Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:21

Αλλά ακόμη και όταν αυτή προέρχεται από τις παροχές εκείνων που τους επαινούν, μετά τον θάνατο μεταβάλλεται στο αντίθετο, όταν αφαιρεθεί το προσωπείο του φόβου. «Θα σε επαινέσει, όταν του φερθείς καλά». Δες πώς επικρίνει ακόμη και τις ευεργεσίες τους. Διότι εσύ μεν κολακεύεις και περιποιείσαι, προσφέροντας μια πρόσκαιρη και γεμάτη υποκρισία εξυπηρέτηση· εκείνος δε, ακόμη κι αν σου αναγνωρίσει χάρη, εξαγοράζοντας από εσένα το να κάνεις αυτά που του αρέσουν, και εξαγοράζοντάς το αυτό έναντι μεγάλου ανταλλάγματος, τότε θα σε ευχαριστήσει, λέει. Διότι το «Θα σε επαινέσει» σημαίνει ακριβώς αυτό: όταν του φερθείς σύμφωνα με τα θελήματά του. Δεν είπε: Όταν κάνεις κάτι χρήσιμο ή όταν τον ευεργετήσεις, αλλά: Όταν κάνεις τα αρεστά σε αυτόν και πράξεις κατά τη γνώμη του και τον υπηρετήσεις σύμφωνα με τις επιθυμίες του· υποδεικνύοντας ότι η βλάβη είναι αμφίδρομη, προερχόμενη τόσο από την πλαστή κολακεία όσο και από την επιβλαβή εξυπηρέτηση. «Θα εισέλθει μέχρι τη γενιά των πατέρων του, έως τον αιώνα δεν θα δει φως. Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· παραλληλίστηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Το «Θα εισέλθει», δηλαδή, σημαίνει ότι θα μιμηθεί τον ζήλο των πατέρων του, και, όντας απόγονος πονηρών, θα κληρονομήσει την πονηρία τους· ή διαφορετικά, εάν δεν έχει πράξει κάτι αγαθό, θα βρεθεί να μην ωφελείται σε τίποτα από τον πλούτο του· αντίθετα, θα εγκαταλειφθεί μαζί με τους προκατόχους του που κείτονται στο χώμα μέχρι την Κρίση, μη μπορώντας ούτε το φως να δει σύμφωνα με τον νόμο της φύσεως.

Έπειτα πάλι επαναλαμβάνει τα προειρημένα λέγοντας: «Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Ο άνθρωπος αυτός, λέει, που πέθανε με αυτόν τον τρόπο και δεν διαχειρίστηκε όπως πρέπει τα χρήματά του, σε τίποτα δεν θα διαφέρει από το άλογο ζώο, εφόσον δεν επίγνωσε την τιμή που έλαβε από τον Θεό, αλλά αφομοιώθηκε με τα κτήνη, για τα οποία το τέλος της ζωής είναι μόνο ο θάνατος. Από τα οποία είθε να λυτρωθούμε, τόσο όσοι τα διδάσκονται όσο και όσοι τα διδάσκουν, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι εκείνοι, όταν λυσσούν, δεν επιτίθενται με γαβγίσματα, αλλά πλησιάζοντας σιωπηλά, προκαλούν σε όσους συλλαμβάνουν χειρότερα δεινά από ό,τι εκείνα που γαβγίζουν. Κάποιος άλλος πάλι αποκαλούσε ορισμένους ανθρώπους «κουρούνες». Άλλος δε έλεγε: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμητική θέση, δεν το κατενόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιός τους». Ο δε ανώτερος των προφητών, ο υιός της στείρας, στεκόμενος παρά τον Ιορδάνη, αποκάλεσε κάποιους «όφεις και γεννήματα εχιδνών».

Αλλά δεν διδάχθηκες μάταια να προφέρεις αυτή τη φωνή, αλλά για να μιμείσαι την αγαθότητά Του, νιώθοντας σεβασμό για την ονομασία του Πατέρα που προφέρεται από τη γλώσσα σου, όπως άλλωστε λέει και αλλού: «Να γίνεστε όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν ουρανοίς, διότι ανατέλλει τον ήλιό Του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Διότι δεν μπορεί να αποκαλεί Πατέρα τον φιλάνθρωπο Θεό εκείνος που έχει φρόνημα θηριώδες και απάνθρωπο· επειδή δεν διασώζει τα γνωρίσματα της αγαθότητας που υπάρχουν στον επουράνιο Πατέρα, αλλά μεταμόρφωσε τον εαυτό του σε είδος θηρίου, και εξέπεσε από τη θεϊκή ευγένεια, σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά». Διότι, όταν κάποιος σκιρτά σαν ταύρος, κλωτσά σαν όνος, μνησικακεί σαν καμήλα, λαιμαργεί σαν αρκούδα, αρπάζει σαν λύκος, πλήττει σαν σκορπιός, είναι ύπουλος σαν αλεπού, και χλιμιντρίζει για τις γυναίκες σαν θηλυμανές άλογο, πώς μπορεί ένας τέτοιος άνθρωπος να αναπέμψει τη φωνή που ταιριάζει σε υιό, και να αποκαλέσει τον Θεό Πατέρα του; Τι λοιπόν πρέπει να ονομάζεται ένας τέτοιος; Θηρίο; Αλλά τα θηρία κατέχονται από ένα μόνο από αυτά τα ελαττώματα· ενώ αυτός, συγκεντρώνοντας όλα αυτά μέσα του, έγινε πιο άλογος και από τη δική τους αλογία. Και τι λέω θηρίο;

Και αναλογιζόμενος τα κρυφά ευεργετήματα που είναι πολύ περισσότερα από τα φανερά, και ακόμη όσα αφορούν την οικονομία του μονογενούς Υιού του Θεού, και τα μελλοντικά αγαθά, και παρατηρώντας γενικά τα πάντα, και συγκεντρώνοντας από παντού την άφατη αγάπη του Θεού, και αφού την κατενόησε, σαν να έπεσε σε πέλαγος αχανές, έτσι συνειδητοποιούσε για πόσα και πόσο μεγάλα ήταν υπόχρεος στον Θεό, δίχως να του έχει ανταποδώσει ούτε το ελάχιστο μέρος. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε αυτά τα λόγια, και τα μεν μικρά αμαρτήματα τα εξέταζε με πολλή ακρίβεια, τα δε κατορθώματά του τα παρέδιδε στη λήθη. Αλλά όχι εμείς, οι οποίοι για μεν τα σφάλματά μας, αν και είναι πολλά και μεγάλα, ούτε συζητούμε ούτε τα θυμόμαστε· εάν όμως κατορθώσουμε κάτι μικρό, αυτό το προβάλλουμε διαρκώς, και δεν σταματούμε να καυχόμαστε και να φουσκώνουμε από έπαρση, μέχρις ότου αδειάσουμε από κάθε αξία, εξαιτίας της αλαζονείας μας, ακόμη και αυτό το μικρό. Αυτά σκεπτόμενος και ο Δαβίδ έλεγε: «Τι είναι ο άνθρωπος, για να τον θυμάσαι;» Και όχι μόνο αυτό, αλλά κατηγορώντας και την αγνωμοσύνη του λέει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά».

Πριν λοιπόν από την παράβαση, τα πάντα ήταν υποταγμένα στον άνθρωπο· διότι ο Θεός τον είχε καταστήσει άρχοντα όλων όσων βρίσκονταν στη γη και στα ύδατα. Και ο όφις είχε μεγάλη οικειότητα με τον άνθρωπο, πλησιάζοντάς τον περισσότερο από τα άλλα και συναναστρεφόμενός τον με ευχάριστες κινήσεις. Γι' αυτό, μέσω αυτού, ο αρχέκακος διάβολος έδωσε τη χείριστη συμβουλή στους προπάτορες. Και η γη έφερε από μόνη της τους καρπούς για τις ανάγκες των ζώων που ήταν υποταγμένα σε αυτόν, και δεν υπήρχε στη γη ούτε βροχή ούτε χειμώνας. Μετά την παράβαση όμως, όταν «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά», κάνοντας την άλογη επιθυμία να κυριαρχήσει μέσα του επί του λογικού νου, αφού έγινε ανυπάκουος στην εντολή του Δεσπότη, η (έως τότε) υποταγμένη κτίση επαναστάτησε εναντίον του άρχοντα που είχε οριστεί από τον Δημιουργό, (έτσι ώστε εκείνος) να καλλιεργεί με ιδρώτα τη γη, από την οποία πλάστηκε.

Εκείνος, λοιπόν, που στερεί τον εαυτό του από τη φρόνηση μέσω της μέθης, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά. Εγώ μάλιστα θα έλεγα ότι αυτοί που βρίσκονται σε κατάσταση μέθης είναι πιο άλογοι και από τα ζώα, εφόσον όλα τα τετράποδα και τα θηρία έχουν ρυθμισμένες τις ορμές τους για ζευγάρωμα· ενώ εκείνοι που η ψυχή τους κυριεύεται από τη μέθη, γεμίζοντας το σώμα τους με παρά φύση θερμότητα, εξωθούνται σε κάθε καιρό και σε κάθε ώρα σε ακάθαρτες και αισχρές συνευρέσεις. Και δεν είναι μόνο αυτό που τους προκαλεί την αλογία, αλλά και με την αλλοίωση των αισθήσεων ο μεθυσμένος αποδεικνύεται χειρότερος από κάθε κτήνος. Διότι ποιο ζώο βλέπει τόσο εσφαλμένα, και ακούει τόσο λανθασμένα όσο ο μεθυσμένος; Δεν αγνοούν άραγε τους οικείους τους, και δεν προστρέχουν πολλές φορές στους ξένους σαν να είναι γνώριμοι; Δεν αναπηδούν πολλές φορές πάνω από τις σκιές σαν να ήταν αυλάκια και φαράγγια; Τα δε αυτιά τους έχουν γεμίσει από ήχους και θορύβους, σαν από φουρτουνιασμένη θάλασσα· και η γη τούς δίνει την εντύπωση ότι ανασηκώνεται όρθια, και τα βουνά ότι περιστρέφονται γύρω τους. Αυτοί άλλοτε μεν γελούν ασταμάτητα, άλλοτε δε οδύρονται και κλαίνε απαρηγόρητα. Και τη μια στιγμή είναι θρασείς και ατρόμητοι, και την άλλη περίτρομοι και δειλοί. Σε αυτούς ο ύπνος είναι βαρύς, δύσκολος στην έγερση, φρικώδης και στην πραγματικότητα γειτονεύει με τον θάνατο, ενώ οι εγρηγόρσεις τους στερούνται αισθήσεων περισσότερο και από τον ύπνο.

Επειδή, δηλαδή, ο Θεός θέλησε να μας εμφυτεύσει την αποξένωση προς τις ηδονές και να διατάξει να τις περιφρονούμε, εκείνες μεν που προέρχονται από τις πιο χονδροειδείς αισθήσεις, εννοώ την αφή και τη γεύση, τις έθεσε ως κοινές κάπως και με τα άλογα ζώα, μάλλον δε σε αυτές προσήλωσε σχεδόν όλη τη ζωή τους, ώστε, όταν εμείς θέλουμε να ευφραινόμαστε με αυτές τις ηδονές, να αναλογιζόμαστε με ποιους γινόμαστε όμοιοι, όπως λέει ο Προφήτης: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατάλαβε, εξομοιώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά», τις δε ηδονές της όρασης, της ακοής και της όσφρησης, οι οποίες φαίνονται να προσιδιάζουν περισσότερο στον άνθρωπο, τις προσέδωσε στα ευμάραντα άνθη και στις φωνές των πουλιών, που έχουν μεν τερπνότητα αμίμητη από κάθε τέχνη, αλλά παρέρχονται και φθείρονται ταχύτερα από τον λόγο, ώστε, κατανοώντας το άστατο και εφήμερο αυτών, να αναζητούμε την αληθινή και μόνιμη ηδονή, τη μακάρια, τη διαρκή, την ανώλεθρη, με την οποία εδώ μεν ευφραίνεται η ψυχή, τρεφόμενη με θείους λόγους και νοήματα και εντρυφώντας πάντοτε στον Κύριο και χαίροντας με την ελπίδα των μελλόντων, μετά δε την παρούσα ζωή, αφού επιτύχει τα ποθούμενα, θα αγάλλεται στους αιώνες. Διότι λέει: «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων». Και αν τα ορατά είναι τέτοια, ποια άραγε θα είναι τα αόρατα;

Επειδή, λοιπόν, ο πρώτος άνθρωπος υστέρησε στην κίνηση των φυσικών του δυνάμεων προς τον τελικό τους σκοπό, νόσησε από την άγνοια της δικής του Αιτίας, θεωρώντας, λόγω της συμβουλής του όφεως, ως θεό εκείνο ακριβώς το οποίο ο λόγος της θείας εντολής είχε διατάξει να αποστρέφεται απολύτως. Έτσι, αφού έγινε παραβάτης και αγνόησε τον Θεό, αναμειγνύοντας άρρηκτα όλη τη νοερή του δύναμη με όλη την αίσθηση, προσέλκυσε τη σύνθετη και ολέθρια γνώση των αισθητών που ενεργοποιείται προς το πάθος. Και παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, ενεργώντας, αναζητώντας και επιθυμώντας τα ίδια με αυτά με κάθε τρόπο, περιπίπτοντας σε ακόμη μεγαλύτερη αλογία λόγω της ανταλλαγής του φυσικού λογικού με το παρά φύση.

«Μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους και οι τάφοι τους θα είναι οι κατοικίες τους εις τον αιώνα, τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά». Δικαιολογημένα ονόμασε άφρονες και ανόητους όσους πλούτισαν με κακό τρόπο και, αναχωρώντας γυμνοί από αυτήν τη ζωή και αφήνοντας τον πλούτο τους σε εκείνους που δεν ήθελαν, αντί για τις λαμπρότατες κατοικίες κατοίκησαν στους τάφους. «Έδωσαν τα ονόματά τους στις γαίες τους», δηλαδή σε όσα κτίζονταν από αυτούς, αντί να τα αφιερώνουν στον Θεό, ονόμαζαν με τα δικά τους ονόματα τις πόλεις και τους πύργους, εξομοιούμενοι με τους οικοδόμους της πόλης και του πύργου της Χαλάνης. «Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν κατενόησε» ώστε να πράττει τα άξια της τιμής, αλλά μάλλον «παραβλήθηκε με τα κτήνη τα ανόητα και εξομοιώθηκε με αυτά» με τις φαύλες πράξεις του. «Αυτή η οδός τους», η διεφθαρμένη, «έγινε σκάνδαλό τους, και μετά από αυτά με το στόμα τους θα ευαρεστηθούν» παρουσιάζοντας απατηλά τα μη καλά ως καλά. Γι' αυτό και «σαν πρόβατα», αφού τους κυριεύσει ο θάνατος και ο άδης, «θα τους ποιμάνει και η βοήθειά τους θα παλαιώσει στον άδη», διότι «από τη δόξα τους» εκδιώχθηκαν, δηλαδή αποβλήθηκαν και μέσα στον άδη θα παλαιώσουν επειδή ο Χριστός δεν θα κατέλθει πλέον εκεί για να τους ανακαινίσει. Ας λέει όμως κάποιος, έχοντας αγαθή πεποίθηση: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει».

Είναι σύνηθες στη Γραφή να ονομάζεται «ψυχή» ο άνθρωπος γενικά. «Θα σε δοξάσει, όταν τον ευεργετήσεις», δηλαδή μόνο όταν βρίσκεται σε τόσο μεγάλη ευτυχία θα σε ευχαριστήσει. «Θα πορευθεί μέχρι τη γενεά των πατέρων του» και δεν θα υπάρξει τίποτα περισσότερο, «στον αιώνα δεν θα δει φως», δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα δεν πρόκειται να δει φως. Διότι στην πρόσκαιρη ζωή του τα πάντα έχουν αποταμιευθεί για αυτόν, επειδή «ο άνθρωπος που βρισκόταν σε τιμή δεν κατενόησε»· ποια μεν είναι η παροδική τιμή, και ποια η αναλλοίωτη. Γι' αυτό και «εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και παρομοιάστηκε με αυτά»· και εξαιτίας αυτού λοιπόν «στον αιώνα δεν θα δει φως». Ω, της ανείπωτης ζημίας! Διότι είναι προτιμότερο να είναι κανείς δούλος σε αυτόν τον βίο, να είναι επαίτης και περιπλανώμενος, παρά να πλουτεί με αυτόν τον τρόπο και να έχει εκπέσει από τον αιώνιο πλούτο.

Εγώ όμως, που από τη φύση μου είμαι ζωή, σας παραθέτω τον άρτο της ζωής. Γι' αυτό, «φάγετε τον άρτο μου» επάξια, για να μην πεθάνετε, «και πιείτε τον οίνο, τον οποίο ανέμειξα για εσάς», και μεθύστε «από την αφθονία του οίκου μου»· και κανείς από εσάς ας μην πίνει κλεμμένο οίνο φιληδονίας με φιλαμάρτητη διάθεση, για να μην κυριευθεί εξαιτίας αυτού από τη μέθη της κακοβουλίας και της παραφροσύνης, και παραδοθεί σε «αδόκιμο νου, ώστε να πράττει τα μη πρέποντα». Διότι όσοι προτίμησαν εκείνο το αλλότριο, το καυστικό και ταυτόχρονα θολό ποτό, από το άγιο, υπερκάθαρο και ζωοποιό δικό μου κέρασμα, «παραβλήθηκαν» όντως «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκαν με αυτά», ζώντας κτηνώδη βίο και πράττοντας θανατηφόρα έργα αφροσύνης χωρίς να ντρέπονται. Προς αυτούς ο Υιός και Θεός μου, ως άρτος της ζωής και αναιρετής του θανάτου, απευθύνεται σε όσους έχουν αυτιά και λέει ξεκάθαρα: «Φάγετε τον δικό μου άρτο και πιείτε τον οίνο που ανέμειξα για εσάς· εγκαταλείψτε την αφροσύνη και θα ζήσετε» και αποκτήστε σύνεση, «για να ζήσετε, και να αποκτήσετε σύνεση με γνώση». Διότι τίποτα άλλο δεν γίνεται αιτία αφροσύνης, ασυνεσίας και θανάτου παρά μόνο η αμαρτία και ο καρπός της.

Εμείς όμως, ας σταματήσουμε προς το παρόν μέχρι αυτήν την ερώτηση, και την επόμενη Κυριακή ας υπενθυμίσουμε και τα υπόλοιπα του θέματος και ας κατανοήσουμε το κρυμμένο νόημα και τον πλούτο της μοναχικής μας κουράς. Και ας σπεύσουμε να πολιτευθούμε επάξια του σχήματός μας και να μην πράττουμε τίποτα το ανάξιο και χαμερπές απέναντι σε τόσο μεγάλο ύψος και αξίωμα, μήτε να ατιμάσουμε με τα έργα μας την τόσο μεγάλη τιμή και φανούμε ασύνετοι. Διότι «και ο άνθρωπος», λέει, «ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε»· όντας «κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν», δεν κατενόησε την τόσο μεγάλη τιμή, και αφού έπραξε έργα ανάξια αυτής της μεγάλης τιμής, «παραβλήθηκε» τότε «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά», και το «κατ' εικόνα» δεν τον ωφέλησε καθόλου, επειδή το αχρήστευσε και πρόδωσε την τιμή.

Επομένως, ανάλογα με την κυριαρχία του επικρατούντος μέρους της, κατευθύνονται και οι επιθυμίες της. Και επειδή κάθε όμοιο χαίρεται με το όμοιό του, σύμφωνα με το ρητό, το λογικό μέρος άρα χαίρεται με τα λογικά πνεύματα των άνω δυνάμεων και επιθυμεί την ουράνια αμβροσία που βρίσκεται σε αυτά, από την οποία και χορταίνει όταν κερδίσει την εξουσία παλεύοντας με το αντίθετο, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Έτσι και το άλογο μέρος χαίρεται με τα άλογα όντα, και ομοίως, εάν νικήσει, ορέγεται τον δικό τους τρόπο ζωής, όπως λέει πάλι ο ίδιος: «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Εφόσον, λοιπόν, η φύση του ανθρώπου είναι τρεπτή, όπως απέδειξε ο λόγος, όταν η ψυχή του νικά μέσω του λογικού μέρους και επικρατεί επί του χειρότερου, επιθυμεί τα επουράνια. Όταν όμως ηττάται και κυβερνάται από το χειρότερο, προσκολλάται στα αισθητά και υλικά, αφού πλάστηκε και συντέθηκε μέσα σε αυτά και σχετίζεται μαζί τους κατά θεία οικονομία.

Μετά την παράβαση, επήλθε στον Αδάμ η διαμάχη και η στάση των δυνάμεων της ψυχής, και ο ίδιος επέτρεψε μέσα του η άλογη επιθυμία να κυριαρχήσει επί του λογικού νου, αφού έγινε παραβάτης της εντολής του Δεσπότη, όταν «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Διότι, με τον ίδιο τρόπο που επαναστάτησε έκτοτε εναντίον του όλη η υποτελής σε αυτόν κτίση, έτσι και η εσωτερική αφανής κτίση, δηλαδή το άλογο μέρος της ψυχής, επαναστάτησε ενάντια στο λογικό μέρος της και ξεκίνησε πόλεμο εναντίον του κατά θεία οικονομία. Με ποιον τρόπο;

Ώ μακαρία ταπείνωση, πού είσαι και δεν σε βλέπουμε σήμερα; Όλοι ζητούμε να έχουμε υποτακτικούς, και κανείς δεν ζητά να υποταχθεί· και αν υποταχθούμε, υποτασσόμαστε από ανάγκη και όχι από ταπεινοφροσύνη· και ενώ φέρουμε την ονομασία των υποτακτικών, στην πραγματικότητα θέλουμε να εξουσιάζουμε τους γέροντές μας, τους προεστώτες μας, και τους εναντιωνόμαστε, τους πικραίνουμε, τους κατηγορούμε ως αδιάκριτους, και τελικά φεύγουμε από αυτούς χωρίς να λάβουμε συγχώρεση. Αλλά ο άγιος Σίμων είχε τόση ευλάβεια στον γέροντά του, που δεχόταν τις νουθεσίες του ως λόγια Αγγέλου, ή, καλύτερα να πούμε, ως λόγια και εντολές αυτού του ίδιου του Θεού. Και, λοιπόν, όπως ο Αδάμ με την παρακοή έχασε το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν και παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, κατά τον θείο Δαβίδ, και ακολούθως κέρδισε τη φθορά και τον θάνατο, έτσι αντίθετα ο ιερός Σίμων, με την υπακοή που έδειξε, διαφύλαξε απαραχάρακτο το κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, κερδίζοντας επομένως την αφθαρσία και τη ζωή, και με αυτόν τον τρόπο φυτεύεται σαν ένα ευωδέστατο κρίνο μέσα στον παράδεισο και αναδεικνύεται πολίτης του ουρανού και ακριβέστατος μιμητής των αγίων Αγγέλων.

Εξιστορεί λοιπόν ότι ανέλαβε τον προκείμενο κόπο κατόπιν παραγγελίας κάποιου από τους διακρινόμενους για την αρετή τους. Θέτει δε ως πρώτη απορία στον λόγο του το γιατί ο Υιός, και όχι ο Πατέρας ούτε το Άγιο Πνεύμα, ενδύθηκε τη δική μας μορφή. Και ως λύση αυτού του απορήματος θεωρεί το ότι, επειδή ο Υιός είναι Λόγος, και ο άνθρωπος, αφού τιμήθηκε με τον λόγο και την εικόνα του Θεού, εξέπεσε από αυτά, παραβλήθηκε με τα άλογα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά, για τον λόγο αυτό ο Λόγος επεδήμησε σε όσους είχαν πέσει στην αλογία, θεραπεύοντας το ολίσθημά μας και ανυψώνοντάς μας στο αρχικό μας αξίωμα. Διότι «ο Λόγος», λέει, «έγινε σάρκα», δηλαδή προσέλαβε την πεσμένη στην αλογία φύση μας, η οποία δεν έκλινε καθόλου προς το νοερό, αλλά είχε στραφεί ολοκληρωτικά προς το σαρκικό, «και κατασκήνωσε ανάμεσά μας».

Αλλά εσύ, ακούγοντας ότι υπάρχουν ποτάμια δρακόντων και στόματα λεόντων και σκοτεινές δυνάμεις κάτω από τον ουρανό και φωτιά που φλέγεται και κοχλάζει στα μέλη, το θεωρείς ως τίποτα, μη γνωρίζοντας ότι αν δεν λάβεις τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος κατά την έξοδο από το σώμα, θα κατακρατήσουν την ψυχή σου, μην αφήνοντάς σε να ανέλθεις στους ουρανούς; Παρομοίως δε, και για το αξίωμα της ψυχής ακούγοντας, πόσο πολύτιμη είναι η νοερή ουσία, δεν κατανοείς ότι δεν είπε για τους αγγέλους, αλλά για την ανθρώπινη φύση το «ας κάνουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», και ότι «ο ουρανός και η γη παρέρχονται», εσύ όμως κλήθηκες σε αθανασία, σε υιοθεσία, σε αδελφότητα, σε νύμφη του Βασιλέως; Διότι στα ορατά πράγματα όλα τα αγαθά του νυμφίου ανήκουν στη νύμφη, και όλα όσα έχει ο Κύριος, τα εμπιστεύεται σε εσένα. Επειδή ήλθε ο Ίδιος ως πρεσβευτής για εσένα, ώστε να σε ανακαλέσει. Και εσύ δεν νοείς ούτε κατανόησες την ευγένειά σου; Δικαίως ο πνευματοφόρος πενθεί την πτώση σου λέγοντας: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Δόξα στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα στους αιώνες. Αμήν.

Διότι, αφού ο Αδάμ παρέβη μία φορά την εντολή του Θεού και έδωσε το αυτί του στον απατεώνα διάβολο για να του ψιθυρίσει, και αφού πείστηκε από αυτόν, ακούγοντας τα δόλια λόγια του την ώρα που μιλούσε εναντίον του Δεσπότη που τον είχε δημιουργήσει, γεύτηκε από το δέντρο και, ανοίγοντας τα αισθητά του μάτια και βλέποντας με εμπάθεια τη γύμνια του σώματός του, στερήθηκε δικαίως όλα τα αγαθά, καθιστάμενος κωφός ώστε να μην ακούει πλέον με βέβηλα αυτιά τους θείους λόγους θεοπρεπώς και πνευματικώς, οι οποίοι αντηχούν μόνο στους άξιους για αυτούς, αλλά ούτε και να βλέπει εκείνη την άρρητη δόξα, καθώς απομάκρυνε εκουσίως τον νου του από αυτήν, παρατηρώντας με εμπάθεια τον καρπό του δέντρου και πιστεύοντας στο φίδι που του είπε: «Την ώρα που θα φάτε από αυτόν, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Αυτός, λοιπόν, ο χοϊκός άνθρωπος, αφού εξαπατήθηκε με την ελπίδα της θέωσης και έφαγε από αυτόν, στερήθηκε ολοκληρωτικά όλα τα νοητά και ουράνια αγαθά και κατέπεσε στην εμπαθή αίσθηση των επίγειων και ορατών κτισμάτων. Έτσι έγινε, για να επαναλάβω τα ίδια, απέναντι σε εκείνα από τα οποία εξέπεσε, κωφός, τυφλός, γυμνός, αναίσθητος, καθώς και θνητός, φθαρτός και άλογος, εξομοιωμένος με τα ανόητα κτήνη, σύμφωνα με τον προφήτη που αναφωνεί τα εξής: «Εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά».

Όντως τίποτα. Διότι, εάν το να επιζητούμε και να μεριμνούμε για άρτο, οίνο και ένδυμα μας καθιστά όμοιους με τους εθνικούς, με ποιους θα μας εξισώσουν τα προλεχθέντα, τα οποία είναι αισχρότερα και πιο αμαρτωλά από αυτά; Δεν θα εκπληρωθεί σε εμάς αυτό που έχει ειπωθεί από τον προφήτη: «Εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά»;

Αλλά, ενώ βρισκόταν σε τιμητική θέση, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά, και έχοντας εξομοιωθεί παραμένει ακόμη τέτοιος, μη έχοντας επιστρέψει, μη έχοντας ανακληθεί ή αναχθεί στο πρώτο του αξίωμα σύμφωνα με τη δωρεά της οικονομίας του Δεσπότη και Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού. Εφόσον δε είναι ακόμη άλογο κτήνος, όπως έχει ειπωθεί από τον Δαβίδ, ίσως γάιδαρος, ή βόδι, ή χοίρος, στα οποία δεν δίνονται από τον Θεό τα μαργαριτάρια της απόρρητης γνώσης, δεν ενδύθηκε καθόλου στον λογικό και νοερό του άνθρωπο την εικόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του επουράνιου ανθρώπου και Θεού. Μην έχοντας δε ενδυθεί αυτήν την εικόνα με συναίσθηση και επίγνωση, είναι μόνο αίμα και σάρκα, μη δυνάμενος να λάβει αίσθηση της πνευματικής δόξας μέσω του λόγου, όπως ακριβώς και οι εκ γενετής τυφλοί δεν μπορούν να δουν το φως του ήλιου μόνο μέσω των λόγων. Αλλά ελάτε, όσοι έχετε το νοητό φως μέσα σας, ας δώσουμε δόξα δι' αυτού στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εάν η ψυχή δεν επανέλθει στην υγεία της —για την οποία υγεία ο Θεός έγινε άνθρωπος—, ο χριστιανός δεν είναι πιστός. Η υγεία δε της ψυχής επιτελείται μόνο μέσω της θεϊκής ελλάμψεως και δυνάμεως, η οποία χαρίζεται σε αυτήν από τον Χριστό και εξαιτίας Του μέσω της πίστεως. Διότι, όταν η ψυχή αγιάσει τις πέντε σωματικές αισθήσεις, μέσω των οποίων φανερώνονται οι ενέργειες αυτής που είναι αφανής και αόρατη, ο άνθρωπος, το λογικό ον, καθίσταται κυρίως λογικό ον, ζώντας σύμφωνα με τη φύση που του ταιριάζει και η οποία είναι ανώτερη από τα άλογα όντα, και έτσι αναγνωρίζεται ως βασιλιάς των επί γης, καθώς βασιλεύεται άνωθεν· διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα αναγνωριστεί η μία βασιλεία του Θεού. Διότι εάν ο άνθρωπος, ο βασιλιάς των επιγείων, δεν βασιλεύεται από τον βασιλιά των ουρανών και όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, δεν μπορεί να είναι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, ακόμη και αν αποκτήσει την επιστήμη κάθε σοφίας και εξακριβώσει τη γνώση όλων των όντων, αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος έχει παραβληθεί με τα ανόητα κτήνη και έχει ομοιωθεί με αυτά, αποτελώντας ατιμία και βλασφημία για τον Θεό, όπως είναι γραμμένο: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Λένε σε αυτούς ότι, αν ο Θεός τους ήταν αληθινός Θεός, δεν θα ζούσαν όπως εμείς, αλλά μάλλον κάποιοι από αυτούς φαίνονται και χειρότεροι από εμάς σε ασέλγειες και αδικίες.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΙΓʹ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ Αδελφοί και πατέρες, δύο είναι αυτά που σώζουν τον άνθρωπο: η πίστη και η αγάπη. Και αν μεν έβλεπα ότι σφάλλατε ως προς την πίστη, για αυτήν θα αφιέρωνα τον λόγο, αγωνιζόμενος και επανορθώνοντάς σας στο ορθόδοξο φρόνημα. Διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό· επειδή εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει», όπως έχει γραφτεί, «και ότι γίνεται μισθαποδότης σε όσους τον εκζητούν». Επειδή όμως, με τη χάρη του Χριστού, η πίστη σας είναι ισχυρή, «στην οποία στέκεστε και καυχάστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού», ας αφήσουμε αυτήν και ας μιλήσουμε εν συντομία για τον πρακτικό βίο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, να μην αμελείτε την άσκηση, την προσοχή των λογισμών και το πολυτιμότατο αγαθό της παρθενίας, την οποία με το έλεος του Θεού ασπαστήκαμε, και εναντίον της οποίας με κάθε μέσο μηχανεύεται ο εχθρός για να κλέψει τη σωτηρία μας. Γνωρίζει, πράγματι, ότι με αυτό το κατόρθωμα ομοιωνόμαστε με τον Θεό, ενώ αντίθετα, με την έκπτωση από αυτό παρομοιαζόμαστε με τα κτήνη. Επειδή έχει γραφτεί: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε· παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Ω, πόσους άρπαξε ανά τους αιώνες ο απατεώνας με την επιθυμία της σάρκας!

Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το εννόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά. Είθε δε εμείς μέχρι τέλους να παραμείνουμε νηφάλιοι με τη χάρη Του.»

Όμως, μεγάλη και αμέτρητη είναι η αγαθότητα του Θεού. Ας πάρουμε όμως και ένα άλλο, ταπεινό παράδειγμα. Ο Θεός μοιάζει με άνθρωπο που μας λέει: «Δώστε μου όσα οστράκινα και πήλινα σκεύη έχετε στο σπίτι σας, για να τα καταστρέψω, και ορίστε, πάρτε αντί γι' αυτά χρυσά και από πολύτιμους λίθους». Και εμείς δεν θελήσαμε. Και ο Θεός, κάνοντάς το αυτό πολλές φορές και πάντοτε, δεν σταμάτησε, αλλά εμείς ακόμη δεν το κατανοήσαμε, όπως είναι γραμμένο: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατάλαβε, παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά.» 195. Και του λένε οι αδελφοί: «Ποιο είναι το έργο της ψυχής, και ποιο το έργο των χεριών;» Και αποκρίθηκε: «Όλα όσα γίνονται για την εντολή του Θεού, αυτά είναι έργα της ψυχής. Το να εργάζεται όμως κανείς για τον εαυτό του ή και να αποταμιεύει, αυτό είναι έργο των χεριών.» Και ρωτήθηκε: «Εξήγησέ μας αυτό το θέμα, διότι το αγνοούμε.» Και λέει: «Ιδού, ακούς για κάποιον ότι ασθενεί, και λες: «Να αφήσω το εργόχειρό μου και να πάω γι' αυτόν; Ας το τελειώσω και μετά πηγαίνω.» Και πάλι, εάν έρθει ένας αδελφός λέγοντάς σου: «Κάνε αγάπη, δώσε μου χέρι βοηθείας», και εσύ λες: «Πώς μπορώ να αφήσω το εργόχειρό μου και να πάω;»