Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 44:8

«Και έντεινον». Τέντωσε το τόξο, το τόξο του σταυρού· πλήγωσε τον διάβολο, βασίλευσε επί της κτίσεως, κατευόδωσε τον άνθρωπο. «Ένεκεν αληθείας». Διότι αλήθεια είναι η παρουσία του, πραότητα διότι είναι ήπιος ως Θεός, και δικαιοσύνη επειδή δικαιώνει τον ασεβή. «Και οδηγήσει». Η δεξιά του Υιού είναι ο Πατέρας, επειδή αυτός συνευδόκησε να πραγματοποιήσει τη σωτηρία του ανθρώπου. «Τα βέλη σου». Οι απόστολοι· διότι αυτοί είναι τα βέλη του Χριστού, επειδή χτυπώντας σαν με τόξο την πλάνη σε όλη την οικουμένη κήρυξαν την αλήθεια. «Λαοί υποκάτω». Αυτοί που πίστεψαν στη διδασκαλία των αποστόλων· διότι, πέφτοντας, προσκυνούν τον Χριστό ως βασιλέα. «Εν καρδία». Διότι άλλοτε τα έθνη ήταν εχθρικά προς τον Χριστό· τώρα όμως οι καρδιές τους υποτάχθηκαν στην πίστη προς τον Θεό με πόθο. «Ο θρόνος σου». Επειδή βασίλευσε επί των εθνών, ο θρόνος είναι ασάλευτος, δηλαδή η βασιλεία του Χριστού (του Κυρίου) δεν έχει διάδοχο. «Ράβδος». Ο σταυρός, τον οποίο ο Ιερεμίας ονομάζει ράβδο· διότι αυτή η ράβδος κατεύθυνε όλη την κτίση. «Ηγάπησας». Ως Θεός μισεί πάντοτε τα πονηρά. «Δια τούτο έχρισεν». Γι' αυτό ο Χριστός, επειδή χρίστηκε με τη χάρη και δοξάστηκε πάνω από όλη την κτίση· διότι η κτίση είναι μετοχή του Θεού. Υπαινίσσεται δε και το χρίσμα του βαπτίσματος. «Σμύρνα και στακτή». Σμύρνα ονομάζει το άφθαρτο της σάρκας· διότι με αυτήν οι νεκροί που βαλσαμώνονται δεν φθείρονται. Στακτή δε, επειδή αποστάλαξε ως απαύγασμα του Πατέρα.

Διότι η Γραφή γνωρίζει να τα εναλλάσσει αυτά πολλές φορές, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και πάλι: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου»· και: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». Και σε πολλά σημεία μπορεί να δει κανείς αυτά τα ονόματα να μεταφέρονται. Εάν όμως είχαν αποδοθεί αποκλειστικά σε κάθε φύση χωριστά, και ο Υιός δεν ήταν Θεός, και μάλιστα Θεός όπως ο Πατέρας, παραμένοντας Υιός· τότε, λέγοντας «Αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός», θα πρόσθετε περιττώς τη λέξη «ο Πατέρας», θέλοντας να καταστήσει γνωστό τον αγέννητο· διότι θα αρκούσε η λέξη «Θεός», εάν βέβαια αυτή αποτελούσε γνώρισμα μόνο εκείνου, για να το φανερώσει αυτό. Όχι μόνο αυτό, αλλά μπορεί να λεχθεί και κάτι άλλο. Διότι, εάν ισχυρίζεσαι ότι, επειδή έχει ειπωθεί «ένας Θεός», δεν αρμόζει στον Υιό το όνομα «Θεός», δες ότι το ίδιο ακριβώς κείται και για τον Υιό. Επειδή και ο Υιός ονομάζεται «ένας Κύριος», και όμως δεν ισχυριζόμαστε ότι γι' αυτόν τον λόγο η λέξη «Κύριος» αρμόζει αποκλειστικά σε αυτόν. Επομένως, όποια ισχύ έχει η λέξη «Ένας» για τον Υιό, την ίδια έχει και για τον Πατέρα· και όπως ακριβώς δεν αποκλείει τον Πατέρα από το να είναι Κύριος, με τον ίδιο τρόπο που ο Υιός είναι Κύριος, εξαιτίας του ότι ο Υιός ονομάζεται ένας Κύριος· έτσι δεν αποκλείει και τον Υιό από το να είναι Θεός, όπως είναι Θεός ο Πατέρας, εξαιτίας του ότι ο Πατέρας ονομάζεται ένας Θεός. Εάν πάλι κάποιοι ρωτήσουν: «Για ποιον λόγο δεν μνημόνευσε το Πνεύμα;», θα λέγαμε το εξής, ότι δηλαδή ο λόγος του απευθυνόταν σε ειδωλολάτρες, και η πολεμική του στρεφόταν απέναντι στους πολλούς θεούς και στους πολλούς κυρίους.

Και πρώτα βέβαια δες τον Κύριό του. 〈«Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου»〉. Βλέπεις τον Κύριό του, τον Κύριο που προέρχεται από τον Κύριο, δες και τον Υιό του: 〈«Αυτός θα με επικαλεστεί Πατέρα, κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο»〉, και: 〈«Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»〉. Βλέπεις τον Υιό του, και πρωτότοκο και μονογενή, δες και τον Θεό: 〈«Άνδρες υψηλοί θα προσέλθουν σε σένα και σε σένα θα προσευχηθούν και σε σένα θα προσκυνήσουν και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες, διότι εσύ είσαι ο Θεός, επειδή μέσα σου είναι ο Θεός»〉. Είδες τον Θεό του, δες και τον αιώνιο βασιλιά του: 〈«Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»〉. Είδες τον βασιλιά του, δες μαζί με τον βασιλιά και τον Κύριο των δυνάμεων: 〈«Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;»〉

Διότι αυτή η προσκύνηση, και η υποταγή σε αυτόν, αποτελεί για όλους θεμέλιο και ρίζα υψώσεως. Επειδή, αφού τους απάλλαξε από την αφροσύνη, την κενή αλαζονεία και την πλάνη των δαιμόνων, τους υπέταξε στον εαυτό του. Έτσι και άλλος προφήτης τον παρουσιάζει αιματωμένο, λέγοντας τα εξής: «Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ; Γιατί είναι κόκκινα τα ενδύματά του από τη Βοσόρ;». Πουθενά δεν υπάρχουν εκεί όπλα, ούτε τόξα και βέλη, παρά μόνο ενδύματα. Η έκφραση είναι μεν πιο υλική, αλλά σε σχέση με την προηγούμενη πιο λεπτή· ωστόσο, ακόμη και μέσα στην υλικότητά της, και εκεί ανάγει σταδιακά τον λόγο στα ασώματα. Διότι, επειδή ο προφήτης ρωτά από πού είναι κόκκινα τα ενδύματα, απαντά: «Πάτησα το πατητήρι ολομόναχος», δείχνοντας την ευκολία της νίκης, και το ότι δεν είχε κανέναν ως συνεργάτη του, αλλά ότι ο ίδιος ήταν αρκετός για τον εαυτό του. Όπως ακριβώς λέει εδώ: «Θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου», έτσι και εκεί λέει: «Πάτησα το πατητήρι ολομόναχος». Με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή, που είναι εύκολο για εκείνον που βρίσκεται στο πατητήρι να καταπατά τα σταφύλια, έτσι είναι εύκολο και στον Θεό να πράξει όσα θέλησε· μάλλον όμως ούτε έτσι, αλλά πολύ περισσότερο. «Ο θρόνος σου, ο Θεός, εις τον αιώνα του αιώνος. Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Ο θρόνος σου, ο Θεός, είναι αιώνιος, και έτι περαιτέρω». Το δε εβραϊκό κείμενο για το «ο Θεός, ο Θεός σου», λέει «Ελωείμ Ελωάχ». Τι θα μπορούσε να πει εδώ ο Ιουδαίος; Διότι, για ποιον λέγονται αυτά;

Διότι, εάν ισχυριζόταν κάποιος ότι το «Ο θρόνος σου, ο Θεός, εις τον αιώνα του αιώνος» λέγεται για τον Πατέρα, πώς θα ταιριάξει σε αυτόν το ακόλουθο: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου;» Διότι βεβαίως ο Πατέρας δεν είναι ο Χριστός, ούτε ο ίδιος έχει χρισθεί. Επομένως, είναι φανερό ότι ο λόγος αναφέρεται στον Μονογενή, για τον οποίο έχουν ειπωθεί και τα προηγούμενα· όπως ακριβώς έλεγε και ο Ησαΐας, ότι «της βασιλείας του δεν θα υπάρξει τέλος».

Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Επειδή, δηλαδή, ανέφερε παραπάνω τα κατορθώματα, τις νίκες, τα τρόπαια, τη σωτηρία της οικουμένης, ότι τη γέμισε με αλήθεια, με πραότητα, με δικαιοσύνη, δείχνοντας ότι καθόλου δεν είναι παράλογο να συμβούν αυτά, κάνει λόγο στη συνέχεια για το αξίωμα εκείνου που τα κατόρθωσε: ότι είναι Θεός, ότι είναι βασιλιάς, ότι είναι ατελεύτητος, ότι είναι αδέκαστος δικαστής, ότι είναι εραστής των δικαίων, ότι είναι μισοπόνηρος. Επειδή είναι τέτοιος, λέει, γι' αυτό και έχουν κατορθωθεί από αυτόν τέτοια έργα. Κανείς, λοιπόν, ας μην απιστεί, προσθέτει. Διότι αυτός που κατόρθωσε τόσα πολλά, έχοντας και τη δύναμη και τη θέληση τα κατόρθωσε. Αφού λοιπόν ανέφερε τα υψηλά γνωρίσματα της θεότητάς του, κατεβάζει και πάλι τον λόγο στη σάρκα και λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Κάποιος άλλος λέει: «Γι' αυτό σε άλειψε». Με σκοπό να κατορθώσεις τα προειρημένα, λέει, να εξαλείψεις την ανομία, να φυτέψεις τη δικαιοσύνη, να κάνεις όσα ακριβώς έκανες. Εσύ όμως μην ταραχτείς ακούγοντας ότι αυτά λογίζονται στον Πατέρα. Διότι δεν τα λέει αυτά για να του στερήσει τα κατορθώματα, αλλά αναθέτοντας τα έργα του Υιού στον Πατέρα, όπως ακριβώς λέει ότι και τα έργα του Πατέρα είναι δικά του: «Διότι όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου». Επειδή και για την ανάσταση, ο μεν Παύλος ομιλώντας λέει ότι «Ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς», ενώ ο Ιωάννης λέει: «Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Τι είναι όμως το «έλαιον αγαλλιάσεως»;

Και βέβαια ο Χριστός δεν χρίσθηκε πουθενά με έλαιο, αλλά με Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό πρόσθεσε το «παρὰ τοὺς μετόχους σου», δηλώνοντας ακριβώς αυτό, ότι κανείς δεν χρίσθηκε όπως αυτός. Διότι πολλοί μεν υπήρξαν κεχρισμένοι πριν από αυτόν, με τέτοιον τρόπο όμως ούτε ένας· όπως ακριβώς υπάρχουν πολλοί αμνοί, αυτός όμως είναι ο εξαιρετικός· έτσι και υπάρχουν πολλοί υιοί, αυτός όμως είναι ο Μονογενής. Διότι τα πάντα σε αυτόν είναι εξαιρετικά, όχι μόνο όσα αφορούν τη θεότητά του, αλλά και εκείνα της θείας οικονομίας· διότι κανείς δεν χρίσθηκε με τέτοιο Πνεύμα. Και αν το ονομάζει έλαιο, μην απορήσεις· επειδή, όντας προφήτης, εκφράζεται περισσότερο αινιγματικά. Και ορθώς προσέθεσε το «αγαλλιάσεως», για να δείξει ότι προσφέρει ευφροσύνη. Διότι ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη.

Άλλος δε είπε, «με έλαιο αγλαϊσμού». Ο δε Εβραίος λέει «Σασών», δηλαδή, καλλωπισμού, δόξας, στολισμού. Αν όμως σημαίνει και ευφροσύνης, και αυτό είναι αληθές. Όπως ακριβώς, λοιπόν, όταν ακούς για ρομφαία, δεν κατανοείς την υλική ρομφαία, και για βέλη και τόξα, δεν εννοείς τόξα και βέλη, αλλά την ενέργειά Του η οποία κατόρθωσε αυτά που προανέφερα· έτσι και όταν ακούς για έλαιο, μην το εκλαμβάνεις ως απλό έλαιο, αλλά να εννοείς τη χρίση. Διότι το έλαιο αποτελούσε σύμβολο του Πνεύματος, και το πρωταρχικό και αναγκαίο ήταν το Πνεύμα.

Επειδή, για ποιον λόγο ειπώθηκε αμέσως στην αρχή: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας»; Και πάλι: «Εμπρός, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τις γλώσσες τους». Και πάλι ο Δαβίδ λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Εάν δε ο Μωυσής λέει: «Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος», η δική σας αδυναμία υπήρξε η αιτία γι' αυτά. Και γιατί απορείς αν αυτό συνέβη στα δόγματα, όταν βέβαια και στα πρακτικά ζητήματα ο Θεός οδήγησε τον λόγο από τα τελειότερα στα κατώτερα, συγκαταβαίνοντας στη δική μας αδυναμία; Γι' αυτό και επέτρεψε να αποπέμπει κάποιος τη σύζυγό του και να λαμβάνει άλλη, ενώ από την αρχή δεν είχε νομοθετήσει έτσι. Και όσον αφορά τις τροφές, καθιέρωσε μεγάλη διάκριση, παρόλο που εξαρχής είχε πει τα αντίθετα, ότι «Σαν τα χλωρά χόρτα σας τα έχω δώσει όλα». Και για τον τόπο έθεσε πολλούς νόμους, μην επιτρέποντας να τελούνται παντού οι προσευχές, καίτοι ούτε αυτό το είχε νομοθετήσει εξαρχής. Αλλά εμφανίστηκε στον Αβραάμ και στη γη των Περσών, και στην Παλαιστίνη, και παντού· και στον Μωυσή αργότερα στην έρημο.

Εμάς, καθώς εισερχόμαστε στον αγώνα, μας άλειψε, ενώ εκείνον τον έδεσε. Εμάς μας άλειψε με έλαιο αγαλλιάσεως, ενώ εκείνον τον έδεσε με άλυτα δεσμά, για να εμποδίζεται στα παλέματα. Σε εμένα, ακόμη και αν συμβεί να ανατραπώ, μου απλώνει το χέρι, και όταν πέσω με σηκώνει και με κάνει να τον καταπατώ και πάλι· διότι λέει: «Πατείτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Σε εκείνον, μετά τη νίκη, τον απείλησε με τη γέεννα· εγώ, εάν νικήσω, στεφανώνομαι· εκείνος, εάν νικήσει, κολάζεται. Και για να γνωρίζεις ότι τότε τιμωρείται περισσότερο, όταν επικρατεί, έλα να σου το αποδείξω από τα ίδια τα πράγματα. Νίκησε τον Αδάμ και τον ανέτρεψε. Ποιο ήταν, λοιπόν, το έπαθλο της νίκης; «Με το στήθος και την κοιλιά σου θα πορεύεσαι και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου». Εάν, λοιπόν, τιμώρησε το αισθητό φίδι με αυτόν τον τρόπο, με ποια τιμωρία θα κολάσει το νοητό; Εάν τέτοια ήταν η καταδίκη του οργάνου, είναι ολοφάνερο ότι πολύ μεγαλύτερη κόλαση περιμένει τον τεχνίτη. Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας, όταν βρει αυτόν που σκότωσε τον γιο του, δεν τιμωρεί μόνο τον φονιά, αλλά κατακόβει και το ίδιο το μαχαίρι, έτσι ακριβώς και ο Χριστός, όταν βρήκε τον διάβολο να έχει σκοτώσει τον άνθρωπο, δεν τιμώρησε μόνο τον διάβολο, αλλά συνέτριψε και το ίδιο το μαχαίρι.

Θέλεις να μάθεις πού η Γραφή ονομάζει Θεό και Θεό τον Πατέρα και τον Υιό, τοποθετώντας τους μαζί; Άκουσε και τον προφήτη Δαβίδ και τον απόστολο Παύλο που μας φανερώνουν ακριβώς αυτό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Και ο Παύλος πάλι παρέθεσε αυτή τη μαρτυρία λέγοντας ότι «Για μεν τους αγγέλους του λέει: αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα· για δε τον Υιό: ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει, εδώ ονόμασε τον μεν Θεό Πατέρα, τον δε Υιό Κύριο; Δεν το έπραξε αυτό ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλά επειδή ο λόγος του απευθυνόταν σε Έλληνες που έπασχαν από την πολυθεΐα. Για να μην πουν, επομένως, ότι, ενώ εγκαλεί εμάς επειδή μιλούμε για πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους, ο ίδιος συλλαμβάνεται να υποπίπτει στα ίδια παραπτώματα κάνοντας λόγο για θεούς και όχι για Θεό· γι' αυτόν τον λόγο, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους, ονομάζει τον Υιό με διαφορετικό όνομα, το οποίο έχει την ίδια δύναμη.

Διότι από Αυτόν δημιουργηθήκαμε μέσω του Χριστού. Ούτε βέβαια διαχώρισε τα ονόματα ως αποκλειστικά γνωρίσματα, απονέμοντας στον μεν Υιό το «Κύριος», στον δε Πατέρα το «Θεός». Διότι η Γραφή γνωρίζει να τα εναλλάσσει συχνά, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος προς τον Κύριό μου». Και πάλι: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Και: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω σε όλα». Και σε πολλά σημεία μπορεί κανείς να δει τα ονόματα αυτά να εναλλάσσονται. Εάν όμως έλεγαν κάποιοι: «Για ποιο λόγο δεν μνημόνευσε το Πνεύμα;», θα απαντούσαμε το εξής: ότι ο λόγος του απευθυνόταν σε ειδωλολάτρες, και ο αγώνας αφορούσε πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους· γι' αυτό και, αφού ονόμασε Θεό τον Πατέρα, αποκάλεσε Κύριο τον Υιό. Εάν λοιπόν δεν τόλμησε να αποκαλέσει τώρα Κύριο τον Πατέρα μαζί με τον Υιό, για να μην υποπτευθούν εκείνοι ότι μιλάει για δύο κυρίους, ούτε Θεό τον Υιό μαζί με τον Πατέρα, για να μη θεωρηθεί ότι μιλάει για δύο θεούς, γιατί απορείς που δεν μνημόνευσε το Πνεύμα; Διότι ο αγώνας του εκείνη τη στιγμή ήταν απέναντι σε αυτούς, και σκοπός του ήταν να δείξει ότι δεν υπάρχει πολυθεΐα σε εμάς. Γι' αυτό διαρκώς επιμένει στο «ένας», λέγοντας: «Κανένας Θεός δεν υπάρχει παρά μόνο ένας». Και πάλι: «Για εμάς υπάρχει ένας Θεός, και ένας Κύριος».

Παρατήρησε πάλι πώς αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι Θεός και άνθρωπος, δείχνοντας αφενός μέσω του θρόνου και της ράβδου τη βασιλεία και τη θεότητά του, και αφετέρου, μέσω του «σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου», το μυστήριο της θείας οικονομίας. «Περισσότερο από τους μετόχους σου.» «Ώστε όλοι όσοι μετέχουν στην κοινωνία μαζί του να έχουν το έλαιο της αγαλλιάσεως, καθόσον από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου.»

Περί του τρόπου της αντιδόσεως Ότι, λοιπόν, άλλο είναι η ουσία και άλλο η υπόσταση, το έχουμε πει πάρα πολλές φορές, και ότι η μεν ουσία σημαίνει το κοινό και περιεκτικό είδος των ομοειδών υποστάσεων, όπως Θεός, άνθρωπος, η δε υπόσταση δηλώνει το άτομο, δηλαδή τον Πατέρα, τον Υιό, το Άγιο Πνεύμα, τον Πέτρο, τον Παύλο. Πρέπει να γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι το μεν όνομα της θεότητας και της ανθρωπότητας είναι παραστατικό των ουσιών, δηλαδή των φύσεων, ενώ οι λέξεις Θεός και άνθρωπος χρησιμοποιούνται και για τη φύση, όταν λέμε: Ο Θεός είναι ακατάληπτη ουσία, και ότι ένας είναι ο Θεός· χρησιμοποιούνται όμως και για τις υποστάσεις, επειδή το μερικότερο δέχεται το όνομα του καθολικότερου, όπως όταν λέει η Γραφή: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου» (διότι ιδού, υποδήλωσε τον Πατέρα και τον Υιό), και όπως όταν λέει: «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος στη χώρα της Αυσίτιδας» (διότι υποδήλωσε μόνο τον Ιώβ).

Εάν δε η Θεία Γραφή λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου», πρέπει να γνωρίζουμε ότι πολλές φορές η Θεία Γραφή χρησιμοποιεί τον παρελθοντικό χρόνο αντί του μελλοντικού, όπως το «μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» (διότι δεν είχε ακόμη εμφανιστεί ούτε είχε συναναστραφεί ο Θεός με τους ανθρώπους, όταν λέγονταν αυτά) και το «στους ποταμούς της Βαβυλώνας, εκεί καθίσαμε και κλάψαμε» (ενώ αυτά δεν είχαν γίνει ακόμη).

Διότι ο Χριστός είναι ο Υιός του ζώντος Θεού, τον οποίο έχρισε ο Πατέρας με το Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου», και ο Ησαΐας εκ προσώπου του Κυρίου: «Πνεύμα άγιο είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Την επίκληση εξάλλου, διδάσκοντας ο Κύριος στους δικούς του μαθητές, έλεγε: «Βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Επειδή, δηλαδή, ο Θεός μάς δημιούργησε για την αφθαρσία, αλλά όταν παραβήκαμε τη σωτήρια εντολή του μάς καταδίκασε στη φθορά του θανάτου, ώστε να μην είναι αθάνατο το κακό, συγκαταβαίνοντας στους δούλους του ως εύσπλαχνος και γινόμενος όμοιος με εμάς, μας λύτρωσε από τη φθορά δια του δικού του πάθους. Ανέβλυσε για εμάς από την αγία και άχραντη πλευρά του πηγή αφέσεως: νερό αφενός για την αναγέννηση και την έκπλυση τόσο της αμαρτίας όσο και της φθοράς, και αίμα αφετέρου ως ποτό πρόξενο της αιώνιας ζωής, και μας έδωσε την εντολή να αναγεννώμαστε δι' ύδατος και πνεύματος, καθώς το πνεύμα επιφοιτά στο νερό μέσω της δεήσεως και της επικλήσεως.

Παρομοίως, και αυτά που πράττει, τα πράττει από Αυτόν και μαζί με Αυτόν· διότι μία και η αυτή, όχι απλώς όμοια, αλλά η ίδια ακριβώς είναι η θέληση, η ενέργεια και η δύναμη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. —ε') Άλλα πάλι λέγονται με την έννοια ότι η πατρική ευδοκία εκπληρώνεται δια της δικής Του ενέργειας, όχι όμως σαν μέσω κάποιου οργάνου ή δούλου, αλλά σαν μέσω του ουσιώδους και ενυπόστατου Λόγου Του και της σοφίας και της δύναμής Του, επειδή θεωρείται ότι υπάρχει μία κίνηση στον Πατέρα και τον Υιό, όπως το «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και το «απέστειλε τον λόγο του και τους γιάτρεψε», και το «για να γνωρίσουν ότι εσύ με απέστειλες». —στ') Άλλα πάλι λέγονται προφητικά, και από αυτά άλλα μεν ως μελλοντικά, όπως το «θα έλθει φανερά», και εκείνο του Ζαχαρία «ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα», και αυτό που ειπώθηκε από τον Μιχαία «ιδού ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του και θα καταβεί και θα βαδίσει στα υψηλά της γης»· άλλα δε μελλοντικά αναφέρονται ως παρωχημένα: «Αυτός είναι ο Θεός μας, μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», και το «για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου», και τα παρόμοια. —Επομένως, όσα ίσχυαν πριν από την ένωση θα λέγονται για Αυτόν και μετά την ένωση, αλλά όσα αφορούν την περίοδο μετά την ένωση, σε καμία περίπτωση δεν λέγονται πριν από την ένωση, παρά μόνο προφητικά, όπως αναφέραμε.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. —Περί της μισοπονηρίας και περί αυτών που δεν αρέσουν στον Θεό. «Άτοπα πράγματα δεν θέλει να βλέπει ο Κύριος· απέναντί του δεν θα εισέλθει ο Κύριος.» «Διότι δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία. Δεν θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πράττει την πονηρία, ούτε θα παραμείνουν.» —«Εμίσησας όλους όσοι τηρούν ματαιότητες ανωφελώς.» —«Αγάπησας τη δικαιοσύνη και εμίσησας την ανομία.» —«Ο Θεός διεσκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων· ντροπιάστηκαν, διότι ο Θεός τους εξουδένωσε.» —«Εξουδένωσες όλους εκείνους που αποστατούν από τα προστάγματά σου, διότι άδικη είναι η σκέψη τους.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψευδή χείλη· βδέλυγμα για τον Κύριο είναι ο άδικος λογισμός.» «Εκείνος που κρίνει δίκαιο τον άδικο, και άδικο τον δίκαιο, είναι ακάθαρτος και βδελυρός ενώπιον του Κυρίου.» «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους.» —«Βδέλυγμα στον Κύριο είναι οι διεστραμμένες οδοί.» —«Ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε υψηλοκάρδιος.» «Εγώ είμαι ο Κύριος, που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές από αδικία.» «Μου γίνατε βάρος· δεν θα ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας. Όταν απλώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς. Και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» «Μισητή ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων είναι η υπερηφάνεια.» Αυτό που στους ανθρώπους θεωρείται υψηλό, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου.

Εμείς όμως προσκυνούμε και λατρεύουμε και «πιστεύουμε σε έναν Θεό, Πατέρα παντοκράτορα, και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, που γεννήθηκε από τον Πατέρα προ πάντων των αιώνων· φως εκ φωτός, Θεό αληθινό εκ Θεού αληθινού, ομοούσιο με τον Πατέρα, που προ αιώνων γεννήθηκε από τον Πατέρα και στους έσχατους χρόνους σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της αειπαρθένου, και ενανθρώπησε και σταυρώθηκε και έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε και ανήλθε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατρός, και πρόκειται πάλι να έλθει με δόξα να κρίνει ζώντες και νεκρούς· του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Και εις το Πνεύμα το Άγιο». Ότι δε αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο και σταυρώθηκε είναι ο ίδιος ο προαιώνιος Υιός του Θεού, το μαρτυρεί πρώτον ο θείος χορός των προφητών. Διότι ο Δαβίδ αναφώνησε λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού, απευθύνεται προς τον Θεό: «Ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο δικός σου Θεός, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ιδού, σαφώς λέει ότι ο Θεός, του οποίου ο θρόνος είναι εις τον αιώνα του αιώνος, θα χριστεί από τον Θεό και Πατέρα· του οποίου είναι μεν Πατέρας ως Θεού, αλλά είναι Θεός του επειδή ακριβώς σαρκώνεται και χρίεται ως άνθρωπος.

Και όπως ακριβώς από μια φωτιά ανάβουν πολλά λυχνάρια, και οι λαμπάδες καίνε, φέγγοντας προφανώς από τη μία φύση της φωτιάς, έτσι και οι χριστιανοί ανάβουν από τη μία φύση του θεϊκού πυρός του Υιού του Θεού, και έχουν τις λαμπάδες τους αναμμένες στις καρδιές τους, και φέγγουν ενώπιόν Του, όντας και αυτοί Χριστοί όπως Εκείνος. Διότι λέγει: «για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι ονομάστηκε Χριστός, ώστε με το ίδιο έλαιο με το οποίο χρίστηκε ο ίδιος, αφού χριστούμε και εμείς μέσω αυτού, να γίνουμε Χριστοί, όντας κατά κάποιον τρόπο μιας ουσίας και ένα σώμα. Διότι πάλι λέγει: «τόσο αυτός που αγιάζει όσο και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν». Και για τον Ιωάννη λέγει ο Κύριος: «εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε», εξαιτίας του Αγίου Πνεύματος που άναβε μέσα του και φλόγιζε την καρδιά του. Και όπως ακριβώς οι ακτίνες του ήλιου, όταν φωτίζουν ένα σύννεφο, το κάνουν να λάμπει προσδίδοντάς του χρυσαφένια όψη, έτσι και το Άγιο Πνεύμα, όταν έλθει στην ψυχή του ανθρώπου, έδωσε ζωή, έδωσε αγιασμό, έδωσε αθανασία, και ανέστησε αυτόν που ήταν πεσμένος. Και αυτό που κινήθηκε από το Άγιο Πνεύμα με αιώνια κίνηση, έγινε άγιο ζωντανό πλάσμα. Και ο άνθρωπος έλαβε την αξία, αφού κατοίκησε μέσα του το Πνεύμα, προφήτη, αποστόλου, αγγέλου, Θεού.

Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου. Σμύρνα και στακτή και κασσία αναδίδουν τα ιμάτιά σου, από ελεφάντινα παλάτια, από τα οποία σε εύφραναν. Θυγατέρες βασιλέων παρίστανται προς τιμήν σου· στάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ιματισμό ολόχρυσο, πολυποίκιλτο. Άκουσε, θυγατέρα, και δες και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου· και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς την ομορφιά σου, διότι αυτός είναι ο Κύριός σου, και θα τον προσκυνήσουν. Και η θυγατέρα της Τύρου θα έρθει με δώρα· το πρόσωπό σου θα ικετεύσουν οι πλούσιοι του λαού. Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά είναι εσωτερική, ντυμένη με χρυσά κρόσσια, πολυποίκιλτη. Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες πίσω από αυτήν· οι φίλες της θα οδηγηθούν σε εσένα. Θα οδηγηθούν με ευφροσύνη και αγαλλίαση, θα εισαχθούν στον ναό του βασιλιά. Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν οι υιοί σου· θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη. Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά· γι' αυτό οι λαοί θα σε δοξολογούν εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος.

Όχι μόνο γι' αυτό, είπα, το οποίο ίσχυε, έπρεπε με κάθε τρόπο να ομολογηθεί ότι εκτός από τον νοούμενο Ποιητή των όλων, κάποιος άλλος αποκαλείται Κύριος υπό του Αγίου Πνεύματος· και όχι μόνο μέσω του Μωυσή, αλλά και μέσω του Δαβίδ. Διότι και μέσω εκείνου έχει ειπωθεί: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου», όπως έχω προείπει. Και πάλι με άλλους λόγους: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· διά τούτο σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Εάν λοιπόν εσείς λέτε ότι το Άγιο Πνεύμα ονομάζει Θεό και Κύριο και κάποιον άλλον πέραν από τον Πατέρα των όλων και τον Χριστό Του, απαντήστε μου, καθώς εγώ υπόσχομαι να σας αποδείξω από τις ίδιες τις Γραφές ότι εκείνος τον οποίο η Γραφή ονόμασε Κύριο δεν είναι ένας από τους δύο αγγέλους που κατέβηκαν στα Σόδομα, αλλά εκείνος που ήταν μαζί τους, ο οποίος λέγεται Θεός και εμφανίστηκε στον Αβραάμ.

Και εγώ αποκρίθηκα: Ήδη και αυτό έχει αποδειχθεί από εμένα, άνδρες, στους προηγούμενους λόγους των προφητειών, τους οποίους για χάρη σας πάλι θα υπενθυμίσω και θα εξηγήσω, προσπαθώντας να σας οδηγήσω στη συγκατάθεση και για αυτό το θέμα. Ο λόγος, λοιπόν, που είπε ο Ησαΐας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Διότι αίρεται από τη γη η ζωή του», δεν σου φαίνεται ότι έχει λεχθεί με την έννοια ότι δεν προέρχεται η καταγωγή του από ανθρώπους, αυτού για τον οποίο έχει ειπωθεί από τον Θεό ότι παραδόθηκε σε θάνατο για τις ανομίες του λαού; Για το αίμα του οποίου και ο Μωυσής, όπως προείπα, μιλώντας παραβολικά για αίμα σταφυλιού, είπε ότι θα πλύνει τη στολή του, υποδηλώνοντας ότι το αίμα του δεν γεννήθηκε από ανθρώπινο σπέρμα αλλά από το θέλημα του Θεού. Και τα όσα ειπώθηκαν από τον Δαβίδ: «Μέσα στις λαμπρότητες των αγίων σου, από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα. Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί: Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δεν σημαίνουν για εσάς ότι ο Θεός και Πατέρας των όλων έμελλε να τον γεννήσει άνωθεν και μέσω ανθρώπινης γαστέρας; Και λέγοντας σε άλλα σημεία, στα οποία επίσης έχω προαναφερθεί: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, για τούτο σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου».

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: «Ακούστε δε ότι, μετά τη σταύρωση αυτού τον οποίο οι Γραφές αποδεικνύουν ότι θα παραγίνει πάλι ένδοξος, υπήρξε σύμβολο του ξύλου της ζωής, το οποίο είχε λεχθεί ότι φυτεύτηκε στον παράδεισο, και των όσων πρόκειται να γίνουν για όλους τους δικαίους. Ο Μωυσής στάλθηκε με ράβδο για τη λύτρωση του λαού, και έχοντας αυτή στα χέρια του, επικεφαλής του λαού, χώρισε τη θάλασσα, και μέσω αυτής είδε να αναβλύζει νερό από την πέτρα· και ρίχνοντας ένα ξύλο στο νερό της Μερρά, που ήταν πικρό, το έκανε γλυκό. Ο Ιακώβ, ρίχνοντας ράβδους στις ποτίστρες των υδάτων, πέτυχε να συλλάβουν τα πρόβατα του αδελφού της μητέρας του, ώστε να αποκτήσει τα γεννήματά τους· ο ίδιος ο Ιακώβ καυχάται ότι διέβη τον ποταμό με τη ράβδο του. Είπε ότι είδε κλίμακα, και η Γραφή φανέρωσε ότι ο Θεός στηριζόταν πάνω της· και ότι δεν ήταν ο Πατέρας, το αποδείξαμε από τις Γραφές. Και όταν ο Ιακώβ έχυσε λάδι πάνω σε λίθο στον ίδιο τόπο, μαρτυρείται από τον ίδιο τον Θεό που του εμφανίστηκε, ότι άλειψε μια στήλη για τον Θεό που του εμφανίστηκε. Και ότι ο Χριστός κηρυσσόταν συμβολικά ως λίθος από πολλές Γραφές, ομοίως το αποδείξαμε· και ότι κάθε χρίσμα, είτε ελαίου είτε στακτής είτε των άλλων χρισμάτων για τη σύνθεση του μύρου, αφορούσε αυτόν, ομοίως το αποδείξαμε, αφού ο Λόγος λέει: Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου».

ΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ Κύριε ο Θεός ημών, εσύ που εγκατέστησες πάνω στη γη αρχές και εξουσίες κατά την εικόνα των επουράνιων δυνάμεων, και ανέδειξες πάνω από όλες τη βασιλική περιωπή ώστε να προσομοιάζει στην εξοχότατη και υπεράνω όλων των όντων υπεράρρητη δυναστεία σου, εσύ που με το τίμιο αίμα σου μας εξαγόρασες από τη δουλεία του εχθρού, από τη μιαρή ζωή και από τους άθεους τυράννους, και κατά την ψυχή μας κατέστησες δικό σου άγιο έθνος, βασίλειο ιεράτευμα, λαό εκλεκτό, αγαπημένη κληρονομιά, ενώ κατά το σώμα μας υπέταξες σε ευσεβείς και πιστούς βασιλείς και προσκυνητές της υπέρ ημών φρικτής σου οικονομίας, εσύ, φιλάνθρωπε Βασιλεύ, μόνε ακατάληπτε και παντοδύναμε, επίβλεψε με ίλεω βλέμμα τον ευσεβή μας βασιλέα, τον οποίο εσύ, ο Θεός, έχρισες με έλαιο αγαλλιάσεως και έθεσες επικεφαλής στον ορθόδοξο λαό σου. Περίζωσέ τον με ανδρεία και σωφροσύνη και κραταίωσέ τον με την αριστεία κατά των παθών. Δώσε σε αυτόν την πραότητα του Δαβίδ, τη σοφία του Σολομώντα και τη δικαιοσύνη και των δύο, ώστε να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με δίκαιη κρίση, για να ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, διότι για αυτόν προσευχόμαστε σε εσένα πάντοτε και όλη την ημέρα τον ευλογούμε.

«Τα βέλη σου», δηλαδή τα έργα σου, «είναι σαν ακονισμένα βέλη, Δυνατέ», που καταρρίπτουν την ορμή της κακοδοξίας, και «λαοί θα υποταχθούν κάτω από εσένα», αφού πιστέψουν και σε προσκυνήσουν. Έπειτα, και ο Πατέρας επιμαρτυρώντας τον Υιό ως Θεό, όπως ακριβώς έχει θεολογηθεί και από τον θείο Παύλο: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ», λέει, «είναι εις τον αιώνα του αιώνος», εφόσον είσαι σύνεδρος και συναιώνιος με εμένα, «ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου», υπονοώντας ως ράβδο είτε τον σταυρό είτε το αγνότατο έπαθλο της σαρκώσεως. «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός», ο Πατέρας σου, «με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διότι πολλοί χρίστηκαν για βασιλεία και ονομάστηκαν χριστοί, όμως εκτός από εσένα δεν υπάρχει άλλος (αληθινός) Χριστός. Διότι εκείνοι ήταν τύποι και προεικονίσεις εσένα, του αληθινού Χριστού, καθώς χρίονταν με υλικό χρίσμα· ενώ η δική σου ενανθρωπήσασα ουσία, αφού χρίστηκε με τη θεότητα, καταδεικνύει ότι είσαι αληθινός Χριστός και Θεός. «Σμύρνα και στακτή και κασσία πάνω στα ιμάτιά σου» θα χρίσουν κατά το πάθος σου, ως κολλητικά και αρωματικά είδη, ώστε η συκοφαντία και η υποψία περί κλοπής (του σώματός σου) να αποκαλυφθεί στους πιστούς ως ανοησία. «Από ελεφάντινα παλάτια, από τα οποία σε εύφραναν». Οι «βάρεις» είναι οι προμαχώνες των πύργων και των τειχών. Δεν γνωρίζουμε όμως αν αυτοί οι ελεφάντινοι πύργοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα ή στην Περσία, από την οποία προσήλθαν οι μάγοι και προσέφεραν δώρα στον νεογέννητο βασιλιά, σμύρνα μαζί με χρυσό και λίβανο. «

Διότι ούτε το «ενέργεια» λέγεται κυριολεκτικά ούτε το «ουσιωδώς», αλλά το καθένα λέγεται «σαν να έλεγε κανείς» συγκρίνοντας μεταξύ τους τις παρουσίες του Πνεύματος· παρά μόνο ότι προηγουμένως διαφαινόταν «πιο αμυδρά», έπειτα «πιο έκτυπα», και αργότερα «πιο τέλεια». Αλλά βέβαια, έτσι, σύμφωνα με αυτόν τον θεολόγο, λέγεται ότι το Πνεύμα παρευρίσκεται πάντοτε παντού κατά την ουσία και ότι δεν παρευρισκόταν «ουσιωδώς» προηγουμένως, παρά μόνο ως «ενέργεια», ενώ τώρα και «ουσιωδώς». Έτσι επίσης προηγουμένως δεν υπήρχε, σύμφωνα με τον πρώτιστο θεολόγο. Κατά συνέπεια και μέσα από αυτά έχει καταστεί σαφές, ότι δεν μεταδίδεται στους μετόχους του Χριστού αυτό καθαυτό το Άγιο Πνεύμα, το συνολικό πλήρωμα του Χριστού, με τον τρόπο που εκπορεύεται από τον Πατέρα και αναπαύεται στον Υιό. Ειδάλλως, δεν θα ήταν και θα ονομάζονταν και αυτοί Χριστοί; Και όχι μέτοχοι του Χριστού, προς τον οποίο έχει λεχθεί το: «σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως», ώστε να αποκαλέσει κατ' αυτόν τον τρόπο το Πνεύμα χρίσμα. Προβάλλεται επίσης και το: «παρά τους μετόχους σου», ως ένδειξη του ότι δεν μεταδίδεται ολόκληρο αυτό το ίδιο το χρίσμα και πλήρωμα του Χριστού και στους μετόχους του Χριστού, αλλά κάποιες απορροές μετοχής εξ αυτού. Γι' αυτό και «από το πλήρωμά του», λέει ο θειότατος ευαγγελιστής, «όλοι εμείς λάβαμε».

Διότι αυτά είναι εκείνα μέσω των οποίων ο Δαβίδ προανήγγειλε εκείνο το χρίσμα και τη βασιλεία· διότι από τη μια ο ιερέας λέει: «Χρίεται αυτός (εννοώντας αυτόν που μυείται) με έλαιο αγαλλιάσεως»· από την άλλη ο Δαβίδ λέει προς τον Σωτήρα: «Σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου», ονομάζοντας μετόχους εμάς, τους οποίους από φιλανθρωπία καθιστά κοινωνούς της βασιλείας.

Διότι, για εκείνα των οποίων η ύπαρξη είναι υπερούσια, ο τρόπος της μεταξύ τους σχέσης είναι επίσης ανέκφραστος και ακατάληπτος. Έτσι λοιπόν, επειδή το θείο Πνεύμα είναι υπερηνωμένο με τον Υιό και Λόγο, δεν παρέμεινε λιγότερο υπερηνωμένο μαζί Του και μετά την υπερφυή και ασύλληπτη σάρκωση του Λόγου, και δεν υπάρχει χρόνος ή τόπος ή τρόπος που ο Χριστός να νοείται χωρίς το Πνεύμα· επειδή ακριβώς αυτό το ίδιο, τόσο το όνομα όσο και το πράγμα «Χριστός», εισάγει άμεσα στην αντίληψή μας το Πνεύμα· διότι αυτό είναι το χρίσμα. Για το οποίο, στον μεν Ησαΐα αναφέρει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους πτωχούς», και όλα τα υπόλοιπα τα οποία ανήκουν στην ευαγγελική, δηλαδή την πνευματική χάρη, που μας δόθηκε διά του Χριστού. Στον δε ψαλμό λέει: «Γι' αυτό ο Θεός, ο Θεός σου, σε έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»· ο μεν Δαβίδ ονόμασε το Πνεύμα «έλαιο» ως χρίσμα, «αγαλλιάσεως» δε, για να το καταστήσει γνωστό από τον ίδιο του τον καρπό. Διότι καρπός του Πνεύματος, σύμφωνα με τον Απόστολο, είναι η χαρά, δηλαδή η αγαλλίαση. Και έτσι λοιπόν, μόλις αυτό το Άγιο Πνεύμα επήλθε στην Παρθένο σύμφωνα με τα λόγια του Αγγέλου, ο οποίος ερμήνευε τον τρόπο της παρθενικής συλλήψεως, την επισκίασε και η δύναμη του Υψίστου, ο Υιός, διαμορφώνοντας από αυτήν για τον εαυτό Του, μαζί με το Πνεύμα, την ανθρώπινη φύση.

Διότι μόνο προς εκείνον έχει ειπωθεί το «σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως» μαζί με τη διάκριση σε σχέση με τους άλλους: «περισσότερο από τους μετόχους σου»· αν και μπορεί να ειπωθεί ότι ούτε ο Θεολόγος χρησιμοποίησε τη λέξη «ουσιωδώς» με απόλυτη έννοια, αλλά τη μετρίασε με την προσθήκη «όπως θα έλεγε κανείς», για να δηλώσει ότι δεν κυριολεκτεί, αλλά ότι έκανε καταχρηστική χρήση της λέξης για να καταδείξει τη διαφορά της ενέργειας που φανερά ενεργείται τώρα, δηλαδή της παρουσίας του Πνεύματος, σε σχέση με τις προηγούμενες, διαφορά που είναι τόσο μεγάλη όσο θα έλεγε κανείς ότι υφίσταται όταν κάποιος είναι αυτοπροσώπως παρών. Διότι αυτό ακριβώς θέλει να δηλώσει το «ουσιωδώς» σε αντιδιαστολή με την απουσία του, όταν μέσω της οικείας ενέργειάς του φανερώνεται αναλόγως είτε πιο αμυδρά είτε πιο καθαρά· όπως ακριβώς μπορεί να διακρίνει κανείς τον τεχνίτη από το ίδιο του το έργο, έστω και αν ο ίδιος δεν φαίνεται.

Διότι, εάν δεν τιμάται εξίσου με τον Πατέρα μέσω της θυσίας, είναι αυτομάτως φανερό ότι αυτό που δεν τιμάται εξίσου δεν είναι και ομότιμο. Αυτό δε που δεν είναι ομότιμο δεν είναι ούτε ομοούσιο, εφόσον το ομοούσιο είναι και ομότιμο. Άρα, δεν είναι ούτε Θεός σύμφωνα με τη φύση του Πατέρα. Και σε τι θα διέφερε ώστε να μην κατέχουμε εμείς τα δικά του, αν και εμείς οι ίδιοι είμαστε Θεοί κατά χάριν, λαμβάνοντας αυτήν τη χάρη δια του θείου βαπτίσματος, μέσω του οποίου υιοθετηθήκαμε και γίναμε και εμείς χριστοί κατά μετοχήν σε αυτόν; Αλλά αυτός δεν είναι έτσι· δεν είναι Θεός κατά χάριν· δεν είναι Χριστός όπως εμείς, αλλά διαφορετικά από εμάς, δηλαδή ανώτερος από εμάς, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν γι’ αυτόν προφητικά: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Είναι, λοιπόν, Χριστός ανώτερος από εμάς, εφόσον σε αυτόν μεν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας, όπως λέει ο θείος Παύλος, και είναι ο ίδιος Θεός κατά φύση ομοούσιος με τον Πατέρα. Εμείς δε όλοι, σύμφωνα με τον κατ’ εξοχήν φερώνυμο Θεολόγο, λαμβάνοντας από το πλήρωμά του κατά μετοχήν σε αυτόν, κατέχουμε αυτήν τη χάρη, αφού χρισθήκαμε με το Πνεύμα μυστικώς και κατ' αυτόν τον τρόπο υιοθετηθήκαμε και θεωθήκαμε.

Στο δε τρίτο συζητά δήθεν πώς πρέπει να κατανοηθεί το «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου, και ο Θεός δοξάστηκε σε αυτόν» και τα υπόλοιπα του ρητού. Στο δε τέταρτο, πώς το σώμα λέγεται ίδιον του Θεού, και περί της ενώσεως, και περί του «Σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου», και περί του «Εγώ αγιάζω τον εαυτό μου».

Στο δε έβδομο καταφέρεται κάπως πιο δριμεία κατά της ενώσεως στο πρόσωπο του Χριστού του Σωτήρα μας· εξετάζει επίσης το «Έχρισέ σε ο Θεός, ο Θεός σου» και το πώς η κατ' αυτόν εκκλησία δογματίζει περί του ότι σαρκώθηκε. Στο δε όγδοο, σχετικά με το «Ο Λόγος σάρξ εγένετο», εκτραχηλίζεται σε πολλές ατοπίες, όπως και σχετικά με το «Ουδείς αναβέβηκεν εις τον ουρανόν, ει μη ο εκ του ουρανού καταβάς, ο Υιός του ανθρώπου, ο ων εν τω ουρανώ».

Όπως λοιπόν για το σώμα, καθώς προαναφέρθηκε, η ζωή δεν προέρχεται από το ίδιο, αλλά από έξω από αυτό, δηλαδή από τη γη, και χωρίς αυτά που υπάρχουν έξω από αυτό είναι αδύνατο να ζήσει, έτσι και η ψυχή, εάν δεν γεννηθεί από τώρα σε εκείνη τη γη των ζώντων και δεν τραφεί από εκεί πνευματικά και δεν αυξηθεί προκόπτοντας στον Κύριο και δεν ντυθεί από τη θεότητα άρρητα ενδύματα ουράνιου κάλλους, χωρίς εκείνη την τροφή είναι αδύνατο να ζήσει μέσα σε άφθαρτη απόλαυση και ανάπαυση. Διότι η θεία φύση έχει και άρτο ζωής, αυτόν που είπε: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και «ύδωρ ζων» και «οίνο που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου» και «έλαιο αγαλλιάσεως» και ποικιλόμορφη τροφή του ουράνιου Πνεύματος και ουράνια ενδύματα φωτός που προέρχονται από τον Θεό· σε αυτά συνίσταται η αιώνια ζωή της ψυχής. Αλίμονο στο σώμα, όταν στέκεται μόνο στη δική του φύση, διότι φθείρεται και πεθαίνει· και αλίμονο στην ψυχή, εάν παραμένει μόνο στη δική της φύση και εμπιστεύεται μόνο τα δικά της έργα, μην έχοντας κοινωνία με το θείο Πνεύμα, διότι πεθαίνει, αφού δεν αξιώθηκε την αιώνια ζωή της θεότητας. Διότι όπως ακριβώς συμβαίνει με τους ασθενείς, όταν το σώμα δεν μπορεί πλέον να λάβει τροφή, χάνουν κάθε ελπίδα γι' αυτούς και κλαίνε όλοι οι γνήσιοι φίλοι, οι συγγενείς και οι αγαπημένοι, έτσι κλαίει ο Θεός και οι άγιοι άγγελοι τις ψυχές που δεν τρέφονται με την ουράνια τροφή του Πνεύματος και δεν έζησαν μέσα στην αφθαρσία.

Διότι, ιδού, οι πέντε φρόνιμες παρθένες, έχοντας επιδείξει νήψη και έχοντας σπεύσει να λάβουν αυτό που είναι ξένο προς τη φύση τους, αφού έλαβαν το έλαιο στα δοχεία της καρδιάς τους, δηλαδή την άνωθεν χάρη του Πνεύματος, μπόρεσαν να εισέλθουν μαζί με τον Νυμφίο στον επουράνιο νυμφώνα. Οι άλλες όμως, οι μωρές, οι οποίες παρέμειναν στη δική τους φύση, δεν αγρύπνησαν ούτε φρόντισαν να δεχθούν το «έλαιο της αγαλλιάσεως» στα δοχεία τους, όσο ήταν ακόμη εν σαρκί. Απεναντίας, αποκοιμήθηκαν εξαιτίας της αμέλειας, της χαυνότητας, της ραθυμίας, της άγνοιας, ή ακόμη και της οίησης για τη δικαιοσύνη τους. Γι' αυτό και αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα της βασιλείας, καθώς δεν μπόρεσαν να γίνουν ευάρεστες στον επουράνιο Νυμφίο. Διότι, αφού αιχμαλωτίστηκαν από τα δεσμά του κόσμου και από κάποια γήινη αγάπη, δεν πρόσφεραν όλη την αγάπη και τον έρωτά τους προς τον ουράνιο Νυμφίο ούτε προμηθεύτηκαν το έλαιο. Πράγματι, οι ψυχές που αναζητούν αυτό που είναι ξένο προς τη φύση τους, τον αγιασμό του Πνεύματος, κατευθύνουν όλη την αγάπη τους αποκλειστικά προς τον Κύριο και εκεί αναστρέφονται, εκεί προσεύχονται και εκεί συγκεντρώνουν τους λογισμούς τους, αποστρεφόμενες τα πάντα. Γι' αυτό αξιώνονται να λάβουν το έλαιο της επουράνιας χάριτος και έτσι μπορούν να διέλθουν απρόσκοπτα, ευαρεστώντας απολύτως τον πνευματικό Νυμφίο.

Διότι οι ψυχές που παραμένουν στη φυσική τους κατάσταση, με τον λογισμό τους έρπουν πάνω στη γη, σκέπτονται τα της γης, και ο νους τους έχει τη διαμονή του πάνω στη γη· και, φαινομενικά μεν, νομίζουν ότι ανήκουν στον Νυμφίο και ότι είναι στολισμένες με τα σαρκικά δικαιώματα, όμως δεν αναγεννήθηκαν άνωθεν εκ του Πνεύματος, επειδή δεν έλαβαν το «έλαιο της αγαλλιάσεως».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΖ'. Οι τέλειοι Χριστιανοί, οι οποίοι αξιώθηκαν να φθάσουν σε μέτρα τελειότητας και να βρεθούν πολύ κοντά στον Βασιλέα, αυτοί είναι πάντοτε αφιερωμένοι στον σταυρό του Χριστού. Διότι, όπως ακριβώς στην εποχή των προφητών το χρίσμα ήταν το πολυτιμότερο από όλα, επειδή χρίονταν βασιλείς και προφήτες, έτσι και τώρα οι πνευματικοί άνθρωποι, καθώς χρίονται με το επουράνιο χρίσμα, γίνονται Χριστοί κατά χάριν, ώστε να είναι οι ίδιοι βασιλείς και προφήτες των επουρανίων μυστηρίων. Αυτοί είναι και υιοί και κύριοι και θεοί, δεδεμένοι, αιχμαλωτισμένοι, βυθισμένοι, εσταυρωμένοι, αφιερωμένοι. Διότι, εάν το χρίσμα του ελαίου, το οποίο προερχόταν από υλικό φυτό και ορατό ξύλο, είχε τόση δύναμη, ώστε οι χριόμενοι να λαμβάνουν αναντίρρητα το αξίωμα (διότι ήταν επικυρωμένο το να καθίστανται αυτοί βασιλείς· πράγμα που συνέβη και στον Δαβίδ, ο οποίος, αφού χρίσθηκε, περιέπεσε αμέσως σε διωγμούς και θλίψεις, και μετά από επτά χρόνια έγινε βασιλιάς), —πόσο μάλλον όσοι χρίονται κατά τον νου και τον εσωτερικό άνθρωπο με το αγιαστικό και χαροποιό «έλαιο της αγαλλιάσεως», το ουράνιο και πνευματικό, δέχονται το σημείο της βασιλείας εκείνης της άφθαρτης και αιώνιας δύναμης, τον αρραβώνα του Πνεύματος, το Πνεύμα το Άγιο και Παράκλητο (και ονομάζεται Παράκλητο, επειδή παρηγορεί και χαροποιεί όσους βρίσκονται σε θλίψεις).

Ας προσέλθουμε, λοιπόν, σε αυτόν, την πνευματική θύρα, και ας κρούσουμε, για να μας ανοίξει, ας του ζητήσουμε τον άρτο της ζωής, ας του πούμε: Δώσε μου, Κύριε, τον άρτο της ζωής, για να ζήσω, διότι, πιεζόμενος δεινά από τον λιμό της κακίας, χάνομαι. Δώσε μου το ένδυμα του φωτός της σωτηρίας, για να καλύψω την ασχημοσύνη της ψυχής μου, διότι, όντας γυμνός από τη δύναμη του πνεύματός σου, ασχημονώ αισχρά με τα πάθη. Και εάν σου πει: Είχες ένδυμα, τι το έκανες; Αποκρίσου λέγοντας: Σε ληστές έπεσα και, αφού με γύμνωσαν, με άφησαν ημιθανή και, εκδύοντάς με, μου το αφαίρεσαν. Δώσε μου πνευματικά υποδήματα, διότι με τους νοερούς πόδες τρυπιέμαι από αγκάθια και τριβόλους στην έρημό μου και, καθώς περιπλανώμαι, δεν μπορώ να περπατήσω. Δώσε μου όραση καρδιάς, για να αναβλέψω, άνοιξε τους οφθαλμούς της καρδιάς μου, διότι με τύφλωσαν οι αόρατοι εχθροί μου, καλύπτοντάς με με κάλυμμα σκότους, και δεν μπορώ να αντικρίσω το ουράνιο και επιθυμητό σου πρόσωπο. Δώσε μου πνευματική ακοή, διότι έχω κωφευθεί στη διάνοια και δεν μπορώ να ακούσω τη γλυκιά και αγαθή σου ομιλία. Δώσε μου έλαιο αγαλλιάσεως και οίνο πνευματικής ευφροσύνης, για να τα επιθέσω στα τραύματά μου και να μπορέσω να ανακουφιστώ. Θεράπευσέ με και κάνε με υγιή, διότι οι εχθροί μου και οι σκληροί ληστές με έκαναν ημιθανή και με εγκατέλειψαν να κείτομαι κάτω.

Όπως ακριβώς στο σώμα, όπως προελέχθη, η ζωή δεν πηγάζει από το ίδιο, αλλά από έξω από αυτό (δηλαδή από τη γη) και χωρίς αυτά που υπάρχουν έξω από αυτό είναι αδύνατο να ζήσει, έτσι συμβαίνει και με την ψυχή: εάν δεν γεννηθεί από τώρα σε εκείνη τη γη των ζώντων και δεν τραφεί από εκεί πνευματικά και δεν αυξηθεί προκόβοντας εν Κυρίω, και εάν δεν ενδυθεί από τη θεότητα ενδύματα άρρητου και ουράνιου κάλλους, εφόσον δεν ανήκει σε εκείνη τη φύση, είναι αδύνατο γι' αυτήν να ζήσει χωρίς εκείνη την τροφή με ανάπαυση και άφθαρτη απόλαυση. Διότι η θεία φύση έχει άρτο ζωής, αυτόν που είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και «ζωντανό νερό» και οίνο που ευφραίνει αληθινά την καρδιά του ανθρώπου και «έλαιο αγαλλιάσεως» και πάμπλουτη και πολυποίκιλη ουράνια και πνευματική τροφή, καθώς και ουράνια ενδύματα φωτός που προέρχονται από το Πνεύμα του Θεού. Σε αυτά βρίσκεται η αιώνια ζωή της ψυχής. Αλίμονο στο σώμα όταν παραμένει μόνο στη δική του φύση, διότι φθείρεται και πεθαίνει. Και αλίμονο επίσης στην ψυχή, όταν παραμένει μόνο στη δική της φύση και εμπιστεύεται μόνο τα δικά της έργα, χωρίς να έχει κοινωνία με το θείο Πνεύμα, διότι πεθαίνει, μην έχοντας αξιωθεί την αιώνια ζωή της θεότητας.

Λόγος ΙΣΤ'. Οι τέλειοι Χριστιανοί, εκείνοι που αξιώθηκαν να φτάσουν στα μέτρα της τελειότητας και να βρεθούν κοντά στον Βασιλιά, είναι πάντοτε αφιερωμένοι στον σταυρό του Χριστού. Διότι, όπως την εποχή των προφητών το χρίσμα ήταν το πιο πολύτιμο από όλα, επειδή μέσω αυτού χρίονταν βασιλιάδες, ιερείς και προφήτες, έτσι και τώρα εκείνοι που χρίονται με το πνευματικό χρίσμα γίνονται Χριστοί κατά χάρη, ώστε να γίνουν οι ίδιοι βασιλιάδες και προφήτες επουράνιων μυστηρίων. Και αυτοί είναι υιοί και κύριοι και θεοί, δεμένοι και αιχμάλωτοι και αφιερωμένοι και σταυρωμένοι. Διότι, αν το σύνθετο έλαιο που προερχόταν από τις ελιές είχε τόση δύναμη, ώστε όσοι χρίονταν με αυτό να γίνονται βασιλιάδες και ηγεμόνες —όπως ακριβώς ο Δαβίδ, ο Σαούλ και οι υπόλοιποι προφήτες και ιερείς—, πολύ περισσότερο όσοι χρίονται στον νου και στον εσωτερικό άνθρωπο με το αγιαστικό και αχειροποίητο έλαιο της αγαλλιάσεως και μετέχουν σε εκείνη την άφθαρτη και θεία δύναμη, λαμβάνοντας τον αρραβώνα του Πνεύματος, το Παράκλητο Πνεύμα, αξιώνονται να φτάσουν στα μέτρα της τελειότητας, εννοώ της βασιλείας και της υιοθεσίας, και να γίνουν συμμύστες του επουράνιου Βασιλιά, και έχουν παρρησία προς τον Πατέρα, εισερχόμενοι και εξερχόμενοι προς Αυτόν, εκεί όπου βρίσκονται οι άγγελοι και τα πνεύματα των αγίων.