Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:14

Όταν δε «συγκεντρώσετε τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη» νέα «διαθήκη του με θυσίες» και ιερές τελετές, τότε και οι λογικοί «ουρανοί», οι απόστολοι, «θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του», ότι αυτός που σαρκώθηκε «είναι Θεός και κριτής», ο οποίος δεν θα απαξιώσει να πει σε όσους έχουν πεποίθηση σε αυτόν: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω», ο νέος «Ισραήλ, και θα σου δώσω μαρτυρία· εγώ είμαι ο Θεός, ο Θεός σου», ο οποίος έγινα και άνθρωπος για σένα. «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου», ούτε τον νέο ούτε τον παλαιό Ισραήλ, «διότι τα ολοκαυτώματά σου είναι πάντοτε ενώπιόν μου», τα οποία όμως δεν ευαρεστούμαι. Αλλά επειδή ευαρεστούμαι την αρετή, «δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία, τα κτήνη και τα βόδια· τα πτηνά του ουρανού και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Και αν πεινάσω, δεν θα το πω σε σένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της». Ακόμη και αν δέχτηκα κατ' οικονομίαν τις θυσίες προς εμένα, το έκανα επειδή ευδόκησα να σας ελκύσω κοντά μου και να μην θυσιάζετε τα δικά μου στα είδωλα ούτε να τους προσφέρετε το σέβας. Τώρα πλέον, αφού σας έκανα γνωστά αυτά, σας λέω: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;» Ουδαμώς. Αλλά «αφού μου προσφέρεις θυσία αινέσεως, απόδωσέ μου τις οφειλόμενες ευχές σου και επικαλέσου με στην ημέρα της θλίψης σου και θα σε ελευθερώσω και θα με δοξάσεις».

Και: Αν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· με τα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς. Εισηγείται δε τις πνευματικές θυσίες, προτρέποντας: Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Αυτό δε το καθιστά σαφέστερο η συνέχεια· διότι, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, δεν εννοούσε τη μερική και περιορισμένη σε συγκεκριμένο χώρο συναγωγή που συγκροτήθηκε από τους Ισραηλίτες, αλλά με αυτά τα λόγια υπέδειξε την καθολική και υπεράνω αριθμού Εκκλησία.

Και εμείς είμαστε οι αληθινοί προσκυνητές που με τη χάρη του και τη φιλανθρωπία του έχουμε πλουτίσει τη γνώση γι' αυτόν, επειδή ο Θεός είναι πνεύμα και βρίσκεται υπεράνω κάθε ασωματίας και αϋλότητας και υπερβαίνει εξόχως όλα τα όντα· και αυτοί που τον προσκυνούν, πρέπει να προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια, λέει η αλήθεια, ο Χριστός· διότι τέτοιους προσκυνητές ζητά και ο Πατέρας. Γι' αυτόν τον λόγο, με καθαρή συνείδηση και αθόλωτο νου, με τον οποίο σκιαγραφείται και σε εμάς το ασώματο, και προσηλωμένοι σε αυτόν με απλότητα, ειλικρίνεια και απερίσπαστα μέσω των απλών ορμών του νου, άυλα, άμεσα, χωρίς σκιές και χωρίς κανένα παραπέτασμα, χωρίς να έχουμε καθόλου τη διάνοιά μας θολωμένη από κτίσματα ή χρώματα, αλλά διατηρώντας την αμιγή από κάθε κτιστή αντανάκλαση και καθαρή, υψώνοντας όσια χέρια σε κάθε τόπο της δεσποτείας του, του αποδίδουμε τις οφειλόμενες ευχαριστίες. Διότι δεν περιορίζουμε τη λατρεία μας σε κάποιον ορισμένο τόπο, όπως είχε νομοθετηθεί παλιά για τους Ιουδαίους· ούτε με ολοκαυτώματα κριών και ταύρων ή με χύσιμο αίματος, αλλά με συντετριμμένη ψυχή, με πνεύμα ταπείνωσης και με καθαρή καρδιά, όπως ακριβώς λέγεται, προσφέρουμε στον Θεό θυσία αινέσεως.

Εάν ο καιρός της υμνωδίας συγκέντρωνε τους Ρωμαίους στους ναούς, ούτε τότε έμεναν μακριά τους οι απαίδευτοι του στρατεύματος. Αντίθετα, προσέρχονταν δήθεν για να εκκλησιαστούν μαζί με τους Ρωμαίους και να προσφέρουν μαζί τους στον Θεό θυσία αινέσεως, αλλά απείχαν από το να πράξουν κάτι τέτοιο. Φλυαρώντας μεταξύ τους, ξεσπώντας σε ακατάληπτες κραυγές ή ακόμη κακοποιώντας βίαια κάποιους από τους Ρωμαίους για κάποιο τυχαίο συμβάν και προκαλώντας ταραχές, διατάρασσαν τον ύμνο. Και οι ψάλτες έμοιαζαν κυριολεκτικά σαν να έψαλλαν σε ξένη γη και όχι σαν να βρίσκονταν σε ναό του Θεού. Πολλοί δε, τραγουδώντας αντίθετα προς εκείνους που υμνούσαν τον Κύριο, ξεστόμιζαν άσματα πορνικά και, γαυγίζοντας σαν σκυλιά, διέκοπταν την ωδή και υπερκάλυπταν με τις φωνές τους τον ικετήριο ύμνο προς τον Θεό.

Συλλογή σχεδόν όλων των δοξασιών και των αιρέσεων και ιστορία των ανδρών που τις δημιούργησαν, καθώς επίσης και ανασκευές σε κάποιες από αυτές, και μάλιστα στις παλαιότερες, και μερικά άλλα ωφέλιμα για τους ευσεβείς, τα οποία εκπονήθηκαν από τον σεβαστό Νικήτα Χωνιάτη, ο οποίος διετέλεσε κριτής του βήλου, έφορος επί των κρίσεων, γενικός, επόπτης του βασιλικού κοιτώνος, και έπειτα μέγας λογοθέτης των σεκρέτων. Στον Θεό και στους θεοφιλείς άνδρες ποια θα μπορούσε να είναι η άξια προσφορά; Διότι ο μεν Θεός, όντας το ύψιστο από όλα τα επιθυμητά, δεν επιθυμεί τίποτα από τα όντα, επειδή τα πάντα έχουν λάβει την ύπαρξή τους από αυτόν και δι' αυτού. Οι δε, εξομοιούμενοι με τον Θεό μέσω της αρετής, όσο είναι δυνατόν στην ανθρώπινη φύση, και ερχόμενοι σε κοινωνία μαζί του κατά μέθεξη, αποτύπωσαν πάνω τους το ανενδεές εκείνου. Πλην όμως, και ο Θεός, συγκαταβαίνοντας στους ανθρώπους, αποδέχεται να του προσφέρονται από εκείνα τα οποία ο ίδιος χορήγησε, ως απόδειξη της πίστεως, και δεν αποδιώχνει αυτόν που τα προσφέρει. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα επιτάσσει την εκπλήρωση των ευχών, ώστε κατ' αυτόν τον τρόπο να προσφέρει λύτρωση σε ημέρα θλίψεως και να δοξάζεται.

Αγιάζουν δε με δύο τρόπους, κατά τον έναν τρόπο επειδή ωφελούμαστε από αυτές τις ίδιες τις ευχές, τους ψαλμούς και τα αναγνώσματα. Διότι οι ευχές μάς στρέφουν προς τον Θεό και εξασφαλίζουν άφεση αμαρτιών, και οι ψαλμωδίες ομοίως τον καθιστούν ίλεω απέναντί μας και ελκύουν την άνωθεν βοήθεια. «Πρόσφερε, λέει, στον Θεό θυσία αινέσεως, και θα σε γλιτώσω και θα με δοξάσεις». Τα δε αναγνώσματα των Ιερών Γραφών, καθώς εξαγγέλλουν την αγαθότητα και τη φιλανθρωπία του Θεού, αλλά και τη δικαιοσύνη και την κρίση του, ενσταλάζουν τον φόβο του στις ψυχές μας, ανάβουν την αγάπη προς αυτόν και έτσι μας μεταδίδουν πολλή προθυμία για την τήρηση των εντολών του. Όλα αυτά, κάνοντας την ψυχή και του ιερέα και του λαού ομορφότερη και πιο θεϊκή, καθιστούν και τους δύο κατάλληλους για την υποδοχή και τη διαφύλαξη των τιμίων δώρων, το οποίο είναι και ο σκοπός της ιερουργίας. Ιδιαιτέρως δε, προετοιμάζουν τον ιερέα ώστε να είναι σε θέση να τελέσει τη θυσία επάξια, το οποίο είναι και το έργο της μυσταγωγίας, όπως έχει ήδη λεχθεί.

Διότι προσφέρουμε έλεος σε Εκείνον που είπε: «Έλεος θέλω, και όχι θυσία». Και το έλεος είναι γέννημα της σταθερής και καθαρής ειρήνης. Διότι, όταν κανένα πάθος δεν ενοχλεί την ψυχή, τίποτα δεν την εμποδίζει να είναι γεμάτη από έλεος· αλλά και από «θυσία αινέσεως».

Επομένως, ούτε αυτός που προσφέρει υπέρ όλης της φύσης προσφέρει απλώς υποστατικώς, ούτε αυτός που δέχεται δέχεται υποστατικώς, επειδή σύμφωνα με τον νόμο είχε νομοθετηθεί ότι κάθε θυσία δεν προσφέρεται σε κάποιο συγκεκριμένο από τα πρόσωπα, αλλά απλώς στον Θεό· και ο Προφήτης λέει: «Θυσίασε στον Θεό»· και «Προσφέρετε στον Κύριο»· εσύ όμως, επειδή δεν φρονείς κατ' αυτόν τον τρόπο, αυτά για τα οποία κατηγορείς αυτόν που διαφωνεί μαζί σου τα στρέφεις εναντίον του εαυτού σου, σφάλλοντας διπλά, όπως έχει λεχθεί, αφενός διότι παντού εκλαμβάνεις αδιακρίτως τη φύση αντί της υποστάσεως, και αφετέρου διότι διαμερίζεις την αμέριστη φύση με το να αποστερείς από τον Θεό Λόγο την τιμή που του οφείλεται ως Θεό. Τέτοιος είναι και ο υπόλοιπος και τελευταίος παραλογισμός που διαπλέκεις. Σαν να λέει δηλαδή κάποιος ότι δεν σαρκώθηκε ο Λόγος, αλλά η θεότητα του Λόγου· ή μήπως εσύ ο ίδιος λαμβάνεις αυθαίρετα αυτή την πρόταση και, επισυνάπτοντας σε αυτήν εκείνη που διατυπώνεται ορθά, ότι δηλαδή η ίδια θεότητα είναι κοινή και στον Πατέρα και στο Πνεύμα, εξάγεις από αυτά ένα αδύνατο συμπέρασμα: ότι είναι ανάγκη να λέμε πως σαρκώθηκε και ο Πατέρας και το Πνεύμα. Ότι μεν λοιπόν η θεότητα του Πατρός και του Υιού και του Πνεύματος είναι μία και η αυτή, κανείς από τους ορθοδόξους δεν διαφωνεί· ότι όμως έχει σαρκωθεί και η θεότητα του Λόγου, τώρα για πρώτη φορά σε ακούω να το λες.

Απομένει, λοιπόν, σύμφωνα με τον νόμο της εορτής, να προσφέρουμε στον Θεό, τον χορηγό όλων των αγαθών, και ιδίως σε Αυτόν που μας χάρισε και βράβευσε αυτήν τη νίκη υπέρ της ευσέβειας, τις ευχαριστίες, θυσία, για να μιλήσουμε προφητικά, αινέσεως και αλαλαγμού· θυσία αναίμακτη, λογική, ζωντανή, άγια, ευάρεστη, την οποία, σαν τη δροσιά του Αερμών που κατεβαίνει στα όρη της Σιών, έδωσε ως εντολή ο Κύριος, ευλογία και ζωή αιώνια, την οποία πρώτος ο Θεός που είναι μαζί μας ετοίμασε για τον εαυτό Του στο υπερώο, και την παρέδωσε στους ιερούς μύστες Του για να την τελούν στο διηνεκές σε ανάμνησή Του, και για την οποία αγωνίστηκε, όσο ήταν δυνατό, ο παρών λόγος. Να στεφανώσουμε δε με επευφημίες εκείνους που αγωνίστηκαν προηγουμένως συνοδικά και οι οποίοι ήδη γιόρτασαν τις συνοδικές πράξεις, τους ιερούς προστάτες της Εκκλησίας, τους δούλους του Κυρίου που στέκονται στον οίκο Του και ευλογούν τον Κύριο, εκείνους που στηρίζουν τα πόδια τους σε ασφαλή πίστη και δεν υποχωρούν εύκολα ώστε να κλονιστούν, τους ποιμένες που αγρυπνούν στο ύπαιθρο με γνώση και μελωδούν αρμονικά το μυστήριο της πίστεως και ασφαλώς, όπως ειπώθηκε, φυλάνε τη νύχτα και γενναία αποσοβούν και εκδιώκουν τον λύκο, τον κλέφτη, τον επιδρομέα, ο οποίος αόρατα επιβουλεύεται διαρκώς την Εκκλησία και τη νύχτα σπέρνει τα δικά του ζιζάνια πάνω στον θείο σπόρο, μαζί με τους φανερούς ακολούθους και υπασπιστές του. Και πάνω από όλους, τον άγρυπνο φύλακα που δόθηκε από τον Θεό σε όλους μας, τον θεόστεπτο και κράτιστο Αυτοκράτορα, ο οποίος, επειδή κυριαρχεί πρώτα στον εαυτό του και κραταιώνει κατά το δυνατόν την ορθή πίστη, έτσι κυβερνά με ευσέβεια και την κοσμική αυτοκρατορία, προστατεύοντας και υπερασπιζόμενος την ευσέβεια όχι λιγότερο από τη βασιλεία. Αυτός, στην ένταση της εγρήγορσής του δεν υστερεί καθόλου από τα ακοίμητα άστρα, αλλά φιλονικεί να συναγωνιστεί και τους ασώματους νόες, περνώντας ολόκληρες νύχτες άγρυπνος σαν να ήταν ημέρες, φροντίζοντας για το κοινό συμφέρον. Αυτός, ο οποίος, διατηρώντας πάντοτε τέτοια εγρήγορση, όταν αντιλήφθηκε την ήδη φανερωμένη επιβουλή κατά της Εκκλησίας, αν και κατακλυζόταν από αμέτρητες τρικυμίες κοσμικών υποθέσεων, όλες τους άγριες, που άφριζαν μανιωδώς και απειλούσαν κάθε δεινό, οι οποίες ξεσηκώνονταν από παντού, από τη θάλασσα, από τη στεριά, από κοντά, από μακριά, από οικείους, από ξένους, από τα άκρα της γης, την ανατολή, τη δύση και τα περίχωρα —δικά σου είναι αυτά τα πανουργήματα, διάβολε, δημιουργέ κάθε κακίας, πονηρέ όφι, σκολιέ, διεστραμμένε προς κάθε τι το ευθύ, ώστε, εάν λυγίσει ο ακλόνητος στύλος της ευσέβειας από αυτά, να εγκαταλείψει την Εκκλησία αστήρικτη, ενώ έτσι κλονίζεται από εσένα— αυτός όμως, στέκοντας αλύγιστος, σταθερός, όρθιος, απέκρουσε όλες εκείνες τις κυματώδεις επιθέσεις σου με επιδεξιότητα, όσο ήταν δυνατόν, σαν εμπειρότατος πηδαλιούχος, και διέσωσε το κοσμικό σκάφος μέχρι τώρα χωρίς κλυδωνισμούς· ενώ προσφέρει τον εαυτό του και αναλαμβάνει την προστασία της Εκκλησίας, θεωρώντας πρωταρχικής σημασίας να μετατρέψει την τρικυμία της σε γαλήνη.

Από τα θεία λόγια σου διδασκόμαστε όλοι να σου προσφέρουμε πάντοτε, Χριστέ, αναίμακτη θυσία, λόγια αίνεσης ευπρόσδεκτα σε εσένα περισσότερο από τους μόσχους, εκπληρώνοντας τις προσευχές που αναπέμπουμε σε εσένα, και να σε επικαλούμαστε σε κάθε θλίψη, ώστε να μας λυτρώσεις από τις επερχόμενες συμφορές, εμάς που υμνήσαμε τη δόξα σου. Βασιζόμενος λοιπόν σε αυτά, προσέρχομαι ζητώντας σου την άφεση των σφαλμάτων, την απαλλαγή από τη λύπη και τη λύτρωση από τις οδύνες, καθώς και την ενδυνάμωση της ψυχής και την υγεία του σώματος εν ευφροσύνη, ώστε κι εγώ, μαζί με τους πιστούς δούλους σου, να ανυμνήσω τη μνήμη της άθλησης του μάρτυρα.

Διότι πίστευε ότι ο Θεός δεν τέρπεται καθόλου με το αίμα· «μήπως θα φάει ο Θεός κρέας ταύρων ή θα πιει αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου». Εάν δε είναι αληθώς ο Θεός αυτός που φανερώθηκε, κατανόησε, άνθρωπε, το θέλημα αυτού που φανερώθηκε. Ο Θεός δοκιμάζει τη διάθεσή σου απέναντι στο παιδί, θέλει να γνωρίσει πώς αισθάνεσαι για το γέννημά σου, αν αγαπάς τον υιό, αν διάκεισαι πατρικά, αν έχεις νικηθεί από τη φυσική πατρική στοργή. Θέλει επίσης να γίνεις στους Χαναναίους ένα καλό παράδειγμα φιλοτεκνίας. Επομένως, περιμένει όχι να υπακούσεις, αλλά μάλλον να φέρεις αντίρρηση για τη σφαγή του τέκνου, να δει λευκά μαλλιά να ξεριζώνονται, πικρά δάκρυα να ρέουν, και να φανείς μέσα από αυτά ότι αγαπάς το παιδί. Φοβάμαι μήπως υποστείς επικρίσεις ως πατέρας από τον Φιλάνθρωπο μόνο και μόνο για τη συγκατάθεσή σου. Άνθρωπε, άκουσέ με, «μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος»· αυτήν την παρακοή σου ο Θεός θα την επαινέσει. Εάν όμως αληθινά ο Θεός θέλει να προσφερθεί ως θυσία ο Ισαάκ, στέναξε πικρά, ικέτευσε, πέσε στα γόνατα, ράντισε με δάκρυα τα λόγια της ικεσίας. Είναι αγαθός αυτός που ζητά τη θυσία, πολύ πιο φιλάνθρωπος από έναν πατέρα· θα αλλάξει την απόφαση, θα αλλάξει την κρίση. Δεν θα χανόταν ποτέ το ανθρώπινο γένος από τον κατακλυσμό, αν οι παρανομούντες λούζονταν με ικετευτικά δάκρυα· θα υπήρχαν ακόμα τα Σόδομα, αν με «στεναγμό καρδίας» εξιλέωναν τον Κριτή. Ελεεί τους παράνομους, πόσο μάλλον τον δίκαιο.

Επομένως, λοιπόν, άφησε, δέσποινα, εγκατάλειψε την απαρηγόρητη λύπη, βάλε ένα σταθερό όριο στον πόνο. Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, ευχαριστίας, πες μαζί με τον μακάριο Ιώβ: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε». Πες τα λόγια του Δαβίδ: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου»· διότι ο θάνατος του υιού αφορά την ίδια σου την ψυχή. Αποβλέποντας δε στη χηρεία, αναφώνησε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Διότι, έχοντας αυτή τη διάθεση, πρώτον μεν θα ευφράνεις τον Θεό, προσφέροντας οικειοθελώς ως θυσία τον υιό σου κατά το πρότυπο του Αβραάμ, έπειτα δε θα προσφέρεις και στο ίδιο το πολυαγαπημένο σου τέκνο τα βέλτιστα, καθώς θα σε βλέπει να υπομένεις με ευγνωμοσύνη, και σε όλους τους άλλους θα αναδειχθείς υπόδειγμα αγαθής υπομονής εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Τον οποίον παρακαλούμε, αφού αγγίξει την καρδιά σου με έλεος και οικτιρμούς, να δημιουργήσει μέσα σου φως παρηγοριάς ώστε να διάγεις τη ζωή σου με ειρήνη, και αφού ζήσεις εδώ έναν θεάρεστο βίο, να σε αξιώσει να συναντήσεις ξανά τον υιό σου και να αγαλλιάσετε μαζί αιώνια.