποθεί): Διότι ανυποχώρητη και ακατάπαυστη οφείλει να είναι η επιθυμία του πιστού ανθρώπου προς τον Θεό. «Ἐδίψησεν» (Δίψασε): Διότι για τέτοιους ανθρώπους μακαρίζει ο Κύριος λέγοντας: «μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη». Διότι έτσι και ο Αδάμ διψούσε, φλεγόμενος από τον καύσωνα της αμαρτίας, και περίμενε την παρουσία του Θεού (του Χριστού). «Πότε ἥξω» (Πότε θα έρθω): Τουτέστιν, θα έρθει σε μένα ο Θεός και θα εμφανιστώ στη δόξα του. «Ἐγενήθη» (Έγιναν): Διότι αντί για ψωμί τρεφόταν με την ορμή των δακρύων· επειδή ούτε μέρα ούτε νύχτα σταματούσε να θρηνεί, βαρυνόμενος από την αμαρτία. «Ἐν τῷ λέγεσθαι» (Όταν μου έλεγαν): Διότι οι δαίμονες χλεύαζαν τον άνθρωπο καθημερινά, λέγοντας: πού είναι αυτός τον οποίο προσδοκάς για βοήθεια; Όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, κατά μίμηση των δαιμόνων, έλεγαν στον Χριστό: αν είναι Υιός του Θεού, ας σώσει τον εαυτό του. «Ταῦτα ἐμνήσθην» (Αυτά θυμήθηκα): Ποιος τα θυμήθηκε; Ο Χριστός. Διότι θυμήθηκε τον άνθρωπο, επειδή είχε καταποθεί από τους δαίμονες, και εξέχεε το έλεός Του πάνω του, ερχόμενος προς αναζήτησή του. «Ὅτι διελεύσομαι» (Ότι θα διέλθω): Σκηνή, καθώς σωματικά το θέλησε και κατασκήνωσε σε αυτήν· και οίκος, επειδή ενοίκησε ο Θεός.

Πρόσεχε με σύνεση, παρακαλώ. Διότι, όπως ακριβώς τα ονόματα των βοτάνων, των πτηνών, των τετραπόδων και των ανθρώπων έχουν δοθεί σύμφωνα με τη διαφορά της μορφής και της δύναμής τους, έτσι και κάθε κεραία των θείων λογίων κατέχει τη δική της δύναμη και θεωρία. Ας ερευνήσουμε λοιπόν, για ποιο λόγο τη νυν πιστή Ιερουσαλήμ την ονομάζει πρώτα ο προφήτης «θυγατέρα Σιών» και έπειτα «θυγατέρα Ιερουσαλήμ». Διότι λέγει: «Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ιερουσαλήμ». Σιών ερμηνεύεται «διψώσα»· και αυτή είναι η σύναξη των δικαίων και των προφητών, εκείνων που από αιώνων μέχρι την παρουσία του Χριστού δίψασαν να ενωθούν και να ευαρεστήσουν τη θεία και προσκυνητή ουσία της θεότητας, όπως λέγει ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος: «Για να γίνουν κοινωνοί της θείας φύσεως». Αυτοί, αναζητώντας τον Κύριο και διψώντας, ονομάστηκαν Σιών, όπως ένας από αυτούς έλεγε: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Όταν όμως το πέτυχαν και τον πλησίασαν, ή μάλλον παρουσιάστηκαν και αντίκρισαν το πρόσωπό του (διότι έτσι λέγει μια άλλη έκδοση), έγιναν Ιερουσαλήμ, «βλέποντες τον Θεό και σκοπευτήριο κάθε γνώσης».

Χωρίς αδιάλειπτη προσευχή δεν μπορείς να πλησιάσεις τον Θεό. Και το να απασχοληθεί ο νους με άλλη μέριμνα μετά τον κόπο της προσευχής, προκαλεί τον διασκορπισμό της διανοίας. Τα δάκρυα και το χτύπημα της κεφαλής κατά την προσευχή και το να κυλίεται κανείς με θερμότητα, ξυπνούν τη θέρμη της γλυκύτητάς τους μέσα στην καρδιά. Και με αξιέπαινη έκσταση πετάει η καρδιά προς τον Θεό και ανακράζει: Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζώντα. Πότε θα έλθω και θα εμφανισθώ ενώπιον του προσώπου σου;

Τα δάκρυα και το ράπισμα της κεφαλής κατά την προσευχή, καθώς και η με θέρμη κατάπτωση, ξυπνούν τη θέρμη της γλυκύτητάς τους μέσα στην καρδιά, και με αξιέπαινη έκσταση πετάει η καρδιά προς τον Θεό και ανακράζει: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό. Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου σου, Κύριε;». Εκείνος που ήπιε από αυτόν τον οίνο και έπειτα τον στερήθηκε, μόνο αυτός γνωρίζει σε ποια ταλαιπωρία αφέθηκε και τι του αφαιρέθηκε εξαιτίας της ραθυμίας του.

Δεν μπορώ να δω την ουσία σου, διότι είναι αόρατη· αλλά εξαιτίας του έρωτα βλέπω τα έργα σου και σκιρτώ. Δεν σε είδα, αλλά είδα τον ουρανό, και σκίρτησα, και είπα: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού». Είδα τη γη, και είπα: «Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της». Είδα τη θάλασσα, και χάρηκα, και είπα: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρος». Είδα την ημέρα και τη νύχτα, και έκραξα προς εσένα: «Δική σου είναι η ημέρα και δική σου είναι η νύχτα· εσύ κατασκεύασες το φως και τον ήλιο». Είδα τα όρη, και γεμάτος θαυμασμό είπα: «Τα όρη τα υψηλά είναι για τα ελάφια». Και όπως ακριβώς εκείνος που αγαπά, ακόμη κι αν δεν δει το αγαπημένο του πρόσωπο, αλλά δει μόνο το ένδυμα ή τα υποδήματά του, αγάλλεται και σκιρτά, και λαμβάνει τρόπον τινά μια παρηγοριά για τον έρωτά του· έτσι λοιπόν κι εγώ περιφέρομαι στο σώμα της κτίσης, αδημονώντας και συνεπαρμένος, λέγοντάς σου ακατάπαυστα: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα· πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του Θεού;». Βασιλιάς είσαι, διάδημα έχεις· τι θέλεις;

Διότι απομακρύνθηκε από εμένα το Πνεύμα, όπως ακριβώς το περιστέρι που αντικρίζει τον βούρκο. Επιθυμώ να επανέλθει. Τότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου σου. Δεν μπορώ να το αντέξω, επειδή έχασα την παρρησία μου. Βλέπεις τον Δαβίδ να εξομολογείται στον Θεό. Δες πόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία. Και ποια αμαρτία; Μοιχεία και φόνος και παράβαση του νόμου, αθέτηση των λόγων του Θεού.

Αυτά ακριβώς λοιπόν φανερώνοντας και ο ίδιος έλεγε: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό», θέλοντας συγχρόνως να πει και την αιτία, αλλά και επιθυμώντας να δείξει για χάρη σου πώς θα μπορούσε κάποιος να αγαπήσει έτσι τον Θεό. Διότι με τα όσα ακολουθούν το δήλωσε αυτό, λέγοντας ότι «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό» και προσθέτοντας το «τον ζωντανό»· σχεδόν προτρέποντας και κραυγάζοντας προς όλους εκείνους που έχουν προσηλωθεί με απληστία στα βιωτικά πράγματα: «Γιατί κυνηγάτε μανιακά τα σώματα; Γιατί επιθυμείτε τη δόξα; Γιατί επιδιώκετε την τρυφή; Τίποτα από αυτά δεν μένει και δεν ζει παντοτινά, αλλά διαρρέει και παρέρχεται, και είναι πιο τιποτένια από τη σκιά, πιο απατηλά από τα όνειρα και πιο εύφθαρτα από τα ανοιξιάτικα άνθη· άλλα μεν μας εγκαταλείπουν μαζί με την παρούσα ζωή, άλλα δε χάνονται ακόμη και πριν από το τέλος της. Άπιστη είναι η απόκτησή τους, αβέβαιη η απόλαυσή τους, ραγδαία η μεταβολή τους· στον Θεό όμως δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο, αλλά Εκείνος ζει και παραμένει στο διηνεκές, χωρίς να δέχεται ούτε αλλοίωση ούτε καμία τροπή. Αφήνοντας λοιπόν τα πρόσκαιρα και τα εφήμερα, ας αγαπήσουμε τον αιώνιο και ατελεύτητο. Διότι δεν είναι δυνατόν αυτός που Τον αγαπά να ντροπιαστεί ποτέ· δεν είναι δυνατόν να εκπέσει· δεν είναι δυνατόν να μείνει στερημένος από τον Αγαπημένο του».

Εκείνος που αγαπά τα χρήματα, είτε με την έλευση του θανάτου είτε και πριν από τον θάνατο, αποστερείται εκείνα που ποθεί. Και όποιος αγαπά την παρούσα δόξα, παθαίνει το ίδιο. Πολλές φορές, εξάλλου, και η ομορφιά των σωμάτων σβήνει πολύ πιο γρήγορα από τα προηγούμενα, και γενικώς όλα τα βιωτικά πράγματα, όντας πρόσκαιρα και εφήμερα, προτού καν παρουσιαστούν και φανερωθούν, αμέσως δραπετεύουν. Αντίθετα, ο έρωτας για τα πνευματικά λειτουργεί εντελώς αντίστροφα: ακμάζει συνεχώς και ανθίζει, δεν γνωρίζει γηρατειά, ούτε επιδέχεται φθορά, ούτε υπόκειται σε κάποια μεταβολή, αλλαγή και στην αβεβαιότητα του μέλλοντος. Αλλά και σε αυτή τη ζωή ωφελεί όσους τον κατέχουν και τους περιβάλλει από παντού, και όταν αναχωρήσουν από εδώ δεν τους εγκαταλείπει, αλλά συνεκδημεί και μεταβαίνει μαζί τους, και κατά την ημέρα εκείνη τους αναδεικνύει λαμπρότερους και από αυτούς τους αστέρες. Γνωρίζοντας αυτά, λοιπόν, και ο μακάριος Δαβίδ, αγαπούσε διαρκώς, και δεν άντεχε να κρατά αυτόν τον έρωτα κρυμμένο μέσα του, αλλά με κάθε τρόπο βιαζόταν να φανερώσει στους ακροατές το πυρ που τον κατείχε εσωτερικά. Διότι, αφού είπε, «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό», πρόσθεσε, «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Δες τον άνθρωπο να καίγεται· δες τον να φλέγεται. Γνωρίζοντας ότι, αναχωρώντας από εδώ, θα Τον αντικρίσει, δεν υπομένει καμία αναβολή· δεν αντέχει την καθυστέρηση, αλλά μας επιδεικνύει εδώ ένα αποστολικό φρόνημα.

Διότι και εκείνος στενάζε για την καθυστέρηση της αναχωρήσεως από εδώ· και αυτός το ίδιο ακριβώς βίωνε. Γι' αυτό έλεγε: «Πότε θα έλθω και θα εμφανισθώ ενώπιον του Θεού;» Και αν μεν ήταν κάποιος απλός άνθρωπος, άσημος, ταπεινός και ζούσε μέσα στη φτώχεια, θα ήταν μεγάλο επίτευγμα ακόμη και έτσι το να περιφρονήσει την παρούσα ζωή· όμως, δεν θα ήταν τόσο μεγάλο όσο τώρα, όπου κάποιος ο οποίος βασιλεύει και απολαμβάνει τόση τρυφή, που μετέχει σε τόση δόξα, που έχει καταγάγει αμέτρητες νίκες και έχει επικρατήσει σε πολλούς πολέμους, και είναι παντού λαμπρός και δοξασμένος, να τα περιφρονεί όλα αυτά, και τον πλούτο και τη δόξα και κάθε τρυφή, και να προσβλέπει με λαχτάρα προς τα μέλλοντα αγαθά. Αυτό είναι γνώρισμα μεγαλόψυχης διάνοιας, αυτό είναι γνώρισμα ψυχής φιλόσοφης, η οποία έχει πτερωθεί προς τον ουράνιο έρωτα.

Πάλι το λέω: μέσα από την αιχμαλωσία έγιναν καλύτεροι. Έκτοτε, αυτοί που προηγουμένως δυσανασχετούσαν, και αφενός εγκατέλειπαν τον ναό και την ακρόαση των θείων λογίων, αφετέρου παραδίδονταν σε όρη, σε φαράγγια και σε λόφους, επιδεικνύοντας πολλή ασέβεια, τώρα στήριξαν την επιθυμία τους σε εκείνη τη λατρεία, και αναθερμαίνονται με την ίδια της την υπόσχεση, και ανορθώνονται, και στέκονται σταθεροί, και αγάλλονται στη διάνοιά τους. Διότι, επειδή βρέθηκαν σε κατάσταση πείνας και δίψας, όχι πείνας για άρτο ούτε δίψας για νερό, αλλά δίψας για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου, έχοντας παιδευτεί με αυτή την τιμωρία, αναζητούν με μεγαλύτερη επιθυμία εκείνα από τα οποία προηγουμένως είχαν εκπέσει. Έτσι, αγκάλιαζαν ακόμη και αυτό το ίδιο το έδαφος, λέγοντας: «Ευαρεστήθηκαν οι δούλοι σου στους λίθους της, και το χώμα της θα σπλαχνιστούν»· και πάλι: «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο του Θεού;»· και πάλι: «Θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος»· και πάλι: «Αυτά θυμήθηκα, και ξεχείλισε μέσα μου η ψυχή μου». Τι θυμήθηκες, πες μου; «Ότι θα διαβώ μέσα από τόπο θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού». Δηλαδή ότι: Συμμετείχα στις χορείες, στις πανηγύρεις, σε εκείνη τη λατρεία. «Στέκονταν τα πόδια μας στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ». Κάποιος άλλος λέει: «Ευφράνθηκα όταν μου είπαν: Ήρθαμε στον οίκο του Κυρίου. Στάθηκαν τα πόδια μας στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ». Είδες το μέγεθος της αγαλλιάσεως;

Αναζητεί, λοιπόν, τη διάθεση εκείνου που ευχαριστεί, ώστε να φλέγεται από τον πόθο, να διεγείρεται από την αγάπη και να είναι ολοκληρωτικά αφιερωμένος στον υμνούμενο Θεό. Όπως ακριβώς και αλλού, δηλώνοντας το ίδιο πράγμα, έλεγε: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου εσένα, Θεέ». Και πάλι: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και ξανά: «Σε δίψασε η ψυχή μου, πόσο πολύ σε επιθύμησε η σάρκα μου, σε γη έρημη, και αδιάβατη, και άνυδρη»· πράγμα που ένας άλλος ερμηνευτής το απέδωσε: «Σαν σε γη διψασμένη». Διότι, θέλοντας να παραστήσει τη διάθεση και τον πόθο της ψυχής του, την παρομοιάζει με γη διψασμένη και με ελάφι που διψά. Και μέσα από τα λόγια του πάλι φανερώνει τον ίδιο πόθο, λέγοντας: «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ μπροστά στο πρόσωπο του Θεού;»

Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Διότι δεν αντέχω πλέον την ενέργεια αυτού του πόθου· αλλά αναζητώ εκείνο το αθάνατο κάλλος, το οποίο μου έδωσες πριν από την πλάση μου από τον πηλό. Για τον απαθή, τι χρειάζεται να λέμε πολλά; Δεν ζει πλέον αυτός, αλλά ζει μέσα του ο Χριστός, όπως ακριβώς λέει εκείνος που αγωνίστηκε τον καλόν αγώνα, τερμάτισε τον δρόμο και διατήρησε την πίστη ορθόδοξη.

Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό. Εάν το πρόσωπο ενός αγαπημένου μάς μεταβάλλει ολοφάνερα όλους, και μας κάνει χαρούμενους, ιλαρούς και απαλλαγμένους από τη λύπη, τι άραγε δεν θα κάνει το πρόσωπο του Δεσπότη, όταν επισκέπτεται αόρατα μια καθαρή ψυχή; Ο μεν φόβος, όταν γίνει αισθητός στην ψυχή, από τη φύση του λιώνει και κατατρώγει τη ρυπαρότητα. Διότι λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Η δε άγια αγάπη συνηθίζει κάποιους μεν να τους καταναλώνει, σύμφωνα με εκείνον που είπε:

Εξαιτίας αυτού, ολόκληρο το πλήθος των αγίων πατέρων έχει εκλάβει αυτόν τον τρισάγιο ύμνο ότι αναφέρεται στην Αγία Τριάδα. «Λέει λοιπόν ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: “Έτσι, λοιπόν, τα άγια των αγίων, τα οποία συγκαλύπτονται ακόμη και από τα σεραφείμ και δοξάζονται με τρεις αγιασμούς, συνενώνονται σε μία κυριότητα και θεότητα· πράγμα το οποίο έχει αναλυθεί θεολογικά με τον ωραιότερο και υψηλότερο τρόπο και από κάποιον άλλον από αυτούς που έζησαν πριν από εμάς”». Από κάποια θεία αποκάλυψη, εξάλλου, τα ιστορικά βιβλία αναφέρουν ότι επί Πρόκλου, προέδρου της Κωνσταντινούπολης, ενώ ο λαός εκεί έκανε λιτανεία εξαιτίας κάποιας θεήλατης απειλής, αρπάχτηκε ψηλά ένα παιδί από τον λαό και διδάχθηκε τον ύμνο με αυτόν τον τρόπο από κάποια αγγελική μυσταγωγία: «Άγιος ο Θεός, άγιος ισχυρός, άγιος αθάνατος, ελέησον ημάς», και δόθηκε η εντολή να τον ψάλλουν. Η σύντομη δε έκβαση των πραγμάτων επικύρωσε την αποκάλυψη· διότι, μόλις τον έψαλαν, κόπασε αμέσως η οργή. Και λέμε ότι αυτή είναι η δύναμη (το νόημα) του ύμνου: το «Άγιος ο Θεός» είναι ο Πατέρας, από τον οποίο είναι Θεός ο Υιός και Θεός το Άγιο Πνεύμα· το «άγιος ισχυρός» είναι ο Υιός, η σοφία και η δύναμη του Πατέρα· το «άγιος αθάνατος» είναι το Άγιο Πνεύμα· διότι «το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί», και «ο νόμος του Πνεύματος της ζωής», και ο θεοπάτωρ Δαβίδ λέει: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό».

Ιδού, αφού αναφέρθηκε κοινώς στη θεότητα, πρόσθεσε τα εξής θέλοντας να υποδηλώσει και τις υποστάσεις: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα», δηλαδή τον αθάνατο, αυτόν που ζει αιώνια· διότι αυτός που ζει αιώνια είναι αθάνατος. Λέγοντας: «Επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ», υποδήλωσε τη μία θεότητα. Έπειτα, λέγοντας: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα», έδειξε το τριαδικό των υποστάσεων. Και πάλι επανήλθε στο ενιαίο της φύσεως: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;» Εάν δε κάποιος ισχυριστεί ότι πολλές φορές και για μία υπόσταση χρησιμοποιούνται οι λέξεις τρισόλβιος, τριπόθητος και τρισμακάριστος, ας γνωρίζει ότι η λέξη «τρεις», όταν μεν γράφεται με τη δίφθογγο «ει», σημαίνει τον τριαδικό αριθμό, ενώ όταν γράφεται με το απλό ιώτα («τρις»), τίθεται αντί του «πολλές φορές», όπως λέμε «τρεις άνθρωποι» και «τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το ύδωρ και το αίμα και το πνεύμα», και το «τρις» με ιώτα επιρρηματικώς αντί του «πολλές φορές», όπως λέει ο απόστολος: «Για τούτο τρις παρακάλεσα τον Κύριο», αντί του πολλές φορές.

Είπε δε ο Ιωάσαφ προς αυτόν: «Επειδή η εν σαρκί ζωή δεν θεωρείται από εσένα ως το μέτρο της ζωής, ούτε και αυτόν τον θάνατο, τον οποίο υφίστανται όλοι, πρέπει να τον θεωρείς θάνατο». Ο δε γέροντας αποκρίθηκε: «Αναμφίλεκτα έτσι φρονώ και περί αυτών, χωρίς καθόλου να τρέμω αυτόν εδώ τον πρόσκαιρο θάνατο, ούτε καν να τον αποκαλώ θάνατο, εφόσον με βρει να βαδίζω την οδό των εντολών του Θεού, αλλά μάλλον διάβαση από τον θάνατο προς τη ζωή, την ανώτερη και τελειότερη και κρυμμένη εν Χριστώ, την οποία επιθυμώντας να επιτύχουν οι άγιοι, δυσφορούσαν πολύ με την παρούσα ζωή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: "Γνωρίζουμε ότι, εάν η επίγεια σκηνή της κατοικίας μας καταλυθεί, έχουμε οικοδομή από τον Θεό, οικία αχειροποίητη, αιώνια, στους ουρανούς· διότι πράγματι σε αυτήν στενάζουμε, επιποθώντας να ενδυθούμε το εξ ουρανού οικητήριό μας, εφόσον βεβαίως και όταν ενδυθούμε δεν θα βρεθούμε γυμνοί· επειδή, όσοι βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα, στενάζουμε πιεζόμενοι, καθώς δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή". Και πάλι: "Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;". Και ξανά: "Επιθυμώ να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό". Ο δε Προφήτης λέει: "Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;"».

Διότι, έχοντας τρωθεί στην ψυχή από κάποιον υπερφυή πόθο και θείο έρωτα για τον αθάνατο βασιλέα Χριστό, βρισκόταν εξ ολοκλήρου σε έκσταση για τον Ποθούμενο, ολοκληρωτικά αλλοιωμένος εν Θεώ, κυριευμένος από την αγάπη Του. Διότι, όπως λέει, η αγάπη είναι κραταιά σαν φωτιά. Τέτοια μέθη δέχθηκε ο ίδιος από τη θεία αγάπη και τόσο πολύ φλεγόταν από τη δίψα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Όπως ποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι ποθεί η ψυχή μου Εσένα, Θεέ· δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και όπως η τρωμένη από τέτοια αγάπη ψυχή αναφωνεί στο Άσμα Ασμάτων: «Αιχμαλώτισες την καρδιά μας με τον πόθο σου, αιχμαλώτισες την καρδιά μας»· και: «Δείξε μου την όψη σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία».

Και μαρτυρούν γι' αυτό οι άγιοι Μωυσής και Δαβίδ και Παύλος, καθώς και ο Δεσπότης τους, ο Χριστός. Ο μεν πρώτος, εξιστορώντας ότι ο προπάτορας δεν γεύτηκε από το ξύλο της ζωής, και λέγοντας αλλού: «διότι δεν έχετε φτάσει μέχρι τώρα στην κατάπαυση και στην κληρονομιά, την οποία ο Κύριος ο Θεός μας σας δίνει». Ο δεύτερος, αναφωνώντας: «θα χορτάσω, όταν μου φανερωθεί η δόξα σου»· και «δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ μπροστά στο πρόσωπο του Θεού;». Ο τρίτος, γράφοντας στους Φιλιππησίους: «μήπως και κατορθώσω να φθάσω στην ανάσταση των νεκρών· όχι ότι ήδη το έλαβα ή έχω ήδη τελειωθεί, αλλά επιδιώκω μήπως και το κατακτήσω, όπως και εγώ κατακτήθηκα από τον Ιησού Χριστό»· και στους Εβραίους: «διότι αυτός που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε και ο ίδιος από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά του». Και πάλι στην ίδια επιστολή διαβεβαιώνει ότι κανείς δεν έλαβε τις επαγγελίες. Ο δε Χριστός λέει: «ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω».

Αυτά είναι τα λόγια του Χριστού διά στόματος του Δαβίδ. Υπαινισσόμενος δε και την ανάληψη λέει: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;» διότι εκτός από εμένα κανείς δεν είναι ικανός να το αντικρίσει. «Τα δάκρυά μου έγιναν για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα, όταν μου έλεγαν καθημερινά: πού είναι ο Θεός σου;» Με τα δάκρυα και τον ονειδισμό υπαινίχθηκε εδώ τον σταυρό και τον θάνατο. «Αυτά θυμήθηκα», δηλαδή την αγάπη σου και το πρόσωπό σου, «και ξεχείλισε μέσα μου η ψυχή μου, διότι θα μεταβώ σε τόπο θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού» και την καθέδρα στα δεξιά του, «όπου ακούγονται φωνές αγαλλιάσεως και εξομολογήσεως», δηλαδή δοξολογίες «με τον ήχο εκείνων που εορτάζουν».

Και τώρα κατέχουν πλούτο αστείρευτο, απολαμβάνουν την αγγελική ευφροσύνη, βλέπουν τον υπεράγαθο Χριστό, βλέπουν τον Χριστό, τον οποίο επιθύμησαν. «Έχω την επιθυμία», λέει, «να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· και· «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού», «του ωραιότερου στην ομορφιά από τους υιούς των ανθρώπων».

Επειδή λοιπόν ρητώς και σαφώς, αν και αμυδρώς και παραβολικώς, ο λόγος διήλθε εκείνα που είναι ανώτερα από κάθε λόγο και έννοια, επιζητεί πλέον να μιλήσει με παρρησία για τα περί της αγνής Παρθένου και Θεομήτορος. Βρισκόταν λοιπόν αυτή η Παρθένος μαζί με τον παρθένο και άγιο μαθητή, μετά τη θεία ανάληψη του Υιού της και Θεού, βαδίζοντας επί της γης, έχοντας όμως το φρόνημά της στον ουρανό. Εκεί στρέφοντας ψηλά τα μάτια της, εκεί αποστέλλοντας την καρδιά και τον νου της, εκεί μελετώντας συνεχώς ημέρα και νύχτα, εκεί όπου από το άγιο όρος των Ελαιών είδε να αναλαμβάνεται ο υπεράγαθος, βλέποντας με πόθο προς τα άνω, αυτή που όντως ήταν άξια της άνω λαμπρότητας, και γέρνοντας προς τα κάτω την πανάχραντη κεφαλή της, κουνώντας την ενδομύχως με περίσκεψη και λέγοντας: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο» του Υιού και «Θεού» μου; Πότε θα υψωθώ από αυτή τη γη προς τα άνω; Πότε θα απολαύσω την αρχαία μου πατρίδα, τον μακάριο λειμώνα; Πότε θα πλησιάσω μητρικώς τον Δεσπότη, Υιό και Θεό μου; Πότε θα αντικρίσω καθαρά τη λαμπρότητα της βασιλείας του; Πότε θα ευφρανθώ μητρικώς από την ανέκφραστη τράπεζά του; Διότι, αν υποσχέθηκε αυτό στους μύστες του, πόσο μάλλον σε εμένα, τη μητέρα του, από ανέκφραστο έλεος. «Δεν πρόκειται να πιω», λέει, «από τώρα από το γέννημα της αμπέλου, έως την ημέρα εκείνη, όταν θα το πιω μαζί σας καινούργιο στη βασιλεία του Πατέρα μου».

Έπειτα, μετά από κάποια χρόνια, όταν επέστρεψε ο Αρκάδιος, περιλάμποντας τη βασιλεύουσα με την αρετή, την οξύνοια και τη χρηστότητα των τρόπων του, δεν ανεχόταν να νιώσει κορεσμό από αυτά τα χρηστά πλεονεκτήματα, διότι ο θείος έρωτας και η κατά Θεόν προκοπή δεν γνωρίζουν ποτέ κορεσμό, αλλά όσο περισσότερο πλουτίζει κανείς σε αρετές, τόσο περισσότερες επιθυμεί, και όσο περισσότερο στρέφει κανείς την έφεσή του προς τον ουρανό, τόσο μεγαλύτερη ένταση αποκτά για τα άνω, και όσο περισσότερο ποτίζεται κανείς από τη θεία και αδαπάνητη πηγή, τόσο πιο άφθονα, σαν τα ελάφια προς τις πηγές των υδάτων, ελκύεται, φλεγόμενος και πυρπολούμενος από τον θείο έρωτα. Γι' αυτό και κάποιος, αναβλύζοντας πηγή ζωντανού ύδατος και διψώντας και πάλι, έκραζε: «Σε δίψασε η ψυχή μου». Και: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ· δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Λιώνοντας από τη φλόγα αυτής της αγάπης, δροσιζόταν και τρεφόταν με τα ίδια του τα δάκρυα: «Έγιναν», λέει, «τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα». Ώστε όλα μεν έχουν κορεσμό, και όλα δέχονται τέλος· «Σε κάθε», λέει, «τελειότητα είδα τέλος· πλατιά» όμως και απέραντη «η εντολή σου» και ο καρπός της «σφόδρα», και μη έχοντας πέρας, δεν γνωρίζει ποτέ να λαμβάνει κορεσμό.

Επομένως, και οι δίκαιοι άνδρες που πλησιάζουν στο τέλος του βίου τους και ελευθερώνονται από τα δεσμά της τυραννικής σάρκας, κάνοντας την επιστροφή προς τον οικείο Δεσπότη και την πατρίδα με αγαθή πεποίθηση, ποιος, αν δεν το έχει βιώσει από προσωπική πείρα, θα μπορούσε να περιγράψει παραστατικά εκείνη τη χαρά; Διότι γι' αυτούς ο θάνατος είναι αληθινά ύπνος εν Κυρίω και όντως ανάπαυση· διότι ο θάνατος του Δεσπότου, αφού εξαφάνισε το κεντρί του θανάτου, τον μετέτρεψε σε ύπνο και ανάπαυση. Και προψάλλοντας αυτό η Θεία Γραφή έλεγε: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και έκτοτε λοιπόν ο θάνατος δεν είναι φοβερότατος, αλλά πολυπόθητος για τους δικαίους· γι' αυτό και κάποιος ικετεύοντας έλεγε: «Εξάγαγε από τη» σαρκική «φυλακή την ψυχή μου», για να αναχωρήσω προς εσένα· «πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Και κάποιος άλλος λέει: «Έχω επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· διότι «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Έτσι και αυτός που κάποτε χώλαινε στην εγκάρδια πορεία του, αφού ισιώσει τα ίχνη και τα μονοπάτια του, φλεγόμενος για την τριπόθητη αγάπη του Σωτήρα, αναπηδά ορμητικά σαν το πιο διψασμένο ελάφι. Ψάλλει λοιπόν: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Με λίγα λόγια λοιπόν, αυτοί που διψούν σπεύδουν προς την πηγή της ζωής και της αθανασίας, τον Χριστό, ο οποίος καλεί τους πάντες και ανακράζει ρητά: «Όποιος διψά ας έρθει σε μένα και ας πιει», παραγγέλλοντας να αντλήσουν ύδωρ από τις πηγές της σωτηρίας. Από εκεί η ψυχή που διψά για τον Θεό ποτίζεται με τη σωτηρία και τρέφεται, και έτσι αναδεικνύεται θαλερή και εύκοσμη, στολισμένη με τον καλύτερο τρόπο, ανθισμένη και λαμπρή με ευσέβεια, με δικαιοσύνη και με κάθε αρετή. Αυτά, λοιπόν, ισχύουν για τις ψυχές που έχουν δεχθεί την ελευθερία από την απιστία, ευρισκόμενες σε τέτοια και τόσο θεοπρεπή κατάσταση, αντάξια της δωρεάς και της αφθονίας –ή ορθότερα, για να πούμε το πιο δίκαιο, της φιλανθρωπίας– Εκείνου που τις ευεργετεί.