Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:10

Εκείνη την πρωινή βοήθεια προς αυτήν κι εγώ επικαλούμαι: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου. Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου», ώστε, βλέποντάς σε να ανασταίνεσαι σαν νυμφίος από τον θάλαμο του τάφου, «για να παραστήσεις στον εαυτό σου ένδοξη την εκκλησία», να πω υμνώντας μαζί με τους αγγέλους: «Παραστάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου». Για να το δω λοιπόν αυτό, «το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με δεις, ή θα δω»· διότι και τα δύο αναφέρονται. Εάν μεν είναι το «Θα με δεις», σημαίνει αντί του: Με είδες να ποιμαίνω, «θα με δεις» να βασιλεύω· με είδες να ψάλλω, «θα με δεις» να προφητεύω· με είδες να χτυπώ το λιοντάρι και την αρκούδα, «θα με δεις» να πατάσσω τον Γολιάθ και τους αλλοφύλους· με είδες στον παρόντα αιώνα να σε δοξάζω μαζί με τους προφήτες, «θα με δεις» στον μέλλοντα να ψάλλω μαζί με τους αγγέλους, τότε που «και ενώπιον αγγέλων θα σου ψάλλω». Εάν δε είναι το «Θα δω»: Είδα, λέει, τα πρόσκαιρα θλιβερά, όσες πολλές θλίψεις και κακά μου έδειξες· θα δω τα αιώνια αγαθά· «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου εν γη ζώντων». Είδα προφήτες, θα δω ευαγγελιστές· είδα να κατεβαίνεις από τον ουρανό, θα δω να αναβαίνεις.

Ομιλία στην Πέμπτη της Διακαινησίμου. Την Πέμπτη της Λαμπρής. Και τώρα, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό και στολισμένη, η Εκκλησία παρίσταται ως λαμπρή βασίλισσα ενώπιον του Χριστού, ώστε να επαληθευτεί ο προφήτης που είπε: «Παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό και στολισμένη». Ποια είναι η βασίλισσα; Η Εκκλησία του Χριστού, η νύμφη του Μονογενούς, αυτή που κυριάρχησε στα πάθη και συμβασίλευσε με τον Χριστό.

Παρέστη, επειδή απομακρύνθηκε από τα είδωλα· παρέστη, επειδή διαχωρίστηκε από τους ασεβείς· παρέστη, επειδή εξήλθε από τον κόσμο· παρέστη, επειδή από ασταθής έγινε σταθερή· παρέστη, επειδή στερεώθηκε στην πίστη· παρέστη εκ δεξιών σου. Ποιος είναι ο ολόχρυσος ιματισμός της; Ο δόκιμος λόγος των δογμάτων της πίστεως, τον οποίο αγαπά περισσότερο από χρυσό και πολύτιμο λίθο, «τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά». Οι απόστολοι παρέδιδαν να φυλάσσονται τα δόγματα δοκιμασμένα, «επιθυμητά περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους». Ποια είναι η περιβολή της; Η ομορφιά της βιοτής της. Ή και ποια είναι η περιβολή της;

Επειδή, λοιπόν, με ανθηρά και αμάραντα άνθη, τους νεοφώτιστους και τους πιστούς, έχει στολιστεί το βασιλικό ένδυμα της Εκκλησίας, όντως «παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών» του Χριστού, «ντυμένη με ιματισμό διάχρυσο, στολισμένη». Ανώτερο από τον χιτώνα του Ααρών έχει ντυθεί η βασίλισσα Εκκλησία.

Και αρμόζει συνεπώς να λέμε, αποβλέποντας προς αυτήν και προς τον ίδιο τον σαρκοφόρο Υιό της που γεννήθηκε από αυτήν: Τώρα «παραστάθηκε στα δεξιά σου με ολόχρυσο ιματισμό, περιβεβλημένη, πολυποίκιλα στολισμένη». Διότι, όπως ακριβώς εμφανίστηκε ως γυναίκα η βασίλισσα, και Κυρία, και Μητέρα του Θεού, κατά τη γυναικεία της φύση, έτσι και τώρα, παριστάμενη ως βασίλισσα εκ δεξιών του παμβασιλέως Υιού της, με τον ολόχρυσο ιματισμό της αφθαρσίας, περιβεβλημένη και στολισμένη, υμνείται με ιερά λόγια· γι' αυτόν τον λόγο δεν παρίσταται κατά απλότητα πνευματική, ούτε τρόπον τινά άσαρκη και ασώματη, αλλά έχοντας περιβληθεί την αφθαρσία και την αθανασία όσον αφορά την παναγέστατη σάρκα της, και ούσα στολισμένη ως προς τα πανάγια οστά που στηρίζουν τη σάρκα της. Διότι και από τις σάρκες της και από τα οστά της, όπως από τον παλαιό Αδάμ, ο νέος Αδάμ, έχοντας πλάσει για τον εαυτό του κατά αντιστοιχία τη σάρκωσή του σαν άλλη πλευρά, τη φέρει στο διηνεκές. Και συνεπώς η νέα Εύα, που ονομάζεται Μητέρα της ζωής, παραμένει περιβεβλημένη και στολισμένη, ως απαρχή της αθάνατης ζωής όλων των ζώντων.

Ας πούμε, λοιπόν, ξανά και πάλι, και πάντοτε και διαπαντός, στρέφοντας το βλέμμα μας προς τον ίδιο τον Βασιλέα, Κύριο και Θεό, και προς την ίδια τη Βασίλισσα, Κυρία και Θεοτόκο, με την κίνηση της θεωρίας του διορατικού οφθαλμού του νου μας: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, με ιματισμό διάχρυσο περιβεβλημένη και στολισμένη». Και άκουσε, λοιπόν, θυγατέρα του Δαβίδ και του Αβραάμ, και κλίνε το ους σου στη δέησή μας, και μην ξεχάσεις τον λαό σου, ούτε εμάς που αποτελούμε τον οίκο του Πατέρα σου. Διότι εμείς είμαστε πατέρες σου κατ' αναλογίαν, και εσύ είσαι θυγατέρα μας κατά τη γέννησή σου από το ανθρώπινο γένος μας, και σου ταιριάζει, εφόσον έγινες Μητέρα του Θεού, Βασίλισσα και Κυρία και Δέσποινα, χάριν αυτού που γεννήθηκε από εσένα και είναι Βασιλέας, Κύριος, Θεός και Δεσπότης, να μας μνημονεύεις, καθώς παραστέκεσαι ενώπιον εκείνου που σε εμάς μεν είναι φοβερός, σε εσένα δε τερπνός και παρέχει όλες τις χάριτες· γι' αυτό άλλωστε ονομάστηκες Κεχαριτωμένη, επειδή αναδείχθηκες πλήρης από κάθε χαρά, διά της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος επάνω σου.

Και ως θυγατέρες τους εννοεί τις ψυχές που έχουν αναγεννηθεί μέσω αυτών στη θεογνωσία, οι οποίες καθιστούν τις ίδιες τους τις καρδιές περικαλλέστατους ναούς, προς τιμήν του Θεού, ευφραίνοντάς Τον. Είναι, λοιπόν, σαν να λέει: Θα ευφρανθείς, λέει, ώ Δέσποτα, από τα ελεφάντινα ανάκτορα που κατασκεύασαν προς τιμήν σου οι θυγατέρες των βασιλέων. Παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου με διάχρυσο ιματισμό. Βασίλισσα μεν είναι η Εκκλησία, καθώς έγινε νύμφη του μεγάλου Βασιλέως· η δε στάση στα δεξιά υποδηλώνει την τιμή την οποία πρόκειται να απολαύσει στον μέλλοντα αιώνα. Ο ποικίλος ιματισμός της είναι η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη· έχει όμως και ένα άλλο λαμπρότερο ιμάτιο, τον ίδιο τον Χριστό.

Αλλά, αφού την στολίσεις με τον πρέποντα στολισμό, διατήρησέ την όμορφη για την καθορισμένη ώρα των γάμων· ώστε να ανάψει και αυτή τη λαμπάδα της μαζί με τις φρόνιμες παρθένες, έχοντας άσβεστο το πυρ της γνώσεως, και χωρίς να της λείπει το έλαιο των πνευματικών κατορθωμάτων· ώστε μέσα από τα έργα να επιβεβαιωθεί η θεόπνευστη προφητεία, και να εφαρμοσθεί και στη δική σου ψυχή το ρηθέν: Παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ιματισμό διάχρυσο και πολυποίκιλτο.

Με τέλειο μίσος τούς μισούσα. «Σμύρνα και στακτή και κασσία αναδίδουν τα ενδύματά σου, από τα ελεφάντινα παλάτια, μέσα από τα οποία σε εύφραναν θυγατέρες βασιλέων προς τιμήν σου». Προχωρώντας στη συνέχεια ο προφητικός λόγος, και αφού προηγουμένως ασχολήθηκε με όλα όσα αφορούν τη θεία Οικονομία, με την ενατένιση του Πνεύματος που του αποκαλύπτει τα κρυφά, έφτασε στο Πάθος. Διότι, λέει, «Σμύρνα και στακτή και κασσία από τα ενδύματά σου». Το ότι, λοιπόν, η σμύρνα είναι σύμβολο ταφής, μας το δίδαξε και ο ευαγγελιστής Ιωάννης, λέγοντας ότι ενταφιάστηκε από τον Ιωσήφ τον από Αριμαθαίας με σμύρνα και αλόη. Η δε στακτή είναι και αυτή το πιο λεπτό είδος της σμύρνας. Διότι, όταν εκθλιβεί το άρωμα, το μεν ρευστό μέρος του διαχωρίζεται ως στακτή, ενώ το πιο παχύρρευστο που απομένει ονομάζεται σμύρνα.

Εξαιτίας δε αυτού, λέγει: «Σε ευφράναν θυγατέρες βασιλέων με την τιμή Σου». Και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι θυγατέρες βασιλέων, παρά οι ευγενείς, οι μεγάλες και οι βασιλικές ψυχές; Οι οποίες, αφού γνώρισαν τον Χριστό μέσα από τη συγκατάβασή Του στα ανθρώπινα, Τον ευφράναν με την τιμή, με αληθινή πίστη και τέλεια αγάπη, δοξάζοντας τη θεότητά Του. Και δεν αναφέρει με φειδώ ότι τα αρώματα αυτά υπάρχουν στα ιμάτια του Χριστού (δηλαδή, η παραβολική διδασκαλία των λόγων και η συγκρότηση των δογμάτων), αλλά ότι αναδύονται από όλα τα οικοδομήματα. Διότι ονομάζει «βάρεις» τα μέγιστα των ανακτόρων, και μάλιστα αναφέρει ότι είναι κατασκευασμένα από ελεφαντόδοντο, καθώς ο προφήτης διδάσκει με αυτόν τον τρόπο, νομίζω, τον πλούτο της αγάπης του Χριστού για τον κόσμο.

Παραστάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου, περιβεβλημένη με ολόχρυσο ιματισμό, πεποικιλμένη. Ήδη ομιλεί περί της Εκκλησίας, για την οποία έχουμε διδαχθεί στο Άσμα ότι είναι η μία τέλεια περιστερά του Χριστού, η οποία δέχεται στον δεξιό τόπο του Χριστού αυτούς που γνωρίζονται από τα αγαθά τους έργα, διακρίνοντάς τους από τους φαύλους, όπως ακριβώς ο ποιμένας διακρίνει τους αμνούς από τα ερίφια. Παρίσταται λοιπόν η βασίλισσα, η ψυχή που έχει αρμοστεί με τον νυμφικό Λόγο, η οποία δεν εξουσιάζεται από την αμαρτία αλλά μετέχει της βασιλείας του Χριστού, εκ δεξιών του Σωτήρος με ολόχρυσο ιματισμό· δηλαδή, με νοερά δόγματα περίτεχνα υφασμένα και ποικιλμένα, στολίζοντας τον εαυτό της με σεμνότητα και ιεροπρέπεια. Επειδή δε τα δόγματα δεν είναι μονοειδή, αλλά ποικίλα και πολύτροπα, καθώς περιέχουν ηθικούς, φυσικούς και τους λεγόμενους εποπτικούς λόγους, για τον λόγο αυτό το κείμενο αναφέρει ότι ο ιματισμός της νύμφης είναι πεποικιλμένος.

Αλλά άλλοι μεν μιλούσαν σε γλώσσες, αν και προηγουμένως δεν τις γνώριζαν, άλλοι δε παρευρίσκονταν διερμηνεύοντας, παρόλο που στο παρελθόν δεν είχαν την ακοή τους εξοικειωμένη και συνηθισμένη σε τέτοιου είδους πράγματα. Ο θεσπέσιος Παύλος, βεβαίως, υποστηρίζει ότι το να μιλούν σε γλώσσες είχε δοθεί στους ανθρώπους εκείνης της εποχής όχι σε μοίρα χαρίσματος, αλλά σε τάξη σημείου για τους πιστούς· και γι' αυτό παραθέτει ένα προφητικό λόγιο που έχει ως εξής: «Διότι με ανθρώπους ετερόγλωσσους και με χείλη ξένα θα μιλήσω στον λαό αυτόν, και ούτε έτσι θα πιστέψουν». Το Πνεύμα, όμως, ενεργεί με διαφορετικό τρόπο στον καθένα τη διανομή των χαρισμάτων. Ώστε, όπως λέει, ακριβώς όπως αυτό το παχύ και γήινο σώμα αποτελείται από μέλη, έτσι και ο Χριστός, δηλαδή το σώμα Του, που είναι η Εκκλησία, συγκροτείται σε μια τέλεια νοητή ενότητα μέσω του μεγάλου πλήθους των αγίων. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει ότι αυτή είναι περιβεβλημένη «με ιματισμό διάχρυσο» και ποικιλμένο, υποδηλώνοντας με αυτό, νομίζω, την πολυμορφία και την πολυτιμότητα των χαρισμάτων.

Διότι κόσμημα των εκκλησιών είναι το σύστημά τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να στολίζει την Εκκλησία με ενδυμασία κατάχρυση και ποικιλόχρωμη. Διότι, όπως ακριβώς οι πολύμορφοι και πολυτιμότατοι λίθοι -εννοώ τους ινδικούς- στερεωμένοι σε χρυσά πλαίσια, δημιουργούν ένα θαυμαστό και αξιοθέατο κόσμημα, έτσι και οι ψυχές των αγίων, καλλωπισμένες με τα καυχήματα των αρετών, εκπέμπουν λαμπρή ομορφιά στα μάτια της Θεότητας, ώστε και ο καθένας, ευχαριστώντας τον Χριστό, να λέει: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο. Διότι με ενέδυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης· μου έβαλε στολίδι σαν σε νυμφίο, και σαν σε νύμφη μου περιέθεσε μίτρα». «Διότι τα ερημωμένα σου, τα κατεστραμμένα και τα γκρεμισμένα, τώρα θα γίνουν στενά από το πλήθος των κατοίκων, και θα απομακρυνθούν από εσένα εκείνοι που σε καταπίνουν. Διότι θα πουν στα αυτιά σου οι γιοι σου, τους οποίους είχες χάσει: Στενός είναι ο τόπος για μένα, κάνε μου χώρο για να κατοικήσω. Και θα πεις στην καρδιά σου: Ποιος μου τους γέννησε αυτούς; Εγώ ήμουν άτεκνη και χήρα. Και ποιος μου τους ανέθρεψε αυτούς; Εγώ είχα εγκαταλειφθεί μόνη».

Και λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ παρουσιάζει την Εκκλησία του Χριστού ντυμένη με ολόχρυσο, ποικιλμένο ιματισμό, και η φράση «Στο χέρι του Κυρίου», λέει, σημαίνει «υπό τη σκέπη του χεριού μου θα σε σκεπάσω»· και ο ίδιος ο Χριστός κάπου λέει για τα δικά του θρέμματα, δηλαδή το ποίμνιο όσων πίστεψαν σε αυτόν, ότι «Κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι του Πατέρα μου.» <Και δεν θα ονομαστείς πια εγκαταλελειμμένη, και η γη σου δεν θα ονομαστεί έρημος· διότι εσύ θα ονομαστείς 'το θέλημά μου', και η γη σου 'οικουμένη'.> Διδάσκει και πάλι, ότι λοιπόν θα δώσει τέλος στην παλαιά αποστροφή, την οποία πολλές φορές έδειξε προς τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και θα παύσει την οργή του, και θα την κάνει επιθυμητή, και επιπλέον καρποφόρα, και θα την αναδείξει στεφανωμένη με το πλήθος όσων έχουν πιστέψει. Διότι, αφού η Σιών αθέτησε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, παραδόθηκε στην ερήμωση, και το πλήθος όσων απίστησαν χάθηκε. Επειδή όμως το υπόλειμμα αποδέχθηκε την πίστη, και έπειτα κλήθηκε μαζί του το πλήθος των εθνών, και οι δύο διαμορφώθηκαν σε έναν λαό, και συνεπώς προέκυψε μία Εκκλησία και από τους δύο, ο Θεός της χαρίζει το να μην περιπέσει με κανέναν τρόπο στα παλαιά δεινά, ούτε βέβαια να ονομαστεί εγκαταλελειμμένη ή έρημη, αλλά αντίθετα να γίνει επιθυμητή σε αυτόν, και να μην ονομάζεται πλέον έρημος, αλλά μάλλον κατοικημένη.

Μετά δε την ενανθρώπηση, την οικονομία της οποίας εισφέρει η δύναμη του χρίσματος, ως κεχρισμένος πλέον από τον Πατέρα δέχεται το νέο όνομα, δηλαδή το όνομα Χριστός. Διότι αυτός, όντας ο χορηγός του αγιασμού στους άλλους ως Θεός, αγιάζεται μαζί μας κατά το ανθρώπινο· στο οποίο αναφέρεται και η χάρη, καθώς και ο αγιασμός της σάρκας, η οποία δεν είναι άγια κατά φύση, αλλά κατά μέθεξη με τον Θεό. Τους δε μαθητές τους ονόμασε αδελφούς και τους κατέστησε μετόχους του. Διότι αγιάζει ως Θεός, χρίοντας με το ίδιο του το Πνεύμα αυτούς που έχουν γίνει μέτοχοί του διαμέσου της πίστης. <Σμύρνα και στακτή και κασσία αναδίδουν τα ιμάτιά σου, από ανάκτορα ελεφάντινα, από τα οποία σε εύφραναν θυγατέρες βασιλέων προς τιμήν σου.> (E f. 83, I f. 239 b) Ως ιμάτια του Χριστού πρέπει να νοήσουμε εκείνους που έχουν βρεθεί κοντά του, και βρίσκονται σαν σε άμεση επαφή και ολόγυρά του, διαμέσου της πίστης, του αγιασμού και της πνευματικής οικειότητας. Ως ελεφάντινα ανάκτορα (βάρεις), εννοούν σε αυτά τα λόγια τις Εκκλησίες. Διότι «βάρις» ονομάζεται κάθε πύργος· και λέμε ότι οι Εκκλησίες είναι οχυρωμένες σαν πύργοι με τη δύναμη και τη χάρη του Χριστού, επειδή είναι θεμελιωμένες πάνω στην πέτρα. Ελεφάντινες, αντί για λαμπρές, πολύτιμες και περικαλλέστατες· διότι και αυτό το χαρακτηριστικό υπάρχει σε αυτές, ακριβώς όπως συμβαίνει βέβαια και με τα σκεύη που είναι κατασκευασμένα από ελεφαντόδοντο.

Αυτά δε τα ελεφαντοστέινα παλάτια είναι και θυγατέρες βασιλέων. Πώς ή με ποιον τρόπο; Διότι, εφόσον οι θεσπέσιοι μαθητές είναι υιοί της βασιλείας, θα μπορούσαν δικαίως να ονομαστούν και βασιλείς. Έγιναν δε και πατέρες των Εκκλησιών· διότι τις γέννησαν διά του Ευαγγελίου και των ιερών κηρυγμάτων. Διότι αυτό λέει και ο μακάριος Παύλος: «Εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα.» Επομένως, από τα ιμάτιά σου και από τα ελεφαντοστέινα παλάτια, δηλαδή από τις περικαλλέστατες εκκλησίες, αναδύεται σμύρνα και στακτή και κασσία, δηλαδή κάθε λογής πνευματική ευωδία. Με αυτά τα αρώματα λοιπόν, δηλαδή με τις νοητές ευωδίες, οι θυγατέρες των βασιλέων σε εύφραναν προς τιμήν σου, δηλαδή στον καιρό κατά τον οποίο έπρεπε να τιμηθείς από αυτές.

Διότι όταν προσκλήθηκαν, τότε και τίμησαν. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, η σύνθεση του αγίου ελαίου, με το οποίο χρίονταν και η σκηνή και τα ιερά σκεύη και όσοι καλούνταν στην ιερουργία, παρασκευαζόταν με τα προαναφερθέντα αρώματα. <Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου.> (B f. 171, I f. 241) Τις Εκκλησίες σε όλη την οικουμένη τις ονομάζει τώρα μία, επειδή ένας είναι ο Δεσπότης και μία είναι η πίστη σε αυτές, και ένα ομοίως το σωτήριο βάπτισμα. Διότι δεν χωρίζονται προκαλώντας διχόνοια· ώστε, αν και είναι αναρίθμητες, να είναι και να ονομάζονται μία. <Άκουσον, θύγατερ, και ίδε, και κλίνον το ους σου.> (B f. 171, I f. 241) Οι νυμφαγωγοί μυσταγωγούν τη βασίλισσα και προσπαθούν να την καταστήσουν σοφότατη, και της υπαγορεύουν εκείνα με τα οποία θα καταστεί πάρα πολύ ευχάριστη στον νυμφίο. Και τώρα, βέβαια, ο λόγος τους προχωρά με την πρέπουσα τάξη. Διότι πρέπει πρώτα εμείς να ακούσουμε, δηλαδή να δεχτούμε στα αυτιά μας τα λεγόμενα, και να αφεθούμε στη μυσταγωγία· και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να φτάσουμε στην κατανόηση των λεγομένων· μετά από αυτό να κλίνουμε το αυτί, δηλαδή να επιδείξουμε πλέον την απόλυτη υπακοή. Την Εκκλησία βεβαίως την ονομάζουν θυγατέρα, επειδή ακριβώς δι' αυτών έχει προετοιμαστεί και κοσμηθεί για τον άνωθεν και εξ ουρανών νυμφίο, δηλαδή τον Χριστό.

Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου με διάχρυσο ιματισμό, περιβεβλημένη και στολισμένη. Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και κλίνε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον πατέρα σου, διότι επιθύμησε ο βασιλιάς την ομορφιά σου.

Και πράγματι, ο θεσπέσιος Δαβίδ στον τεσσαρακοστό τέταρτο ψαλμό παρουσιάζει στον Χριστό την Εκκλησία ως αγνή παρθένο, σε θέση βασίλισσας, και την περιβάλλει με στολή ολόχρυση και περίτεχνα στολισμένη, λέγοντας τα εξής: «Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, περιβεβλημένη και περίτεχνα στολισμένη με ολόχρυσο ιματισμό». Το μεν ολόχρυσο, όπως νομίζω, υποδηλώνει το πολύτιμο και περιφανές, ενώ το περίτεχνα στολισμένο υποδεικνύει σαφέστατα την πολυμορφία της αρετής.

Βλέπεις ότι το να θέλει κανείς να προσκολλάται στους απειθείς Ιουδαίους και σε αυτούς που μιλούν ακόμη για τα του νόμου μετά την πίστη, προκαλεί στενότητα; ΠΑΛΛ. Κατανοώ. ΚΥΡ. Τα υφάσματα για τις αυλαίες ήταν από κλωσμένο βύσσο, και από υάκινθο και πορφύρα, και από κλωσμένο κόκκινο. Διότι ο στολισμός της Εκκλησίας είναι παμποίκιλος. Αυτό ακριβώς ψάλλει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας περίπου τα εξής γι' αυτήν: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, με ιματισμό διάχρυσο περιβεβλημένη και πεποικιλμένη.» Στολίδι δε και πολυειδής ωραιισμός σε αυτήν είναι ο Χριστός, ο οποίος, αν και ένας υπάρχει κατά φύση, νοείται μέσα από πολλά και διάφορα αινίγματα, όπως, για παράδειγμα, ως κλωσμένος βύσσος. Διότι, ενώ είναι λεπτός και ασώματος κατά φύση ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, έχει κατά κάποιον τρόπο κλωστεί, μέσω της οιονεί συμπλοκής του με τη σάρκα. Επομένως, είναι και κλωσμένος βύσσος, αλλά βεβαίως και σαν υάκινθος, διότι δεν προέρχεται από τη γη, αλλά άνωθεν και από τον ουρανό· διότι με τον υάκινθο παρομοιάζεται κάπως το υψηλό και άνω και αιθέριο σώμα, αυτό που εκτείνεται μέχρι και αυτού του στερεώματος. Επομένως, είναι σαν υάκινθος λόγω του ότι προέρχεται από τον ουρανό, και πορφύρα, επειδή δεν είναι δούλος, ως κτιστός, αλλά βασιλιάς από τον Θεό και Κύριος των πάντων.

Αυτοί καλλωπίζουν την ευπρέπειά της. Αυτοί κατακοσμούν με ένα νοητό στολίδι, σαν βασίλισσα, την ωραία Εκκλησία, η οποία στάθηκε στα δεξιά του απαστράπτουσα, περιβεβλημένη με το ολόχρυσο ένδυμα των ποικίλων αρετών του ίδιου του Δεσπότη, λαμπρυνόμενη πάντοτε από την αίγλη του Πνεύματος, ακτινοβολώντας περισσότερο από τη λαμπρότητα του αισθητού ήλιου· υπερβαίνοντας μάλιστα υπερβολικά και μυριοπλάσια κάθε ανθρώπινη έννοια ως προς την έκφραση.

Γιόρταζε, Εκκλησία του Χριστού, όχι τυπικά, ούτε σωματικά, αλλά πανηγυρίζοντας πνευματικά. Γιόρταζε γιορτές, βλέποντας την πτώση των ειδώλων και έχοντας την ανάσταση των εκκλησιών. Διότι, μαζί με την ιερή και μεγάλη φωνή του Παύλου, σου φωνάζω: Τα παλαιά πέρασαν· ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια· αλλά βεβαίως και παράδοξα. Γι' αυτό χαίρετε εν Κυρίω, νέε λαέ του Χριστού, χαίρετε· χαίρε Εκκλησία του Χριστού, τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα του Θεού. Διότι δική σου είναι όλη η δόξα, ως θυγατέρας του βασιλέως Χριστού, και εσωτερικά και εξωτερικά· δεν είσαι πλέον στερημένη νυμφίου, αλλά ανθίζεις έχοντας θείο Νυμφίο· δεν βρίσκεσαι πλέον στα αριστερά του Θεού εξαιτίας της ειδωλολατρίας, αλλά παρίστασαι στα δεξιά, στολισμένη χάρη στη θεογνωσία· δεν είσαι πλέον αναμεμειγμένη με αίμα δουλικό, αλλά σφραγίζεσαι με αίμα θεϊκό· δεν σέβεσαι πλέον τον Ωβήλ, αλλά τον Εμμανουήλ· δεν δοξάζεις πλέον την Τρωάδα, αλλά την Τριάδα· δεν τιμάς πλέον τον Πλάτωνα, αλλά τον παντοκράτορα Θεό μας· ούτε τον Ηρακλή τον αλεξίκακο, αλλά τον Παράκλητο και Ποιητή των πάντων. Δεν προσκυνάς πλέον τον Αριστοτέλη που σοφίστηκε, αλλά τον Θεό που σε έσωσε στα τέλη των αιώνων. Έπεσε ο Κρόνος, διότι σαρκώθηκε ο Θεός Λόγος· ο οποίος δεν φανερώθηκε από σαρκικό πάθος ανδρός, αλλά θεανδρικά από τη Μαρία. Βλέπετε τη χάρη της ημέρας· βλέπετε τη λαμπρότητα της εορτής.

Στάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό, περίτεχνα στολισμένη. Οι μεν θυγατέρες των βασιλέων, δηλαδή του Χριστού και της Εκκλησίας του, ήταν οι επιμέρους ψυχές. Αυτή δε η βασίλισσα, η μητέρα των θυγατέρων, στάθηκε εκ δεξιών του, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό, περίτεχνα στολισμένη. Ποια άλλη θα μπορούσε να είναι αυτή, παρά ολόκληρη η καθολική Εκκλησία, η οποία έχει συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, από τη μία άκρη της γης ως την άλλη; Την οποία ο ίδιος οικοδόμησε για τον εαυτό του πάνω στην πέτρα, ώστε να μην υπερισχύσουν εναντίον της οι πύλες του άδη. Πιο κυριολεκτικά όμως, θα μπορούσες να πεις ότι με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνεται η επουράνια Εκκλησία, η οποία είναι μητέρα των αγίων ανθρώπων επί της γης.

Αυτό, λοιπόν, δίδαξε ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας». Την ονομάζει δε και πόλη του ζωντανού Θεού, επουράνια Ιερουσαλήμ, συγκροτημένη σε πανηγύρι μυριάδων αγγέλων και Εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς. Αυτή, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι η τέλεια νύμφη του Χριστού. Και δεν θα έσφαλλες, αν έλεγες ότι η επί γης Εκκλησία είναι θυγατέρα της. Εκείνη δε είναι Βασίλισσα, καθώς ήδη συμβασιλεύει με τον νυμφίο της· γι' αυτό έχει λεχθεί ότι παρίσταται εκ δεξιών του Βασιλέως· επειδή είναι νύμφη του και δέχεται τα σπέρματά του, κυοφορώντας και γεννώντας διαρκώς πνεύμα σωτηρίας· η οποία ενδύεται και το βασιλικό ένδυμα, το φωτεινό ένδυμα της αφθαρσίας, το οποίο μάλιστα, όντας εξολοκλήρου πνευματικό, περιβάλλονται οι επουράνιες αγγελικές δυνάμεις.

Το πώς όμως λέμε ότι αυτός έχει χριστεί, και τι είναι το χρίσμα, και ποιος είναι ο τρόπος της χρίσεως, τα έχουμε εξετάσει επαρκώς στο προηγούμενο σύγγραμμα. Στα χείλη του και στη διδασκαλία του χύθηκε τόση χάρη, ώστε σε σύντομο χρονικό διάστημα γέμισε κάθε τόπος από την ευσέβεια που κηρύχθηκε από αυτόν, με αποτέλεσμα ήδη σε όλα τα έθνη, μεταξύ εκείνων που ακολουθούν τη διδασκαλία του, σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία, να έχει περιβληθεί με δόξα βασιλέως και Θεού και να ανακηρύσσεται από όλους τους ανθρώπους Χριστός. Ολοφάνεροι είναι και οι εχθροί του, όχι μόνο εκείνοι που υπήρξαν στο παρελθόν, αλλά και εκείνοι που πολεμούν διαρκώς τον λόγο του, είτε μεταξύ των ανθρώπων είτε ανάμεσα στις αόρατες δυνάμεις, τους οποίους, καταρρίπτοντας πάντοτε με αόρατη και μυστική δύναμη, έχει καταστήσει υποχείριούς του, προσελκύοντας κάθε λογής λαούς από όλα τα έθνη. Τα δε επόμενα στον ψαλμό: «σμύρνα και στακτή και κασσία από τα ιμάτιά σου», καθώς και όσα ακολουθούν αυτά, τα οποία δηλώνονται ως αναφερόμενα σε βασίλισσα και θυγατέρα που εγκατέλειψε τον πατρικό οίκο και νυμφεύθηκε τον προαναφερθέντα Χριστό και βασιλέα και Θεό, τον οποίο και ανακηρύσσει κύριό της, θα μπορούσαν να αναφερθούν στην εξ εθνών Εκκλησία, η οποία αποστράφηκε την πατρική και δαιμονική πλάνη, καθαρίστηκε και συνδέθηκε αρμονικά μέσω της κοινωνίας με τον θείο Λόγο, λαμβάνοντας διεξοδικά την αρμόζουσα ερμηνεία. 〈〈Ψαλμού ρθʹ〉〉. «

Ι΄. Περί της δόξης της Εκκλησίας. Δαβίδ: «Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ολόχρυσο ένδυμα, περίτεχνα στολισμένη.»

Τώρα έχει και τον ουρανό ως πρέπον κατοικητήριο, σαν βασίλειο που της αρμόζει· σε αυτόν μετέστη σήμερα από τη γη, και στάθηκε στα δεξιά του Παμβασιλέως, περιβεβλημένη με ένδυμα διάχρυσο και πεποικιλμένο, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον προφήτη ψαλμωδό γι’ αυτήν. Ως διάχρυσο ένδυμα να εννοήσεις εκείνο το θεοφώτιστο σώμα της, πεποικιλμένο με κάθε λογής αρετές. Διότι μόνη αυτή τώρα, μαζί με το θεοδοξασμένο σώμα της, έχει μαζί με τον Υιό τον ουράνιο χώρο. Γιατί δεν μπορούσαν έως τέλους η γη, ο τάφος και ο θάνατος να κρατήσουν σώμα ζωαρχικό και θεοδόχο, κατοικητήριο πιο αγαπητό και από τον ουρανό και από τον ουρανό των ουρανών. Διότι, αν ψυχή που έχει μέσα της ένοικη τη χάρη του Θεού ανεβαίνει στον ουρανό, αφού λυθεί από τα εδώ —όπως και από πολλά έχει γίνει φανερό και όπως πιστεύουμε—, πώς λοιπόν το σώμα εκείνο, που όχι μόνο δέχθηκε μέσα του τον ίδιο τον προαιώνιο και μονογενή Υιό του Θεού, την αέναη πηγή της χάριτος, αλλά και αναδείχθηκε γεννητικό Του, δεν θα ανελαμβανόταν από τη γη στον ουρανό; Εκείνη που, ενώ ήταν ακόμη τριών ετών και δεν είχε ακόμη μέσα της τον υπερουράνιο Ένοικο ούτε Τον είχε προαγάγει σαρκοφόρο, κατοικούσε στα Άγια των Αγίων, μετά από όλα αυτά, αφού έγινε υπέρτερη τόσο μεγάλων και τόσων πολλών πραγμάτων ακόμη και κατά το σώμα, και αληθινά υπερκόσμια, θα γινόταν άραγε γη, υποκείμενη στη φθορά; Και πώς θα μπορούσε αυτό να έχει λόγο για όσους εξετάζουν τα πράγματα με λόγο;

Τόσο πολύ πιο κοντά βρίσκεται σε σχέση με εκείνους που πλησιάζουν τον Θεό· σε τέτοιο βαθμό η Θεοτόκος έχει αξιωθεί προνομίων ανώτερων από όλους· και δεν εννοώ μόνο τους ανθρώπους, αλλά και όλες ανεξαιρέτως τις αγγελικές ιεραρχίες. Διότι, σχετικά με την ανώτατη ταξιαρχία αυτών, ο Ησαΐας γράφει: «και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω του»· ενώ για την ίδια πάλι ο Δαβίδ αναφέρει: «παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου». Βλέπετε τη διαφορά της στάσης; Από αυτήν μπορείτε να διακρίνετε και τη διαφορά της τάξης ως προς την αξία· διότι τα μεν Σεραφείμ βρίσκονται γύρω από τον Θεό, δίπλα όμως στον ίδιο τον Θεό βρίσκεται μόνη η παμβασίλισσα, η οποία μάλιστα θαυμάζεται και εγκωμιάζεται από τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος τρόπον τινά την παρουσιάζει στις δυνάμεις που βρίσκονται γύρω του και λέει, σύμφωνα με το ρητό στο Άσμα Ασμάτων, «πόσο ωραία είναι η πλησίον μου!». Είναι πιο λαμπρή από το φως, πιο ανθισμένη από τους θείους παραδείσους, πιο ωραία από κάθε ορατό και αόρατο κόσμο.

Αλλά γιατί δεν περιπλέκω στον παρθενικό στέφανο την υπερκόσμια αίγλη, αλλά παραμένω ακόμα σε αυτούς που έλαμψαν στη γη; Διότι, επειδή ακριβώς επρόκειτο, ούσα παρθένος, να γεννήσει Εκείνον που εκ φύσεως βρίσκεται πάνω από όλα, ήταν και η ίδια ως προς την αξία της ανώτερη από όλα σχεδόν από τη βρεφική της ηλικία, ασυγκρίτως ανώτερη ακόμη και από τους ίδιους τους υπερκόσμιους νόες. Προς ποιον, άλλωστε, από τους αγγέλους ειπώθηκε ποτέ αυτό που ειπώθηκε προς εκείνην ενώ ήταν ακόμη νήπιο, ότι δηλαδή «θα επιθυμήσει ο βασιλιάς την ομορφιά σου»; Δεν επιθύμησαν μάλλον εκείνοι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, να σκύψουν για να δουν όσα μας χαρίστηκαν μέσω αυτής; Και για μεν την ανώτατη ταξιαρχία αυτών ο Ησαΐας γράφει, «και τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω από Αυτόν», ενώ για εκείνην πάλι ο Δαβίδ αναφέρει, «παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου». Είδες τη διαφορά της στάσης; Από αυτήν μάθε και τη διαφορά της τάξεως: διότι τα μεν Σεραφείμ βρίσκονται γύρω από τον Θεό, πολύ κοντά όμως στον ίδιο τον Θεό στέκεται μόνη η παμβασίλισσα, η οποία θαυμάζεται και εγκωμιάζεται από τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος θαρρείς και την διακηρύσσει στις δυνάμεις που βρίσκονται γύρω του, λέγοντας, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο Άσμα Ασμάτων, «πόσο όμορφη είναι η πλησίον μου»· λαμπρότερη από το φως, πιο ανθισμένη από τον παράδεισο, πιο στολισμένη από ολόκληρο τον ορατό και αόρατο κόσμο.

«Κασσία» δε, επειδή χρίστηκε με την ευωδία του Πνεύματος από τα ενδύματα της χάριτος, δηλαδή από τα ιμάτια. «Από τις βάρεις»· βάρεις είναι τα ψηλά οικοδομήματα. Ονομάζει λοιπόν «ελεφάντινες» τις εκκλησίες, ως ευπρεπείς και ισχυρές· και σε αυτές ευφραίνεται ο Κύριος για όσους σώζονται μέσω αυτών. «Θυγατέρες»· θυγατέρες βασιλέων ονομάζει τις ψυχές των αγίων, οι οποίες αναστήθηκαν μαζί με τον Χριστό. Διότι είναι μεγάλη τιμή του Χριστού η ανάσταση εκ νεκρών και το να συνεγείρει τις ψυχές των αγίων. «Παρέστη»· η ψυχή του Κυρίου, για την οποία μίλησαν οι προφήτες· και αυτή ανέβαινε. Από πού; Από τον άδη. Και οι δούλες της οδηγούνταν μαζί της. Ποιες; Οι ψυχές των αγίων. «Με ιματισμό», δηλαδή μαζί με το σώμα· «ολόχρυσο», ως καθαρό από κάθε ρύπο· «εκ δεξιών», επειδή κάθεται στα δεξιά του Πατρός. Υπαινίσσεται δε και την Εκκλησία. «Περιβεβλημένη»· στολισμένη με χάρη και δόξα. Έτσι ακριβώς στολίζεται και η Εκκλησία. «Άκουσον»· ο λόγος απευθύνεται προς την Εκκλησία, προτρέποντάς την στη χάρη της μετανοίας. «Και επιλάθου»· δηλαδή, ξέχασε τα είδωλα και το πλήθος των δαιμόνων, που είναι ο λαός, οι οποίοι σε ξεγέλασαν με την απάτη. «Και του οίκου», δηλαδή της πλάνης του διαβόλου. «Ότι επεθύμησεν»· ο Χριστός, ως βασιλεύς των αιώνων, θα σε αγαπήσει, καθώς κατά την επιστροφή σου άστραψε το κάλλος της δόξας.

Πράγματι, λοιπόν, είναι κατάλληλη ευκαιρία να πούμε ψάλλοντας τώρα: Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος, ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν. Ας αγαλλιάσουμε, διότι τα αγάλματα των ειδώλων συνετρίβησαν και τα άγια των αγίων δόθηκαν· ας ευφρανθούμε, διότι η λύπη της Εύας έσβησε και η χαρά της Παρθένου άναψε. Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος. Τι την έκανε; Βασίλισσα των άλλων ημερών. Γι' αυτό και ο Δαβίδ ανακράζει γι' αυτήν προς τον Βασιλέα Χριστό λέγοντας: Παραστάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ενδεδυμένη με ιματισμό διάχρυσο και καταστολισμένη.

Και τι είναι το διάχρυσο ιμάτιο; Το ένδυμα της πίστεως, διότι η πίστη είναι χρυσός εξαιτίας του απαραχάρακτου του βαπτίσματος. Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, περιβεβλημένη και στολισμένη. Με τι είναι περιβεβλημένη; Με το απαλαίωτο πέπλο της ευσέβειας. Με τι είναι στολισμένη; Με την ποικιλόγλωσση ευπρέπεια των δογμάτων.

Και τρώγει χώμα από τη γη που καταδικάστηκε να παράγει αγκάθια και τριβόλια· βλέπει δε εκείνην που προηγουμένως ποδοπατούνταν από αυτόν να απολαμβάνει το ξύλο της ζωής, ενώ ο ίδιος παραμένει στην προτέρα κατάρα· βλέπει δε ότι δεν εξουσιάζει ούτε καν την πτέρνα, ενώ όλες οι δικές του κεφαλές έχουν συντριβεί από τον σταυρό· θεωρεί να στέκεται εκ δεξιών ως βασίλισσα η άλλοτε καταδικασμένη, και εκείνη που σκέπαζε τη γύμνια της με φύλλα συκής, περιβεβλημένη πλέον με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη, και θρηνεί για τη δική του ακοσμία. Τη βλέπει να στηρίζεται στο βασιλικό σκήπτρο και να υψώνεται προς τον ίδιο τον ουρανό, και οδύρεται για τη δική του πτώση· τη βλέπει να συγκαλεί τα τέκνα της με υψηλό κήρυγμα προς προσκύνηση του τιμίου σταυρού, και φρίττει για την υπακοή τους, θαυμάζει την προθυμία τους και εκπλήσσεται με το πλήθος τους· βλέπει σύμπασα την κτίση να εορτάζει, και τον εαυτό του ενδεδυμένο με αισχύνη σαν με μανδύα· και να εκπληρώνεται το λόγιο που λέγει: «Έντεινε, και κατευοδού, και βασίλευε»· Έντεινε το τόξο του σταυρού, πλήξε τον διάβολο, βασίλευσε επί της κτίσεως, κατευόδωσε τον άνθρωπο. Και πάλι: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών αυτού». Διότι τα τείχη της αμαρτίας και τις πόλεις του άδη τις κατεδάφισε συθέμελα ο σταυρός του Χριστού.

Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ιματισμό διάχρυσο και στολισμένη· δεν ομιλεί βεβαίως η Γραφή για αισθητά ενδύματα, αλλά για τα ενδύματα της αρετής. Διότι «όλη η δόξα της θυγατρός του βασιλέως βρίσκεται εσωτερικά, στολισμένη με χρυσά κρόσσια». Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Διπλός είναι ο άνθρωπος, και διπλή είναι η ουσία του· και η ψυχή έχει ανάγκη από λόγο που διδάσκει, που φωτίζει τον νου, που απομακρύνει τα πάθη, που θεραπεύει τα τραύματα. Ας μην προσέχουμε, επομένως, μόνο την αισθητή τράπεζα, αλλά ας παραθέσουμε ενώπιόν σας και τη νοερή, ετοιμάζοντας για εσάς την εστίαση από τα λόγια του Παύλου, και φέρνοντας στο μέσον τον σκηνοποιό, τον ιδιώτη, τον αμαθή, τον διδάσκαλο της οικουμένης, τον φοβερό στους δαίμονες, αυτόν που εκδιώκει τις ασθένειες, που περιτρέχει τα άνω και τα κάτω, που εισήλθε στον παράδεισο, που ανήλθε μέχρι τον τρίτο ουρανό, αυτόν που μέσα στην τέχνη του είχε τόση χάρη, που δεν εμποδιζόταν από την τέχνη του, αλλά ενώ μετερχόταν το βιοποριστικό του επάγγελμα, έλαμπε με τα κατορθώματά του. Ας τον φέρουμε στο μέσον· διότι δεν χορταίνω να τον εγκωμιάζω. Είμαι εραστής του κάλλους του· διότι δεν είναι σωματικό, ώστε να φθείρεται, αλλά πνευματικό, το οποίο ουδέποτε μαραίνεται.

Ομιλία που εκφωνήθηκε όταν ο Ευτρόπιος βρέθηκε έξω από την εκκλησία και αποσπάστηκε από αυτήν, και περί του παραδείσου και των Γραφών, και στο χωρίο: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου». αʹ. Ευχάριστο βέβαια είναι το λιβάδι και ο παράδεισος, αλλά πολύ πιο ευχάριστη είναι η ανάγνωση των θείων Γραφών. Διότι εκεί μεν υπάρχουν άνθη που μαραίνονται, εδώ δε νοήματα που ακμάζουν· εκεί πνέει ο ζέφυρος, εδώ η αύρα του Πνεύματος· εκεί υπάρχουν αγκάθια που περιτειχίζουν, εδώ η πρόνοια του Θεού που παρέχει ασφάλεια· εκεί τζιτζίκια που τραγουδούν, εδώ προφήτες που μελωδούν· εκεί η τέρψη προέρχεται από την όραση, εδώ η ωφέλεια από την ανάγνωση.

Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου. Βασίλισσα; Η καταπατημένη, η φτωχή, πώς έγινε βασίλισσα; Και πού ανέβηκε; Ψηλά παραστάθηκε αυτή η βασίλισσα. Πώς; Επειδή ο Βασιλιάς έγινε δούλος· δεν ήταν, αλλά έγινε. Μάθε λοιπόν τα της θεότητος και αναλογίσου με σοφία τα της θείας οικονομίας· μάθε ποιος ήταν και ποιος έγινε για χάρη σου, και μην συγχέεις τα πράγματα, ούτε να μετατρέπεις την εκδήλωση της φιλανθρωπίας σε αφορμή για βλασφημία.

Μετέβη στον λαό των Ρωμαίων και προσέλκυσε τη σύγκλητο. Μετέβη σε ποταμούς, μετέβη σε έρημους τόπους παντού στην οικουμένη. Ούτε γη ούτε θάλασσα είναι αμέτοχη των κατορθωμάτων του· διότι έδωσε τον αρραβώνα του δακτυλιδιού και, δίνοντας τον αρραβώνα, λέει: «Κάποια σου τα δίνω ήδη, ενώ κάποια άλλα σου τα υπόσχομαι». Γι' αυτό της λέει ο Προφήτης: «Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου με ολόχρυσο ιματισμό». Δεν εννοεί το ιμάτιο, αλλά την αρετή. Γι' αυτό η Γραφή αναφέρει αλλού: «Πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;»

Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου με διάχρυσο ιματισμό. Δεν εννοεί υλικά ενδύματα, αλλά την αρετή· δεν είπε «με χρυσό». Πρόσεξε· και η ίδια η λέξη κρύβει πολλή ευγένεια νοημάτων. Δεν είπε «με χρυσό», αλλά «με διάχρυσο». Άκουγε με σύνεση. Το χρυσό ένδυμα είναι εξ ολοκλήρου χρυσό, ενώ το διάχρυσο έχει μέρη χρυσά και μέρη μεταξωτά. Γιατί λοιπόν δεν είπε ότι η νύμφη φορούσε χρυσό ένδυμα, αλλά διάχρυσο;

Δεν σου αποκλείω τον δρόμο· διότι η αφθονία των αρετών έκανε εύκολη την οικονομία του βασιλιά. Περιβεβλημένη με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη. Ποικιλόχρωμο είναι το ένδυμά της· και αν θέλεις, ανάπτυξε το βάθος του λόγου που ειπώθηκε, και δες τον ολόχρυσο ιματισμό. Διότι εδώ άλλοι μεν είναι μοναχοί, άλλοι δε ασκούν σεμνό γάμο, χωρίς να υπολείπονται πολύ από εκείνους· και άλλοι μεν έχουν συνάψει έναν γάμο, άλλες δε είναι χήρες που ανθούν. Γιατί είναι παράδεισος; Γιατί είναι ποικίλος; Επειδή έχει διάφορα άνθη, και δέντρα, και πολλούς μαργαρίτες. Πολλά είναι τα άστρα, αλλά ένας ο ήλιος· πολλοί οι τρόποι ζωής, αλλά ένας ο παράδεισος· πολλοί οι ναοί, αλλά ένας ο παράδεισος· πολλοί οι ναοί, αλλά μία η μητέρα. Το ένα είναι σώμα, το άλλο μάτια, το άλλο δάχτυλο, αλλά όλοι αποτελούν ένα. Διότι το ίδιο αξίζει το μικρό, και το μεγάλο, και το κατώτερο. Η παρθένος έχει ανάγκη την παντρεμένη· διότι και η παρθένος προέρχεται από γάμο, ώστε να μην περιφρονεί τον γάμο. Η παρθένος είναι η ρίζα του γάμου. Όλα είναι συνδεδεμένα, τα μικρά με τα μεγάλα, και τα μεγάλα με τα μικρά. Παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, περιβεβλημένη με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη. Λοιπόν, «Άκουσον, θύγατερ». Ο νυμφαγωγός λέει ότι πρόκειται να προσέλθεις προς τον νυμφίο, ο οποίος υπερβαίνει την ουσία σου, υπερβαίνει τη φύση σου. Εγώ είμαι ο νυμφαγωγός. «Άκουσον, θύγατερ». Αμέσως έγινε η γυναίκα; Ναι· διότι τίποτα εδώ δεν είναι σωματικό.

Ομολόγησε για Εκείνον και την ανάβασή Του: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ομολόγησε για Εκείνον και την καθέδρα Του: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου. Ομολόγησε για Εκείνον και τη δόξα της Εκκλησίας: Στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, περιβεβλημένη με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη με ποικίλματα.