Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:16

Διότι τέτοια θυσία εξέλεξα εγώ, και όχι δυσώδεις κνίσες που μολύνουν τον αέρα. Και αυτή μεν η θεσμοθεσία απευθύνεται προς τους πιο ευσεβείς από τους ανθρώπους. Όσον αφορά τους αμαρτωλούς όμως, συνοψίζοντάς τους σαν σε ένα πρόσωπο, λέει ότι: «Στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου», ως δήθεν δάσκαλος; «Εσύ όμως», πράττοντας τα αντίθετα, «μίσησες τη διδασκαλία και έριξες τους λόγους μου πίσω σου. Και αν έβλεπες κλέφτη, εσύ τον βοηθούσες» αντί να τον εμποδίσεις, «και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου», συναινούντας ώστε να μολύνει και αυτός ξένη συζυγική κλίνη. «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου και εναντίον του γιου της μητέρας σου μηχανευόσουν σκάνδαλο». Ενώ εσύ έπραττες αυτά και εγώ μακροθυμούσα, «υπέθεσες παράνομα ότι θα είμαι όμοιός σου». Αλλά δεν είναι έτσι· μάλλον «θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις αμαρτίες σου, για να με γνωρίσεις ως ανόμοιό σου, επειδή μισώ την αμαρτία. «Συνετιστείτε», δηλαδή, κατανοήστε «λοιπόν αυτά όσοι ξεχνάτε τον Θεό» και αμαρτάνετε αμετανόητα, και αφού τα κατανοήσετε μετανοήστε, «μήπως τυχόν σας αρπάξει» ξαφνικά ο θάνατος «και δεν θα υπάρχει κανείς να σας γλιτώσει. Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει», δηλαδή, η καθαρή προσευχή με ευαρεστεί, «μέσω της οποίας θα δείξω τη σωτηρία μου» σε εκείνον που προσφέρει τέτοια θυσία.

Διότι, όσο πιο εύκολο είναι να εμποδίσει κανείς κάτι να γίνει πριν αυτό συμβεί, τόσο πιο δυσχερές είναι να καταλύσει αυτό που έχει ήδη γίνει, και μάλιστα όταν έχει παγιωθεί με τον χρόνο. Ή λοιπόν και εσύ αμάρτησες τότε συμπράττοντας και τώρα μετανοείς· επομένως, δεν δικαιούσαι εσύ να με κατηγορείς. «Αμάρτησες», λέει, «ησύχασε»· δεν είναι δικό σου έργο να υπερασπίζεσαι τους κανόνες· δεν είναι δικό σου έργο να διακηρύσσεις τη δόξα του Θεού. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού»· και στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και πιάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;». Και ο κανόνας δεν επιτρέπει σε αυτόν που έχει με οποιονδήποτε τρόπο καταδικαστεί προηγουμένως ή έχει κατηγορηθεί ή είναι ακοινώνητος να εγείρει κατηγορία εναντίον επισκόπου, προτού πρώτα αποβάλει από πάνω του τη δική του κατηγορία· μάλιστα, κατατάσσοντας τους σχισματικούς μαζί με τους αιρετικούς, δεν θεωρεί άξιο να τους αποδέχεται καθόλου. Εσύ, όμως, πώς θα μπορέσεις να απεκδυθείς το έγκλημα, εφόσον άπαξ, εξαιτίας της αμαρτίας, ενδύθηκες την έκπτωση από την ιεροσύνη, και δεν μπορείς πλέον να την αποβάλεις από πάνω σου; Ή, τουλάχιστον, στάσου πρώτα μαζί με τους λαϊκούς, και τότε κατηγόρησέ με. Αλλά αυτά αφορούν εκείνους που ήταν τότε παρόντες, θα πει κάποιος, και συνέπραξαν· τι θα μπορούσες να πεις, όμως, προς εκείνους που απουσίαζαν, ή ήταν μεν παρόντες, αλλά δεν συνέπραξαν, παρά μάλιστα σε ορισμένα πράγματα αντιτάχθηκαν ευθύς εξαρχής;

Έλεγε ακόμη και τούτο: ότι υπάρχουν προτερήματα σε πολλές ψυχές· σε άλλες μεν φυσική ευφυΐα της διανοίας, σε άλλες δε επιτηδειότητα για τα καλά. Εάν λοιπόν αυτοί που κατέχουν τα προτερήματα δεν τα αποδίδουν στον Θεό, τον δοτήρα των αγαθών, αλλά στη δική τους προαίρεση και ευφυΐα και ικανότητα, τέτοιοι άνθρωποι, αφού εγκαταλειφθούν και παρασυρθούν είτε σε αισχρές πράξεις είτε σε αισχρά πάθη, μέσα από την ταπείνωση και την ντροπή που ακολουθεί, αποβάλλουν σιγά-σιγά την αλαζονεία που κρύβεται στη νομιζόμενη αρετή τους. Διότι, επειδή αυτός που έχει κυριευθεί από οίηση για την ευφυΐα των λόγων του και επαίρεται δεν αποδίδει στον Θεό την ευφυΐα ούτε τη χορηγία της γνώσης, αλλά στη δική του άσκηση και ικανότητα, ο Θεός απομακρύνει τον άγγελο της πρόνοιας. Και όταν αυτός απομακρυνθεί, ο άνθρωπος που επαίρεται για την ευφυΐα του καταδυναστεύεται από τον αντίδικο και περιπίπτει σε ακολασία, ώστε η κτηνώδης και σκυλίσια ακολασία να διώξει τη δαιμονική, που είναι η υπερηφάνεια, προκειμένου, αφού του αφαιρεθεί η μαρτυρία της σωφροσύνης, όσα λέγονται από αυτόν να γίνουν αναξιόπιστα. Τότε οι ευλαβείς αποφεύγουν τη διδασκαλία από ένα τέτοιο στόμα, σαν να ήταν πηγή γεμάτη βδέλλες, για να εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός, γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;»

Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να προσέχουμε όλοι μας, αδελφέ, και εκείνοι που μεσιτεύουν για τους αμαρτωλούς και εκείνοι που επιθυμούν να συμφιλιωθούν με τον Θεό, ώστε ούτε όσοι μεσιτεύουν να επισύρουν οργή αντί για μισθό, ούτε εκείνοι που έχουν φταίξει και σπεύδουν να συμφιλιωθούν, να συναντήσουν εχθρό και φονιά και πονηρό σύμβουλο αντί για μεσίτη· διότι οι τέτοιοι θα ακούσουν με φρικτή απειλή: «Ποιος σας κατέστησε άρχοντες και δικαστές» του λαού μου; Και πάλι: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου», και δοκάρι είναι ένα πάθος ή κάποια επιθυμία που σκοτεινιάζει το μάτι της ψυχής, και αλλού: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και πάλι: «Στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Ενώ εσύ μίσησες την παιδεία και πέταξες πίσω σου τα λόγια μου», και ο Παύλος λέει: «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει, είναι όμως δυνατός ο Θεός» μέσω του δούλου του «να τον κρατήσει όρθιο».

Αλλά δεν αντιλαμβάνονται ότι, διδάσκοντας τους πάντες να υποθέτουν τα ίδια προ παντός για αυτούς τους ίδιους· διότι αν κανείς δεν είναι απαθής, κανείς δεν είναι αγαθός, είναι φανερό ότι ούτε εσύ που τα λες αυτά είσαι· διότι από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει κανείς τα πονηρά, γι' αυτό και όσοι είναι εμπαθείς υποθέτουν ότι όλοι είναι εμπαθείς. Διότι δεν γνωρίζουν ότι «το πνεύμα πνέει όπου θέλει», αλλά ούτε καν γνωρίζουν αν υπάρχει Πνεύμα, και γι' αυτό ούτε ότι υπάρχει Θεός γνωρίζουν. Διότι, σαν να μην υπάρχει Εκείνος που είπε: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», ούτε Εκείνος που πρόκειται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, κάθονται έτσι χωρίς φειδώ και με αυθάδεια, καταλαλώντας και κρίνοντας τους αδελφούς τους, αγνοώντας, όπως είναι φυσικό, οι τέτοιοι ότι αποκλείονται ακόμη και από την ανάγνωση των θείων Γραφών, διότι λέει ο Θεός μέσω του Δαβίδ: «Γιατί εσύ παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;» και παραθέτοντας την αιτία πρόσθεσε: «Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου». Αν όμως ένας τέτοιος αποκλείεται από την ανάγνωση των θείων Γραφών, πώς θα αξιωθεί καθόλου την είσοδο στον ναό του Κυρίου ή τη συνύπαρξη με τους πιστούς; Και αυτός που είναι τέτοιος και υπερηφανεύεται τολμηρά και προβάλλει τον εαυτό του ως δάσκαλο άλλων, ανεβαίνοντας αυθάδικα στον αποστολικό θρόνο -διότι αυτό ακριβώς είναι το αξίωμα των αποστόλων, η διδασκαλία μέσω του Αγίου Πνεύματος- ποιας τιμωρίας και κολάσεως δεν θα ήταν άξιος;

Τι να μας πουν άραγε οι ταπεινωμένοι και ελεεινοί που προκάλεσαν την ίδια τους την πτώση; Ποια εύλογη και δίκαιη αιτία θα προβάλουν; Αλλά δεν έχουν τίποτα να πουν, οτιδήποτε και αν επινοήσουν, εφόσον έχει γραφτεί. Στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;» Και εφόσον έχει γραφτεί: «Αλίμονο σε εκείνους που θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς και ενώπιον των εαυτών τους είναι σοφοί». Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να αποκαλύψουμε περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο θεώρησαν σωστή την κρυφή αναχώρησή τους. Όμως, πάνω απ' όλα, θα πω τούτο: ότι η έξοδός τους είναι επισφαλής και ολέθρια· δεν γνωρίζω δε πού θα καταλήξει, εξαιτίας της αληθοφανούς δικαιολογίας. Ας προσευχηθούμε λοιπόν όλοι ομόφωνα, παρακαλώ, υπέρ των πλανηθέντων, ώστε να επιστρέψουν, ώστε να φανερωθούν· και τρίτον, να μη γίνει σε αυτούς ό,τι εμείς θέλουμε, αλλά ό,τι θέλει ο Θεός· και είτε τώρα είτε αργότερα, μακάρι να τους δεχτούμε πίσω σώους. Διότι τότε θα φανερωθεί το τι είναι και τι είδους είναι το έργο τους, είτε θεϊκό είναι αυτό είτε σατανικό.

Και γνωρίζετε και διδαχθήκατε και ακούσατε, και όλα είναι καθαρά στους καθαρούς. Ή προς τη δική μου απώλεια τρέχετε και θεωρείτε ότι θα μείνετε ατιμώρητοι την ημέρα της κρίσεως, σχιζόμενοι και αποχωριζόμενοι από τον Θεό διά της αρνητικής σας ομολογίας; Δεν έχουν έτσι τα πράγματα; Ο Θεός είναι δίκαιος κριτής, ο οποίος εμένα μεν θα τιμωρήσει, οπωσδήποτε βέβαια κατά την αξία μου, αλλά ούτε και οι τέτοιοι θα αποφύγουν το κρίμα της κολαστικής τιμωρίας, αλλά θα υποστούν την ποινή για την παράβασή τους· διότι έγιναν παραβάτες του νόμου του Θεού και δεν παρέμειναν στα όσα ομολόγησαν ενώπιον του βήματός Του, μαζί με την οποία έγινε και η μοναχική κουρά και η άφεση των αμαρτιών τους διά του αγίου και καθαρτικού βαπτίσματος της μετανοίας. Τι να μας πουν δε, ο ταπεινός Ευστάθιος και ο ελεεινός Επιφάνιος εννοώ, και εξαιτίας τίνος και γιατί προκάλεσαν κατ' αυτόν τον τρόπο την πτώση τους; Αλλά βέβαια δεν έχουν να πουν τίποτα δίκαιο, οτιδήποτε και αν επινοήσουν, εφόσον έχει γραφτεί «αλίμονο σε όσους θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς και είναι επιστήμονες κατά τη δική τους κρίση», και εφόσον έχει γραφτεί «στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός, γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και λαμβάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;». Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να φανερώσω περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο θεώρησαν ότι πράττουν καλώς, και ότι η κρυφή αναχώρησή τους θα μου ήταν αναντίρρητη και ευπρόσδεκτη. Όμως, πάνω από όλα θα πω εκείνο, ότι η έξοδός τους είναι επισφαλής και ολέθρια.