Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:13

Από τον ίδιο: λέγω ότι ο Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αληθείας. Επειδή στην αρχή ο άνθρωπος, αφού εξαπατήθηκε και περιέπεσε σε παράβαση, εξομοιώθηκε με τα κτήνη και καταδικάστηκε να γεννιέται και να πεθαίνει με τον δικό τους τρόπο, ο δε Κύριος, μη ανεχόμενος να χαθεί ολοκληρωτικά το δικό του πλάσμα, κατά διάφορους καιρούς οικονομούσε τη σωτηρία του, ενώ στον Αβραάμ κατέστησε πιο φανερή τη σωτηρία που επρόκειτο να επέλθει διά της ένσαρκης παρουσίας του· γι' αυτό, έπειτα από όλες τις υποσχέσεις προς αυτόν, του δίνει την περιτομή, η οποία υποδήλωνε την αφαίρεση του παθητικού μέρους της ψυχής. Επειδή, λοιπόν, όλοι οι άγιοι περιέτεμαν μεν το εμπαθές μέρος της ψυχής, αλλά δεν το αφαίρεσαν ολοκληρωτικά —διότι υπόκειντο στην καταδίκη της φύσεως, καθώς είχαν γεννηθεί από συνουσία—, όταν ήλθε ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος είναι και δεσπότης της φύσεως και αυτός που έδωσε στον Αβραάμ την περιτομή, έγινε αληθινά διάκονος και εκπληρωτής της, πραγματοποιώντας την ολοκληρωτική αφαίρεση της εμπαθούς γεννήσεως· διότι συνελήφθη χωρίς σπορά και γεννήθηκε χωρίς φθορά.

Επειδή, λοιπόν, ο πρώτος άνθρωπος υστέρησε στην κίνηση των φυσικών του δυνάμεων προς τον τελικό τους σκοπό, νόσησε από την άγνοια της δικής του Αιτίας, θεωρώντας, λόγω της συμβουλής του όφεως, ως θεό εκείνο ακριβώς το οποίο ο λόγος της θείας εντολής είχε διατάξει να αποστρέφεται απολύτως. Έτσι, αφού έγινε παραβάτης και αγνόησε τον Θεό, αναμειγνύοντας άρρηκτα όλη τη νοερή του δύναμη με όλη την αίσθηση, προσέλκυσε τη σύνθετη και ολέθρια γνώση των αισθητών που ενεργοποιείται προς το πάθος. Και παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, ενεργώντας, αναζητώντας και επιθυμώντας τα ίδια με αυτά με κάθε τρόπο, περιπίπτοντας σε ακόμη μεγαλύτερη αλογία λόγω της ανταλλαγής του φυσικού λογικού με το παρά φύση.

«Μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους και οι τάφοι τους θα είναι οι κατοικίες τους εις τον αιώνα, τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά». Δικαιολογημένα ονόμασε άφρονες και ανόητους όσους πλούτισαν με κακό τρόπο και, αναχωρώντας γυμνοί από αυτήν τη ζωή και αφήνοντας τον πλούτο τους σε εκείνους που δεν ήθελαν, αντί για τις λαμπρότατες κατοικίες κατοίκησαν στους τάφους. «Έδωσαν τα ονόματά τους στις γαίες τους», δηλαδή σε όσα κτίζονταν από αυτούς, αντί να τα αφιερώνουν στον Θεό, ονόμαζαν με τα δικά τους ονόματα τις πόλεις και τους πύργους, εξομοιούμενοι με τους οικοδόμους της πόλης και του πύργου της Χαλάνης. «Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν κατενόησε» ώστε να πράττει τα άξια της τιμής, αλλά μάλλον «παραβλήθηκε με τα κτήνη τα ανόητα και εξομοιώθηκε με αυτά» με τις φαύλες πράξεις του. «Αυτή η οδός τους», η διεφθαρμένη, «έγινε σκάνδαλό τους, και μετά από αυτά με το στόμα τους θα ευαρεστηθούν» παρουσιάζοντας απατηλά τα μη καλά ως καλά. Γι' αυτό και «σαν πρόβατα», αφού τους κυριεύσει ο θάνατος και ο άδης, «θα τους ποιμάνει και η βοήθειά τους θα παλαιώσει στον άδη», διότι «από τη δόξα τους» εκδιώχθηκαν, δηλαδή αποβλήθηκαν και μέσα στον άδη θα παλαιώσουν επειδή ο Χριστός δεν θα κατέλθει πλέον εκεί για να τους ανακαινίσει. Ας λέει όμως κάποιος, έχοντας αγαθή πεποίθηση: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει».

Είναι σύνηθες στη Γραφή να ονομάζεται «ψυχή» ο άνθρωπος γενικά. «Θα σε δοξάσει, όταν τον ευεργετήσεις», δηλαδή μόνο όταν βρίσκεται σε τόσο μεγάλη ευτυχία θα σε ευχαριστήσει. «Θα πορευθεί μέχρι τη γενεά των πατέρων του» και δεν θα υπάρξει τίποτα περισσότερο, «στον αιώνα δεν θα δει φως», δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα δεν πρόκειται να δει φως. Διότι στην πρόσκαιρη ζωή του τα πάντα έχουν αποταμιευθεί για αυτόν, επειδή «ο άνθρωπος που βρισκόταν σε τιμή δεν κατενόησε»· ποια μεν είναι η παροδική τιμή, και ποια η αναλλοίωτη. Γι' αυτό και «εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και παρομοιάστηκε με αυτά»· και εξαιτίας αυτού λοιπόν «στον αιώνα δεν θα δει φως». Ω, της ανείπωτης ζημίας! Διότι είναι προτιμότερο να είναι κανείς δούλος σε αυτόν τον βίο, να είναι επαίτης και περιπλανώμενος, παρά να πλουτεί με αυτόν τον τρόπο και να έχει εκπέσει από τον αιώνιο πλούτο.

Αυτοί λοιπόν οι δύο βασιλιάδες, ο Αμορραίος και ο Ωγ, εξοντώθηκαν πρώτα πέραν του Ιορδάνου, ενώ βρισκόταν ακόμη στη ζωή ο μέγας Μωυσής, ενώ οι υπόλοιποι εξοντώθηκαν επί Ιησού του Ναυή στη γη Χαναάν. «Και έδωσε τη γη τους ως κληρονομιά στον Ισραήλ, τον λαό του. Κύριε, το όνομά σου μένει στον αιώνα και το μνημόσυνό σου σε γενεά και γενεά», χωρίς να έχει τέλος, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε αρχή. «Τα είδωλα όμως των εθνών», τα οποία αφρόνως αποκαλούν θεούς, είναι ύλη φθαρτή, «έργα χεριών ανθρώπων. Έχουν στόμα και δεν πρόκειται να μιλήσουν», και έχουν τις υπόλοιπες αισθήσεις τους άλαλες και ανενεργές, ώστε όχι μόνο δεν διασώζουν τη θέση των θεών, αλλά ούτε καν των ανθρώπων. «Όμοιοι με αυτά ας γίνουν αυτοί που τα κατασκευάζουν και όλοι όσοι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε αυτά». Κατάλληλη είναι η ευχή. Διότι αν μεν είναι θεοί, λέει, γίνε και εσύ θεός και μάλιστα ανώτερος από εκείνον, επειδή εσύ τον έκανες θεό, και ως θεός του θεού να έχεις μεγαλύτερη δόξα. Αν όμως πρόκειται για νεκρή ύλη που κατασκευάστηκε και θεοποιήθηκε από εσένα, τότε να γίνεις και εσύ όμοιος με αυτά, άλαλος και κουφός, «διότι, ενώ βρισκόσουν σε τιμή, δεν το κατενόησες». «Όσοι δε φοβάστε τον Κύριο, ευλογήστε τον Κύριο· ευλογητός είναι ο Κύριος από τη Σιών, αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Επειδή δηλαδή εξέλεξε την Ιερουσαλήμ εξαρχής, ώστε, ως κέντρο της γης, να κατεργαστεί τη σωτηρία μέσω του σταυρού, υπέθεταν οι άνθρωποι τότε ότι ο Θεός, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, κατοικεί μόνο στην Ιερουσαλήμ.

Σήμερα τυλίγεται σε σπάργανα εκείνος που σπαργάνωσε με ομίχλη τη θάλασσα, και εκείνος που την περιτείχισε με άμμο κλείνεται μέσα σε ένα μικρό σπήλαιο, και ανακλίνεται σε φάτνη εκείνος που εποχείται στα Χερουβείμ, προκειμένου να διαλύσει τις αλυσίδες των αμαρτημάτων μας και να σκορπίσει την ομίχλη της άγνοιας, προσφέροντας τη γνώση του τρισάγιου Θεού. Και επειδή, αν και βρισκόμασταν σε τιμή, εφόσον είχαμε πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, δεν το αντιληφθήκαμε, αλλά μάλλον «παραβληθήκαμε με τα ανόητα κτήνη και γίναμε όμοιοι με αυτά», λαμβάνει ο Δεσπότης τη δουλική, πήλινη εικόνα και αυτή τη φθαρτή ομοίωση, και, παραμένοντας αναλλοίωτος Θεός, ανακλίνεται ως νήπιο σε φάτνη αλόγων ζώων, για να μας επαναφέρει από την κτηνώδη ομοίωση και πάλι στο κατ' εικόνα του Θεού. Σήμερα η «προσδοκία των εθνών» και το «άστρο από τον Ιακώβ και ο άνθρωπος από τον Ισραήλ», αφού γεννήθηκε, κάλεσε μάγους από την Ανατολή να του προσφέρουν δώρα: «βασιλιάδες της Θαρσίς και τα νησιά», λέγει, «θα προσφέρουν δώρα, βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα». Σήμερα τα δεσμά του θανάτου και της φθοράς διαλύονται, διότι γεννήθηκε η όντως ζωή και η ανάσταση. «Εγώ είμαι», λέγει, «η οδός και η ζωή» και η ανάσταση.

Εγώ όμως, που από τη φύση μου είμαι ζωή, σας παραθέτω τον άρτο της ζωής. Γι' αυτό, «φάγετε τον άρτο μου» επάξια, για να μην πεθάνετε, «και πιείτε τον οίνο, τον οποίο ανέμειξα για εσάς», και μεθύστε «από την αφθονία του οίκου μου»· και κανείς από εσάς ας μην πίνει κλεμμένο οίνο φιληδονίας με φιλαμάρτητη διάθεση, για να μην κυριευθεί εξαιτίας αυτού από τη μέθη της κακοβουλίας και της παραφροσύνης, και παραδοθεί σε «αδόκιμο νου, ώστε να πράττει τα μη πρέποντα». Διότι όσοι προτίμησαν εκείνο το αλλότριο, το καυστικό και ταυτόχρονα θολό ποτό, από το άγιο, υπερκάθαρο και ζωοποιό δικό μου κέρασμα, «παραβλήθηκαν» όντως «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκαν με αυτά», ζώντας κτηνώδη βίο και πράττοντας θανατηφόρα έργα αφροσύνης χωρίς να ντρέπονται. Προς αυτούς ο Υιός και Θεός μου, ως άρτος της ζωής και αναιρετής του θανάτου, απευθύνεται σε όσους έχουν αυτιά και λέει ξεκάθαρα: «Φάγετε τον δικό μου άρτο και πιείτε τον οίνο που ανέμειξα για εσάς· εγκαταλείψτε την αφροσύνη και θα ζήσετε» και αποκτήστε σύνεση, «για να ζήσετε, και να αποκτήσετε σύνεση με γνώση». Διότι τίποτα άλλο δεν γίνεται αιτία αφροσύνης, ασυνεσίας και θανάτου παρά μόνο η αμαρτία και ο καρπός της.

Εμείς όμως, ας σταματήσουμε προς το παρόν μέχρι αυτήν την ερώτηση, και την επόμενη Κυριακή ας υπενθυμίσουμε και τα υπόλοιπα του θέματος και ας κατανοήσουμε το κρυμμένο νόημα και τον πλούτο της μοναχικής μας κουράς. Και ας σπεύσουμε να πολιτευθούμε επάξια του σχήματός μας και να μην πράττουμε τίποτα το ανάξιο και χαμερπές απέναντι σε τόσο μεγάλο ύψος και αξίωμα, μήτε να ατιμάσουμε με τα έργα μας την τόσο μεγάλη τιμή και φανούμε ασύνετοι. Διότι «και ο άνθρωπος», λέει, «ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε»· όντας «κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν», δεν κατενόησε την τόσο μεγάλη τιμή, και αφού έπραξε έργα ανάξια αυτής της μεγάλης τιμής, «παραβλήθηκε» τότε «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά», και το «κατ' εικόνα» δεν τον ωφέλησε καθόλου, επειδή το αχρήστευσε και πρόδωσε την τιμή.

Ορισμοί περί αλογίας. Γι' αυτόν τον λόγο, εξάλλου, ο άνθρωπος λογίζεται από τον Θεό ως άλογος, επειδή διάκειται απέναντι στην πίστη με ασέβεια ή δυσσέβεια· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή αγνόησε τον εκ Θεού Θεό Λόγο που σαρκώθηκε· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή, ενώ βρισκόταν «σε τιμή» λογική, «δεν κατανόησε» ώστε να διαφυλάξει το λογικό του αξίωμα· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή «το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του», αυτός όμως «δεν κατανόησε» τον Δημιουργό του· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή, ακούγοντας Εκείνον που λέει «δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου», επιθυμεί παράνομα και παράλογα τα ξένα· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή έχει κοιλιά αχόρταγη και βίο ακάθαρτο· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή σαν άλογο θηλυμανές και μουλάρι ασύνετο ορέγεται άπληστα όλες τις γυναίκες· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή σαν άλογος λύκος αρπάζει τα ξένα, είτε κλεφτά είτε πλεονεκτικά· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή προκρίνει το χειρότερο αντί του καλύτερου· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή πράττει τα έργα του σκότους και, σαν άλογο ζώο, δεν ντρέπεται τον Θεό· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή επιδεικνύοντας κάθε σπουδή και επιμέλεια για τα γήινα, ξέχασε τα επουράνια· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή περιποιούμενος με πολλούς τρόπους το σώμα, ξέχασε την ψυχή· γι' αυτό έχει γίνει άλογος και λογίζεται ως άλογος από τον Θεό ο άνθρωπος, επειδή έχοντας ξεχάσει τον Θεό, τη ζωή και τον θάνατο, ζει σαν να ήταν αθάνατος.

Εξάλλου, και παλαιότερα, κατά τη βασιλεία των τυράννων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, στις δεκατέσσερις του μηνός Δεκεμβρίου, συνέβη ένας σεισμός αντάξιος της μανίας και της θεομαχίας τους, ώστε λίγο έλειψε να καταστραφεί και αυτή η ίδια η γη, διδάσκοντας τους εχθρούς να αναγνωρίσουν τον αίτιο και χορηγό της μέγιστης τιμής και βασιλείας τους, και ότι τα είδωλά τους δεν είναι θεοί, αλλά «ένας είναι ο Θεός», «αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει» σαν φύλλο φυτού. Αυτοί όμως «δεν κατανόησαν», ούτε έκριναν ορθά ποιος είναι ο Θεός που έχει την εξουσία της ζωής και του θανάτου και που συγκλονίζει τη γη. Γι' αυτό, και ενώ νόμιζαν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και όχι μόνο παραβλήθηκαν και εξομοιώθηκαν με τα ανόητα κτήνη, αλλά εξομοιώθηκαν και με τον ίδιο τον διάβολο, διεξάγοντας καθημερινά αδυσώπητο πόλεμο κατά του Χριστού και των δούλων του, των χριστιανών. Και δεν έπαψαν να θεομαχούν και να διώκουν την Εκκλησία του Θεού, μέχρις ότου ο θάνατος επήλθε και τους παρέπεμψε στον διάβολο και στον Τάρταρο, για να δώσουν λόγο τόσο για τη θεομαχία τους όσο και για την αιματοχυσία των χριστιανών.

Το δε μέγιστο, πώς θα αντιπαρατεθούμε σε Εκείνον που είναι υπεράνω ημών, ο οποίος κατέστρεψε τη σοφία των σοφών, και παλαιότερα και τώρα, με τρόπο σωτήριο, και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνται συνετοί; Διότι, όπως ακριβώς κατά τους αρχαίους καιρούς οι άνθρωποι δεν γνώρισαν τον Θεό μέσω της σοφίας, αλλά αποπλανήθηκαν εντελώς από τον θείο σκοπό, και για τον λόγο αυτό ευδόκησε ο Θεός, μέσω της μωρίας του κηρύγματος –για εκείνους βέβαια που είναι όντως μωροί–, να κατορθώσει τη θεογνωσία προς καταισχύνη των άσοφων σοφών· παρόμοια συνέβη και αργότερα. Διότι, επειδή οι στα λόγια σοφοί αγνόησαν τον Θεό με τα έργα τους, έχοντας εξισωθεί με τα άλογα ζώα, υπερηφανευόμενοι μάταια, επαιρόμενοι κατά πάντων και καυχώμενοι υπεροπτικά, μεταχειρίστηκαν τον λόγο της ανοησίας που συνηγορούσε υπέρ της ματαιότητάς τους. Γι' αυτό, ο μόνος Σοφός αφαίρεσε την ανώφελη έπαρση και σύγχυσε τις γλώσσες τους, ώστε να καταργήσει τα πυργώματα και τα οχυρώματα της εμπάθειας και, μέσω του συντετμημένου και ολοκληρωμένου λόγου, να προετοιμάσει τη σύντομη οδό της τελειώσεως. Διότι, πόσοι άραγε εμφανίστηκαν στην κραταιότερη των πόλεων και στις άλλες ως διαλεκτικοί, μαθηματικοί, φυσιολόγοι και κάτι ανώτερο από αυτά; Και ποιο ήταν το τέλος αυτής της τόσης σοφίας για αυτούς; Εγώ βέβαια ερυθριώ να το πω· τα ίδια τα πράγματα όμως το διακηρύττουν περίτρανα, καθώς και το πυρ και η μάχαιρα που εξαφάνισαν μια τέτοια σοφία, όπως ακριβώς άρμοζε. Διότι καταφλέχθηκαν μέσα στις επιθυμίες τους, και η γλώσσα τους έγινε μάχαιρα οξεία.

Επομένως, ανάλογα με την κυριαρχία του επικρατούντος μέρους της, κατευθύνονται και οι επιθυμίες της. Και επειδή κάθε όμοιο χαίρεται με το όμοιό του, σύμφωνα με το ρητό, το λογικό μέρος άρα χαίρεται με τα λογικά πνεύματα των άνω δυνάμεων και επιθυμεί την ουράνια αμβροσία που βρίσκεται σε αυτά, από την οποία και χορταίνει όταν κερδίσει την εξουσία παλεύοντας με το αντίθετο, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Έτσι και το άλογο μέρος χαίρεται με τα άλογα όντα, και ομοίως, εάν νικήσει, ορέγεται τον δικό τους τρόπο ζωής, όπως λέει πάλι ο ίδιος: «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Εφόσον, λοιπόν, η φύση του ανθρώπου είναι τρεπτή, όπως απέδειξε ο λόγος, όταν η ψυχή του νικά μέσω του λογικού μέρους και επικρατεί επί του χειρότερου, επιθυμεί τα επουράνια. Όταν όμως ηττάται και κυβερνάται από το χειρότερο, προσκολλάται στα αισθητά και υλικά, αφού πλάστηκε και συντέθηκε μέσα σε αυτά και σχετίζεται μαζί τους κατά θεία οικονομία.

Μετά την παράβαση, επήλθε στον Αδάμ η διαμάχη και η στάση των δυνάμεων της ψυχής, και ο ίδιος επέτρεψε μέσα του η άλογη επιθυμία να κυριαρχήσει επί του λογικού νου, αφού έγινε παραβάτης της εντολής του Δεσπότη, όταν «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Διότι, με τον ίδιο τρόπο που επαναστάτησε έκτοτε εναντίον του όλη η υποτελής σε αυτόν κτίση, έτσι και η εσωτερική αφανής κτίση, δηλαδή το άλογο μέρος της ψυχής, επαναστάτησε ενάντια στο λογικό μέρος της και ξεκίνησε πόλεμο εναντίον του κατά θεία οικονομία. Με ποιον τρόπο;

Ώ μακαρία ταπείνωση, πού είσαι και δεν σε βλέπουμε σήμερα; Όλοι ζητούμε να έχουμε υποτακτικούς, και κανείς δεν ζητά να υποταχθεί· και αν υποταχθούμε, υποτασσόμαστε από ανάγκη και όχι από ταπεινοφροσύνη· και ενώ φέρουμε την ονομασία των υποτακτικών, στην πραγματικότητα θέλουμε να εξουσιάζουμε τους γέροντές μας, τους προεστώτες μας, και τους εναντιωνόμαστε, τους πικραίνουμε, τους κατηγορούμε ως αδιάκριτους, και τελικά φεύγουμε από αυτούς χωρίς να λάβουμε συγχώρεση. Αλλά ο άγιος Σίμων είχε τόση ευλάβεια στον γέροντά του, που δεχόταν τις νουθεσίες του ως λόγια Αγγέλου, ή, καλύτερα να πούμε, ως λόγια και εντολές αυτού του ίδιου του Θεού. Και, λοιπόν, όπως ο Αδάμ με την παρακοή έχασε το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν και παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, κατά τον θείο Δαβίδ, και ακολούθως κέρδισε τη φθορά και τον θάνατο, έτσι αντίθετα ο ιερός Σίμων, με την υπακοή που έδειξε, διαφύλαξε απαραχάρακτο το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, κερδίζοντας επομένως την αφθαρσία και τη ζωή, και με αυτόν τον τρόπο φυτεύεται σαν ένα ευωδέστατο κρίνο μέσα στον παράδεισο και αναδεικνύεται πολίτης του ουρανού και ακριβέστατος μιμητής των αγίων Αγγέλων.

Και αν έτσι εκλαμβανόταν το «ψυχικώς», σύμφωνα με το αυτεξούσιο της ψυχής, ώστε να της είναι δυνατόν να πράξει ό,τι επιλέξει, είτε να ζει πάντοτε νοερώς, είτε και να ανέλθει σε θεία μετουσία διά της εντατικής αρετής και να θεωθεί κατά χάριν, σύμφωνα με το ειρημένο: «εγώ είπα, θεοί είστε και υιοί του Υψίστου όλοι», είτε, αντίθετα, να παραβληθεί με τα άλογα κτήνη και να ομοιωθεί με αυτά, και έτσι από τον νου να μεταβληθεί στην άνοια και να υποστεί εκουσίως αυτόν τον ψυχικό θάνατο, ώστε να ονειδίζεται και αυτή με το χωρίο: «εσείς όμως πεθαίνετε σαν άνθρωποι και πέφτετε σαν ένας από τους άρχοντες», δηλαδή σαν τον διάβολο που εξέπεσε από αρχάγγελος· εάν ο σοφός θέλει να τα λέει έτσι αυτά, θα συμφωνούσαμε κι εμείς μαζί του. Αλλά νομίζω ότι απέχει πολύ από μια τέτοια έννοια· μάλλον φαίνεται να αναπλάθει κάποια άλλα είδη ψυχών, ανώτερα από την ανθρώπινη, δηλαδή την πάντοτε νοερή και τη θεία, για να αυξήσει την πολυθεΐα που πρεσβεύει, και όπως ακριβώς υπάρχει πλήθος ενάδων ή πρώτων θεών και έπειτα νοερών δεύτερων θεών, έτσι να λατρευτεί και ένα πλήθος τρίτων, ψυχικών θεών. Και τι λέω για πρώτους, δεύτερους και τρίτους, από τη στιγμή που το καθένα από αυτά το διαίρεσε στο αμέθεκτο, στο μεθεκτό και στο ενδιάμεσό τους γένος, και προχωρώντας καταβιβάζει το θείο σέβας μέχρι και τα σώματα. Τόσο άπληστα κατεχόταν από τον έρωτα της πολυθεΐας, καίτοι διακήρυσσε ότι πρεσβεύει το Ένα και έχει αποφανθεί σε κάποιο σημείο ότι η αρχή των πάντων είναι μία.

Διαβάστηκε το βιβλίο του εν αγίοις μοναχού Μαξίμου, του και Ομολογητού, το οποίο προσφωνείται προς τον οσιότατο πρεσβύτερο και ηγούμενο Θαλάσσιο, στο οποίο καταγράφει τις λύσεις σε εκατόν εξήντα τέσσερα αγιογραφικά απορήματα. Στο προοίμιο, βεβαίως, πραγματεύεται την προέλευση των παθών μέσα μας, και λέει ότι το κακό δεν είναι απολύτως τίποτα από τα όντα, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα, ούτε σχέση, αλλά ούτε και πάθος που ενυπάρχει φυσικά σε κάποιο από τα όντα, αλλά θα μπορούσε να είναι η έλλειψη της ενέργειας των δυνάμεων που ενυπάρχουν στη φύση προς τον σκοπό τους, ή αλλιώς, η παράλογη κίνηση των φυσικών δυνάμεων, λόγω εσφαλμένης κρίσης, προς κάτι άλλο παρά προς τον σκοπό τους. Και εννοώ τώρα ως Αιτία εκείνην την οποία τα πάντα φυσικώς επιθυμούν, την οποία ο Αδάμ, έχοντας νοσήσει από την απάτη του πονηρού, αγνόησε, και παρασύρθηκε εξ ολοκλήρου προς την αίσθηση, εξομοιωμένος με τα άλογα ζώα, και όσο περισσότερο φρόντιζε για τη γνώση που προέρχεται από την αίσθηση, τόσο περισσότερο εξέπιπτε από τη θεία. Όσο δε παρέμενε στην έκπτωση, τόσο περισσότερο προσηλωνόταν και συμπαρασυρόταν στην απόλαυση των αισθητών πραγμάτων που γνώρισε. Και όσο αφοσιωνόταν σε αυτά, τόσο περισσότερο άναβε τον έρωτα της επιβλαβούς φιλαυτίας, και όσο κατεχόταν από τη φιλαυτία, τόσο επινοούσε ποικίλους και πολλούς τρόπους ηδονής, διότι αυτά είναι γεννήματα της φιλαυτίας.

Εξιστορεί λοιπόν ότι ανέλαβε τον προκείμενο κόπο κατόπιν παραγγελίας κάποιου από τους διακρινόμενους για την αρετή τους. Θέτει δε ως πρώτη απορία στον λόγο του το γιατί ο Υιός, και όχι ο Πατέρας ούτε το Άγιο Πνεύμα, ενδύθηκε τη δική μας μορφή. Και ως λύση αυτού του απορήματος θεωρεί το ότι, επειδή ο Υιός είναι Λόγος, και ο άνθρωπος, αφού τιμήθηκε με τον λόγο και την εικόνα του Θεού, εξέπεσε από αυτά, παραβλήθηκε με τα άλογα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, για τον λόγο αυτό ο Λόγος επεδήμησε σε όσους είχαν πέσει στην αλογία, θεραπεύοντας το ολίσθημά μας και ανυψώνοντάς μας στο αρχικό μας αξίωμα. Διότι «ο Λόγος», λέει, «έγινε σάρκα», δηλαδή προσέλαβε την πεσμένη στην αλογία φύση μας, η οποία δεν έκλινε καθόλου προς το νοερό, αλλά είχε στραφεί ολοκληρωτικά προς το σαρκικό, «και κατασκήνωσε ανάμεσά μας».

Αλλά εσύ, ακούγοντας ότι υπάρχουν ποτάμια δρακόντων και στόματα λεόντων και σκοτεινές δυνάμεις κάτω από τον ουρανό και φωτιά που φλέγεται και κοχλάζει στα μέλη, το θεωρείς ως τίποτα, μη γνωρίζοντας ότι αν δεν λάβεις τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος κατά την έξοδο από το σώμα, θα κατακρατήσουν την ψυχή σου, μην αφήνοντάς σε να ανέλθεις στους ουρανούς; Παρομοίως δε, και για το αξίωμα της ψυχής ακούγοντας, πόσο πολύτιμη είναι η νοερή ουσία, δεν κατανοείς ότι δεν είπε για τους αγγέλους, αλλά για την ανθρώπινη φύση το «ας κάνουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», και ότι «ο ουρανός και η γη παρέρχονται», εσύ όμως κλήθηκες σε αθανασία, σε υιοθεσία, σε αδελφότητα, σε νύμφη του Βασιλέως; Διότι στα ορατά πράγματα όλα τα αγαθά του νυμφίου ανήκουν στη νύμφη, και όλα όσα έχει ο Κύριος, τα εμπιστεύεται σε εσένα. Επειδή ήλθε ο Ίδιος ως πρεσβευτής για εσένα, ώστε να σε ανακαλέσει. Και εσύ δεν νοείς ούτε κατανόησες την ευγένειά σου; Δικαίως ο πνευματοφόρος πενθεί την πτώση σου λέγοντας: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Δόξα στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα στους αιώνες. Αμήν.

Επομένως, εάν θέλεις να μάθεις για ποιον λόγο, ενώ πλαστήκαμε με τιμή και εγκατασταθήκαμε στον παράδεισο, τελικά εξισωθήκαμε με τα ανόητα κτήνη και γίναμε όμοιοι με αυτά, έχοντας ξεπέσει από την άχραντη δόξα, μάθε ότι εξαιτίας της παρακοής γίναμε δούλοι των παθών της σάρκας και αποκλείσαμε τους εαυτούς μας από τη μακάρια χώρα των ζώντων, και αφού βρεθήκαμε σε αιχμαλωσία καθόμαστε ακόμη «επί των ποταμών Βαβυλώνος», και επειδή κρατούμαστε ακόμη στην Αίγυπτο, δεν κληρονομήσαμε ακόμη τη «γη της επαγγελίας» που «ρέει γάλα και μέλι». Δεν έχουμε ακόμη αναμειχθεί με το προζύμι της ειλικρίνειας, αλλά βρισκόμαστε ακόμη στο προζύμι της πονηρίας. Δεν έχει ραντιστεί ακόμη η καρδιά μας με το αίμα του Θεού, διότι η παγίδα του άδη και το αγκίστρι της κακίας είναι ακόμη καρφωμένα σε αυτήν. Δεν έχουμε λάβει ακόμη την αγαλλίαση της σωτηρίας του Χριστού, διότι «το κεντρί του θανάτου» είναι ακόμη ριζωμένο μέσα μας. Δεν ενδυθήκαμε ακόμη «τον καινό άνθρωπο, που πλάστηκε κατά Θεόν εν οσιότητι», επειδή δεν απεκδυθήκαμε ακόμη «τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται από τις απατηλές επιθυμίες». Μη έχοντας ακόμη φορέσει «την εικόνα του επουρανίου», δεν γίναμε σύμμορφοι με τη δόξα του. Δεν προσκυνήσαμε ακόμη τον Θεό «εν πνεύματι και αληθεία», επειδή βασιλεύει η αμαρτία στο θνητό μας σώμα. Δεν αντικρίσαμε ακόμη τη δόξα του αφθάρτου, διότι ακόμη κυριευόμαστε από το βαθύ σκοτάδι.

Διότι, αφού ο Αδάμ παρέβη μία φορά την εντολή του Θεού και έδωσε το αυτί του στον απατεώνα διάβολο για να του ψιθυρίσει, και αφού πείστηκε από αυτόν, ακούγοντας τα δόλια λόγια του την ώρα που μιλούσε εναντίον του Δεσπότη που τον είχε δημιουργήσει, γεύτηκε από το δέντρο και, ανοίγοντας τα αισθητά του μάτια και βλέποντας με εμπάθεια τη γύμνια του σώματός του, στερήθηκε δικαίως όλα τα αγαθά, καθιστάμενος κωφός ώστε να μην ακούει πλέον με βέβηλα αυτιά τους θείους λόγους θεοπρεπώς και πνευματικώς, οι οποίοι αντηχούν μόνο στους άξιους για αυτούς, αλλά ούτε και να βλέπει εκείνη την άρρητη δόξα, καθώς απομάκρυνε εκουσίως τον νου του από αυτήν, παρατηρώντας με εμπάθεια τον καρπό του δέντρου και πιστεύοντας στο φίδι που του είπε: «Την ώρα που θα φάτε από αυτόν, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Αυτός, λοιπόν, ο χοϊκός άνθρωπος, αφού εξαπατήθηκε με την ελπίδα της θέωσης και έφαγε από αυτόν, στερήθηκε ολοκληρωτικά όλα τα νοητά και ουράνια αγαθά και κατέπεσε στην εμπαθή αίσθηση των επίγειων και ορατών κτισμάτων. Έτσι έγινε, για να επαναλάβω τα ίδια, απέναντι σε εκείνα από τα οποία εξέπεσε, κωφός, τυφλός, γυμνός, αναίσθητος, καθώς και θνητός, φθαρτός και άλογος, εξομοιωμένος με τα ανόητα κτήνη, σύμφωνα με τον προφήτη που αναφωνεί τα εξής: «Εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά».

Όντως τίποτα. Διότι, εάν το να επιζητούμε και να μεριμνούμε για άρτο, οίνο και ένδυμα μας καθιστά όμοιους με τους εθνικούς, με ποιους θα μας εξισώσουν τα προλεχθέντα, τα οποία είναι αισχρότερα και πιο αμαρτωλά από αυτά; Δεν θα εκπληρωθεί σε εμάς αυτό που έχει ειπωθεί από τον προφήτη: «Εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά»;

Αλλά, ενώ βρισκόταν σε τιμητική θέση, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά, και έχοντας εξομοιωθεί παραμένει ακόμη τέτοιος, μη έχοντας επιστρέψει, μη έχοντας ανακληθεί ή αναχθεί στο πρώτο του αξίωμα σύμφωνα με τη δωρεά της οικονομίας του Δεσπότη και Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού. Εφόσον δε είναι ακόμη άλογο κτήνος, όπως έχει ειπωθεί από τον Δαβίδ, ίσως γάιδαρος, ή βόδι, ή χοίρος, στα οποία δεν δίνονται από τον Θεό τα μαργαριτάρια της απόρρητης γνώσης, δεν ενδύθηκε καθόλου στον λογικό και νοερό του άνθρωπο την εικόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του επουράνιου ανθρώπου και Θεού. Μην έχοντας δε ενδυθεί αυτήν την εικόνα με συναίσθηση και επίγνωση, είναι μόνο αίμα και σάρκα, μη δυνάμενος να λάβει αίσθηση της πνευματικής δόξας μέσω του λόγου, όπως ακριβώς και οι εκ γενετής τυφλοί δεν μπορούν να δουν το φως του ήλιου μόνο μέσω των λόγων. Αλλά ελάτε, όσοι έχετε το νοητό φως μέσα σας, ας δώσουμε δόξα δι' αυτού στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εάν η ψυχή δεν επανέλθει στην υγεία της —για την οποία υγεία ο Θεός έγινε άνθρωπος—, ο χριστιανός δεν είναι πιστός. Η υγεία δε της ψυχής επιτελείται μόνο μέσω της θεϊκής ελλάμψεως και δυνάμεως, η οποία χαρίζεται σε αυτήν από τον Χριστό και εξαιτίας Του μέσω της πίστεως. Διότι, όταν η ψυχή αγιάσει τις πέντε σωματικές αισθήσεις, μέσω των οποίων φανερώνονται οι ενέργειες αυτής που είναι αφανής και αόρατη, ο άνθρωπος, το λογικό ον, καθίσταται κυρίως λογικό ον, ζώντας σύμφωνα με τη φύση που του ταιριάζει και η οποία είναι ανώτερη από τα άλογα όντα, και έτσι αναγνωρίζεται ως βασιλιάς των επί γης, καθώς βασιλεύεται άνωθεν· διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα αναγνωριστεί η μία βασιλεία του Θεού. Διότι εάν ο άνθρωπος, ο βασιλιάς των επιγείων, δεν βασιλεύεται από τον βασιλιά των ουρανών και όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, δεν μπορεί να είναι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, ακόμη και αν αποκτήσει την επιστήμη κάθε σοφίας και εξακριβώσει τη γνώση όλων των όντων, αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος έχει παραβληθεί με τα ανόητα κτήνη και έχει ομοιωθεί με αυτά, αποτελώντας ατιμία και βλασφημία για τον Θεό, όπως είναι γραμμένο: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Λένε σε αυτούς ότι, αν ο Θεός τους ήταν αληθινός Θεός, δεν θα ζούσαν όπως εμείς, αλλά μάλλον κάποιοι από αυτούς φαίνονται και χειρότεροι από εμάς σε ασέλγειες και αδικίες.

6. Όποιος ακούει, βλέπει και αισθάνεται με αυτόν τον τρόπο, γνωρίζει τη δύναμη των όσων λέγονται. Όποιος όμως δεν γνωρίζει, είναι ολοφάνερο ότι δεν φέρει τα αισθητήρια της ψυχής του καθαρά και υγιή· ευρισκόμενος δε σε αυτήν την κατάσταση, δεν έχει γνωρίσει ακόμη ότι «πλάστηκε επόπτης της ορατής κτίσης και μύστης της νοητής», αλλά, αν και βρισκόταν σε θέση τιμής, παραβλήθηκε και εξομοιώθηκε με τα ανόητα και αχθοφόρα κτήνη. Και έχοντας εξομοιωθεί, παραμένει τέτοιος ακόμη, μη έχοντας επιστρέψει, μη έχοντας ανακληθεί, ούτε έχοντας αναχθεί στο αρχικό του αξίωμα, σύμφωνα με τη δωρεά της οικονομίας του Δεσπότου και Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού.

Γι' αυτό ο καθένας καταφλέγεται από την επιθυμία για τον πλησίον του· «διότι όσα γίνονται κρυφά από αυτούς», λέει πάλι, «είναι αισχρό ακόμα και να τα λέει κανείς»· διότι φτάνει και σε πιο παράλογες ορμές και αυτός που έχει κυριευθεί από το πάθος εξομοιώνεται με τα άλογα κτήνη, και δεν αναφέρω καν το πιο φοβερό πάθος, το οποίο υπάρχει μέσα μας και πορνεύει μονομερώς χωρίς την παρουσία άλλου σώματος.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, και σας ικετεύω να μην πράττετε έτσι, αλλά με τρόπο σωτήριο και ευάρεστο, ώστε να χαίρεται και να ευφραίνεται ο Κύριος, ώστε στο βιβλίο των ζώντων να καταγράφονται τα αγαθά σας έργα και κατά τον καιρό της αποκαλύψεως να σας στεφανώσει με το αμάραντο και αιώνιο στεφάνι της δικαιοσύνης. Μεγάλο και ολέθριο κακό είναι η υπερβολική οικειότητα· ας την αποφύγουμε όλοι. Ας μην επιτρέπουμε, μέσα από σταδιακές μικρές υποχωρήσεις και συγκαταθέσεις, να δημιουργούνται εγγύτητες μεταξύ μας, πρόσωπο με πρόσωπο, μάτι με μάτι, σάρκα με σάρκα, συνομιλώντας με τρόπο ηδονικό και χαμογελώντας ανήθικα. Και έτσι λοιπόν, αυτός που εξυφαίνει την αδικία και διαπράττει την αμαρτία, ανάβει τη φωτιά και κατακαίει τον οίκο της ψυχής, και άλλους μεν τους καταστρέφει ολοσχερώς, άλλους τους φλέγει, και άλλους τους ακρωτηριάζει. Και αλίμονο για τη ζημιά. Για μια μικρή και ολέθρια ηδονή χάνεται ο πολύμοχθος ασκητικός κόπος πολλών ετών. «Ποιο είναι το όφελος», λέει, «στο αίμα μου, εάν καταβώ στη φθορά;» Και γιατί απατώμαστε σε αυτά, παιδιά μου και αδελφοί; Και γιατί χαροποιούμε τον Σατανά και λυπούμε το Πνεύμα το Άγιο; Και πού είναι οι διαθήκες και οι υποσχέσεις που δώσαμε ενώπιον του βήματος του Θεού, ότι δεν θα αγγίξουμε, ότι δεν θα πλησιάσουμε καμία απολύτως αμαρτία; Και γιατί μολύνουμε τον χιτώνα της παρθενίας, τον οποίο λάβαμε μέσω αυτού του αγίου σχήματος; Και γιατί εξισωνόμαστε με τα άλογα κτήνη και γινόμαστε όμοιοι με αυτά, φερόμενοι παράλογα;

Ή δεν γνωρίζετε τι προκάλεσε η αμαρτία; Δεν εισήγαγε τον θάνατο στον κόσμο; Δεν κατέφθειρε τη γη; Δεν γέμισε την οικουμένη με ομαδικούς τάφους και μνήματα, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα; Διότι ο άνθρωπος ήταν άφθαρτος πριν από την παράβαση, και τίποτα από τα προαναφερθέντα δεν θα είχε αρχή, εάν ο πρωτόπλαστος παρέμενε αμετακίνητος στην εντολή που του δόθηκε. Αυτή είναι υπαίτια και για τις αιώνιες κολάσεις, αυτή είναι το προσάναμμα του άσβεστου πυρός της γέεννας, αυτή είναι η τροφή του ατελεύτητου σκώληκα, αυτή έκανε τον άνθρωπο, αν και βρισκόταν σε κατάσταση τιμής, να εξισωθεί με τα ανόητα κτήνη.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΙΓʹ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ Αδελφοί και πατέρες, δύο είναι αυτά που σώζουν τον άνθρωπο: η πίστη και η αγάπη. Και αν μεν έβλεπα ότι σφάλλατε ως προς την πίστη, για αυτήν θα αφιέρωνα τον λόγο, αγωνιζόμενος και επανορθώνοντάς σας στο ορθόδοξο φρόνημα. Διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό· επειδή εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει», όπως έχει γραφτεί, «και ότι γίνεται μισθαποδότης σε όσους τον εκζητούν». Επειδή όμως, με τη χάρη του Χριστού, η πίστη σας είναι ισχυρή, «στην οποία στέκεστε και καυχάστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού», ας αφήσουμε αυτήν και ας μιλήσουμε εν συντομία για τον πρακτικό βίο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, να μην αμελείτε την άσκηση, την προσοχή των λογισμών και το πολυτιμότατο αγαθό της παρθενίας, την οποία με το έλεος του Θεού ασπαστήκαμε, και εναντίον της οποίας με κάθε μέσο μηχανεύεται ο εχθρός για να κλέψει τη σωτηρία μας. Γνωρίζει, πράγματι, ότι με αυτό το κατόρθωμα ομοιωνόμαστε με τον Θεό, ενώ αντίθετα, με την έκπτωση από αυτό παρομοιαζόμαστε με τα κτήνη. Επειδή έχει γραφτεί: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε· παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Ω, πόσους άρπαξε ανά τους αιώνες ο απατεώνας με την επιθυμία της σάρκας!

Γι' αυτό και δεν έβρισκε θεραπεία· διότι δεν είχε άνθρωπο να τον βάλει στην κολυμβήθρα, δηλαδή, δεν είχε γίνει ακόμη άνθρωπος ο Υιός του Θεού, ο οποίος επρόκειτο μέσω του βαπτίσματος να τον θεραπεύσει. Όταν όμως έγινε άνθρωπος, τότε θεράπευσε μεν τη φύση μας, πρόσταξε δε να σηκώσει το κρεβάτι του, δηλαδή, να καταστήσει το σώμα ανάλαφρο και ελαφρύ, και να το υψώσει από τη γη, χωρίς να βαραίνει από τις σάρκες και τις γήινες μέριμνες, αλλά να σηκωθεί από τη ραθυμία προς το καλό, και να περιπατεί, το οποίο σημαίνει να κινείται προς την εργασία του αγαθού. Το ότι δε ταρασσόταν το νερό της κολυμβήθρας αυτό δηλώνει, το ότι μέσα σε αυτήν προκαλείται ταραχή στα πνεύματα της πονηρίας, τα οποία συντρίβονται και πνίγονται από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Είθε να επιτύχουμε και εμείς την ίαση, εμείς που είμαστε παραλυμένοι, και ακίνητοι προς κάθε αγαθό έργο, μη έχοντας δε άνθρωπο, δηλαδή, ανθρώπινο λογισμό, εξαιτίας του ότι εξισωθήκαμε με τα άλογα κτήνη, ώστε να μας βάλει στην κολυμβήθρα των δακρύων της μετανοίας, στην οποία όποιος εισέλθει πρώτος θεραπεύεται. Διότι αυτός που αναβάλλει για μετέπειτα καιρούς, και μεταθέτει τη μετάνοια, και δεν σπεύδει να μετανοήσει εδώ, αλλά καθυστερεί, δεν τυγχάνει της ίασης. Φρόντισε λοιπόν να εισέλθεις πρώτος, για να μην σε προλάβει ο θάνατος. Αυτήν δε την κολυμβήθρα της μετανοίας άγγελος την ταράσσει.

Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το εννόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά. Είθε δε εμείς μέχρι τέλους να παραμείνουμε νηφάλιοι με τη χάρη Του.»

Όμως, μεγάλη και αμέτρητη είναι η αγαθότητα του Θεού. Ας πάρουμε όμως και ένα άλλο, ταπεινό παράδειγμα. Ο Θεός μοιάζει με άνθρωπο που μας λέει: «Δώστε μου όσα οστράκινα και πήλινα σκεύη έχετε στο σπίτι σας, για να τα καταστρέψω, και ορίστε, πάρτε αντί γι' αυτά χρυσά και από πολύτιμους λίθους». Και εμείς δεν θελήσαμε. Και ο Θεός, κάνοντάς το αυτό πολλές φορές και πάντοτε, δεν σταμάτησε, αλλά εμείς ακόμη δεν το κατανοήσαμε, όπως είναι γραμμένο: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατάλαβε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά.» 195. Και του λένε οι αδελφοί: «Ποιο είναι το έργο της ψυχής, και ποιο το έργο των χεριών;» Και αποκρίθηκε: «Όλα όσα γίνονται για την εντολή του Θεού, αυτά είναι έργα της ψυχής. Το να εργάζεται όμως κανείς για τον εαυτό του ή και να αποταμιεύει, αυτό είναι έργο των χεριών.» Και ρωτήθηκε: «Εξήγησέ μας αυτό το θέμα, διότι το αγνοούμε.» Και λέει: «Ιδού, ακούς για κάποιον ότι ασθενεί, και λες: «Να αφήσω το εργόχειρό μου και να πάω γι' αυτόν; Ας το τελειώσω και μετά πηγαίνω.» Και πάλι, εάν έρθει ένας αδελφός λέγοντάς σου: «Κάνε αγάπη, δώσε μου χέρι βοηθείας», και εσύ λες: «Πώς μπορώ να αφήσω το εργόχειρό μου και να πάω;»