Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:8

Διότι όπου υπάρχει μέθεξη της θείας φύσεως, και χάρη της υιοθεσίας, και υπόσχεση ζωής στον ατελεύτητο αιώνα και βασιλείας των ουρανών, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει η αγαλλίαση. Όμως, ο Χριστός έχει χριστεί περισσότερο από τους μετόχους του· διότι εμείς μεν έχουμε λάβει μέσα μας τον αρραβώνα του Πνεύματος, όπως δε λέει ο Παύλος, όλο το πλήρωμα της θεότητας νοείται σωματικώς στον Χριστό.

Αλλά και ο λίθος τιμούνταν και αναστηλωνόταν ως τύπος του Χριστού, περιχυμένος με λάδι. Διότι ο Εμμανουήλ έχει χριστεί από τον Θεό και Πατέρα με «έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους του». Εγέρθηκε δε και εκ νεκρών, μολονότι κατέβηκε με τη θέλησή του στον θάνατο. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει η αναστήλωση του λίθου. Κηρύσσεται δε και μέσω των αγίων αποστόλων ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ως χρισμένος από τον Πατέρα εν Αγίω Πνεύματι και εγερμένος εκ νεκρών. Δι' αυτού και μετ' αυτού, ανήκει η δόξα στον Θεό και Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επειδή δε το θείο και ιερότατο Γράμμα λέγει ότι αυτός έγινε σάρκα, του αρμόζει πλέον και το χρίσμα, το οποίο έλαβε κατά τη σάρκωσή του. Γράφει λοιπόν ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι και εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Διότι αγιαζόταν μαζί μας όταν έγινε όμοιος με εμάς. Και ότι αυτός που χριόταν ήταν αληθώς ο Υιός, επειδή έγινε σάρκα, δηλαδή τέλειος άνθρωπος, το επιβεβαιώνει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας προς αυτόν: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος. Η ράβδος της βασιλείας σου είναι ράβδος ευθύτητας. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Κατανόησε, λοιπόν, πώς, αν και τον ονόμασε Θεό και του απέδωσε αιώνιο θρόνο, λέγει ότι έχει χριστεί από τον Θεό, προφανώς από τον Πατέρα, με ένα εξαιρετικό χρίσμα σε σύγκριση με εκείνους που μετέχουν σε αυτόν, δηλαδή εμάς.

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει και λέει προς τον Υιό: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Εάν λοιπόν είναι διαφορετικό εκείνο που μετέχει από εκείνο του οποίου μετέχει, διότι πρέπει το ένα να νοείται διαφορετικό από το άλλο, και εφόσον η κτίση μετέχει στον Υιό, τότε αυτός είναι διαφορετικός από την κτίση που μετέχει σε αυτόν· επομένως, δεν είναι γενητός. Εάν όμως ο Υιός δεν είναι διαφορετικός από αυτήν και δεν διαχωρίζεται από αυτήν κατά τη φύση, ποια είναι η ανάγκη της μετοχής; Ή πώς θα μπορούσε κανείς να μετάσχει σε αυτό που είναι ο ίδιος;

ΑΛΛΟ, διηγηματικώς. Προσπαθώντας να αποδείξουν τον Υιό ως ένα από τα αλλοιούμενα όντα, ώστε εξαιτίας αυτού να θεωρηθεί ότι είναι και δημιουργημένος, και επομένως ανόμοιος με τον Πατέρα, προς απόδειξη της μανίας τους προβάλλουν ορισμένα χωρία από τις θείες Γραφές. Και λένε ότι ο Απόστολος είπε: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να γονατίσει κάθε γόνατο». Στον Ψαλμωδό δε, πάλι έχει γραφτεί: «Για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου». Έπειτα, διαστρέφοντας τα λόγια με σοφίσματα, ισχυρίζονται ότι οι φράσεις «γι' αυτό» και «για τον λόγο αυτό» υποδηλώνουν κάποια αιτία για την οποία υπερυψώθηκε, και του χαρίστηκε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, και χρίστηκε με το έλαιο της αγαλλιάσεως. Εάν όμως κάποια αιτία προκάλεσε σε αυτόν αυτά τα πράγματα, τότε προφανώς έχει αλλοιωθεί και μεταβληθεί, αφού έγινε αυτό που δεν ήταν προηγουμένως. Και αν το αξίωμα που έχει του έχει δοθεί, θα μπορεί και να του αφαιρεθεί.

ΑΛΛΟ. Ψάλλει κάπου ο Δαβίδ: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Έπειτα λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως». Και ο Λόγος βασίλευε μαζί με τον Πατέρα και πριν από τη χρίση. Πώς λοιπόν χρίεται ως βασιλιάς και αγιάζεται αυτός που αιώνια βασιλεύει και είναι άγιος; Όπως λοιπόν, ενώ ήταν πάντοτε αυτό, λέγεται ότι βασίλευσε στους έσχατους καιρούς, έτσι και, ενώ είναι ύψιστος, λέγεται ότι υψώνεται εξαιτίας της ένσαρκης οικονομίας. Υψώνεται δε, χρίεται και αγιάζεται για χάρη μας, ώστε μέσω αυτού να διοχετεύεται πλέον σε όλους η χάρη, εφόσον δόθηκε ήδη στη φύση, και πλέον να διασώζεται για ολόκληρο το γένος. Έτσι και ο Σωτήρας έλεγε στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, για να είναι και αυτοί αγιασμένοι». Διότι όσα ισχύουν για τον Χριστό, αυτά περνούν και σε εμάς. Όχι επειδή δεχόταν τον αγιασμό για τον εαυτό του (διότι αυτός ήταν εκείνος που αγίαζε), αλλά για να τον εξασφαλίσει στη φύση μέσω του εαυτού του, γινόμενος σαν οδός και αρχή των αγαθών που φτάνουν σε εμάς. Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Εγώ είμαι η οδός», μέσω της οποίας κατέβηκε σε εμάς η θεία χάρη, υψώνοντας, αγιάζοντας, δοξάζοντας και θεώνοντας τη φύση πρώτα στο πρόσωπο του Χριστού.

ΑΛΛΟ. Ως εκ της αντιθέσεως των αιρετικών. Είναι γραμμένο, λέγουν: «Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Δεν θα παραδεχθούμε λοιπόν διόλου ότι ο Κύριος έχει χρισθεί, εάν δεν αγάπησε τη δικαιοσύνη και δεν μίσησε την αδικία.

Διότι ο αιτιολογικός σύνδεσμος, δηλαδή το «γι' αυτό», που παρεμβάλλεται, υποδεικνύει το χρίσμα ως αμοιβή της αρετής. Αν όμως χρίεται για τον λόγο αυτό, επειδή αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, τότε έχει λάβει τον αγιασμό ως δώρο. Εκείνος όμως που έχει ανάγκη από κάποια προσθήκη, θα ήταν ατελής, και όχι όμοιος με τον τέλειο Πατέρα.

Λύση ως προς αυτό. Έγειρε εσύ που κοιμάσαι, και αναστήσου από τους νεκρούς, και άκουσε πάλι, αιρετικέ. Επειδή, λέει, «εμίσησες την αδικία και αγάπησες τη δικαιοσύνη, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός», αυτό δεν αναφέρεται για να υποθέσει κανείς ότι το χρίσμα δόθηκε ως ανταμοιβή αρετής, αλλά για να κατανοήσουμε τα λεγόμενα ως εξής. Επειδή ο προπάτορας Αδάμ είχε τρεπτή φύση, και είχε τη φυσική τάση κάποιες φορές να αγαπά τη δικαιοσύνη και να μισεί την αδικία, και κάποιες άλλες πάλι να μεταπηδά στην αντίθετη έξη, αγαπώντας μεν την αδικία, μισώντας δε τη δικαιοσύνη (διότι αυτό είναι το ίδιον όσων έχουν τρεπτή φύση), παρασύρθηκε από τον διάβολο. Επειδή όμως, για τη θεραπεία μιας τέτοιας νόσου, έπρεπε ο άτρεπτος Λόγος του Θεού να αντιπαρατάξει τον εαυτό Του υπέρ ημών ενάντια στον πονηρό, ώστε, όπως ακριβώς νικηθήκαμε εξαιτίας της τροπής εκείνου, έτσι να επικρατήσουμε μέσω της ατρεψίας του Λόγου· γι' αυτό χρίεται, ως Εκείνος που πάντοτε και απαραλλάκτως αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, μη δυνάμενος να τραπεί. Όταν λοιπόν λέει, «Αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την αδικία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός», να δέχεσαι το εξής νόημα: Επειδή, εφόσον όλα τα δημιουργήματα έχουν τρεπτή φύση, κανένα δεν μπορούσε να πολεμήσει τον διάβολο, εσύ όμως, όντας άτρεπτος προερχόμενος από άτρεπτο Πατέρα, ως Θεός Λόγος, πάντοτε αγαπάς τη δικαιοσύνη και μισείς την αδικία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ώστε στο πρόσωπό σου, πρωτίστως, να δει την ανθρώπινη φύση να αναδεικνύεται νικήτρια.

Απόδειξη από τη θεία Γραφή, ότι ο Λόγος ήταν πάντοτε Κύριος και βασιλιάς. Ο Αβραάμ τον προσκυνούσε, αποκαλώντας τον Κύριο. Ο Μωυσής ομοίως λέει: «Και ο Κύριος έβρεξε από τον Κύριο φωτιά και θειάφι πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα.» Ο Ψαλμωδός πάλι: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου.» Και πάλι: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα. Γι' αυτό σε έχρισε· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου.» Και πάλι: «Η βασιλεία σου, βασιλεία όλων των αιώνων.» Εάν λοιπόν και πριν από τη σάρκωσή του ο Λόγος του Θεού ήταν βασιλιάς και Κύριος, πώς δεν θα ήταν κάποιος ένοχος για το έγκλημα της βλασφημίας, εάν απέδιδε στην ουσία του το ότι έχει δημιουργηθεί; Διότι έγινε Κύριος δικός μας, εμάς που έχουμε επιγνώσει τον Δεσπότη μας, όταν, αφού αγόρασε τους πάντες με το δικό του αίμα, αναδείχθηκε Χριστός και Κύριος.

Τα δε μελλοντικά παρουσιάζονται ως παρελθοντικά: «Αυτός είναι ο Θεός μας, μετά από αυτά εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους»· και το: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· και το: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»· και τα παρόμοια. Εκείνα λοιπόν που αναφέρονται πριν από την ένωση, θα λεχθούν για αυτόν και μετά την ένωση· εκείνα όμως που αναφέρονται μετά την ένωση, σε καμία περίπτωση δεν λέγονται πριν από την ένωση, εκτός αν ειπωθούν προφητικά, όπως αναφέραμε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΖʹ. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε ότι η ονομασία της θεότητας και της ανθρωπότητας είναι δηλωτική των ουσιών ή των φύσεων· ενώ τα ονόματα «Θεός» και «άνθρωπος» χρησιμοποιούνται και για τη φύση, όπως όταν λέμε ότι ο Θεός είναι ακατάληπτη ουσία και ότι ένας είναι ο Θεός. Λαμβάνονται, όμως, και για τις υποστάσεις, επειδή το μερικότερο δέχεται το όνομα του καθολικότερου. Όπως όταν λέει η Γραφή: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Διότι, ιδού, εδώ φανέρωσε τον Πατέρα και τον Υιό. Και όπως όταν λέει: «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος στη χώρα της Αυσιτίδας». Διότι δήλωσε μόνο τον Ιώβ. Όσον αφορά, επομένως, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, επειδή από τη μία γνωρίζουμε δύο φύσεις, και από την άλλη μία υπόσταση σύνθετη και από τις δύο· όταν μεν εξετάζουμε τις φύσεις, τις ονομάζουμε θεότητα και ανθρωπότητα· όταν δε εξετάζουμε την υπόσταση που έχει συντεθεί από τις φύσεις, άλλοτε μεν τον ονομάζουμε Χριστό από το σύνολο και των δύο, και Θεό και άνθρωπο ταυτόχρονα, και Θεό σεσαρκωμένο. Άλλοτε δε από το ένα από τα μέρη, μόνο Θεό και Υιό του Θεού, και μόνο άνθρωπο και υιό ανθρώπου. Και άλλοτε μόνο από τα υψηλά, άλλοτε δε μόνο από τα ταπεινά.

Προσφέρεται δε ο μόσχος και υπέρ των εξ αγνοίας αμαρτημάτων του λαού, ομοίως και απαραλλάκτως· και ο λόγος της θυσίας ήταν σε όλα ο ίδιος. Διότι με τον ίδιο τρόπο προσέφερε τον εαυτό του ο Εμμανουήλ υπέρ μικρών και μεγάλων, λαού και ιερέων. Ή μήπως δεν είναι αλήθεια αυτό που λέω; ΠΑΛΛ. Πώς δεν είναι; ΚΥΡ. Θέλεις λοιπόν, ανατρέχοντας προς τα πίσω στον λόγο μας, να στραφούμε στις διηγήσεις σχετικά με τη Σκηνή του Μαρτυρίου; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Αφού λοιπόν ολοκληρώθηκαν όλα τα έργα, και τοποθετήθηκαν πολύ καλά τα ιερά σκεύη στην πιο κατάλληλη θέση για το καθένα, ο Θεός καθόρισε να αγιασθούν και αυτά και η σκηνή, λέγοντας τα εξής στον θεσπέσιο Μωυσή: «Και θα λάβεις το έλαιο του χρίσματος, και θα χρίσεις τη σκηνή και όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν, και θα την αγιάσεις, όπως και όλα τα σκεύη της, και θα είναι άγια. Και θα χρίσεις το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων, και όλα τα σκεύη του, και θα αγιάσεις το θυσιαστήριο, και το θυσιαστήριο θα είναι Άγιο αγίων.» Βλέπεις λοιπόν να χρίονται με το άγιο έλαιο και η κιβωτός, και βέβαια η τράπεζα, και η λυχνία μαζί της, αλλά και το χρυσό θυμιατήριο· διότι ένας εκτενής λόγος μάς έχει ήδη διασαφηνίσει ότι μέσω όλων αυτών προτυπώνεται ο Εμμανουήλ. ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Κατανόησε λοιπόν αυτό που ψάλλεται προς αυτόν μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία».

«Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Γράφει δε και ο Παύλος: «Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν.» Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με την ορθή και αλάνθαστη διδασκαλία, ενώ ο ίδιος είναι ο χορηγός και συνδότης του αγιασμού σε όλους τους άλλους, ως Θεός, μαζί με τον Θεό και Πατέρα, αγιάζεται μαζί με εμάς ως προς την ανθρώπινη φύση του· και αυτό είναι η λεγόμενη κένωση. Διότι αυτός που είναι άγιος κατά φύση ως Θεός, λέγεται ότι έχει ανάγκη από τον Θεό που αγιάζει· και αυτό αναφέρει ο μακάριος Πέτρος: «Τον [Ιησού] από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο.» Επομένως, το χρίσμα αφορά την ανθρώπινη φύση, και ο αγιασμός αφορά τη σάρκα, η οποία δεν είναι άγια κατά φύση, αλλά μέσω της μετοχής της στον Θεό· διότι ο αγιασμός έρχεται στα κτίσματα έξωθεν, και πλουτίζουν με τη χάρη που τους προσφέρεται κατά χάριν και υιοθεσίαν από τον Θεό.

Το μεν τρυβλίο εξυπηρετεί τα φαγώσιμα και είναι χρήσιμο για την κατανάλωση τροφής, όπως ακριβώς δίδαξε και ο ίδιος ο Σωτήρας στον εμπνευσμένο Ιωάννη, τον γνήσιο μαθητή, σχετικά με το ποιος επρόκειτο να τον παραδώσει: «Εκείνος που βούτηξε, λέει, μαζί μου το χέρι του στο τρυβλίο». Για τη φιάλη όμως, τι να πω για τη χρησιμότητά της, εφόσον το ίδιο το πράγμα μιλάει ξεκάθαρα από μόνο του; Το σιμιγδάλι είναι σύμβολο του άρτου, επειδή από αυτό φτιάχνεται ο άρτος, και ο άρτος της ζωής είναι ο Χριστός. Επομένως, όπως μέσα στο τρυβλίο και στη φιάλη, και όπως στον άρτο που υπήρχε και στα δύο, εφόσον ήταν γεμάτα με σιμιγδάλι, έτσι μέσω της βρώσης και της πόσης υποδηλώνεται η ζωή και ο ζωοποιός Χριστός. «Διότι αληθινά σας λέω, λέγει, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Αναφέρει δε ότι το σιμιγδάλι πρέπει να είναι ζυμωμένο με λάδι, σαν να ψάλλει ο ίδιος ο τύπος αυτό που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία· για τον λόγο αυτό, σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλίασης περισσότερο από τους συντρόφους σου».

Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος. Διότι, για να μη νομιστεί, εξαιτίας της ένσαρκης παρουσίας που συντελέστηκε εδώ, ότι έφτασε έπειτα σε προκοπή θεότητας, λέει με σαφήνεια: Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου. Βλέπεις τον Χριστό ως Θεό να χρίεται από τον Θεό Πατέρα;

Και Εκείνος βέβαια, αφού λούστηκε στον Ιορδάνη ποταμό και μετέδωσε στα ύδατα την επαφή της θεότητάς Του, ανέβαινε από αυτά, και γινόταν σε Αυτόν ουσιώδης επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, καθώς το όμοιο αναπαυόταν στο όμοιο. Και σε εσάς ομοίως, αφού αναβήκατε από την κολυμβήθρα των ιερών ναμάτων, δόθηκε το χρίσμα, το αντίτυπο εκείνου με το οποίο χρίστηκε ο Χριστός. Και αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, για το οποίο και ο μακάριος Ησαΐας, στη δική του προφητεία, έλεγε εκ προσώπου του Κυρίου: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να κηρύξω το ευαγγέλιο στους πτωχούς.» Διότι ο Χριστός δεν χρίστηκε από άνθρωπο με υλικό έλαιο ή μύρο, αλλά ο Πατέρας, αφού τον όρισε Σωτήρα ολόκληρου του κόσμου, τον έχρισε με Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο Πέτρος: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα·» και ο προφήτης Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Και όπως ακριβώς ο Χριστός αληθινά σταυρώθηκε και τάφηκε και αναστήθηκε, εσείς δε, κατά το βάπτισμα, αξιώνεστε εν ομοιώματι να συσταυρωθείτε και να συνταφείτε και να συναναστηθείτε με Αυτόν, έτσι συμβαίνει και με το χρίσμα.

Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, που θα αναστήσω για τον Δαβίδ μια δίκαιη ανατολή, και θα βασιλεύσει ως βασιλιάς και θα επιδείξει σύνεση και θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα σωθεί ο Ισραήλ και ο Ιούδας θα κατασκηνώσει με ασφάλεια σε αυτόν. 〈η〉 Ότι, δηλαδή, θα προέλθει από παρθένο— ο μέγας και ένδοξος Ησαΐας πρώτος αναφωνεί λέγοντας: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται «μαζί μας είναι ο Θεός». 〈θ〉 Ότι μετά τη γέννησή του θα διαφυλάξει εκείνη που τον γέννησε παρθένο— ο Ιεζεκιήλ λέει: Μου είπε ο Κύριος: Υιέ ανθρώπου, αυτή η πύλη θα παραμείνει κλειστή, κανείς δεν θα περάσει μέσα από αυτήν παρά μόνο ο Κύριος ο Θεός, και θα εισέλθει και θα καθίσει, διότι αυτός είναι ο άρχοντας, και θα εξέλθει και θα κλείσει τις θύρες πίσω του, και η πύλη θα παραμείνει κλειστή στους αιώνες των αιώνων. 〈ι〉 Ότι η μήτρα είναι πύλη— ο Ιώβ λέει: Γιατί δεν μου έκλεισες τις πύλες της κοιλιάς της μητέρας μου; 〈ια〉 Ότι η παρθένος θα γεννήσει χωρίς ωδίνες— ο Ησαΐας αναφωνεί λέγοντας: Πριν γεννήσει αυτή που επρόκειτο να νιώσει ωδίνες, πριν έρθουν οι πόνοι των ωδινών, απέφυγε τον πόνο και γέννησε άρρεν. 〈ιβ〉 Ότι χρίστηκε— ο Δαβίδ λέει στον 〈μδ〉 ψαλμό: Γι' αυτό ο Θεός, ο Θεός σου, σε έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.

«Ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων». Διότι δεν έχει την υπεροχή του κάλλους από τη σύγκριση με τους ανθρώπους. Και προχωρώντας λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως»· διότι δεν είπε: «Σε έχρισα εγώ ο Θεός», αλλά «σε έχρισε»· ώστε εξ αυτού να καθίσταται φανερό ότι είναι άλλο το πρόσωπο που ομιλεί.

Επειδή δε τον ονόμασε και βασιλιά στα προηγούμενα, εύλογα προσθέτει: «Ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου». Διότι δεν υπάρχει σε αυτόν τίποτα το σκολιό ούτε το στρεβλό. Και για να μην τα εκλάβει κανείς με ιουδαϊκό τρόπο και υποθέσει ότι ο Αγαπητός του Θεού θα είναι κάποιος θνητός βασιλιάς όμοιος με τους πολλούς, αναγκαία διδάσκει ότι ο θρόνος της βασιλείας του υπήρχε εξ αιώνος, και θα είναι διαρκής και μόνιμος στους αιώνες των αιώνων. Το ότι δε αυτά δεν έχουν ειπωθεί για το πρόσωπο του Πατέρα, αλλά για το πρόσωπο του αγαπητού και μονογενούς Υιού, το διασαφηνίζει προχωρώντας και λέγοντας: «Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Διότι ποιος Θεός, που χρίεται εδώ από τον Θεό, θα μπορούσε να είναι, παρά εκείνος για τον οποίο θεολογούν τα Ευαγγέλια: «Και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»; Αυτός λοιπόν ο Θεός Λόγος αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία. Αντί αυτού ο Ακύλας το ερμήνευσε ακριβέστερα λέγοντας: «Αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ασέβεια». Διότι με ορθή κρίση αγαπά εκείνους που έχουν δικαιωθεί από αυτόν, ενώ μισεί τους αντιθέτους· γι' αυτό χρίεται με λάδι ανώτερο από τους μετόχους του, το ονομαζόμενο λάδι της αγαλλιάσεως, και χρίεται από τον Θεό, τον ίδιο τον Πατέρα του, είτε με λάδι χαράς σύμφωνα με τον Ακύλα, είτε με λάδι λαμπρότητας σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Επειδή είναι πολλοί οι μέτοχοί του, ή οι σύντροφοί του που έχουν μετάσχει στη χάρη του, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν: «Έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». Ορισμένοι όμως ανέγνωσαν την προκείμενη φράση κάπως έτσι: «Γι' αυτό σε έχρισε, Θεέ, ο Θεός σου», και χρησιμοποίησαν αυτήν ακριβώς την ανάγνωση, ακολουθώντας κατά γράμμα την εβραϊκή λέξη. Επειδή ο Θεός ονομάζεται Ελωείμ στην εβραϊκή γραφή, λέγοντας: «Εν αρχή ο θρόνος σου, Θεέ, εις τον αιώνα και έτι». Οι μεν Εβδομήκοντα λοιπόν και ο Σύμμαχος είπαν: «Ο θρόνος σου, ο Θεός», ο δε Ακύλας είπε: «Θεέ», ακολουθώντας κατά γράμμα την εβραϊκή λέξη, η οποία περιέχει τον τύπο Ελωείμ. Αλλά ο ίδιος ο Ακύλας, ο οποίος τώρα είπε «Θεέ», προχωρώντας στη συνέχεια όπου αναφέρεται για δεύτερη φορά το Ελωείμ στο «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός», δεν το μετέφρασε πλέον ως «Θεέ», αλλά ως «Θεός», λέγοντας: «Γι' αυτό σε άλειψε ο Θεός, ο Θεός σου», ενώ όφειλε, για να είναι σύμφωνος με τον εαυτό του, να πει και εδώ «Θεέ» για την ίδια λέξη· και αν το είχε μεταφράσει έτσι, θα έλεγε: «Γι' αυτό σε έχρισε, Θεέ, ο Θεός σου».

Αυτόν δε τον θρόνο και σε άλλο σημείο το θείο Πνεύμα τον υποδηλώνει λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ήταν λοιπόν έτοιμος ο θρόνος σου από τότε, από όταν δηλαδή βρισκόσουν κοντά στον Πατέρα, επειδή και εσύ υπάρχεις από τον αιώνα. Πλην όμως και τώρα ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε. Το τι ύψωσαν, το φανερώνει επαναλαμβάνοντας τον λόγο αμέσως μετά: «Ύψωσαν οι ποταμοί τη φωνή τους»· διότι αυτά που παλαιότερα παρέμεναν κρυφά, τώρα έγιναν ακουστά σε όλους, στους προφήτες, τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές που αξιώθηκαν το θείο Πνεύμα, καθώς και στα μυριάριθμα πλήθη των λαών, οι οποίοι σε ολόκληρη την οικουμένη διακηρύσσουν μέσα στις εκκλησίες τη σωτήρια βασιλεία· αυτοί είναι που ύψωσαν τη φωνή τους, ευαγγελιζόμενοι με μεγάλη φωνή τη χάρη του Θεού που εκχύθηκε σε όλους. Αλλά νομίζω ότι ποταμοί ονομάζονται τώρα και οι θείες δυνάμεις και το πλήθος των επουράνιων αγγέλων. Διότι και αυτοί ύψωσαν τη φωνή τους, όταν έβλεπαν τον Σωτήρα, μετά την αναστροφή του με τους ανθρώπους, να ανέρχεται στους ουρανούς, να ενδύεται την ευπρέπεια της θεότητάς του, να περιζώνεται την πατρική δύναμη και να αναλαμβάνει τον οικείο θρόνο της βασιλείας του.

«Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με έστειλε για να φέρω το ευαγγέλιο στους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Και όχι μόνο ο Ησαΐας, αλλά και ο Δαβίδ αναφωνεί αναφερόμενος στο πρόσωπό Του, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο δικός σου Θεός, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Με αυτά τα λόγια, το κείμενο στον μεν πρώτο στίχο Τον ανακηρύσσει Θεό, στον δε δεύτερο Τον τιμά με βασιλικό σκήπτρο, και έπειτα προχωρώντας, μετά τη θεϊκή και βασιλική δύναμη, σε τρίτη τάξη Τον παρουσιάζει να έχει γίνει Χριστός, χρισμένος με έλαιο όχι από υλικά σώματα, αλλά με το θεϊκό έλαιο της αγαλλιάσεως. Αυτό υποδηλώνει και την εξαιρετική Του υπεροχή, ότι δηλαδή είναι πολύ ανώτερος και διαφορετικός από εκείνους που στα παλαιά χρόνια χρίονταν με πιο σωματικό τρόπο μέσω των εικόνων. Και σε άλλο σημείο πάλι, ο ίδιος [ο Δαβίδ] δηλώνει τα σχετικά με Αυτόν με τον εξής τρόπο, λέγοντας: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «Από τη μήτρα, πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ».

Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου. Ο Χριστός, εξάλλου, οικοδόμησε και την Εκκλησία ως οίκο για τον Πατέρα από ζωντανούς και νοερούς λίθους, από άγιες και ενάρετες ψυχές, ανεγείροντας ναό πολύ ανώτερο και εξοχότερο από την πρόσκαιρη και μη υπάρχουσα πλέον οικοδομή του Σολομώντα. Ότι σε Αυτόν αρμόζει η φράση «Εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας και αυτός θα είναι σε μένα υιός», το μαρτυρεί και ο Απόστολος, ο οποίος την έχει λάβει από εδώ στην επιστολή Προς Εβραίους, όπου λέει: «Διότι σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε έχω γεννήσει· και πάλι, Εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας, και αυτός θα είναι σε μένα υιός». Τα δε λόγια μετά το, «και αν έλθει αδικία από αυτόν, θα τον ελέγξω με ράβδο ανθρώπων», έχουν ειπωθεί για τον λαό που πίστεψε στον Χριστό· επειδή και η Εκκλησία Του ονομάζεται σώμα Χριστού, σύμφωνα με τον Απόστολο.

Ψ. ΛΑ΄. Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ※ ο Κύριος με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταπόδοσης ※ στον Θεό μας· να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί σε όσους πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν, ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας· και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου προς δόξαν. Ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, στον οποίο έχουν αναπαυθεί τα επτά πνεύματα του Θεού, αφού αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία, εχρίσθη από τον Θεό και Πατέρα Του με το λεγόμενο πνευματικό έλαιο της αγαλλιάσεως. Ο Οποίος, παίρνοντας κάποτε στα χέρια Του τον Ησαΐα κατά τον χρόνο που είχε ενανθρωπήσει, και αφού ανέγνωσε την προκειμένη περικοπή, κλείνοντας το βιβλίο, λέει: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή», διότι Αυτός ήταν αληθώς εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα, για να ευαγγελιστεί τη βασιλεία των ουρανών στους πτωχούς τω πνεύματι, προς τους οποίους και έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την καταφρονήσει».

«Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Διότι, από τη μία πλευρά, η φύση του ελαίου είναι μία και ενιαία, ενώ από την άλλη, η φύση του μύρου υποδηλώνει τη συνένωση πολλών συστατικών σε αυτό. Για τον λόγο αυτό και η πρώτη και αγένητη δύναμη του παμβασιλέα Θεού, κατά το μέτρο που νοείται ως απλή, ασύνθετη και αμιγής από κάθε άλλη ουσία, έχει παρομοιαστεί με την απλή προσωνυμία του ελαίου. Κατά το μέτρο όμως που αποδεικνύεται ταυτόχρονα περιεκτική πάρα πολλών ιδιοτήτων, όπως της δημιουργικής και της βασιλικής, της προνοητικής και της κριτικής, της φιλάνθρωπης και της σωτηριώδους, καθώς και μυρίων άλλων που γίνονται αντιληπτές νοερά, εύλογα πάλι η περιεκτική αυτή δύναμη των πολλών και αγαθών ιδιοτήτων έχει απεικαστεί με το μύρο, με το οποίο οι θείοι λόγοι διδάσκουν ότι έχει χριστεί ο αληθινός και μοναδικός αρχιερέας του Θεού.

Αλλά ότι βεβαίως ο κυρίως Χριστός δεν ήταν απλώς άνθρωπος, αλλά Υιός του Θεού, τιμημένος με τη θέση στα δεξιά της πατρικής θεότητας, και πολύ ανώτερος όχι μόνο από τη θνητή και ανθρώπινη φύση, αλλά και από κάθε νοερή ουσία μεταξύ των δημιουργημένων όντων, νομίζω ότι το έχω αποδείξει σαφώς. Εξάλλου, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, ο ίδιος ο Δαβίδ στον μδ΄ [44ο] ψαλμό, χρησιμοποιώντας την επιγραφή «υπέρ του αγαπητού» και «για εκείνους που θα αλλοιωθούν», ανακηρύσσει ταυτόχρονα ως Θεό, βασιλιά και Χριστό έναν και τον αυτόν, γράφοντας τα εξής: «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό, εγώ λέγω τα έργα μου στον βασιλιά· η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα οξυγράφου. Είσαι ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων». Στα οποία προσθέτει στη συνέχεια: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία· για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Πρόσεξε, λοιπόν, πιο προσεκτικά πώς, σύμφωνα με την επιγραφή του ψαλμού, προλογίζει ότι ο λόγος είναι «υπέρ του αγαπητού», παρακινώντας παράλληλα τον ακροατή σε «σύνεση» για την κατανόηση όσων πρόκειται να λεχθούν. Επισημαίνει δε και την αιτία της οικονομίας του λόγου, λέγοντας: «Εις το τέλος, υπέρ των αλλοιωθησομένων, εις σύνεσιν, υπέρ του αγαπητού».

Εμείς, όμως, προχωρώντας λίγο πιο κάτω στον ψαλμό, θα βρούμε ότι αυτός που προφητεύεται, αυτός ακριβώς ο αγαπητός του Θεού, έχει χριστεί πάλι όχι με αυτόν τον τρόπο όπως από τον Μωυσή, ούτε όπως από κάποιον από τους ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον ύψιστο και επί πάντων Θεό και Πατέρα του. Λέει λοιπόν στη συνέχεια, προχωρώντας: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως, περισσότερο από τους μετόχους σου». Αυτόν, λοιπόν, για τον οποίο και εδώ μαρτυρείται ότι έχει χριστεί από τον ίδιο τον επί πάντων Θεό, πώς αλλιώς θα μπορούσε κάποιος να τον ονομάσει παρά Χριστό; Έχουμε συνεπώς ήδη, και μέσω αυτών, δύο προσωνυμίες του προφητευομένου, του Χριστού και του αγαπητού, ενώ πρόκειται για έναν και τον αυτόν που έχει ονομαστεί έτσι. Όσο για την αιτία της χρίσεως, εξαιτίας της οποίας το εν λόγω πρόσωπο λέγεται ότι έχει χριστεί με το έλαιο της αγαλλιάσεως, (το κείμενο) διδάσκει τον λόγο, ο οποίος, αν ανατρέξεις λίγο πιο πίσω, ή μάλλον αν εξετάσεις το συνολικό νόημα του χωρίου, θα σου γίνει φανερός. Λέει λοιπόν ο ψαλμός, απευθυνόμενος σε αυτόν ακριβώς τον προφητευόμενο Χριστό και αγαπητό του Θεού, τα όσα εκτέθηκαν λίγο πιο πάνω, στα οποία είχε ειπωθεί: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου».

Σκέψου, λοιπόν, αν δεν απευθύνονταν αυτά ξεκάθαρα στον Θεό (διότι λέει «εσύ ο Θεός» αντί του «ω Θεέ»)· «ο θρόνος σου εις τον αιώνα του αιώνος» υπάρχει, και «ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου». Και επειδή εσύ ο ίδιος ο Θεός «αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία, για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου», και σε κατέστησε Χριστό πάνω από όλους. Σαφέστερα όμως από αυτά τα παρουσιάζει η Εβραϊκή γραφή, την οποία, ερμηνεύοντάς την με ακρίβεια, ο Ακύλας απέδωσε κάπως έτσι, λέγοντας: «ο θρόνος σου, Θεέ, εις τον αιώνα», και ακόμη: «σκήπτρο ευθύτητας το σκήπτρο της βασιλείας σου. Αγάπησες το δίκαιο και μίσησες την ασέβεια· γι' αυτό σε άλειψε, ω Θεέ, ο Θεός σου με έλαιο χαράς παραπάνω από τους συντρόφους σου». Αντί, λοιπόν, του «ο Θεός, ο Θεός σου», η ίδια η εβραϊκή λέξη περιέχει το «Θεέ, ο Θεός σου», ώστε το όλο νόημα να είναι: αγάπησες, ω Θεέ, το δίκαιο και μίσησες την ασέβεια· για τον λόγο αυτόν σε έχρισε, ω Θεέ, ο ανώτατος και μέγιστος, αυτός που είναι και δικός σου Θεός, έτσι ώστε να είναι Θεός και αυτός που χρίεται, αλλά και αυτός που χρίει πολύ προτύτερα, όντας Θεός των πάντων αλλά και, κατά ξεχωριστό τρόπο, του ίδιου αυτού που χρίεται. Αυτό, άλλωστε, θα γινόταν φανερό σε όποιον επιστήσει την προσοχή του στην ίδια την εβραϊκή γλώσσα. Διότι, αναφορικά με την πρώτη ονομασία, την οποία ο Ακύλας ερμήνευσε «θρόνος σου, Θεέ», λέγοντας σαφώς «Θεέ» αντί του «ο Θεός», το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη Ελωΐμ.

Και εδώ, παρομοίως, στο «διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε, Θεέ» έχει χρησιμοποιηθεί το Ελωΐμ, το οποίο δήλωνε την κλητική πτώση «ω Θεέ». Ενώ αντί της ορθής και ονομαστικής πτώσης του ονόματος, σύμφωνα με την οποία ειπώθηκε το «διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε ὁ Θεός, ὁ Θεός», το εβραϊκό κείμενο περιέχει το Ελωάχ με εξαιρετική ακρίβεια, ώστε το μεν Ελωΐμ να εκφέρεται σε κλητική πτώση, δηλώνοντας το «ω Θεέ», το δε Ελωάχ ως «ο Θεός σου» στην ονομαστική πτώση· με αποτέλεσμα να αποδίδεται με ακρίβεια η ερμηνεία που αναφέρει «διὰ τοῦτο ἔχρισέν σε, ὁ Θεός, ὁ Θεός σου». Σαφέστατα, λοιπόν, ο λόγος μέσω αυτών, απευθυνόμενος στον Θεό, αναφέρει ότι αυτός έχει χριστεί από τον Θεό με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από όλους όσους έχουν ποτέ λάβει την ίδια προσηγορία με αυτόν. Βλέπεις, επομένως, μέσα σε αυτά σαφώς έναν Θεό που χρίεται και γίνεται Χριστός, όχι με κατασκευασμένο μύρο, ούτε προσερχόμενος σε αυτό το χρίσμα μέσω ανθρώπων, αλλά και ούτε είναι παρόμοιος με τους υπόλοιπους ανθρώπους. Και αυτός ο ίδιος ήταν και αγαπητός του Θεού, και γέννημά Του, και αιώνιος ιερέας, και έχει αναγορευθεί σύνθρονος του Πατρός. Ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός παρά ο πρωτότοκος Λόγος του Θεού, ο οποίος «εν αρχή προς τον Θεόν» ήταν Θεός, ο οποίος θεολογείται σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, όπως ακριβώς θα αποδείξει και στη συνέχεια ο λόγος προχωρώντας με περισσότερα στοιχεία.

Τόσα είναι εκείνα μέσω των οποίων ο Χριστός είχε προκηρυχθεί ονομαστικά· πλην όμως, επειδή στις περισσότερες περιπτώσεις τα πάθη του Χριστού συνδέονται με την προσηγορία του, είναι αναγκαίο να επαναλάβουμε τα όσα έχουν προειπωθεί σχετικά με τη θεότητά του, την οποία, όπως παραθέσαμε προηγουμένως, μαρτυρεί ο 44ος Ψαλμός, που επιγράφεται «υπέρ του αγαπητού», όπου το κείμενο, αφού πρώτα τον αναφέρει ως βασιλιά, μετά από άλλα προσθέτει σχετικά με τη θεότητα του Χριστού: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία· για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως, περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι σαφώς σε αυτά τα λόγια, όπως αποδείξαμε και προηγουμένως, ο υποδηλούμενος, αν και είναι ένας και ο αυτός, λέγεται ότι είναι Θεός που αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την αδικία, και εξαιτίας αυτού έχει χριστεί από άλλον, μείζονα Θεό και Πατέρα του, με έλαιο ανώτερο και διαφορετικό από ό,τι όριζαν οι τύποι, το ονομαζόμενο της αγαλλιάσεως. Εκείνος δε που έχει χριστεί με τέτοιο έλαιο όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπων, αλλά από τον ίδιο τον Ύψιστο Θεό, τι άλλο εκτός από Χριστός θα μπορούσε ευλόγως να ονομαστεί; Επομένως, αποδεικνύεται ότι ο ίδιος έχει ονομαστεί ταυτόχρονα και Θεός, όπως ακριβώς καταδείχθηκε ήδη προηγουμένως στα οικεία χωρία.

Εδώ θα προσέξεις ότι, ενώ στον πρώτο στίχο τον αναγορεύει Θεό, στον δεύτερο τον τιμά με βασιλικό σκήπτρο, και στον τρίτο μαρτυρεί την τελειότητά του στην αρετή· έπειτα, επιπλέον αυτών, διδάσκει ότι αυτός ακριβώς ο Θεός και βασιλιάς έχει χριστεί από τον Ύψιστο Θεό, και με αυτόν τον τρόπο έχει γίνει Χριστός. Διότι πώς αλλιώς θα μπορούσε να ονομαστεί αυτός που έχει χριστεί όχι από ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον Θεό των όλων; Γι' αυτό λοιπόν λέει: «ω Θεέ (απευθυνόμενος προς τον χρισθέντα) αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την αδικία· για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου», σαν να έλεγε, ο Θεός των όλων σε έχρισε με «έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου», επομένως αυτό το αναφερόμενο χρίσμα δεν ήταν ούτε κοινό και γήινο ούτε παρόμοιο με εκείνο που νομοθετήθηκε από τον Μωυσή, το οποίο ήταν κατασκευασμένο από φθαρτή ύλη, με το οποίο συνήθιζαν να χρίονται οι παλαιοί Εβραίοι ιερείς και βασιλείς. Γι' αυτό εύλογα ανακηρύσσεται από εμάς ταυτόχρονα και Θεός και Χριστός, ως ο μόνος που δεν χρίστηκε μέσω ανθρώπων ούτε από ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον Ποιητή των όλων, όντας χρισμένος με το ασώματο και θεοπρεπές χρίσμα της ένθεης χαράς και αγαλλιάσεως. Για τον λόγο αυτό δικαίως μόνος αυτός, άκακα, αγαθά και κυρίως, σε σύγκριση με εκείνους που ονομάζονται μέτοχοί του, θα μπορούσε να αναγορευτεί Χριστός. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι μέτοχοί του, αν όχι εκείνοι που είναι σε θέση να λένε: «διότι έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού»;

Και επειδή προηγουμένως αναφέρθηκε ότι έχει χριστεί με το έλαιο «της αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου», και επειδή το χρίσμα αποτελούσε ίδιον των ιερέων στους Εβραίους, ευλόγως ο προκείμενος λόγος πλέον τον ανακηρύσσει σαφέστερα ιερέα, παραθέτοντας εκτενέστερη διδασκαλία γι' αυτόν, μέσω της οποίας διδάσκει ότι μόνον αυτός, σε αντίθεση με οποιονδήποτε άλλον ποτέ, είναι αιώνιος ιερέας, πράγμα το οποίο δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστεί σε καμία ανθρώπινη φύση. Αναφέρει ότι αυτός ιερουργεί «κατά την τάξιν Μελχισεδέκ», σε αντιδιαστολή προς τον ιερέα κατά τη διάταξη του Μωυσή, δηλαδή τον Ααρών ή και κάποιον από τους απογόνους εκείνου. Καθένας από αυτούς, μην όντας προηγουμένως ιερέας, κάποια στιγμή αργότερα, όταν χριόταν από ανθρώπους με κάποια παρασκευασμένη αλοιφή, για να εκφραστούμε με τύπους και σύμβολα, καθίστατο ένας σκιώδης και εικονικός Χριστός, αλλά και, όντας θνητός, σύντομα απέβαλλε την ιερωσύνη· επιπλέον, ασκούσε την ιερατεία του αποκλειστικά και μόνο για τον ιουδαϊκό λαό, και όχι φυσικά και για τα άλλα έθνη, και βέβαια δεν προσήρχετο στη λειτουργία με την ορκωμοσία του Θεού, αλλά λαμβάνοντας την τιμή από την κρίση των ανθρώπων, έτσι ώστε κάποιες φορές να βρίσκεται ανάμεσά τους κάποιος ανάξιος για την υπηρεσία του Θεού, όπως έχει καταγραφεί ο Ηλεί.

Και λέει ο αρχιστράτηγος του Κυρίου στον Ιησού: «Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου· διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία». Αυτά ακριβώς είχαν ειπωθεί από τον Κύριο και στον Μωυσή, όταν άρχιζε τη θεοπτία στη βάτο, όπως δηλώνει η Γραφή: «Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή, μην πλησιάσεις εδώ· λύσε το υπόδημα των ποδιών σου, διότι ο τόπος πάνω στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία». Ένας λοιπόν και ο αυτός Θεός ήταν εκείνος που αποκάλυψε το θέλημά Του και στους δύο, όπως αποδεικνύεται από το παράγγελμα. Αλλά τώρα μεν προστάζει μέσω του αρχιστρατήγου της δυνάμεώς Του, ενώ στον Μωυσή μέσω του αγγέλου που εμφανίστηκε. Καθώς δε υπερουράνιες στρατιές και υπερκόσμιες δυνάμεις και αόρατα πνεύματα, θείοι άγγελοι και αρχάγγελοι λειτουργούν στον παμβασιλέα και πανηγεμόνα Θεό, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Δανιήλ: «χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν ενώπιόν του», ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ανώτατος όλων εκτός από τον Θεό Λόγο και την πρωτότοκη Σοφία και το ένθεο γέννημα; Εύλογα, λοιπόν, έχει αναγορευθεί στην προκειμένη περίπτωση και «αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου», όπως σε άλλα σημεία και «άγγελος μεγάλης βουλής», και σύνθρονος του Πατρός, αιώνιος και μέγας αρχιερέας. Έχει δε αποδειχθεί ότι αυτός ο ίδιος είναι και Κύριος και Θεός και Χριστός, χρισμένος από τον Πατέρα με έλαιο αγαλλιάσεως.

Διότι μέχρι τους χρόνους του Σωτήρος μας, οι ανέκαθεν κατά διαδοχήν αρχιερείς κυβερνούσαν ταυτόχρονα όλο τον λαό και τελούσαν διαρκώς τη λατρεία του Θεού, σύμφωνα με αυτήν που είχε νομοθετήσει ο Μωυσής. Από τους χρόνους όμως του Σωτήρος μας, πρώτα μεν προκλήθηκε σύγχυση στην τάξη τους, και λίγο αργότερα αυτή έσβησε εντελώς. Αλλά εγώ, μη βρίσκοντας πουθενά στην Αγία Γραφή να ονομάζεται ο αρχιερέας των Ιουδαίων «Άγιος αγίων», θεωρώ ότι με αυτά τα λόγια δηλώνεται μόνο ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι κυρίως και αληθώς άξιος αυτής της προσωνυμίας. Διότι, για όσους από τους ανθρώπους έχουν προκόψει και έχουν φτάσει στο εφικτό μέτρο της αρετής, είναι αρκετό να ονομάζονται κάποτε άγιοι, κατά μετοχή και κοινωνία Εκείνου που είπε: «Άγιοι να είστε, διότι εγώ είμαι άγιος, ο Κύριος». Όμως, ποιος μεταξύ των ανθρώπων θα μπορούσε κυρίως να ονομαστεί «Άγιος αγίων», παρά μόνον ο αγαπημένος Υιός του Αγίου, ο οποίος, όπως αναγορεύεται «Βασιλεύς βασιλέων» και «Κύριος κυρίων», έτσι ονομάζεται και «Άγιος αγίων»; Γι' αυτόν τον λόγο, μόνο σε Αυτόν έχει ειπωθεί, εφόσον χρίστηκε με τρόπο εντελώς ξεχωριστό από εκείνους που κάποτε χρίστηκαν από τον Μωυσή με γήινο και τεχνητό έλαιο: «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Αφού χρίστηκε με αυτό, λέει και ο Ίδιος εξ ιδίου προσώπου στο βιβλίο του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε».

κστ΄. Και ως Θεό επίσης γνωρίζει να τον ομολογεί ο ίδιος, λέγοντας: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι σε αυτά τα λόγια, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο Θεός που χρίεται από τον Θεό, αν όχι αυτός ο ίδιος που, εξαιτίας του πατρικού χρίσματος, ονομάστηκε Χριστός;

Το αν βέβαια είναι άξιο τόσο εσάς που χρίετε, όσο και εκείνου υπέρ του οποίου και προς τον οποίο γίνεται το χρίσμα, αυτό το γνωρίζει ο Πατέρας του αληθινού και πραγματικού Χριστού, τον οποίο έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους του, αφού έχρισε την ανθρωπότητα με τη θεότητα, ώστε να κάνει και τα δύο ένα· το γνωρίζει και ο ίδιος ο Θεός και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου λάβαμε την καταλλαγή, καθώς και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μας έθεσε σε αυτήν τη διακονία, στην οποία και στεκόμαστε σταθεροί και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Διότι η ομολογία αυτού του ονόματος περιέχει τη διδασκαλία για την Αγία Τριάδα, καθώς καθένα από τα πρόσωπα στα οποία πιστεύουμε εμφανίζεται με αυτή την προσηγορία με τον κατάλληλο τρόπο. Και για να μη φανεί ότι λέμε κάτι από τον εαυτό μας, θα παραθέσουμε τα λόγια της προφητείας. «Ο θρόνος σου», λέει, «Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι σε αυτά τα λόγια, μέσω του θρόνου, υποδηλώνεται η κυριαρχία πάνω στα πάντα· η ράβδος της ευθύτητας ερμηνεύει το αδέκαστο της κρίσεως· και το έλαιο της αγαλλιάσεως παριστάνει τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, με το οποίο χρίεται ο Θεός από τον Θεό, δηλαδή ο Μονογενής από τον Πατέρα, επειδή αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την αδικία. Εάν, λοιπόν, υπήρξε ποτέ καιρός που δεν ήταν φίλος της δικαιοσύνης και εχθρός της αδικίας, θα ήταν λογικό επακόλουθο να πούμε ότι δεν είχε χριστεί ποτέ αυτός για τον οποίο λέγεται ότι έχρίσθη για τούτο ακριβώς, επειδή αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την αδικία. Εάν όμως είναι πάντοτε φίλος της δικαιοσύνης (διότι ποτέ δεν θα μπορούσε να μισήσει τον εαυτό του, εφόσον ο ίδιος είναι η δικαιοσύνη), είναι προφανές ότι πάντοτε θεωρείται ότι κατέχει και το χρίσμα.

«Και θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί πάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού. Δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική δόξα, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τις φήμες· αλλά θα κρίνει τον ταπεινό με δικαιοσύνη, και θα ελέγξει τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του, και με Πνεύμα μέσα από τα χείλη του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή· και θα είναι ζωσμένος στη μέση του με δικαιοσύνη, και θα έχει αλειμμένες τις πλευρές του με αλήθεια». Και λίγο πιο κάτω: «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη, και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή». Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Βλέπεις ότι ο Θεός χρίεται από τον Θεό· διότι με την ενανθρώπησή του έγινε «αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας». Και λίγο πιο κάτω: «Και εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν.»

Δεν είπε «ωραιότερος», αλλά απλώς «ωραίος», για να μην συγκρίνει τα ασύγκριτα, δηλαδή τη φύση που είναι ομόθεη με τους απλούς ανθρώπους. «Σε έχρισε», λέει, «ο Θεός, ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ο ίδιος είναι και Θεός και τέλειος άνθρωπος· ο ίδιος Θεός είναι και αυτός που χρίει και αυτός που χρίεται. Διότι «σε έχρισε», λέει, «ο Θεός, ο Θεός σου»· επειδή ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα χρίεται και ως άνθρωπος. Και χρίεται με το συναΐδιο και ομοφυές Πνεύμα· διότι αυτό είναι το έλαιο της αγαλλιάσεως, γι' αυτό και ο ίδιος πάλι ως Θεός είναι και το θείο χρίσμα και αυτός που χρίεται. Διότι, αν και χρίεται ως άνθρωπος, ωστόσο ως Θεός έχει μέσα του την πηγή του χρίσματος. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος που έβλεπε με θείο τρόπο είδε και προανήγγειλε ως μετόχους του όλους εκείνους που χρίονται από τον Θεό· διότι μόνο χαρακτηριστικό του Θεού είναι το να μη μετέχει ο ίδιος, αλλά να μετέχεται και να έχει ως μετόχους εκείνους που αγαλλιούνται στο πνεύμα. Τέτοιος είναι αυτός που γεννιέται τώρα σε ένα φτωχικό σπήλαιο και υμνείται από εμάς ως βρέφος στη φάτνη.