Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 46:6

Και ο Δαβίδ λέγει: «Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος, και σαλεύθηκε η γη». Να λοιπόν που και αυτοί ονομάζουν Κύριο Ύψιστο τον Εσταυρωμένο. Και ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Και θα έρθει Κύριος ο Θεός, και μαζί του όλοι οι άγιοι· και κατά την ημέρα εκείνη δεν θα υπάρχει φως, και δεν θα είναι ημέρα ούτε νύχτα, και προς το εσπέρας θα γίνει φως, και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο». Διότι από την έκτη ώρα έως την εννάτη ώρα έγινε σκοτάδι πάνω σε ολόκληρη τη γη. Να λοιπόν που και ο Ζαχαρίας ονόμασε Κύριο και Θεό τον Σταυρωμένο. Και αν βέβαια πείτε ότι αυτά τα λέγουν για εκείνον που εσείς περιμένετε, ιδού πλέον ότι και εσείς ελπίζετε σε άνθρωπο που πρόκειται να σταυρωθεί ως κατάδικος. Αλλά άλλος δεν υπάρχει που να προφητεύθηκε, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, που κατέβηκε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και από την αειπάρθενο Μαρία, και που υπέμεινε αυτά τα πάθη για τη σωτηρία του κόσμου, καθώς προανήγγειλαν γι’ αυτόν οι προφήτες, όπως ήδη, παραθέτοντας τις μαρτυρίες και τις προφητείες τους για τον Χριστό, δείξαμε. Και για το ότι επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς και να καθίσει στα δεξιά του Θεού, είπε και πάλι μέσω του Ζαχαρία: «Κατά την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, προς ανατολάς». Και ο Ψαλμωδός λέγει: «Ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις πτέρυγες των ανέμων· και ανέβη ο Θεός με αλαλαγμό», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθου στα δεξιά μου», και τα εξής. Και το «ανέβη» τι άλλο σημαίνει, παρά ότι προηγουμένως κατέβηκε;

Σχετικά με την κατάβαση είπαν: «Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο»· για την ανάβαση: «Ανήλθε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας»...

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

Γι' αυτόν τον λόγο προαναγγέλλει και τη σωματική του άνοδο στους ουρανούς, και λέει αφενός στον εικοστό τρίτο: «Σηκώστε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας»· αφετέρου δε στον τεσσαρακοστό: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας».

Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό. Με αυτά τα λόγια υποδηλώνεται η άνοδος του Κυρίου στους ουρανούς. Ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ονόμασε φωνή σάλπιγγας τους αίνους εκείνων που ανέβαιναν μαζί Του. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον Βασιλιά μας, ψάλτε. Επειδή οι άγγελοι, λέει, υμνούν Εκείνον που αναβαίνει, έτσι κι εσείς, ω έθνη, εκπληρώνοντας την ίδια λειτουργία, ψάλτε στον Θεό που βασίλευσε στη γη· διότι η ψαλμωδία είναι έργο εκείνων που έχουν ευθυμία κατά Θεόν.

Έχει γραφεί δε και στο βιβλίο του Ιώβ ως εξής: «Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη μόλις είδαν, έφριξαν·» είναι δε ολοφάνερο, ότι εννοεί τις αντίπαλες δυνάμεις των δαιμόνων. Ομοίως δε και στον 67ο ψαλμό: «Αυτός που εξάγει τους δεσμώτες με ανδρεία, καθώς και εκείνους που τον παροργίζουν, οι οποίοι κατοικούν στους τάφους.» Το ότι δε ο Χριστός δεν επρόκειτο να παραμείνει στον άδη, αλλά να αναστηθεί τριήμερος, ας το ακούσουμε από τον 15ο ψαλμό: «Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά·» και πάλι από τον 56ο ψαλμό: «Θα εγερθώ την αυγή.» Και ο προφήτης Ωσηέ είπε τα εξής: «Ας πορευθούμε και ας επιστρέψουμε προς τον Κύριο τον Θεό μας, διότι αυτός μας έπλασε, και θα μας ιατρέψει· θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε.» Σχετικά δε με τις μυροφόρες γυναίκες, ο προφήτης Ησαΐας είπε: «Γυναίκες που έρχεστε από το θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση.» Σχετικά δε με την ανάληψη του Χριστού έχει γραφεί στον 17ο ψαλμό: «Και ανέβηκε πάνω σε χερουβίμ, και πέταξε· πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Και πάλι στον 46ο ψαλμό: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας·» και στον προφήτη Ζαχαρία: «Την ημέρα εκείνη θα σταθούν τα πόδια του Κυρίου στο όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ, στα ανατολικά.»

Άραγε η θεία φύση του Λόγου έγινε δεκτική θανάτου; Και πώς το να πει κανείς αυτό δεν είναι εντελώς ανόσιο; Διότι ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα είναι από τη φύση του ζωή· μάλλον ανασταίνει, δεν πέφτει. Καταργεί τον θάνατο, δεν κυριεύεται από τη φθορά· μάλλον ζωοποιεί αυτό που έχει ανάγκη από ζωή, δεν ζητάει ο ίδιος τη ζωή από κάποιον άλλο. Διότι, όπως ακριβώς το φως δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει σκοτάδι, έτσι είναι αδύνατον η ζωή να μην είναι ζωή. Πώς λοιπόν ο ίδιος λέγεται αφενός ότι πέφτει στη γη ως κόκκος σιταριού, και αφετέρου ότι αναβαίνει ως «Θεός εν αλαλαγμώ»; Προφανώς, το μεν να γευθεί τον θάνατο θα του ταίριαζε καθόσον έγινε άνθρωπος· το δε να αναβεί θεϊκά, είναι δικό του φυσικό γνώρισμα. <Εκείνος που αγαπά την ψυχή του θα την χάσει, και εκείνος που μισεί την ψυχή του σε αυτόν τον κόσμο, θα την φυλάξει για την αιώνια ζωή.> Όχι μόνο δεν πρέπει εσείς να σκανδαλίζεστε για το δικό μου πάθος, ούτε να απιστείτε σε αυτά που είπα, αλλά οφείλετε και να είστε προετοιμασμένοι γι' αυτό· διότι όποιος νομίζει ότι φροντίζει εδώ τη δική του ψυχή και δεν θέλει να την εκθέτει σε κινδύνους εξαιτίας μου, την καταστρέφει στον μελλοντικό καιρό. Εκείνος όμως που την εκθέτει σε κινδύνους στον παρόντα αιώνα, της φυλάσσει μεγάλους καρπούς. Και όποιος περιφρονήσει τη ζωή σε αυτόν τον κόσμο, θα αποκτήσει την άφθαρτη ζωή στο μέλλον.

Και βέβαια ο μελωδός, αν και μιλούσε για μυστήρια μέσω του Πνεύματος, λέει: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε»· έπειτα, εξηγώντας την αιτία της εορτής, παρέθετε την ανάληψη του Σωτήρα στους ουρανούς, λέγοντας: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας», ονομάζοντας αλαλαγμό και σάλπιγγα την υψηλή και ηχηρή φωνή του Πνεύματος· όταν πρόσταζε τις άνω δυνάμεις να σηκώσουν τις πύλες, και τον ονόμαζε Κύριο των δυνάμεων, όπως ακριβώς λέγαμε προηγουμένως. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο θα βρούμε και αυτόν τον ίδιο τον χορό των αγίων να βρίσκεται σε πολλές χαρές. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε, πότε ότι «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη», και πότε πάλι «Ο Κύριος εβασίλευσε, ντύθηκε με μεγαλοπρέπεια· ντύθηκε ο Κύριος με δύναμη και περιζώστηκε». Διότι αυτός που ήταν μαζί μας ως άνθρωπος πριν από την εκ νεκρών ανάσταση, όταν ανέβηκε προς τον Πατέρα στους ουρανούς, τότε ντύθηκε τη δική του μεγαλοπρέπεια, και περιζώστηκε τη δύναμη που είχε εξαρχής· διότι κάθισε ως βασιλιάς μαζί με τον Πατέρα. Είναι δίκαιο λοιπόν και πρέπον να χαίρονται όσοι τον αγαπούν, διότι έχει πορευθεί προς τον Πατέρα στους ουρανούς για να αναλάβει τη δική του δόξα, και για να συμβασιλεύσει πάλι μαζί Του, όπως ήταν στην αρχή. Τον αποκαλεί δε ανώτερο, όχι επειδή κάθισε στα δεξιά ως Θεός, αλλά σε σχέση με το πώς ήταν όταν βρισκόταν ακόμη μαζί μας, δηλαδή στην ανθρώπινη κατάστασή μας.

Διότι είναι λογικό να εννοήσουμε ότι οι πιο συνετοί από το ποίμνιο των Ιουδαίων πίστεψαν στον Χριστό, έχοντας κατανοήσει το μυστήριο γύρω από αυτόν τόσο από τον νόμο όσο και από τους προφήτες, καθώς και από όσα ο Χριστός είπε και θαυματούργησε. Και βέβαια ο Φίλιππος είπε στον Ναθαναήλ: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής στον νόμο και οι προφήτες, τον βρήκαμε, τον Ιησού τον γιο του Ιωσήφ από τη Ναζαρέτ». Έπειτα, σε αυτά εκείνος απάντησε: «Από τη Ναζαρέτ μπορεί να βγει κάτι καλό;» Διότι, μόλις άκουσε για τη Ναζαρέτ, αμέσως αναπήδησε στις απαρχές της γνώσης και της ακριβείας σχετικά με τον Χριστό. Αυτή λέμε ότι είναι η καλλονή του Ιακώβ. Διότι εκείνοι που έχουν τέτοια διάθεση, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Ναθαναήλ, ο αληθινός Ισραηλίτης στον οποίο δεν υπήρχε δόλος, ευλόγως θα μπορούσαν να ονομαστούν καλλονή του Ιακώβ, και μάλιστα να αγαπηθούν από τον Θεό, αυτοί που μαζί με τούτους υποτάχθηκαν στους αγίους μυσταγωγούς. <Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλατε στον Θεό μας, κ.λπ.> (I f. 252 b) Αναδεικνύουν όσους βρίσκονται στη γη συγχορευτές των αγίων αγγέλων στους ουρανούς, οι οποίοι σαν να έχουν χορδίσει μία κοινή λύρα, ανακρούουν ένα εύρυθμο και εύηχο μέλος, χαίροντας που, αφού εκπλήρωσε την για εμάς οικονομία, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, έχοντας γίνει τρόπον τινά η απαρχή της ανθρωπότητας που ανανεώθηκε προς την αφθαρσία· διότι και αυτό το αποκτήσαμε ως πλούτο εν Χριστώ. Ψάλατε λοιπόν, λέει, και πάλι ψάλατε, και κάντε την υμνωδία ακατάπαυστη.

Διότι ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, και ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας, χωρίς να είναι άλλος ο Θεός και άλλος ο Κύριος, αλλά ένας και ο αυτός· διότι η δόξα της κυριότητας συνοδεύει πάντοτε την ιδιότητα του Θεού, όπως ακριβώς και σε αυτόν που είναι εκ φύσεως Κύριος το να είναι Θεός. Επειδή δε κάνει μνεία τόσο για αλαλαγμό όσο και για φωνή σάλπιγγας, εμείς που φρονούμε και ομολογούμε τα του Χριστού, οδηγούμαστε σε τέτοιες έννοιες. Διότι ανέβηκε μεν στους ουρανούς για να εμφανιστεί τώρα ενώπιον του προσώπου του Θεού υπέρ ημών, αλλά αποτελούσε για τα εν ουρανώ πνεύματα ξένο θέαμα το να διαπρέπει ένας άνθρωπος με θεοπρεπή δόξα και να φαίνεται σε υπεροχές που υπερβαίνουν κάθε λόγο. Ήταν λοιπόν αναγκαίο να μυσταγωγηθούν από το Άγιο Πνεύμα οι άνω δυνάμεις, ότι ο Λόγος του Θεού, όντας εκ φύσεως Θεός, έγινε άνθρωπος.

Επειδή και όταν το σώμα του μαστιγωνόταν πάλι και φτυνόταν εξίσου από τους παράτολμους Ιουδαίους, ο ίδιος λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Την πλάτη μου έδωσα σε μαστίγια και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα.» —«Διότι ένας είναι ο Θεός και Πατέρας, και ένας ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν. Ο οποίος για τη δική μας σωτηρία, καταφρονώντας την αισχύνη, όπως είναι γραμμένο, και γινόμενος υπήκοος στον Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου,» ώστε, πεθαίνοντας για εμάς και υπέρ ημών, να μας αναστήσει και πάλι από τους νεκρούς για τον εαυτό του, δίνοντάς μας ζωή μέσω του Αγίου Πνεύματος· και να μας ανοίξει τις πύλες των ουρανών, να μας ανεβάσει σε αυτούς, και να παρουσιάσει στα μάτια του Πατέρα την ανθρώπινη φύση, η οποία παλαιότερα είχε δραπετεύσει εξαιτίας της αμαρτίας. Για αυτά τα τόσο μεγάλα κατορθώματα του Σωτήρα μας, αγαπητοί, ας ανοίξει κάθε στόμα σε δοξολογία, και ας γίνει έργο κάθε γλώσσας η υμνωδία προς αυτόν, και ας αναβοήσει αναπέμποντας σαν ένα μελωδικό άσμα: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.» Διότι ανέβηκε, αφού εκπλήρωσε τη θεία οικονομία για εμάς· και δεν ανέβηκε απλώς, «αλλά αφού αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, και έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Διότι, αρπάζοντάς μας όλους από τα χέρια του διαβόλου, ενώ παραμέναμε αιχμάλωτοι, μας λύτρωσε και μας γέμισε με αγαθά δόγματα. Διότι είναι ποικίλα τα χαρίσματα που έχουν φτάσει σε εμάς μέσω του Πνεύματος.

Άλλο. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος. Στη Γένεση. Ρώτησε δε αυτόν ο Ιακώβ και είπε: Ανάγγειλέ μου το όνομά σου. Και εκείνος είπε: Γιατί ρωτάς το όνομά μου; Και αυτό είναι θαυμαστό.

Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον γιο του βασιλιά. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας· ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε, ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· ψάλτε με σύνεση, βασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη.

Μέσω αυτού, λοιπόν, μπορούμε πάλι να εννοήσουμε ίσως το εξής: διότι, όταν θα έχει περάσει ο καιρός και θα έχει παρέλθει ο παρών αιώνας σαν μία ημέρα, θα επινοηθεί από εμάς ένας άλλος τρόπος δοξολογίας, διαφορετικός από αυτούς που γνωρίζουμε. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που ελευθερώθηκαν από τη δυναστεία του Φαραώ, γεμάτοι χαρά εν τω Νόμω, έλεγαν: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι έχει δοξαστεί ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα.» Προθεωρώντας δε εν Πνεύματι τα ασυγκρίτως λαμπρότερα και ανώτερα κατορθώματα της ελεύσεως του Σωτήρα μας, ορισμένοι από τους αγίους αναφωνούσαν: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό·» και αυτό σήμαινε, «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», αφού σκύλεψε τον Άδη, «και είπε σε εκείνους που ήταν στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε εκείνους που ήταν στο σκοτάδι: Φανερωθείτε·» με τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, όταν θα έχει καταργηθεί ο θάνατος και θα έχει διαλυθεί ολοκληρωτικά η αμαρτία, ο τρόπος της αινέσεως θα είναι αυτός που ταιριάζει στον καιρό εκείνο· διότι θα υμνήσουμε για σπουδαιότερα πράγματα· και, έχοντας πλουτίσει με αγαθά που ξεπερνούν τον νου και τον λόγο, με πιο λαμπρές δοξολογίες θα στεφανώσουμε τον δοτήρα όλων των αγαθών σε εμάς, τον Χριστό, μαζί με τον Θεό και Πατέρα. «Είτε προφητείες υπάρχουν, θα καταργηθούν», λέει, «είτε γνώση, θα πάψει· Και τώρα γνωρίζουμε εκ μέρους· όταν όμως έλθει το τέλειο, το εκ μέρους θα καταργηθεί.» Και μάλιστα ο ίδιος ο Χριστός είπε κάπου: «Αυτά σας τα έχω πει με παροιμίες. Έρχεται όμως ώρα που δεν θα σας μιλήσω πλέον με παροιμίες, αλλά με παρρησία θα σας αναγγείλω περί του Πατρός.»

Και η μεν ακολουθία της διδασκαλίας της πίστεως προέτρεπε να μιλήσουμε και για τα περί της 〈αναλήψεως〉. Αλλά η χάρη του Θεού οικονόμησε να τα ακούσεις πληρέστατα, σύμφωνα με τη δική μας αδυναμία, τη χθεσινή ημέρα κατά την Κυριακή, κατά παραχώρηση της θείας χάριτος, όταν στη σύναξη η ακολουθία των αναγνωσμάτων περιελάμβανε τα σχετικά με την άνοδο του Σωτήρος μας στους ουρανούς. Και όσα λέχθηκαν, λέχθηκαν βέβαια κυρίως για όλους και για όλο μαζί το πλήθος των πιστών, αλλά εξαιρετικά για σένα. Το ζητούμενο όμως είναι αν έδωσες προσοχή στα λεγόμενα. Διότι γνωρίζεις ότι η ακολουθία της πίστεως σε διδάσκει να πιστεύεις εις 〈τον αναστάντα την τρίτη ημέρα, και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός〉. Νομίζω λοιπόν ότι θυμάσαι την εξήγηση. Πλην όμως, εν παρόδω και τώρα σου υπενθυμίζω τα όσα ειπώθηκαν. Να θυμάσαι αυτό που έχει γραφτεί σαφώς στους Ψαλμούς: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Να θυμάσαι ότι και οι θείες δυνάμεις έλεγαν μεταξύ τους: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών», και τα εξής. Να θυμάσαι και τον ψαλμό που λέει: «Ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία». Να θυμάσαι τον προφήτη που είπε: «Αυτός που οικοδομεί στον ουρανό την ανάβασή του», και τα υπόλοιπα όσα ειπώθηκαν χθες εξαιτίας των αντιλογιών των Ιουδαίων.

Λόγος του Διαδόχου επισκόπου Φωτικής της Ηπείρου εις την Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Α'. Φέρε μου τώρα τους Ιουδαίους ιερείς· διότι είναι ώρα για επινίκιους λόγους· φέρε τους εδώ, εκκλησιαστή και κήρυκα του Χριστού, λέγε και ζωγράφιζε δυνατά με την αλήθεια σου· πώς εκείνοι έδωσαν το αργύριο της κακοβουλίας τους στους στρατιώτες, νομίζοντας ότι θα καλύψουν με το ψέμα την περίβλεπτη αλήθεια· και πώς τώρα εμείς, οι λειτουργοί του Χριστού, προσδοκούμε τον Κύριο που αναστήθηκε από τους νεκρούς την τρίτη ημέρα και ανέβηκε στους ουρανούς, καυχώμενοι ακατάπαυστα για αυτόν τον Σωτήρα, τον οποίο οι ουρανοί δέχθηκαν με θεοπρεπές θαύμα που τους φανερώθηκε, ενώ η γη, καθώς βαστάζεται από το δικό Του θέλημα, δεν είχε τη δύναμη να υπομείνει να Τον βαστάξει· Τον οποίο παρέλαβε νεφέλη φωτός, εκπληρώνοντας φανερά το σχήμα της προφητείας· και οι άγγελοι Τον συνόδευσαν με ύμνους μέχρι τους πατρικούς θρόνους, φωνάζοντας ακατάπαυστα: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης· του Οποίου την άνοδο από τη γη στον ουρανό, προθεωρώντας την εν Αγίω Πνεύματι ο ψαλμωδός, έψαλλε: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Διότι ο θεσπέσιος προέβλεπε και την ωδή των αγίων ευαγγελίων.

Ας πούμε λοιπόν πάλι: Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών, για να γνωρίσουμε σαφώς ότι η ενανθρώπηση του Κυρίου και η από τη γη επάνοδός του στους ουρανούς, της οποίας τη μνήμη εορτάζουμε σήμερα, γέμισε τον κόσμο με τη γνώση του Θεού. Διότι, όσο καιρό βρισκόταν επί της γης, οι περισσότεροι είχαν μικρή αντίληψη για το μεγαλείο της δόξας του· όταν όμως ανήλθε φανερά στους ουρανούς, έχοντας εκπληρώσει, όπως έπρεπε, όλο το θέλημα του Πατέρα, ολόκληρη η κτίση γέμισε από θαυμασμό και γνώση, βλέποντας τον Κύριο των όλων να αναβαίνει, δηλαδή να αναλαμβάνεται. Επάρθηκε, δηλαδή υψώθηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με την προφητεία, ως άνθρωπος, ανέβηκε όμως ως Θεός· διότι λέει: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.

4. Δεν θα χρησιμοποιούσε, όμως, ο προφήτης αυτά τα λόγια, εάν δεν είχε δει εκ των προτέρων την κάθοδό του αλάνθαστα με τα μάτια της προγνώσεως. Διότι πώς θα ήταν λογικό να πει: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου», ή πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», αν ο θεολόγος δεν είχε δει και την κατάβασή του και την ανάβασή του με την πρόγνωση του Πνεύματος; Γι' αυτό, όπως προείπα, αλλού λέει ότι ανυψώθηκε, και αλλού ότι ανέβηκε, για να πιστέψουμε ότι ο ίδιος Κύριος είναι Θεός και άνθρωπος σε μία υπόσταση. Διότι, ως προς τη θεότητα ανέβηκε, ενώ ως προς το σώμα λέγεται ότι ανυψώθηκε, δηλαδή ότι αναλήφθηκε. Επομένως, πρέπει να κατανοούμε πλήρως ότι αυτός που κατήλθε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα με την αγαθότητά του, ώστε αφού λυτρώσει πρώτα τους αποστόλους του από τα πάθη της αμαρτίας μέσω της καθόδου του Αγίου Πνεύματος, τελικά να τους υψώσει. Διότι τι λέει; «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου». Διότι πραγματικά αγαπητοί του Κυρίου είναι πρωτίστως εκείνοι που συμμετείχαν στο πάθος του σε όλα, και έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και κήρυκες της μεγαλειότητάς του.

Δεν γνώριζα ότι ο Θεός κρύβεται σε ανθρώπινο σώμα. Τον έβλεπα να περιβάλλεται από ανθρώπινο σώμα, και, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος, ξεσήκωσα εναντίον του τους Ιουδαίους· και όσα δεν τολμούσα να διαπράξω ο ίδιος, αυτά τα ενήργησα μέσω των Ιουδαίων. Εφηύρα αμέτρητες συκοφαντίες· επινόησα κάθε είδους ύβρη εναντίον του· τον πότισα με καλάμι και σπόγγο· στεφάνωσα το κεφάλι του με αγκάθια· τον ατίμασα με ραπίσματα, τον κάρφωσα στον σταυρό με καρφιά· και υποβάλλοντάς τον τέλος σε θάνατο, θεωρώντας ότι νίκησα, γιόρταζα μαζί με τους Ιουδαίους. Βλέποντάς τον όμως να ανασταίνεται την τρίτη ημέρα, όπως είχε προείπει, σαν να δέχθηκα ξαφνικά ξίφος στην καρδιά, έπεσα κάτω· και βλέποντάς τον να τρώει και να πίνει, κατασκεύαζα πάλι έναν άλλον σταυρό. Αλλά καθώς τα σκεφτόμουν αυτά μέσα μου, τον βλέπω να ανέρχεται με δόξα στον ουρανό, από όπου εγώ εξέπεσα με αισχύνη. Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός από τα παλαιά χρόνια φώναζε λέγοντας: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε· αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, βασιλιάς φοβερός, μέγας σε όλη τη γη»· και πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας». Θέλω να τον καταδιώξω, και σαν μολύβι φέρομαι προς τα κάτω· θέλω να τον κρατήσω, και απωθούμαι αοράτως.

Και πάλι ο Ωσηέ λέει: Από το χέρι του Άδη θα τους ελευθερώσω, και από τον θάνατο θα τους λυτρώσω· πού είναι η δίκη σου, θάνατε; πού είναι το κεντρί σου, Άδη; Και ο Ιεζεκιήλ λέει: Αυτά λέει ο Κύριος: Ανοίγω τα μνήματά σας και θα σας βγάλω από τα μνήματα και θα σας φέρω στη γη του Ισραήλ, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν ανοίξω τους τάφους σας για να σας αναγάγω από τους τάφους σας, λαέ μου· και θα δώσω πνεύμα σε εσάς, και θα ζήσετε. 〈πϛ〉 Ότι θα ανέλθει στους ουρανούς — ο Δαβίδ στον 〈μϛ〉 ψαλμό λέει: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.

Λέγοντας δε ότι θα εισέλθει, υπαινίχθηκε υπορρήτως και την έξοδό του. Έπειτα, επειδή δεν επρόκειτο να εισέλθει μόνος στη βασιλεία του, ο λόγος προστάζει να ανοίξουν διάπλατα όλες οι πύλες για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών μαζί με τον Υιό του Θεού. Διότι άνοιξε πολλές και διάφορες πύλες για την είσοδο στους ουρανούς· επειδή υπάρχουν και πολλές κατοικίες κοντά στον Πατέρα. Εξέτασε δε μήπως με αυτά επιλύεται το ζήτημα που τίθεται στον ψαλμό ο οποίος λέει: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Διότι εδώ το Άγιο Πνεύμα αποδίδει το νόημα και του αλαλαγμού και της φωνής της σάλπιγγας.

Διότι είναι εύλογο, κατά την ανάβαση του Υιού του Θεού στους ουρανούς, οι άγγελοι που τον διακόνησαν στη θεία οικονομία για τους ανθρώπους να προτρέχουν, και να του ετοιμάζουν τις ουράνιες πύλες, και να εκπέμπουν αγγελικές φωνές και ιαχές, αυτές που αναφέρονται στον ψαλμό· τις οποίες μάλιστα ονόμασε αλαλαγμό και φωνή σάλπιγγας, λέγοντας: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας.

Ο μεν προηγούμενος ψαλμός, λοιπόν, προέτρεπε τα έθνη να χειροκροτήσουν και να αλαλάξουν προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, και να Του ψάλουν, διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης· και να ψάλουν με σύνεση, επειδή βασίλευσε επί των εθνών. Έπρεπε, όμως, αυτοί που έλαβαν την εντολή να τα πράξουν αυτά, να διδαχθούν και τον τρόπο του αλαλαγμού και τον ίδιο τον ψαλμό σαν από κάποιον δάσκαλο· γι' αυτό, αναγκαστικά, ο παρών λόγος τα διδάσκει αυτά. Εκπαιδεύονται, λοιπόν, τα έθνη, τα οποία έχουν μεταστραφεί από την αθεΐα στη θεϊκή διδασκαλία, να θεολογούν για τον Κύριό τους και να λένε: «Μέγας είναι ο Κύριος και σφόδρα αινετός»· ή «και σφόδρα υμνητός», σύμφωνα με τους άλλους. Θα κατανοήσεις δε πώς ονομάζεται μέγας, αν σηκώσεις το βλέμμα σου στον ουρανό και παρατηρήσεις προσεκτικά ολόκληρο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Υψώστε τα μάτια σας και δείτε ποιος τα δημιούργησε όλα αυτά»· διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναγνωρίζεται αναλογικά ο δημιουργός. Δεν είναι μέγας κατά το σωματικό μέγεθος, αλλά κατά την ακατάληπτη δύναμη, καθώς και κατά τη σοφία, την αγαθότητα, την ανεξικακία, τη φιλανθρωπία, και κατά τις υπόλοιπες θεϊκές δυνάμεις που νοούνται σε Αυτόν· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και με τους διαλογισμούς Σου κανείς δεν πρόκειται να ομοιωθεί».

«Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλτε με σύνεση· βασίλευσε ο Θεός επί των εθνών, ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του. Άρχοντες λαών συνάχθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν σφόδρα.» Και τι άλλο θέλει να σημάνει η άνοδος του Κυρίου του Θεού, που φανερώνεται μέσω αυτών των λόγων, παρά την κάθοδό του που προηγήθηκε της ανόδου; Με βάση την οποία πάλι θεσπίζεται η κλήση όλων των εθνών, και αναγγέλλονται ως χαρμόσυνη είδηση σε όλα τα έθνη σημεία χαράς και ευφροσύνης για τη μέλλουσα θεογνωσία, όταν λέγεται ότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Ύψιστος, αφού ομολογηθεί ως ο μόνος Θεός και βασιλιάς όλης της γης, θα υποτάξει λαούς σε εμάς. Σε ποιους «εμάς», αν όχι βεβαίως σε εκείνους που προφητεύουν αυτά; Αυτό άλλωστε μπορεί κανείς να το δει ξεκάθαρα να έχει εκπληρωθεί, εφόσον όλα τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό έχουν πλέον υποταχθεί στους λόγους των προφητών. Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν και εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος μας, οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν το «εξέλεξε για εμάς την κληρονομία του». Και ως κληρονομία του ποια άλλη πρέπει να νοηθεί παρά η κλήση όλων των εθνών, την οποία ο ίδιος ο Χριστός του Θεού παραθέτοντας είπε: «Είπε ο Κύριος προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης».

Αυτήν, λοιπόν, την κληρονομία που του δόθηκε από τον Πατέρα, την υπέταξε στους αποστόλους και τους προφήτες του, με το να υποταχθούν στα λόγια τους εκείνοι που πίστεψαν σε αυτόν, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα θεσπίσματα. Και αφού τα κατόρθωσε όλα αυτά κατά την παρουσία του ανάμεσα στους ανθρώπους ο Θεός Λόγος, για τον οποίο έχουμε πραγματευτεί πάρα πολλά, «ανέβηκε με αλαλαγμό». Ερμηνεύοντας δε αυτό το χωρίο, ο απόστολος λέει: «Το δε "ανέβηκε" τι άλλο σημαίνει, παρά ότι κατέβηκε πρώτα στα κατώτατα της γης; Αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω των ουρανών». Και αναφέρει ότι ανέβηκε «με αλαλαγμό» εξαιτίας της θεολογίας προς αυτόν από τους αγγέλους που τον συνόδευαν τιμητικά κατά την άνοδό του, οι οποίοι και έλεγαν: «Σηκώστε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης». Ως «φωνή σάλπιγγας», εξάλλου, δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες το ευαγγελικό κήρυγμα που αντήχησε σε όλη την οικουμένη.

Αυτός κατέστησε και πάλι στερεή την ανθρώπινη φύση, η οποία είχε διαλυθεί εξαιτίας της αμαρτίας, ώστε να μην κλονιστεί ποτέ πια προς την κακία ούτε να υποστεί τον σάλο της αμαρτίας. Και αφού ανύμνησε τη χάρη μέσω πολλών άλλων αινιγμάτων, προσθέτει στον λόγο κάποιους ποταμούς που ηχούν δυνατά, υποδηλώνοντας, όπως νομίζω, τις φωνές των Ευαγγελίων. Και προς τι η ανάγκη να διεξέλθουμε λεπτομερώς ένα προς ένα όσα είναι γραμμένα στην ψαλμωδία, εφόσον δεν υπάρχει καμία αμφιβολία στα θεία ρητά ότι η υμνωδία αναφέρεται σε Εκείνον, τον Θεό που ανέβηκε με αλαλαγμό, και ο οποίος επιβεβαίωσε τα μαρτύριά Του διά της καλής ομολογίας και φρόντισε ώστε ο αγιασμός του Πνεύματος να λαμπρύνει τον δικό Του οίκο, την Εκκλησία;

Ο δε ποταμός της ευφροσύνης ευφραίνει την πόλη του Θεού, και ο Ύψιστος αγιάζει το σκήνωμά Του, καθώς και όσα έπονται αυτής της ακολουθίας, διά των οποίων ο λόγος με τα αινίγματα αυτά προαγγέλλει τα κρυφά μυστήρια. Πάλι ο λόγος μεταβαίνει σε άλλη νίκη, για την οποία όλα τα έθνη επευφημούν και αγάλλονται, διότι «ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Είναι δε σε σένα πάντως σαφής ο λόγος περί της αναβάσεως, μέσω της ερμηνείας του Παύλου, ο οποίος λέει ότι δεν είναι δυνατόν να αναβεί κανείς, εάν δεν προηγηθεί η κατάβαση. Αυτός, αφού προέτρεψε όλους να ψάλλουν με σύνεση, μεταβαίνει με τον λόγο του σε υψηλότερη κατάσταση, κάνοντας θέμα της ωδής τη δεύτερη ημέρα του σαββάτου. Αυτή δε, εάν θεωρηθεί σύμφωνα με την αρχική δημιουργία του κόσμου, αποτελεί την κατασκευή του ουρανού και του στερεώματος, και τον διαχωρισμό των επουράνιων υδάτων από τα επίγεια. Εάν όμως αποβλέψεις στο Ευαγγέλιο, αληθινά αυτή είναι που κατασκεύασε για εμάς τον ουρανό. Διότι, εάν το στερέωμα ονομάζεται ουρανός από τον Θεό, και ο Παύλος εννοεί ως στερέωμα την πίστη στον Χριστό, τότε όντως δημιουργείται για εμάς ουρανός σύμφωνα με την πίστη, όταν πλέον παρήλθε η κατήφεια του σαββάτου· και έγινε σε εμάς πιστευτό το μυστήριο Εκείνου που «ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει, κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης, εκ της αναστάσεως των νεκρών», του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, ο οποίος είναι πράγματι μέγας Κύριος και σφόδρα αινετός.

Θ΄. Περί της αναλήψεως. Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας». Το ότι δε αυτό έχει λεχθεί για τον Σωτήρα μας, το λέει ο Δανιήλ: «Έβλεπα», λέει, «και ιδού, στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των ημερών». Και μετά από λίγο: «Και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου· και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών και παρουσιάστηκε ενώπιόν του. Σε αυτόν δόθηκε η τιμή, η αρχή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Και αλλού ο Δαβίδ λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Διότι Ιακώβ ερμηνεύεται παιδί του Θεού (ο Θεός) και όσοι από τον λαό των Ιουδαίων πίστεψαν. Επειδή από αυτούς προέρχεται ο Παύλος <και οι απόστολοι>. Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Ανέβηκε ο Θεός»: Εννοεί την Ανάληψη, από τη γη στους ουρανούς, του Χριστού με τη σάρκα. «Ψάλτε στον Θεό»: [Το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στον πιστό λαό.] «Ψάλτε στον βασιλιά»: Πάλι το Άγιο Πνεύμα δίνει εντολή στις άνω δυνάμεις. «Διότι είναι βασιλιάς»: Όχι εν μέρει, αλλά όλης της γης, καθώς την πάτησε και καθώς την κρατάει ολόκληρη (σύμπασα) στο χέρι του. «Ψάλτε συνετά»: Συνετά, δηλαδή κατανοώντας ότι ο Χριστός κυριεύει όλα τα έθνη, προσδεχόμενος αυτά στην πίστη. «Εβασίλευσε»: [Αφαιρέθηκε η βασιλεία και δόθηκε στα έθνη.] «Ο Θεός κάθεται»: Θρόνος του Θεού είναι η άγια ψυχή, στην οποία αναπαύεται ο Κύριος. Και ας νοηθεί επίσης η άγια σάρκα, στην οποία κατοίκησε η θεότητα και αναπαύθηκε σαν σε θρόνο. «Άρχοντες λαών»: Οι απόστολοι, ως άρχοντες της οικουμένης με τον λόγο του Ευαγγελίου μαζί με τον Χριστό.

Αλλά βεβαίως και ο Δαβίδ λέγει: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου· για να λυτρωθούν οι αγαπημένοι σου, σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με· θα υψωθώ και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Και πάλι: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Και πάλι: «Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε στο άγιο όρος του, διότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας». Και πάλι: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα». «Και όταν εισήλθαν», λέγει, «ανέβηκαν στο υπερώο, όπου διέμεναν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και ο Ανδρέας, ο Φίλιππος και ο Θωμάς, ο Βαρθολομαίος και ο Ματθαίος, ο Ιάκωβος του Αλφαίου και ο Σίμων ο Ζηλωτής και ο Ιούδας του Ιακώβου. Όλοι αυτοί προσκαρτερούσαν με ομοψυχία στην προσευχή μαζί με τις γυναίκες και τη Μαρία, τη μητέρα του Κυρίου, και τους αδελφούς του». Ω, μακάριες γυναίκες, διότι και μετά την ανάληψή του δεν εγκατέλειψαν τους αποστόλους, αλλά βρίσκονταν μαζί τους και προσκαρτερούσαν. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ακολουθώντας τον Κύριο, διακόνησαν με τα υπάρχοντά τους τόσο τον ίδιο όσο και τους μαθητές του.

Γιατί άραγε είπε «άνδρες»; Ακριβώς με αυτή τη μορφή παρουσίασαν τους εαυτούς τους, ώστε να μην πτοηθούν εκείνοι από τη θέα των αγγέλων. «Γιατί στέκεστε κοιτάζοντας προς τον ουρανό;»· διότι δεν τον προσδοκούσαν πλέον. Το ότι δε η ανάληψή του συνιστά ανάβαση, άκουσε τον Δαβίδ που λέει: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας» και το «ανέβηκε στα ύψη».

Διότι, αν και πριν από τον Σταυρό βαπτίστηκε κατά τη σάρκα στα ρείθρα του Ιορδάνη, ας μην αμφιβάλλει κανείς ότι μαζί με τη σάρκα διέσχισε τον αέρα. Πού όμως έγινε αυτό με αλαλαγμό; Ποιος αλάλαξε όταν ανέβηκε; Το γεγονός ότι ο ψαλμωδός λέει: «ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας», μολονότι επικρατούσε σιγή και ήταν παρόντες μόνο έντεκα μαθητές, σημαίνει ότι δεν πρέπει, αγαπητέ, να εκλαμβάνουμε τις λέξεις επιφανειακά, αλλά να γνωρίζουμε αυτό που υποδηλώνεται από αυτές.

Εμπρός, λοιπόν, ας ανακρούσω και εγώ σε εσάς τα λόγια του Δαβίδ, τα οποία πριν από λίγο, κρούοντας την κιθάρα για τη Δεσποτική Ανάληψη, φώναζε προς εμάς: «Όλα τα έθνη χειροκροτήστε, αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως», διότι «ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας».

Ανέβηκε ο Θεός εκεί όπου βρισκόταν, αναλήφθηκε εκεί από όπου δεν είχε αποχωριστεί, διότι «αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών»· δεν είναι άλλος αυτός που φανερώθηκε στους προφήτες και άλλος αυτός που συναναστράφηκε με τους αποστόλους· δεν είναι άλλος αυτός που κάθεται στους κόλπους του Πατρός και άλλος αυτός που δικάζεται από τον Πιλάτο· δεν είναι άλλος αυτός που καρφώνεται επάνω στον σταυρό με τα καρφιά και άλλος αυτός που εποχείται στα χερουβείμ, δηλαδή που επιβαίνει σε αυτά· δεν είναι άλλος αυτός που τυλίγεται με το σεντόνι από τον Ιωσήφ και άλλος αυτός που κρατά σφιχτά μέσα στην παλάμη του ολόκληρη την κτίση, δηλαδή τον ουρανό και τη γη· δεν είναι άλλος αυτός που εναποτίθεται στο μνημείο και άλλος αυτός που ανυμνείται από τα σεραφείμ· αλλά είναι ο ίδιος που κάθεται μαζί με τον Πατέρα, αυτός που βλάστησε ασπόρως μέσα στη μήτρα της παρθένου. «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», ο ποιητής των αιώνων, αυτός που έφερε τα σύμπαντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, ο πλάστης του Αδάμ, ο δημιουργός της ανθρώπινης φύσης, αυτός που μετέστησε τον ευάρεστο Ενώχ στον τόπο της ζωής, αυτός που διαφύλαξε τον Νώε μέσα στην παγκόσμια βροχή, αυτός που προσκάλεσε τον πατριάρχη Αβραάμ από τη γη των Χαλδαίων, αυτός που προτύπωσε στον Ισαάκ το μυστήριο του σταυρού, αυτός που χάρισε τη δωδεκάκλωνη γενεά των υιών του Ισραήλ, αυτός που έδωσε την υπομονή στον Ιώβ, αυτός που ανέδειξε τον Μωυσή ηγέτη του λαού, αυτός που γέμισε τον Σαμουήλ με προφητεία από την κοιλιά της μητέρας του, αυτός που πήρε τον Δαβίδ από τα πρόβατα για να γίνει βασιλιάς, αυτός που έδωσε τη σοφία στον Σολομώντα, αυτός που ανέλαβε τον Ηλία μέσα σε συσσεισμό με πύρινο άρμα, αυτός που ενέπνευσε στους προφήτες την πρόγνωση, αυτός που χάρισε στους αποστόλους το χάρισμα των ιαμάτων, αυτός που φώναξε προς τους ίδιους: «έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο».

Και για τον λόγο αυτόν, ας αναφωνήσουμε όλοι μαζί σήμερα εκείνο το προφητικό λόγιο: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας», και ας εορτάσουμε αυτήν την περίλαμπρη και φωτεινή πανήγυρη, επειδή όλοι μας από κοινού απολαύσαμε τη δωρεά Του. Και όπως ακριβώς ένας φιλάνθρωπος κύριος, επειδή αγάπησε τον δούλο του, λόγω της αγάπης του προς αυτόν δεν αρνείται να φορέσει το δικό του ένδυμα· έτσι και ο Δεσπότης μας Χριστός, επειδή αγάπησε τη δική μας φύση, και βλέποντάς την να έχει καταπέσει στον βυθό της κακίας, και να μην έχει καμία ελπίδα σωτηρίας, και να έχει ανάγκη από πολλή συγκατάβαση, καταδέχθηκε να αναλάβει το δικό μας σώμα. Και για αυτόν τον λόγο, αφού φανερώθηκε στον κόσμο, ελευθέρωσε όλους τους ανθρώπους από την πλάνη και τους επανέφερε στην αλήθεια· και φωνάζει στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Αυτό, λοιπόν, που ήθελε, το κατόρθωσε, και ανόρθωσε την ανθρώπινη φύση που βρισκόταν πεσμένη χαμηλά, και επέδειξε τόση φιλανθρωπία, ώστε να μην μπορεί ο ανθρώπινος λογισμός να χωρέσει το μέγεθος των όσων έγιναν. Διότι πώς, πες μου, εμείς που Τον είχαμε εξοργίσει, που αποδειχθήκαμε ανάξιοι και για τη γη, και που εκπέσαμε από την αρχική μας κατάσταση, ανυψωθήκαμε ξαφνικά σε τόσο μεγάλο ύψος; Πώς καταλύθηκε ο πόλεμος; Πώς καταργήθηκε η οργή;

Προσθέτει δε στη συνέχεια η Γραφή λέγοντας: «Και ιδού, δύο άνδρες στάθηκαν δίπλα τους με λευκά ενδύματα, οι οποίοι και είπαν». Ούτε αυτό είναι χωρίς σημασία· διότι το να φορούν λευκά ενδύματα οι άνδρες, είναι ενδεικτικό μεγίστης εορτής. Τι δε είπαν; «Άνδρες Γαλιλαίοι, γιατί στέκεστε κοιτάζοντας προς τον ουρανό;». Το υπερβολικό θαύμα σας κατέπληξε· ξεχάσατε εκείνον που είπε: «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας»; Ή μήπως εξαιτίας αυτού δεν σας έλεγε: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς»· και πάλι: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω»; Δεν σας έδωσε την υπόσχεση για τον Παράκλητο, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα; «Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι θα έλθει, με τον τρόπο που τον είδατε να πορεύεται προς τον ουρανό». Έτσι θα έλθει με τις νεφέλες του ουρανού, με πολλή δόξα και δύναμη· έτσι θα έλθει στον κατάλληλο καιρό, όταν θα πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη. Διότι σε Αυτόν έχει δώσει ο Πατέρας όλη την κρίση. Δεν θυμάστε ότι, όταν ήταν μαζί σας, έλεγε: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη»; Τότε οι απόστολοι, αφού συνήλθαν, επέστρεφαν αινώντας και ευλογώντας τον Κύριο, και αναμένοντας τη θεία δωρεά, δηλαδή την επιφοίτηση του Παναγίου Πνεύματος. Και πράγματι εκπληρώθηκε αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας».

Σαφώς εδώ ο προφήτης επισήμανε τη δυάδα των φύσεων της εν Χριστώ οικονομίας· με τον ίδιο δε τρόπο και ο Θωμάς, μετά την ανάσταση του Κυρίου, αφού ψηλάφησε την πλευρά Του, αναφωνούσε λέγοντας: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Με αλαλαγμό μεν, διότι με ακατάπαυστη φωνή αναπέμπουν στον Θεό τον τρισάγιο ύμνο· και το πώς αναλήφθηκε πάνω σε χερουβικό θρόνο, το προαποδείξαμε· με φωνή δε σάλπιγγας, δηλαδή αρχαγγελικής, η οποία προμήνυε την άνοδό Του στους ουρανούς. Αλλά και το Άγιο Πνεύμα διακήρυσσε προς τις άνω δυνάμεις με προστακτική φωνή: Ανοίξτε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης. Οι δε δυνάμεις έλεγαν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης; Έπειτα το Πνεύμα: Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Διότι νίκησε τον Πολέμιο, οπλίστηκε κατά της τυραννίας του διαβόλου μέσα στο ανθρώπινο σώμα, έσβησε τα πεπυρωμένα βέλη του· και, αφού προσηλώθηκε στον σταυρό και γεύτηκε θάνατο, όντας αθάνατος, σκύλευσε τον Άδη, και αφού αναδείχθηκε νικητής αναστήθηκε εκ νεκρών· και αφού επανέφερε το πλανημένο πρόβατο, ιδού, ανέρχεται φέροντάς το στους ώμους προς τα ενενήντα εννέα τα απλανή, τα οποία βόσκουν στα όρη, δηλαδή στους ουρανούς. Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο.

Τη χαρά αυτής της αναλήψεως, αφού την είδε ο Δαβίδ πριν από πολλές γενεές, προανεφώνησε λέγοντας: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, εκείνος που έπλασε τον Αδάμ από το χώμα, εκείνος που δικαίωσε τον Άβελ και μετέθεσε τον Ενώχ. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, εκείνος που καθοδήγησε τον Νώε και εξέλεξε πιστό τον Αβραάμ. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, εκείνος που δέχθηκε τον Ισαάκ ως άθυτη θυσία και γέμισε με ευλογίες τον Ιακώβ. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, εκείνος που οδήγησε τον Ιωσήφ όταν περιπλανιόταν και αποδέχθηκε την υπομονή του Ιώβ. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, εκείνος που δόξασε τον Μωυσή και χάρισε την αρχιεροσύνη στον Ααρών.

Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, αυτός που ενίσχυσε τον Ιησού του Ναυή, και που δώρισε το προφητικό χάρισμα στον Σαμουήλ. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, αυτός που ενδυνάμωσε τον Δαβίδ, και που προίκισε με σοφία τον Σολομώντα. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, αυτός που ενέπνευσε τους προφήτες, και που χάρισε στους αποστόλους τις δωρεές των ιάσεων. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, αυτός που επάνω είναι αμήτωρ, και κάτω απάτωρ. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, το προαιώνιο γέννημα του Πατρός, και της Παρθένου μητρός το αφύτευτο βλάστημα.

Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο χορηγός της ζωής και ο διανομέας των παραδόξων. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, αυτός που με τον θάνατο θανάτωσε τον θάνατο και χάρισε ζωή στο γένος των ανθρώπων. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.