Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:3

Έπρεπε, λοιπόν, εκείνη που επρόκειτο να γεννήσει «τον ωραιότερο από τους υιούς των ανθρώπων», να είναι και η ίδια ασύγκριτη σε όλα και ανάμεσα σε όλους, και να έχει διαμορφωθεί με θαυμαστό κάλλος από το Παιδί, αφού Εκείνος επρόκειτο να είναι απολύτως όμοιος με αυτήν· ώστε, ως παιδί αειπαρθένου κόρης, να αναγνωρίζεται και από την ομοιότητα που φαινόταν σε όλα, και κάθε μάτι που Τον έβλεπε να κηρύττει την κατά σάρκα αρχή του Απάτορος. Διότι πώς θα είχε άραγε κανένα νόημα Εκείνος που συνέστησε και καλλώπισε με τον λόγο όλο αυτό το σύμπαν με κάθε λογής καλλονές, να μη μεταδώσει με κάθε τρόπο και απολύτως στην Παρθένο, διά της οποίας ο Ίδιος επρόκειτο να λάβει κατά φύση τη μορφή που ανέλαβε, τη δύναμη που ποιεί το κάλλος, στην οποία και ο Ίδιος γνώριζε ότι λίγο αργότερα θα μετείχε; Γι’ αυτά, λοιπόν, Εκείνος που κοσμεί τα κρίνα του αγρού καλύτερα από τη βασιλική περιβολή του Σολομώντος, ο Ίδιος και την Παρθένο, από την οποία έλαβε κατά άνθρωπο την περιβολή Του, έτσι υπερφυώς την κόσμησε, κάνοντάς την θέαμα προς το οποίο όλοι αποβλέπουν· και την ανέδειξε θεία κατοικία όλων μαζί και καθενός ξεχωριστά από τα καλά και αγαθά, τη μόνη από όλους τους ανθρώπους από αιώνος που δεν φάνηκε να υστερεί σε τίποτε και κατά τίποτε, αλλά υπερείχε όλων σε όλα με απόσταση πάρα πολύ μεγάλη, όσο απέχει ο ουρανός από τη γη· όπως αυτό διαφαίνεται και σε εμάς, που στεκόμαστε σαν τους αστροθεάμονες από μακριά και ατενίζουμε προσεκτικά όσα την αφορούν.

Αλλά έγινε και Πατέρας μας μέσω του θείου βαπτίσματός του, και μας τρέφει με τους δικούς του μαστούς, όπως μια φιλόστοργη μητέρα τα βρέφη που θηλάζουν, και, το ακόμα μεγαλύτερο και πιο παράδοξο, όχι μόνο με αίμα αντί για γάλα, αλλά και με το ίδιο του το σώμα, και όχι μόνο με το σώμα, αλλά και με το πνεύμα, διατηρώντας πάντοτε αμείωτη την πνευματική ευγένεια που μας δόθηκε από αυτόν, παρακινώντας μας σε μεγαλύτερο πόθο και δίνοντας το πλήρωμα του πόθου, ώστε όχι μόνο να τον βλέπουμε, αλλά και να τον αγγίζουμε, να τον απολαμβάνουμε, να τον κλείνουμε στην καρδιά μας και να τον κατέχουμε μέσα μας, ο καθένας στα ίδια του τα σπλάχνα· λέγοντας: ελάτε, φάγετε το σώμα μου, πιείτε το αίμα μου, όσοι επιθυμείτε την αιώνια ζωή, για να μην είστε μόνο κατ' εικόνα Θεού, αλλά και θεοί και βασιλιάδες αιώνιοι και ουράνιοι, έχοντας περιβληθεί εμένα, τον Βασιλιά και Θεό του ουρανού, φοβεροί μεν στους δαίμονες, θαυμαστοί δε στους αγγέλους, υιοί αγαπητοί του ουράνιου Πατέρα, αιώνια ζωντανοί, ωραιότεροι από τους υιούς των ανθρώπων, τερπνό κατοικητήριο της ύψιστης Τριάδας.

Διότι, αν και βλέπεις κατά σάρκα αυτόν που γεννήθηκε τώρα από παρθένο κόρη, ωστόσο και έτσι υπερέβη κάθε σύγκριση· διότι, λέγει, είναι «πιο ωραίος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων».

Δεν είπε «ωραιότερος», αλλά απλώς «ωραίος», για να μην συγκρίνει τα ασύγκριτα, δηλαδή τη φύση που είναι ομόθεη με τους απλούς ανθρώπους. «Σε έχρισε», λέει, «ο Θεός, ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ο ίδιος είναι και Θεός και τέλειος άνθρωπος· ο ίδιος Θεός είναι και αυτός που χρίει και αυτός που χρίεται. Διότι «σε έχρισε», λέει, «ο Θεός, ο Θεός σου»· επειδή ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα χρίεται και ως άνθρωπος. Και χρίεται με το συναΐδιο και ομοφυές Πνεύμα· διότι αυτό είναι το έλαιο της αγαλλιάσεως, γι' αυτό και ο ίδιος πάλι ως Θεός είναι και το θείο χρίσμα και αυτός που χρίεται. Διότι, αν και χρίεται ως άνθρωπος, ωστόσο ως Θεός έχει μέσα του την πηγή του χρίσματος. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που έβλεπε με θείο τρόπο είδε και προανήγγειλε ως μετόχους του όλους εκείνους που χρίονται από τον Θεό· διότι μόνο χαρακτηριστικό του Θεού είναι το να μη μετέχει ο ίδιος, αλλά να μετέχεται και να έχει ως μετόχους εκείνους που αγαλλιούνται στο πνεύμα. Τέτοιος είναι αυτός που γεννιέται τώρα σε ένα φτωχικό σπήλαιο και υμνείται από εμάς ως βρέφος στη φάτνη.

Έχοντας δε ακούσει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή να λέγει περί του Χριστού, ότι δεν έλαβε το Πνεύμα από τον Πατέρα με το μέτρο, «διότι δεν δίδει», λέγει, «ο Πατέρας το Πνεύμα με το μέτρο», αλλά «τα έχει δώσει όλα στο χέρι του», ερμηνεύοντας ο ίδιος λέγει: «Με τη λέξη Πνεύμα εννοεί εδώ την ενέργεια, διότι αυτή είναι που μερίζεται. Επειδή όλοι εμείς λάβαμε την ενέργεια του Πνεύματος με μέτρο, ενώ Εκείνος έλαβε ολόκληρη, όλη την ενέργεια. Αν όμως η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία». Και αλλού πάλι, προτάσσοντας προς εξήγηση εκείνο το ψαλμικό, «ξεχύθηκε η χάρις στα χείλη σου», λέγει: «βλέπεις ότι ο λόγος αφορά την οικονομία;». Και λίγο μετά: «διότι με τη λέξη χάρη», λέγει, «εννοεί εδώ εκείνη που ήλθε πάνω στη σάρκα. Επειδή όλη η χάρις ξεχύθηκε σε εκείνον τον ναό. ‘Διότι ο Πατέρας δεν δίδει σε εκείνον το Πνεύμα με το μέτρο’. Εμείς όμως έχουμε κάτι το μικρό και μια σταγόνα από εκείνη τη χάρη. ‘Διότι από το πλήρωμά του’, λέγει, ‘όλοι εμείς λάβαμε’, σαν να έλεγε κανείς, από αυτό που ξεχειλίζει, από αυτό που περισσεύει. Και πάλι, δεν είπε ‘δίδω το Πνεύμα’, αλλά ‘θα εκχέω από το Πνεύμά μου πάνω σε κάθε σάρκα’. Και η χάρις που δίδεται σε τόσα πολλά μέρη του κόσμου είναι ένα μέρος της δωρεάς και αρραβώνας. ‘Διότι μας έδωσε’, λέγει, ‘τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας’».

«Εις το τέλος· υπέρ των αλλοιωθησομένων» ... Στο τέλος των αιώνων ο προφήτης ομιλεί περί της εκστάσεως (εκπτώσεως) των Ιουδαίων· διότι η αλλοίωση είναι μεταβολή, και υιοί Κορέ είναι οι Ιουδαίοι, επειδή απώλεσαν τα πάντα και περιέπεσαν σε φαλάκρωμα (φαλακρώματα). Τότε το Άγιο Πνεύμα, μέσω του Δαβίδ, ελάλησε την ωδή της προφητείας υπέρ του Χριστού, δηλαδή «υπέρ του αγαπητού». «Εξηρεύξατο»: Ο προφήτης καυχάται· διότι ομίλησε περί του Χριστού και της ελεύσεώς Του επί της γης. «Λέγω εγώ»: Ο προφήτης λέει· τα έργα μου είναι γνωστά στον Θεό. «Η γλώσσα μου»: Πότε, αλήθεια, δύναται ένας κάλαμος να γράψει τόσο ταχέως από ανθρώπινο χέρι, όσο η γλώσσα μου που εξαγγέλλει με ταχύτητα τα περί του Χριστού, αναφέρει ο προφήτης. «Ωραίος κάλλει»: Διότι ούτε μεταξύ των υιών των ανθρώπων δύναται να παρομοιαστεί το κάλλος της δόξας του Χριστού· αφού, ως Θεός, είναι ασύγκριτος σε σχέση με τους ανθρώπους. «Εξεχύθη»: Διότι με τον λόγο του στόματός Του, δηλαδή των χειλέων Του, στερεώθηκαν οι ουρανοί και ολόκληρη η κτίση, καθώς κατέχει τη χάρη του Πατρός. «Διά τούτο»: Διότι από κάθε κτίσμα και πνοή ευλογείται ο Υιός, ως μεσίτης Θεού και ανθρώπων. «Περίζωσαι»: Διότι περιέβαλε τη θεότητα επί του κυριακού ανθρώπου, το οποίο αποτελεί το μέρος του Θεού· η δε θεότητα είναι δύναμη, η οποία είναι η ρομφαία. «Τη ωραιότητι»: Υπερέχοντας ολόκληρης της κτίσεως με τη μεγαλοπρέπεια και τη δόξα, ως άκτιστος.

Και πότε, θα πεις, ο Θεός, ο προαιώνιος βασιλιάς, άρχισε να βασιλεύει; Και ποια ευπρέπεια ντύθηκε, αφού ο ίδιος είναι η ευπρέπεια; Διότι, αν ο ουρανός είναι τόσο ωραίος ώστε να μην τον χορταίνει κανείς, το ίδιο δε και τα άστρα και τα υπόλοιπα στοιχεία της κτίσης, πώς δεν είναι υπερβολικά και κατ' ουσίαν ευπρεπής αυτός που δημιούργησε τόση ευπρέπεια; Αλλά εδώ σαφώς προφητεύει τη σάρκωση του Κυρίου. Διότι η σάρκα του δικαίως ονομάζεται ευπρέπεια· πρώτον μεν, επειδή φέρει τη δική του εικόνα· έπειτα, επειδή είναι αναμάρτητη· εκτός από αυτά, διότι του άρμοζε ως αγαθό και φιλάνθρωπο το μυστήριο της οικονομίας για εμάς· γι' αυτό και σε άλλον ψαλμό το Πνεύμα τον ονόμασε ωραιότερο στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων.

Νεφθαλείμ. «Ο Νεφθαλείμ είναι στέλεχος ελεύθερο που δίνει ομορφιά στο γέννημά του». Η φράση «στέλεχος ελεύθερο» σημαίνει τον λαό που έχει κληθεί στην ελευθερία μέσω της πίστης, ώστε να μπορούν όλοι να καρποφορούν για τον Θεό. Διότι η μεν πνευματική άμπελος ήταν ο Σωτήρας, κλήματα και στελέχη του είναι οι άγιοι που πιστεύουν σε αυτόν, βότρυες αυτού είναι οι μάρτυρες, τα δε ξύλα που είναι συνδεδεμένα με την άμπελο φανερώνουν το Πάθος, οι τρυγητές είναι οι άγγελοι, τα κοφίνια, στα οποία συγκεντρώνονται οι καρποί της αμπέλου, είναι οι απόστολοι, ληνός είναι η Εκκλησία και οίνος είναι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Το να λέει, επομένως, «στέλεχος ελεύθερο» υποδηλώνει εκείνο που ελευθερώνεται από τα δεσμά του θανάτου, όπως λέει και ο Ησαΐας: «Θα εξέλθετε και θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια ελευθερωμένα από τα δεσμά». Το δε «που δίνει ομορφιά στο γέννημά του» σημαίνει ότι κατά την αναγέννηση διά του ύδατος αποκτούν τη χάρη και την ομορφιά του Λόγου, ο οποίος ήταν ωραιότερος στην όψη από τους υιούς των ανθρώπων.

ΡΛʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΕΡΜΟΓΕΝΗ. Εάν ο Κύριος αναφέρεται από τον Δαβίδ ότι είναι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων, πώς λέει πάλι ο Ησαΐας: «Τον είδαμε, και δεν είχε ούτε κάλλος ούτε είδος;» Η θεία Γραφή δεν δογματίζει αντίθετα προς τον εαυτό της, ω ιερή κεφαλή, διδάσκοντας για τον Σωτήρα, αλλά στο κάθε τι αποδίδει το οικείο και το πρέπον. Διότι άλλα μεν αναφέρονται στη θεότητα, άλλα στην ενανθρώπηση, και άλλα στα εκούσια πάθη. Διότι τον ονόμασε φως αληθινό, και απαύγασμα της δόξης, καθώς και χαρακτήρα της πατρικής υποστάσεως· το πρώτο εξαιτίας της φαιδρότητας της ουσίας, το δεύτερο λόγω του αϊδίου, ή μάλλον του συναϊδίου, και το τρίτο εξαιτίας του ενυποστάτου και επειδή διακρίνεται με γνήσια χαρακτηριστικά. Διότι, για να μη θεωρηθεί το απαύγασμα ανυπόστατο, ο χαρακτήρας εγγυάται την υπόσταση. Ωραίο δε περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων, και ωραίο με τη στολή του, εξαιτίας της ένθεης και άπταιστης αρετής της ενανθρωπήσεως. Ενώ ότι δεν έχει είδος ούτε κάλλος, ειπώθηκε για δύο λόγους: πρώτον μεν, επειδή αποκρύπτοντας τη Δεσποτική μορφή, επεδείκνυε τη μορφή του δούλου· και δεύτερον, διότι κατά το πάθος, το οποίο εκουσίως υπέστη, εκδηλώθηκε εναντίον του κάθε είδους ύβρις.

Πρόβατο και αμνός είναι ο Δεσπότης Χριστός, τυπικώς· πρόβατο, για το έριο του βαπτίσματος· αμνός, για την ένσαρκη θυσία· η δε σφαγή της πλευράς Του είναι εκείνη που θεραπεύει την πλευρά. Ποιοι είναι οι σφαγιαστές και οι κουρευτές; Οι Σαδδουκαίοι και οι Φαρισαίοι· διότι πρώτα τον κούρεψαν με τη βλασφημία, και έπειτα τον φόνευσαν με τον φθόνο. Διότι, όπως ακριβώς στην παρούσα ζωή ο άνθρωπος που κουρεύεται παραμένει ανώδυνος και καθίσταται ωραιόμορφος, έτσι και ο Χριστός, δεχόμενος το πλήγμα, το δέχθηκε σαν κούρεμα, χωρίς να υποστεί οδύνη, και προαναγγέλλοντας την ωραιότητα της αναστάσεως. Περί αυτού έχει γραφεί: «Είσαι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων». Σε συμφωνία δε με τον Ησαΐα, μίλησε και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Εγώ σαν άκακο αρνί ήλθα για να θυσιαστώ». Ονομάστηκε αναγκαίως αμνός, επειδή δεν αντιστάθηκε στο πάθος και δεν αντέδρασε κατά τη σφαγή. Αλλά, αν και οι Ιουδαίοι τον έσφαξαν, εμείς καρπωθήκαμε την τροφή· και δικό τους μεν είναι το έγκλημα, δικό μας δε το κατόρθωμα· δικό τους το ράπισμα, δική μας η ελευθερία· δική τους η τιμωρία, δική μας η ευλογία. Το φως εμφανίζεται, ο Χριστός μνημονεύεται. Σήμερα εκπληρώνεται και ο προφητικός λόγος του Δαβίδ, που αρμόζει στον παρόντα σταυρό: «Μου έδωσαν για τροφή χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος».

Διότι ήταν προσηλωμένοι σε αυτόν, αγαπώντας και θαυμάζοντάς τον, και επιθυμώντας να τον βλέπουν. Ποιος, άλλωστε, θα απομακρυνόταν από εκείνον που επιτελούσε τέτοια θαύματα; Ποιος δεν θα επιθυμούσε έστω και απλώς να δει το πρόσωπό του και το στόμα που άρθρωνε τέτοια λόγια; Διότι δεν ήταν θαυμαστός μόνο όταν θαυματουργούσε, αλλά και με την απλή εμφάνισή του ήταν γεμάτος από πολλή χάρη. Και αυτό ακριβώς φανέρωνε ο Προφήτης όταν έλεγε: «Είσαι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων». Εάν πάλι ο Ησαΐας λέει: «Δεν είχε ούτε μορφή ούτε κάλλος», το αναφέρει αυτό είτε σε σύγκριση με την απόρρητη και ανέκφραστη δόξα της θεότητάς του, είτε περιγράφοντας τα όσα συνέβησαν κατά το πάθος και την ατίμωση που υπέμεινε την ώρα του σταυρού, καθώς και την ταπεινότητα που επέδειξε σε ολόκληρο τον βίο του μέσα από όλες τις πράξεις του. Δεν τους διέταξε να αναχωρήσουν για την απέναντι όχθη, προτού τους θεραπεύσει. Διότι διαφορετικά δεν θα το ανέχονταν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, στο όρος παρέμεναν κοντά του όχι μόνο όταν δίδασκε, αλλά τον ακολουθούσαν ακόμη και όταν σιωπούσε, έτσι και εδώ δεν τον πλαισίωναν μόνο όταν θαυματουργούσε, αλλά και όταν πάλι σταματούσε, αποκομίζοντας μεγάλη ωφέλεια από το πρόσωπό του. Διότι, εάν ο Μωυσής είχε δοξασμένο πρόσωπο και ο Στέφανος πρόσωπο σαν αγγέλου, αναλογίσου πώς ήταν φυσικό να φαίνεται τότε ο κοινός Δεσπότης. Ίσως πολλοί τώρα να κυριεύθηκαν από την επιθυμία να αντικρίσουν εκείνη την εικόνα· αλλά, εάν το θελήσουμε, θα δούμε μία πολύ ανώτερη από εκείνη.

Έπειτα, διασαφηνίζοντας πάλι αυτό ακριβώς, και δείχνοντας ότι τίποτα από όσα λέγονται δεν είναι ανθρώπινο, πρόσθεσε: «Ωραίος στο κάλλος πέρα από τους υιούς των ανθρώπων». Μερικοί λοιπόν λένε ότι αυτό έχει λεχθεί για τη γλώσσα, ότι δηλαδή ο κάλαμος είναι ωραίος στο κάλλος· σε μένα όμως φαίνεται ότι μιλάει πλέον για τον Χριστό. Γι' αυτό και ένας άλλος ερμηνευτής λέει: «Στολίστηκες με ομορφιά πέρα από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι στρέφει τον λόγο προς Αυτόν παρακινούμενος από πολλή θέρμη και από την αγάπη του προς Αυτόν, όπως ακριβώς έλεγε και ο Ιακώβ: «Από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες· έγειρες και κοιμήθηκες σαν λιοντάρι». Επειδή, δηλαδή, καταλήφθηκε από θεία έμπνευση, συνομιλεί πλέον μαζί Του και προς Αυτόν απευθύνει τον λόγο. Αυτό όμως δεν το λέει συγκριτικά· διότι δεν είπε: «Ωραιότερος», αλλά: «Ωραίος στο κάλλος πέρα από τους υιούς των ανθρώπων». Αυτό το κάλλος, εννοεί, είναι διαφορετικό από εκείνο. Και πρόσεξε πώς πρώτα ξεκινάει τον λόγο για τη θεία Οικονομία. Και ότι ο λόγος αφορά την Οικονομία, είναι φανερό από τα επόμενα. Διότι, αφού είπε: «Ωραίος στο κάλλος πέρα από τους υιούς των ανθρώπων», πρόσθεσε: «Εκχύθηκε χάρη στα χείλη σου». Ο Θεός όμως δεν έχει χείλη, αλλά ο λόγος αναφέρεται στη θεία Οικονομία.

Ένας άλλος ερμηνευτής, λέγοντας «Αναχύθηκε χάρη στα χείλη σου», το κατέστησε αυτό σαφέστερο. Τι σημαίνει όμως το «Αναχύθηκε», αν όχι, όπως θα έλεγε κανείς, ότι η χάρη που υπήρχε εσωτερικά ανέβλυσε, πήγασε; Πώς λοιπόν ένας άλλος προφήτης λέει: «Τον είδαμε, και δεν είχε ωραία μορφή ούτε κάλλος, αλλά η όψη του ήταν ατιμασμένη, υπολειπόμενη σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων»; Δεν μιλάει για αμορφία, μη γένοιτο, αλλά για το ευκαταφρόνητο.

Και όταν πάλι επέλεξε μαθητές, δεν επέλεξε ρήτορες και φιλοσόφους και βασιλείς, αλλά αλιείς και τελώνες. Και διήγε αυτόν τον λιτό βίο, χωρίς να έχει οικία, ούτε να είναι ενδεδυμένος με πολυτελή ιμάτια, ούτε να απολαμβάνει πλούσια τράπεζα, αλλά να τρέφεται από άλλους, να υβρίζεται, να καταφρονείται, να εκδιώκεται, να καταδιώκεται. Και αυτά τα έκανε, προκειμένου να καταπατήσει ολοκληρωτικά την ανθρώπινη αλαζονεία. Επειδή, λοιπόν, δεν περιβαλλόταν από καμία επίδειξη και κομπασμό, ούτε είχε ακολούθους και σωματοφύλακες, αλλά υπήρχαν φορές που περιφερόταν και μόνος του, ως ένας από τους πολλούς, γι' αυτό εκείνος μεν λέει: «Τον είδαμε και δεν είχε όψη ούτε κάλλος». Αυτός όμως λέει: «Είσαι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων», υποδηλώνοντας τη χάρη, τη σοφία, τη διδασκαλία, τα θαύματα. Έπειτα, περιγράφοντας την ωραιότητά του, λέει: «Εξεχύθη η χάρη στα χείλη σου». Βλέπεις ότι ο λόγος αναφέρεται στη θεία οικονομία;

Και φανερώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Διότι ποιος από τους ανθρώπους γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του;» Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού· όχι συγχέοντας τις υποστάσεις, μη γένοιτο, αλλά δηλώνοντας την ευγένεια της φύσεως του Πνεύματος. Όση, λοιπόν, είναι η συμφωνία της ίδιας της ψυχής με τον εαυτό της, τόση είναι και η συγγένεια του Πνεύματος προς τον Πατέρα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, και ο Υιός ονομάζεται Λόγος, χωρίς να είναι ανυπόστατος, αλλά ονομάζεται έτσι ακριβώς για να μάθουμε τη συγγένειά του προς τον Πατέρα· έτσι και το Πνεύμα του Θεού, ονομάζεται Πνεύμα, αλλά δεν είναι ανυπόστατο. Και όπως ακριβώς, επειδή είναι γνήσιος Υιός του Πατρός, γι' αυτόν τον λόγο μας χαρίζει την υιοθεσία· έτσι και το Πνεύμα, επειδή ανήκει κατά φύση στην ουσία του Θεού, μας παρέχει τα χαρίσματα. Όπως άλλωστε και ο άνθρωπος, επειδή από τη φύση του είναι άνθρωπος, γι' αυτόν τον λόγο μπορεί να ζωγραφίσει εικόνα ανθρώπου. Γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα. Κάποιος άλλος λέει: «Επί τούτω».

Βλέπεις πώς εξ ολοκλήρου απευθύνεται σε αυτόν με θερμή διάθεση; Γι' αυτό και αλλού δεν προφητεύει απλώς, αλλά υπό μορφήν ελέγχου, όπως όταν λέει: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα;» Έτσι ακριβώς και εδώ λέει: «Γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα». Διότι, χωρίς να έχει μιλήσει καθόλου για τη γέννησή του, ούτε για την ανατροφή του, ούτε για τα άλλα, από το σημείο αυτό εισάγει τον λόγο γι' αυτόν. Για ποιον λόγο άραγε; Διότι το να τα αναφέρει όλα με τη σειρά, είναι έργο των ευαγγελιστών· γι' αυτό και τα επιφύλαξε σε εκείνους· διότι πράγματι ανήκε στη δική τους διήγηση· έργο όμως της προφητείας είναι να αποσπά ορισμένα μέρη και να ομιλεί περί αυτών. Γι' αυτό ακριβώς οι προφήτες παντού αυτό κάνουν· διότι, αφού παρεμβάλουν λίγα στοιχεία στην ιστορία και τα παρουσιάσουν σκιωδώς, αποσύρονται. Γι' αυτό και αυτός λέει: «Σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα»· και μίλησε έτσι, επειδή τα λόγια του ήταν γεμάτα από τόσο μεγάλη χάρη. Πρόσεξε, λοιπόν, τη δύναμη της χάριτος: Περνούσε κάποτε δίπλα από τη θάλασσα, βρίσκει τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και τους λέει: «Ελάτε πίσω μου, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων». Και εκείνοι, αφού άφησαν και τον πατέρα τους και τα δίχτυα, τον ακολούθησαν.

Διότι το «Ούτω» [έτσι], και το «Ομοίως», και το «Καθώς», είναι δηλωτικά της απαραλλαξίας [της απόλυτης ομοιότητας]. Αλλά εδώ ο λόγος αφορά τη θεία οικονομία. Ακούμε δε και τον ίδιο πάλι να λέει: «Γι' αυτό με αγαπά ο Πατέρας, επειδή εγώ θυσιάζω τη ζωή μου για τα πρόβατα». Άραγε πριν από αυτό δεν τον αγαπούσε; Πώς λοιπόν έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός»; Αλλά, θέλοντας να δείξει το μέγεθος του κατορθώματος, το διατύπωσε αυτό. Όπως λοιπόν εκεί η αιτιολόγηση έχει κάποια αιτία, έτσι και εδώ η αιτία είναι φανερή. Διότι γι' αυτό είπε προηγουμένως: «Ωραίος στο κάλλος παραπάνω από τους υιούς των ανθρώπων»· και, «Χύθηκε η χάρη στα χείλη σου»· και, «Γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα», στρέφοντας έτσι τον λόγο στη θεία οικονομία, ώστε όταν πρόκειται να πει πάλι κάτι κατώτερο από την αξία Του, να μην κλονιστείς, αλλά να κατανοήσεις για ποιο πράγμα γίνεται λόγος. Έτσι και ο Ιακώβ, δηλώνοντας τη θεία οικονομία, αφού είπε πολλά, έλεγε: «Χαροποιοί είναι οι οφθαλμοί του σαν το κρασί, και λευκά τα δόντια του σαν το γάλα». Η θεότητα όμως δεν έχει δόντια.

Για να μην τα περιφρονήσεις, λοιπόν, ακούγοντας αυτά, σου δείχνει την ισχύ της θεότητας. Διότι ούτε χωρίζει τη σάρκα από τη θεότητα, ούτε τη θεότητα από τη σάρκα, χωρίς να συγχέει τις ουσίες (μη γένοιτο), αλλά δείχνοντας την ένωση. Γι' αυτό λέει: «Σε ευλόγησε ο Θεός εις τον αιώνα». Και ποιος είναι ο τρόπος της ευλογίας;

Άλλος λέγει: «Τον έπαινό σου και το αξίωμά σου». Άλλος: «Με τη μεγαλοπρέπειά σου και με τη λαμπρότητά σου». Ποια είναι αυτή η μεταβολή, και ποια η μετάβαση των λόγων; Διότι, ενώ ομιλεί περί διδασκάλου (επειδή αυτό σημαίνει το, «Εξεχύθη χάρις στα χείλη σου»), ξαφνικά μας περιγράφει έναν πάνοπλο βασιλέα, και όχι υπό μορφήν προφητείας, αλλά υπό μορφήν ικεσίας. Διότι δεν είπε: «Θα ζωστεί τη ρομφαία του», αλλά παρακαλεί, και λέγει: «Ζώσου τη ρομφαία σου». Έπειτα, σε αυτόν τον οπλισμό αναμειγνύει και το κάλλος, φανερώνοντάς τον άλλοτε ως οπλίτη, και άλλοτε ως στολισμένο: «Με την ωραιότητά σου», λέγει, «και με το κάλλος σου». Έπειτα ως τοξότη: «Διότι τα βέλη σου», λέγει, «είναι ακονισμένα, Δυνατέ». Και πάλι ως νικητή και τροπαιούχο: «Λαοί», λέγει, «θα πέσουν υποκάτω σου, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως».

Προστάζει τον γραφέα το Άγιο Πνεύμα, και λέει: Πάρε για μένα έναν τόμο νέο, μεγάλο, και γράψε σε αυτόν με γραφίδα ανθρώπου. Αναζητήθηκε ο κάλαμος, και βρέθηκε στον Δαβίδ. Διότι λέει για αυτόν: Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα οξυγράφου, είσαι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων. Αυτήν την Εκκλησία ο Δαβίδ τη στολίζει ως νύμφη· αυτός την καλλωπίζει, αυτός τη νουθετεί, και διδάσκει ως νυμφοστόλος, ή, όπως συνηθίζεται να λέγεται στους ανθρώπους, παράνυμφος. Παραγγέλλει στη νύμφη: Πρόσεχε, τέκνο· Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και κλίνε το αυτί σου, και λησμόνησε τον λαό σου· και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος σου. Μη νομίσεις ότι είσαι ίση του. Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και κλίνε το αυτί σου, και λησμόνησε τον λαό σου· και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος σου· διότι αυτός είναι ο Κύριός σου· και θα τον προσκυνήσουν οι θυγατέρες της Τύρου με δώρα. Εάν με ακούσεις, θυγατέρα, το πρόσωπό σου θα ικετεύσουν οι πλούσιοι του λαού της γης.

Γι' αυτό, πρέπει και η παρθένος του Χριστού να διατηρεί ολόκληρο τον εαυτό της άμωμο και άφθαρτο, και να έχει την καρδιά της στραμμένη προς τον Νυμφίο και Δημιουργό της, τον Χριστό· βλέποντας δε με τα μάτια της διανοίας Εκείνον που είναι ωραιότερος σε κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, οφείλει να αποστρέφεται κάθε αργό λόγο που δεν συμβάλλει στην πνευματική οικοδομή, να μη συναναστρέφεται αδιάκριτα με κανέναν άνδρα, και μάλιστα με εκείνους που διάγουν άτακτο βίο.

ηʹ. Πηγαίνει κοντά στον Μελέτιο, τον πρόεδρο της Εκκλησίας των Αντιοχέων, άνδρα στολισμένο με πάμπολλα θεία χαρίσματα και ξακουστό παντού για τον βίο και τον λόγο του. Εκείνος, αφού τον δέχθηκε ενώ ήταν περίπου δεκαοκτώ ετών, και αφού έγινε εραστής του κάλλους της καρδιάς του —βλέποντας, σαν με προορατικό μάτι, την έκβαση του νέου— τον εισήγαγε στα δόγματα της ευσεβείας, ευπρέπισε αρκετά το ήθος και τον τρόπο του, και του χάραξε μπροστά του το κάλλος της αλήθειας. Έτσι, διά του λουτρού της παλιγγενεσίας, μορφώνει μέσα του τον Χριστό, τον ωραιότερο από τους υιούς των ανθρώπων, που λάμπει από το κάλλος της θεότητας. Ήταν περίπου τριάντα ετών, και έτσι, έχοντας φθάσει συγχρόνως στην τελειότητα της σωματικής και της πνευματικής ηλικίας, και αφού προήχθη σε αναγνώστη των θείων λόγων και συνάμα σε διδάσκαλο, μετακινείται προς την έρημο με την ορμή του θείου έρωτα. Ήθελε να καταμαράνει τη σάρκα, που έσφυζε και εξεγειρόταν από τα πάθη, ώστε να μη δουλωθεί το ανώτερο στο κατώτερο.

Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας ο αμήτωρ γίνεται απάτωρ και αναδεικνύεται ο νέος Μελχισεδέκ. Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας διήλθε ο Ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Χαίρε, μόνη Μητέρα του Θεού, εσύ που από τη μία άκρη του ουρανού έως την άλλη, κατέχεις με τρόπο μητρικό και δαυιδικό την έκταση της προστασίας. Χαίρε, μόνη Μητέρα του Θεού, η μεγαλοπρεπής και μεγαλόφωτη δόξα των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων.

Γι' αυτό και στην περίπτωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, το σχήμα του σώματος και τα χαρακτηριστικά της όψης του, και το ότι είναι υιός της Παρθένου σε σχέση με το ότι είναι Υιός του Θεού ασχημάτιστος, δεν αποτελούν διαχωριστικά γνωρίσματα διαφορετικών υποστάσεων, αλλά διαφορετικών φύσεων. Αποτελούν γνωρίσματα μίας υποστάσεως, τα οποία την ξεχωρίζουν από τις ομοούσιες με αυτήν κατά τη θεότητά της υποστάσεις, εννοώ του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος, και από τις ομοούσιες με αυτήν κατά την ανθρωπότητά της υποστάσεις, εννοώ της μητέρας του και των υπόλοιπων επιμέρους ανθρώπων. Διότι, όταν από δύο φύσεις δημιουργείται μία σύνθετη υπόσταση, και τα μεν και τα δε, δηλαδή τόσο τα φυσικά και υποστατικά ιδιώματα της θείας φύσης όσο και της ανθρώπινης, γίνονται συστατικά της ίδιας υπόστασης. Επομένως, ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, η ίδια η μία υπόσταση είναι άναρχη και έχουσα αρχή, ορατή και αόρατη, κτιστή και άκτιστη, περιγραπτή και απερίγραπτη, παθητή και απαθής, Υιός Θεού και υιός της Παρθένου, δηλαδή ανθρώπου, αμήτωρ εκ Πατρός, απάτωρ εκ μητρός, προαιώνιος και πρόσφατος, ασχημάτιστος και έχων μορφή δούλου και ανθρώπινο σχήμα, «ωραίος στην ομορφιά περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων». Όλα αυτά είναι συστατικά και χαρακτηριστικά γνωρίσματα της υπόστασης του Θεού Χριστού, και από όλα αυτά ομού και από το καθένα ξεχωριστά λαμβάνει την ονομασία της.

Διότι, ερμηνεύοντας ο θείος Χρυσόστομος το χωρίο «δεν δίνει ο Θεός το Πνεύμα με το μέτρο», είπε περίπου τα εξής: «Εδώ λέγοντας Πνεύμα εννοεί την ενέργεια· διότι αυτή είναι που μερίζεται· διότι όλοι εμείς λάβαμε την ενέργεια με το μέτρο, εκείνος όμως έλαβε ολόκληρη όλη την ενέργεια· και αν η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία»· και αλλού, προβάλλοντας προς εξήγηση εκείνο το ψαλμικό «εξεχύθη χάρις στα χείλη σου», λέει: «διότι όλη η χάρη εξεχύθη σε εκείνον τον ναό· διότι ο Πατέρας δεν δίνει σε εκείνον το Πνεύμα με το μέτρο· εμείς όμως έχουμε κάτι μικρό, σαν μια σταγόνα από εκείνη τη χάρη· διότι από το πλήρωμά του, λέει, εμείς όλοι λάβαμε· σαν να έλεγε κανείς, από αυτό που υπερχειλίζει, από αυτό που περισσεύει»· και μετά από λίγα λέει: «ο Θεός εξέχεε τη δωρεά του· η θεότητα δεν εκχέεται, αλλά η δωρεά· εξεχύθη χάρις στα χείλη σου· η χάρη εκχέεται, όχι αυτός που δωρίζει τη χάρη· και πάλι δεν είπε δίνω το Πνεύμα, αλλά θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα· και η χάρη που δίνεται σε τόσα κλίματα του κόσμου, είναι κάποιο μέρος της δωρεάς και αρραβώνας· διότι λέγοντας “αφού έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας”, εννοεί το μέρος της ενέργειας· διότι ο Παράκλητος βεβαίως δεν μερίζεται· αυτή την ενέργεια, λοιπόν, έλαβε και εκείνος ο ναός, και την παρείχε στους αξίους σαν από δεξαμενή»· και αλλού λέει: «Έπρεπε να κατανοήσουν οι αιρετικοί, ποια είναι τα ονόματα που δηλώνουν τη φύση του Αγίου Πνεύματος και ποια αυτά που ερμηνεύουν τη χάρη, αυτοί όμως καπηλεύτηκαν την αλήθεια· τα συνέχεαν όλα· παρεκτράπηκαν από την αλήθεια· διότι άλλο είναι το Άγιο Πνεύμα, άλλο το χάρισμα· άλλο ο βασιλιάς, και άλλο το δώρο του βασιλιά».

Και εγώ αποκρίθηκα: Γνωρίζω ότι, όπως είπε ο λόγος του Θεού, έχει κρυφτεί από εσάς αυτή η μεγάλη σοφία του Ποιητή των όλων και Παντοκράτορα Θεού. Γι' αυτό, επειδή σας συμπονώ, αγωνίζομαι να κοπιάζω, ώστε να κατανοήσετε αυτά τα δικά μας παράδοξα, ειδεμή, για να είμαι τουλάχιστον εγώ αθώος κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι θα ακούσετε και άλλους λόγους που φαίνονται ακόμη πιο παράδοξοι. Μην ταράζεστε όμως, αλλά μάλλον, γινόμενοι πιο πρόθυμοι, να παραμένετε ακροατές και ερευνητές, περιφρονώντας την παράδοση των δασκάλων σας, επειδή ελέγχονται ότι δεν είναι ικανοί να κατανοήσουν τα όσα λέγονται από τον Θεό μέσω του προφητικού Πνεύματος, αλλά προτιμούν μάλλον να διδάσκουν τα δικά τους. Στον τεσσαρακοστό τέταρτο Ψαλμό, λοιπόν, λέγονται ομοίως για τον Χριστό τα εξής: Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό· εγώ απευθύνω τα έργα μου στον βασιλιά. Η γλώσσα μου είναι κάλαμος ταχυγράφου γραμματέα. Είσαι ο πιο ωραίος στο κάλλος από τους γιους των ανθρώπων, ξεχύθηκε χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα. Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ· με την ωραιότητά σου και το κάλλος σου, και τέντωσε το τόξο, και κατευοδώσου και βασίλευε ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης· και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου. Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, δυνατέ, λαοί θα πέσουν κάτω από εσένα, στην καρδιά των εχθρών του βασιλιά. Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.

Έτερον. Ήχος πλάγιος α'. Χάρις Θεού πραγματικά ξεχύθηκε στα ιερά σου χείλη, πατέρα μας Ιωάννη, και η γλώσσα σου αναδείχθηκε κάλαμος γραμματέως του Παναγίου Πνεύματος, η δε θεοφόρος ψυχή σου σεπτό ενδιαίτημα κάθε λογής σοφίας. Γι' αυτόν τον λόγο, την ένταση των θείων ύμνων ανέδειξες με τις εύγλωττες μελωδίες και γέμισες τις ψυχές των πιστών με ένθεη ευφροσύνη, καθώς αυτό το καλό διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη. Απονέμοντας, λοιπόν, την εύλογη ευγνωμοσύνη που ξεπερνά κάθε λόγο, με ύμνους και ωδές στεφανώνουμε επάξια την ιερή σου κεφαλή, παρακαλώντας να βρούμε μέσω εσού τον Θεό ίλεω και να αξιωθούμε της βασιλείας των ουρανών.

Ο όντως μέγας παρθένος ευαγγελιστής και θεολόγος Ιωάννης, έχοντας την παρθένο και Θεοτόκο στο σπίτι του ως μητέρα, επιδεικνύει κάθε ζήλο, τιμώντας το όσιο ζωοδόχο σκήνος. Ο Νυμφίος, που είναι ωραιότερος στην ομορφιά από τους γιους των ανθρώπων, κατεβαίνοντας υπέρλαμπρος, προσκαλεί τη μητέρα και μόνη ανύμφευτη νύμφη: «Έλα εδώ κοντά μου, καλή μου νύμφη, τέλεια περιστερά».

Μυστικά διδάσκονταν ότι η πανόλβια αίγλη του προσώπου του που έλαμπε ακτινοβόλα, καθώς ξεπερνούσε κάθε ενέργεια των οφθαλμών, αποτελούσε σύμβολο της θεότητάς του, η οποία βρίσκεται πάνω από κάθε νου, αίσθηση, ουσία και γνώση. Σε αυτό καθοδηγούνταν από το ότι δεν είχε είδος ούτε κάλλος και από τη γνώση ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, προς την έννοια ότι είναι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων και ότι ήταν στην αρχή και ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός, και ανυψώνονταν γνωστικά προς τη δόξα του, η οποία ως Μονογενούς από τον Πατέρα είναι γεμάτη χάρη και αλήθεια, μέσω της θεολογικής αποφάσεως που τον ανυμνεί ως εντελώς αχώρητο από τους πάντες. Ακόμη, διδάσκονταν ότι τα λευκασμένα ιμάτια αποτελούσαν σύμβολο των ρημάτων της Αγίας Γραφής, καθώς αυτά έγιναν τότε γι' αυτούς λαμπρά, ξεκάθαρα και σαφή, και κατανοούνταν χωρίς κανένα γριφώδες αίνιγμα και συμβολική σκιά, και φανέρωναν τον λόγο που υπήρχε και καλυπτόταν μέσα τους, τη στιγμή που έλαβαν την τέλεια και ορθή γνώση για τον Θεό και ελευθερώθηκαν από την εμπαθή προσκόλληση στον κόσμο και τη σάρκα. Ή ότι τα ιμάτια αποτελούν σύμβολο της ίδιας της κτίσης, με την αφαίρεση της ρυπαρής υπόληψης εκείνων που έχουν εξαπατηθεί και είναι προσδεδεμένοι μόνο στις αισθήσεις, η οποία υπόληψη φαινόταν προηγουμένως να αποδίδεται σε αυτήν, διότι η κτίση, μέσα από τη σοφή ποικιλία των διαφόρων ειδών που τη συμπληρώνουν, φανερώνει, όπως ακριβώς ένα ένδυμα δείχνει την αξία εκείνου που το φορά, τη δύναμη του γενεσιουργού Λόγου.

Εκείνος που ασπάζεται γνησίως την ευαγγελική ζωή, απέκοψε από τον εαυτό του και την αρχή και το τέλος της κακίας και μετέρχεται κάθε αρετή με έργα και με λόγια, προσφέροντας θυσία αινέσεως και εξομολογήσεως, όντας απαλλαγμένος από κάθε ενόχληση των ενεργών παθών και ελεύθερος από τη νοερή μάχη εναντίον τους, και έχοντας ως μόνη ακόρεστη ηδονή που τρέφει την ψυχή του την ελπίδα των μελλόντων αγαθών. 97. Σε εκείνους που μελετούν με μεγαλύτερη επιμέλεια τις θείες Γραφές, ο Λόγος του Κυρίου φανερώνεται να έχει δύο μορφές: τη μεν μία κοινή και πιο απλή, η οποία είναι ορατή σε ουκ ολίγους, σύμφωνα με την οποία λέγεται το «τον είδαμε, και δεν είχε είδος ούτε κάλλος», τη δε άλλη, πιο απόκρυφη και προσιτή σε λίγους, σε εκείνους δηλαδή που έχουν ήδη γίνει σαν τους αγίους αποστόλους Πέτρο, Ιάκωβο και Ιωάννη, ενώπιον των οποίων ο Κύριος μεταμορφώθηκε με δόξα που ξεπερνά την αίσθηση, σύμφωνα με την οποία «είναι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων». Από αυτές δε τις δύο μορφές, η πρώτη αρμόζει στους αρχαρίους, ενώ η δεύτερη αναλογεί σε εκείνους που έχουν τελειωθεί, όσο είναι εφικτό, στη γνώση.

Ψαλμός 44 «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων· τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ». (Στο τέλος, για αυτούς που θα μεταβληθούν· στους υιούς Κορέ για σύνεση· ωδή υπέρ του αγαπητού). «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό»· αλλά ποιος είναι ικανός να μιλήσει μεγαλοπρεπώς και για τον Πατέρα που τον εξέφερε μυστικά, και για τον Υιό που προήλθε άρρητα, τον αγαθό και ενυπόστατο; «Λέγω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά» και Υιό μου· «Ας φτιάξουμε κόσμο αόρατο και ορατό»· και όσα αρμόζουν μεταξύ αυτών, το· «Ας φτιάξουμε άνθρωπο» και τα εξής. Έργα εννοώ, τα οποία εξέφερα απαθώς μέσω του αγαθού Λόγου και βασιλιά και Υιού μου. «Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα ταχυγράφου». Γλώσσα δε και λόγος του Πατέρα είναι ο Υιός «ο πιο ωραίος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων», από του οποίου «τα χείλη ξεχύθηκε χάρη» που κηρύττει τη γνώση του Θεού, τη μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών, τα οποία ο Πατέρας αποδεχόμενος «ευλόγησε», δηλαδή επαίνεσε τον Υιό στον αιώνα, λέγοντας προς αυτόν· «Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ», δηλαδή τη νίκη κατά των εχθρών και του θανάτου, «με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου, και τέντωσε το τόξο, και προχώρησε κατευοδούμενος, και βασίλευε» επί των βασιλέων και των κυρίων· «ένεκα της αλήθειας και της πραότητας και της δικαιοσύνης», με τις οποίες και ο ίδιος φαίνεσαι να δοξάζεσαι· και αφού νομοθέτησες αυτά στους συνετούς των ανθρώπων, «και θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου», δηλαδή, θα γίνεις θαυμαστός μέσω των θαυμάτων των χεριών σου. «

Και τώρα κατέχουν πλούτο αστείρευτο, απολαμβάνουν την αγγελική ευφροσύνη, βλέπουν τον υπεράγαθο Χριστό, βλέπουν τον Χριστό, τον οποίο επιθύμησαν. «Έχω την επιθυμία», λέει, «να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· και· «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού», «του ωραιότερου στην ομορφιά από τους υιούς των ανθρώπων».

Απλός είναι εκείνος ο οφθαλμός που δεν είναι περίεργος, ο οποίος βλέπει τα κτίσματα του Θεού και δοξάζει τον Κτίστη. Ένας τέτοιος άνθρωπος, ακόμη και αν δει κάποιο όμορφο κάλλος, δεν υποκύπτει στους λογισμούς του, αλλά αμέσως ανυψώνει τον νου του σε ένα άλλο κάλλος και φαντάζεται από το ορατό το αόρατο, δηλαδή, είτε τον Χριστό τον Θεό μας, που είναι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων, είτε την ωραιότητα των αγγελικών εκείνων δυνάμεων, είτε το ανέκφραστο κάλλος της βασιλείας, είτε εκείνο το ανέσπερο φως, είτε κάποιο άλλο από τα αγαθά που βρίσκονται εκεί. Εάν όμως κάποιος δεν μπορεί να ανυψώσει το μάτι της διανοίας του εκεί και να δει τα προειρημένα, αλλά υποκύπτει στο αισθητό κάλλος, πρέπει να θυμηθεί έστω τα γνώριμα, όπως για παράδειγμα τη μνήμη του θανάτου ή κάποιους πληγωμένους και τραυματίες και λεπρούς και αυτούς που στάζουν από πληγές, ή ότι το πιο όμορφο κάλλος που βλέπει τώρα θα γίνει εξαιρετικά άσχημο και τροφή των σκουληκιών. Εάν όμως ίσως δεν μπορείς, ή μάλλον δεν θέλεις, να τα σκεφτείς αυτά και να αποδιώξεις την επιθυμία του κάλλους, τουλάχιστον πείσε τον λογισμό σου ότι η παρούσα γυναίκα είναι μητέρα σου ή αδελφή σου ή θυγατέρα σου, και έτσι θα νικήσεις το πάθος. Διότι κανείς δεν αγαπά με εμπάθεια ούτε επιθυμεί τη δική του μητέρα ή αδελφή ή θυγατέρα, έστω κι αν είναι πάρα πολύ όμορφη.

Πότε δεν είχε ευπρέπεια ο «ωραίος στο κάλλος» ή πότε δεν είχε δύναμη αυτός που δημιούργησε τις άνω δυνάμεις και συγκρατεί τα σύμπαντα με τον λόγο της δυνάμεώς του και κρατά τα πάντα στην παλάμη του, και λες ότι «εβασίλευσε» και ότι «ενδύθηκε ευπρέπεια και ζώστηκε δύναμη»; Άραγε είναι αυτά επίκτητα σε αυτόν και δοσμένα από κάποιον, ή μήπως είχε άναρχα, μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα, έμφυτη τη βασιλεία, την ευπρέπεια και τη δύναμη;

Και αυτά μεν είναι αρκετά ως προς αυτά. Επειδή δε έφτασε η έκτη εβδομάδα των νηστειών και ο οικοδεσπότης καλεί εργάτες περί την έκτη ώρα στον αμπελώνα του, ας μην προβάλλουμε αντίσταση, ας μην οκνήσουμε στην εργασία, ας μην ασπαστούμε την αργία, ας μη φανούμε άπραγοι στο καλό αμπέλι, ας μη στερηθούμε το δηνάριο του δεσπότη και οικοδεσπότη, αλλά ας προστρέξουμε με προθυμία. Διότι πλησιάζει ο καιρός της απονομής αυτού του δηναρίου· πλησιάζει ο αληθινός φοίνικας· πλησιάζει ο κλάδος της ζωής· πλησιάζει το ωσαννά· πλησιάζει ο ύμνος των παίδων και η ημέρα των Βαΐων· πλησιάζει ο υψηλός φοίνικας. Ελάτε να εργαστούμε στο άγιο αμπέλι· ελάτε να ανεβούμε ψάλλοντας στον φοίνικα· ελάτε να κρατηθούμε από τα ύψη του· ελάτε να τρυγήσουμε· ελάτε να απολαύσουμε τον γλυκύτατο και ζωοπάροχο και παναγιώτατο καρπό του, ώστε, όταν ο αρχιπάτορας πει θλιβόμενος «ωραίος ήταν στην όψη και καλός στη βρώση ο καρπός που με θανάτωσε», εμείς να αποκριθούμε γεμάτοι αγαλλίαση: «Ναι. Αλλά ο καρπός που με κατέστησε άφθαρτο και με ζωοποίησε και με έσωσε, ήταν ωραίος και 'ωραίος στο κάλλος' και καλός στη βρώση για τη σωτηρία της ψυχής».

Κανείς, λοιπόν, ας μην είναι ρακένδυτος με αθέμιτες πράξεις, κανείς «ας μην στερείται ενδύματος γάμου», ώστε να μην εκδιωχθεί με αισχύνη από τον νυμφώνα εκείνον και στερηθεί τα αγαθά, στα οποία «ακόμη και οι άγγελοι επιθυμούν να παρακύψουν», και όχι μόνο να στερηθεί τόσο μεγάλα και πολλά καλά, αλλά και με δεμένα τα χέρια και τα πόδια μαζί να εκδιωχθεί από τον νυμφώνα, και όχι απλώς να εκδιωχθεί, αλλά και δεμένος να ριχτεί στο αιώνιο πυρ· «Εκεί θα είναι», λέγει, «ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Και υποδηλώνοντας αυτό ο Κύριος για εκείνον τον ρακένδυτο που δεν είχε ένδυμα γάμου και εισήλθε στον λαμπρό εκείνο νυμφώνα, λέγει: «Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου;». Και διέταξε ο βασιλιάς, που ήταν ταυτόχρονα και νυμφίος, τους υπηρέτες του: «Δέστε», λέγει, «τα χέρια και τα πόδια του» επειδή δεν είχε ένδυμα γάμου «και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Από αυτό είθε να λυτρωθούμε όλοι μας, Χριστέ, βασιλιά και νυμφίε, με τις ικεσίες και τις προσευχές της μητροπαρθένου νύμφης που μόλις γεννήθηκε, και να βρεθούμε μέσα στον νυμφώνα εκείνο και να απολαύσουμε τη δόξα σου, του νυμφίου, του «ωραίου στο κάλλος».

Όταν ο νυμφίος, που είναι «ωραίος στην ομορφιά», έρθει με λαμπρότητα, μαζί με τη συνοδεία που του αρμόζει, οι άγγελοι προμηνύουν και προαναγγέλλουν στις ψυχές που τον έχουν νυμφευθεί την έλευση του ποθητού νυμφίου τους. «Ιδού», λέει, «ο νυμφίος έρχεται· εξέλθετε σε συνάντησή του». Και αυτές σκιρτούν και αγάλλονται και ετοιμάζονται για την προϋπάντηση και γεμίζουν από χαρά ακούγοντας για την έλευση του νυμφίου. Και γιατί δεν λέει, όπως είπαν προηγουμένως οι προφήτες, «ιδού ο Κύριος έρχεται» ή ο Υιός του Θεού έρχεται ή ο βασιλιάς της δόξης έρχεται ή ο κριτής των κριτών έρχεται ως δίκαιος κριτής, αλλά, αφήνοντας όλα αυτά και τα υπόλοιπα φοβερά και μεγάλα ονόματά του, τον ονομάζει νυμφίο λέγοντας «ιδού ο νυμφίος έρχεται»; Επειδή, από όσα μας είναι γνώριμα σε αυτόν τον βίο, δεν υπάρχει τίποτα πιο χαρμόσυνο από τον γάμο. Διότι την ημέρα του γάμου και ο νυμφίος και η νύμφη λησμονούν κάθε δυσχέρεια και θλίψη και ανωμαλία αυτού του βίου και αισθάνονται τόσο μεγάλη χαρά, αγαλλίαση και ευφροσύνη, τέτοια που δεν έχει ούτε ο βασιλιάς την ημέρα που γίνεται βασιλιάς, στολίζεται με το διάδημα και ανακηρύσσεται αυτοκράτορας.

Όσοι πάλι το ένα το είχαν, αλλά το άλλο δεν το δέχθηκαν, και τους συνέβη βέβαια να είναι άνθρωποι, αλλά να μην εμπιστεύονται στον Σωτήρα τη σωτηρία και να μην συμμετέχουν πλέον στο αγαθό μέσω της προαιρέσεώς τους, είναι φυσικό να εκπίπτουν από την άφεση των αμαρτιών και από τα στεφάνια που δίνονται για τη δικαιοσύνη, εφόσον διαχωρίζονται ως προς την προαίρεση. Τίποτα όμως δεν εμποδίζει να απελευθερωθούν κατά την άλλη ελευθερία και να αναστηθούν, έχοντας γίνει της αυτής φύσεως με τον Χριστό ως άνθρωπο. Διότι το βάπτισμα είναι αίτιο μόνο της μακάριας εν Χριστώ ζωής, όχι της ζωής γενικώς· διότι την αθάνατη ζωή την παρέσχε εξίσου σε όλους το ότι ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε. Γι' αυτό η μεν ανάσταση είναι ένα καινούργιο δώρο σε όλους τους ανθρώπους, ενώ η άφεση των αμαρτιών και τα στεφάνια στους ουρανούς και η βασιλεία ανήκουν μόνο σε εκείνους οι οποίοι φρόντισαν να συνεισφέρουν εκ των προτέρων την οφειλόμενη προετοιμασία τους, οι οποίοι προετοιμάζουν τον εαυτό τους από αυτή τη ζωή, ώστε να έχουν οικειότητα προς εκείνη τη ζωή και προς τον νυμφίο: αναγεννώμενοι μεν κατά καινούργιο τρόπο, επειδή Εκείνος είναι ο καινός Αδάμ, λάμποντας από ομορφιά και διατηρώντας την ωραιότητα που τους χάρισε το λουτρό του βαπτίσματος, διότι «είναι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων», και έχοντας το κεφάλι στητό σαν τους ολυμπιονίκες διότι υπάρχει το στεφάνι, και αυτιά διότι είναι ο Λόγος, και μάτια διότι είναι ο ήλιος, και όσφρηση διότι ο νυμφίος είναι και μύρο και «μύρο που εκκενώθηκε», και όντας σεμνοί και στα ενδύματά τους εξαιτίας του γάμου. Ας είναι.

Βαστάζεις ως βρέφος στα άγια χέρια σου αυτόν που συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο του· γι' αυτό μαζί με αυτόν σε υμνούμε στους αιώνες. Βρίσκοντάς σε ωραιοτάτη ανάμεσα στις γυναίκες εκείνος που είναι ωραίος στο κάλλος, Θεοτόκε, κατοίκησε στην παναγία γαστέρα σου.

Η ωραία Κόρη γέννησε εσένα που είσαι ωραίος στο κάλλος, Σωτήρα, και βλέποντάς σε κατά το πάθος να μην έχεις ούτε κάλλος ούτε μορφή, έλεγε θρηνώντας: Εκπλήσσομαι, Υιέ μου, με την υπέρλογη ταπείνωσή σου, διά της οποίας σώζεις την ταπεινωμένη φύση της ανθρωπότητας.