Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:12

Όταν όμως απουσιάζει μια τέτοια ειρήνη, δεν είναι δυνατόν. Διότι, αν σε κάποιον οι ψυχικές δυνάμεις συμφιλιώνονται μέσω της γνώσης, σε αυτόν έχει κατορθωθεί και η αδιάλειπτη προσευχή. 76. Εάν ψάλλεις ύμνο προσευχής στον Θεό, και ένας αδελφός σταθεί στην πόρτα του κελιού σου χτυπώντας την, μην προτιμήσεις το έργο της προσευχής από το έργο της αγάπης, και παραβλέψεις τον αδελφό σου που χτυπά· διότι αυτό δεν είναι αρεστό στον Θεό. Διότι έλεος αγάπης θέλει, και όχι θυσία προσευχής. Αλλά αφού αφήσεις το δώρο της προσευχής, πρόσφερε λόγο αγάπης στον αδελφό, αναπαύοντάς τον. Και τότε, αφού επιστρέψεις, πρόσφερε το δώρο σου στον Πατέρα των πνευμάτων με δάκρυα και συντετριμμένη καρδιά, και πνεύμα ευθές θα ανανεωθεί στα έγκατά σου.

Διότι θα λάβει, επειδή και αυτός φέρει τον καρπό των τριάντα. Αν όμως κάποιος ασπαστεί την αγνή και υπερκόσμια ζωή, αν και η οδός είναι αρχικά τραχιά και δυσκατόρθωτη, εντούτοις έχει χαρίσματα πιο θαυμαστά· διότι βλάστησε τον τέλειο καρπό, το εκατό. Επομένως, τα ακάθαρτα και πονηρά τους ζητήματα έλαβαν τις δικές τους λύσεις, οι οποίες έχουν προ πολλού δοθεί από τις θείες Γραφές. Υποστήριζε, λοιπόν, ω Πάτερ, τα ποίμνια που βρίσκονται υπό την εξουσία σου, παρακαλώντας μέσα από τα Αποστολικά κείμενα, καθοδηγώντας πνευματικά μέσα από τα Ευαγγελικά, συμβουλεύοντας μέσα από τους Ψαλμούς, λέγοντας: «Ζήσον με, κατά το λόγιόν σου», και λόγιό Του είναι το να Τον λατρεύει κανείς με καθαρή καρδιά. Διότι γνωρίζοντας αυτό ο ίδιος ο Προφήτης, σαν να ερμηνεύει τον εαυτό του, λέγει: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί ο Θεός», για να μη με ταράξουν ρυπαροί λογισμοί. Και πάλι ο Δαβίδ λέει: «Και πνεύματι ηγεμονικώ στήριξόν με», ώστε αν ποτέ με θορυβήσουν διαλογισμοί, κάποια ισχυρή δύναμη από Σένα να με στηρίξει, αποτελώντας ένα στέρεο θεμέλιο. Εσύ, λοιπόν, συμβουλεύοντας αυτά και τα παρόμοια, λέγε προς εκείνους που πείθονται πιο αργά στην αλήθεια: «Διδάξω ανόμους τας οδούς σου», και έχοντας θάρρος στον Κύριο ότι θα τους πείσεις να απέχουν από τέτοια κακία, ψάλλε: «Και ασεβείς επί σε επιστρέψουσιν». Είθε δε, όσοι ερευνούν κακοήθως, να παύσουν τέτοια ματαιοπονία, και όσοι από ευσέβεια έχουν ενδοιασμούς, να κραταιωθούν με ηγεμονικό Πνεύμα.

Ευθεία γη, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι η αγαθή καρδιά, η οποία ονομάζεται από τον Κύριο και αγαθή γη, πάνω στην οποία δεν έπεσε μάταια ο σπόρος της διδασκαλίας. Το πρόσωπό της ολόκληρο το καταυγάζει ο ήλιος της δικαιοσύνης, χωρίς να παρεμβάλλεται κανένα πονηρό πάθος, από το οποίο προέρχεται η σκιά του θανάτου, και το οποίο είτε την κατασπά και την ταπεινώνει με την πονηρή ταπείνωση, «κατά την οποία», λέει, «έσκυψε ο άνθρωπος και ταπεινώθηκε ο άνδρας», είτε την ελαφραίνει καλώς, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Διότι αυτή η ανωμαλία εισάγει το σκοτάδι στις καρδιές, ενώ την ομαλή και ευθεία καρδιά τίποτα δεν την εμποδίζει να είναι ολόκληρη φωτεινή, καθώς την επιβλέπει ο ήλιος της δικαιοσύνης. «Διότι ο Θεός», λέει, «βλέπει στην καρδιά», την αγαθή προφανώς. «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους». Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, και ο Κύριος ονομάζεται ήλιος της δικαιοσύνης, επειδή ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς. Διότι η ευθύτητα εξισώνεται με τη δικαιοσύνη. Γι' αυτό και ο Σολομών λέει: «να βλέπεις ομαλά, για να δικαιωθείς», αντί του «να είσαι δίκαιος». Διότι η έννοια της δικαιοσύνης στηρίζεται στην ισότητα και την ευθύτητα. «Με έθεσε στο μέσον της πεδιάδας». «Καρδιά καθαρή έκτισε μέσα μου» και σε αυτήν υπέδειξε το μέλλον.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ενήργησε και στους αγίους, μέσω της οποίας ο Θεός τους τελειοποίησε όλους, και τον γνώρισαν και τον αγάπησαν, όχι επειδή παρακινήθηκαν από απλούς λόγους, αλλά επειδή διαμορφώθηκαν από τη δύναμη του λουτρού του βαπτίσματος, καθώς ο ίδιος ο Αγαπώμενος τους έπλαθε και τους διαμόρφωνε, αυτός που δημιουργεί καθαρή καρδιά και αφαιρεί μεν την πέτρινη, δίνει δε σαρκινή καρδιά, αποβάλλοντας την αναισθησία, και δίνει όχι απλώς έναν νόμο, αλλά τον ίδιο τον νομοθέτη, τον εαυτό Του. Αυτό δε αποδείχθηκε ολοφάνερα σε πολλούς από τους αγίους· τους οποίους, ενώ δεν μπόρεσαν ούτε με λόγια να μάθουν την αλήθεια, ούτε με θαύματα να επιγνώσουν τη δύναμη Εκείνου που κηρυσσόταν, τους ανέδειξε ξαφνικά τέλειους χριστιανούς, μόλις δέχθηκαν το λουτρό. Διότι, όπως λέει, «η βασιλεία του Θεού δεν συνίσταται σε λόγια αλλά σε δύναμη» και «ο λόγος του σταυρού για εμάς που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». Για αυτούς τους λόγους, αυτός μεν ο νόμος είναι πνευματικός, επειδή το Πνεύμα κατεργάζεται τα πάντα, εκείνος δε είναι γραπτός, επειδή περιορίστηκε στα γράμματα και στους φθόγγους· γι' αυτό και εκείνος μεν είναι σκιά και εικόνα, ενώ τα παρόντα είναι πραγματικότητα και αλήθεια· διότι τα λόγια και τα γράμματα, σε σχέση με την ίδια την ύπαρξη των πραγμάτων, επέχουν θέση εικόνας.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, λοιπόν, ο Θεός τελειοποίησε και όλους τους αγίους στη συνέχεια· και τον γνώρισαν και τον αγάπησαν, όχι επειδή παρακινήθηκαν από απλά λόγια, αλλά επειδή προδιατέθηκαν από τη δύναμη του λουτρού, καθώς ο Ίδιος ο αγαπώμενος πλάθει και διαμορφώνει· ο Οποίος «κτίζει καρδιά καθαρή», και «αφαιρεί μεν την πέτρινη, δίνει δε καρδιά σάρκινη», αποβάλλοντας την αναισθησία, και γράφει μεν, αλλά όπως λέει ο Παύλος: «όχι σε πλάκες πέτρινες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς», και όχι απλώς έναν νόμο, αλλά τον ίδιο τον νομοθέτη, τον Ίδιο τον Εαυτό του.

Διότι, το ότι αφενός πρέπει να ομολογούμε έναν Χριστό, τον μόνο υπερουσίως συνουσιωμένο και αχώριστα ενωμένο με όλο το χρίσμα ακόμη και μετά την ενανθρώπηση, τον Κύριο Ιησού, και ότι οι Απόστολοι είναι μέτοχοι του Χριστού και όχι οι ίδιοι Χριστοί, και πως ο ίδιος ο μονογενής Υιός και Χριστός εξέχεε πλουσιοπάροχα τη χάρη του Πνεύματος παρά του Πατρός τόσο στους ίδιους τους Αποστόλους όσο και μέσω αυτών σε εμάς, η οποία δεν ήταν τόσο εξαπλωμένη πριν από τη θεία οικονομία Του, νομίζω ότι το έχουμε αποδείξει επαρκώς μέσω όσων προείπαμε. Αφετέρου δε, το ότι κάποιοι από αυτούς που έλαβαν την ευεργεσία, μην μπορώντας να χωρέσουν το μέγεθος της χάριτος, τη σμικρύνουν σύμφωνα με το μέτρο της δικής τους δεκτικότητας, διαπράττοντας ταυτόχρονα δύο κυρίως σφάλματα: και το ότι αγνοούν τη δική τους ευτέλεια και το ότι κρίνουν αυτά που βρίσκονται πέραν των πάντων με βάση τις δικές τους αστοχίες, και νομίζοντας ότι το Πνεύμα είναι άλλοι μεν απλό εμφύσημα του Χριστού, άλλοι δε ψιλή ενέργεια, και άλλοι δάκτυλο και κατώτερο του Υιού, καθώς θεωρούν ότι ο Υιός επέχει θέση χεριού· από τέτοιες παρανοήσεις παρασύρονται στο να λένε ότι αυτό εκπορεύεται και εκ του Υιού και ότι είναι κατώτερο του Υιού, αποσπώντας ορισμένα χωρία της ιεράς Γραφής και προσαρμόζοντάς τα στον δικό τους σκοπό· ίσως λοιπόν θα έπρεπε να γίνει υπενθύμιση και για αυτό, και, αφού αφαιρέσουμε τα σκάνδαλα που φαίνεται να προέρχονται από τη Γραφή και βρίσκονται στον δρόμο, να καταστήσουμε έτσι ευθεία και απρόσκοπτη την οδό της αλήθειας περί του ευθέος και ηγεμονικού Πνεύματος για όσους επιθυμούν να τη διαβούν.

Διότι, λέγει, «έγινε ο πρώτος άνθρωπος Αδάμ εις ψυχήν ζώσαν· ο έσχατος Αδάμ εις πνεύμα ζωοποιούν»· το οποίο βεβαίως λέμε ότι ονομάστηκε και Άγιο Πνεύμα από τον Σωτήρα, και με αυτόν τον τρόπο αποφεύγουμε κάθε παραλογισμό που ακολουθεί εκείνους οι οποίοι ισχυρίζονται ότι αυτό είναι το ίδιο το ενυπόστατο Πνεύμα. Ο μέγας Αθανάσιος λέει ότι το πνεύμα αυτό ονομάζεται κτιστό από τον Αμώς· και πάλι στον Ιεζεκιήλ δίδεται η υπόσχεση ότι θα δοθεί στους ανθρώπους ένα νέο πνεύμα μαζί με μια νέα καρδιά, δηλαδή το πνεύμα των ανθρώπων που ανακτίζεται και ανακαινίζεται μέσω του Ευαγγελίου. Διότι ο μεν [Αμώς] μιλάει εκ προσώπου του Θεού: «Ιδού εγώ που στερεώνω τη βροντή και κτίζω το πνεύμα»· ο δε [Ιεζεκιήλ λέει]: «Θα σας δώσω νέα καρδιά και νέο πνεύμα θα σας δώσω, και θα αφαιρέσω την πέτρινη καρδιά από τη σάρκα σας, και θα σας δώσω σάρκινη καρδιά· και το Πνεύμά μου θα δώσω μέσα σας». Στα χωρία αυτά θαυμάσια επισημαίνει ο Μέγας [Αθανάσιος], ότι, εφόσον το πνεύμα αναφέρεται δύο φορές, το μεν ένα το ονόμασε "νέο", υποσχόμενος να το δώσει για να φανερώσει αυτό που ανακαινίζεται μέσα μας· για το δε άλλο είπε "το πνεύμά μου", εννοώντας προφανώς το συμφυές και ομοούσιο με Αυτόν, εντός του οποίου και το δικό μας πνεύμα κτίζεται και ανακαινίζεται, όπως ακριβώς λέει και ο ψαλμωδός: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· και πάλι προσεύχεται να κτιστεί μέσα του καθαρή καρδιά και να εγκαθιδρυθεί πνεύμα ευθές στα έγκατά του.

ΣΤ΄. Εάν επειδή ο Πατέρας και ο Υιός είναι ένα, και είναι βεβαίως ένα ως προς τη φύση, πρέπει γι' αυτόν τον λόγο να δεχθούμε ότι όπως από τον Πατέρα, έτσι και από τον Υιό Του εκπορεύεται το Πνεύμα —διότι αυτό απαιτεί η καινοφωνία του λατινικού δόγματος— τότε θα έπρεπε κατ' ανάγκην να δεχθούμε ότι και ο Υιός, όπως από τον Πατέρα, έτσι και από το Πνεύμα γεννάται· διότι ο Πατέρας και το Πνεύμα είναι ένα ως προς τη φύση. Ειδάλλως, κινδυνεύει το Πνεύμα να μην είναι ένα ως προς τη φύση με τον Πατέρα και τον Υιό, και έτσι εμφανίζεται και πάλι ο Μακεδόνιος. Ζ΄. Επιπλέον, εάν λόγω της ισοτιμίας Πατέρα και Υιού, όπως από τον Πατέρα, έτσι και από τον Υιό εκπορεύεται το Άγιο Πνεύμα, τότε είναι αναγκαίο να ομολογηθεί ότι και ο Υιός, λόγω της ισοτιμίας Πατέρα και Πνεύματος, όπως από τον Πατέρα, έτσι γεννάται και από το Πνεύμα, και με αυτόν τον τρόπο η βλασφημία θα μεταβεί από το Πνεύμα στον Υιό. Ειδάλλως, βλασφημείται σαφώς το Πνεύμα, επειδή εκπίπτει από τη θεία τιμή. Διότι, αφού και τα δύο έχουν προέλθει ισότιμα από τον Πατέρα, ή το ένα εκπληρώνει για το άλλο την ανάγκη της ύπαρξης και το άλλο ανταποδίδει στο πρώτο ισάξια χάρη, προκειμένου να διαφυλάσσονται και να αμείβονται αμφότερα ως ισότιμα, ή δεν την ανταποδίδει, και πού είναι τότε η διατήρηση της τάξεως; Και αν μεν δεν μπορεί, είναι ασθενές· αν πάλι δεν το θέλει, είναι φθονερό. Αλίμονο! Αυτά για το αγαθό Πνεύμα, το ευθές, το ηγεμονικό, αυτό που είναι ομοδύναμο κατά τη φύση και ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό. Η΄.

Μτ. 6, 21-23. Λέγοντας «διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί θα είναι και η καρδιά» σας, εξηγεί περαιτέρω τη βλάβη που προκύπτει από αυτό. Ως καρδιά εδώ εννοεί το ηγεμονικό μέρος της ψυχής, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης Δαβίδ: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Λέει, λοιπόν, ότι όσοι θησαυρίζουν στη γη, εκεί έχουν και τον νου τους προσηλωμένο και δεμένο. Και όταν ο νους βρίσκεται σε θέση αιχμαλώτου και δεσμώτη, τι άλλο θα απομείνει σε ολόκληρο το σώμα ή και στην ίδια την ψυχή, παρά να υποδουλωθεί μαζί του και να δεθεί ακόμη περισσότερο; Διότι, όταν ο κυβερνήτης βυθίζεται, τι άλλο θα πάθουν το πλοίο και οι επιβάτες; Αυτό, άλλωστε, φανέρωσε λέγοντας: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο πολύ θα είναι;». Και χρησιμοποιεί το παράδειγμα πολύ εύστοχα· διότι όπως είναι ο οφθαλμός στο σώμα, έτσι είναι και ο νους στην ψυχή. Εάν λοιπόν ο νους, μέσω του οποίου και η ψυχή και ολόκληρος ο ζωντανός οργανισμός φωτίζεται, τυφλώθηκε από το πάθος της φιλαργυρίας, τι δεν θα πάθουν εκείνα που αντλούσαν τον φωτισμό μέσω αυτού; Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει με κάθε τρόπο να φυλάσσουμε το νοερό μέρος της ψυχής απαθές από τη φιλαργυρία, ώστε να μην γεμίσει ο νους από αυτό το πάθος και περνούμε τη ζωή μας μέσα σε βαθύ σκοτάδι, δυστυχώντας και ταλαιπωρούμενοι άθλια. «Καρδιά» εδώ ο Σωτήρας ονομάζει τον ηγεμονικό νου· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Δαβίδ λέγοντας: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ».

«Ο νόμος τιμωρεί τα πάθη, και εσύ τα θεοποιείς χωρίς να το καταλαβαίνεις». Αν όμως θέλεις, πρόσεξε πώς τα πάντα έγιναν καινούργια. «Κτίση» στην Αγία Γραφή ονομάζεται όχι μόνο η παραγωγή από τη μη ύπαρξη στην ύπαρξη, αλλά και η μεταβολή αυτού που ήδη υπάρχει προς το καλύτερο. Έκτισε ο Θεός τον ουρανό, αυτό σημαίνει ότι τον δημιούργησε από το μη ον· κτίζει επίσης και όταν κάνει τον κακό άνθρωπο καλό· εδώ το «κτίζειν» είναι η μεταβολή των πραγμάτων προς το καλύτερο. Και άκουσε τον Δαβίδ που λέει: διότι επειδή και ο ίδιος και η καρδιά του είχαν κτιστεί, αλλά μολύνθηκε με τη μοιχεία και τον φόνο και κατευθυνόταν προς τη φθορά, παρακαλεί τον Θεό και λέει: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός»· όχι επειδή προηγουμένως δεν είχε καρδιά, ούτε μιλάει για την ουσία της καρδιάς, αλλά για την άριστη πολιτεία (διαγωγή) που την κοσμεί. Ιδού, λοιπόν, ότι κτίση ονομάζεται όχι μόνο η παραγωγή από το μη ον στην ύπαρξη, αλλά και η μεταβολή της ουσίας που έχει διαφθαρεί προς το καλύτερο. Έτσι η πόρνη ανακτίζεται σε σώφρονα, έτσι ο άρπαγας σε ελεήμονα, έτσι μεταβάλλεται ο λύκος σε πρόβατο και το γεράκι σε περιστέρι. Δύο είναι οι κτίσεις· γι' αυτό και το λουτρό ονομάζεται κτίσμα, εννοώ το λουτρό της παλιγγενεσίας· διότι λέει: «αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, αυτόν που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε».

Αν θέλεις, όμως, πρόσεξε πώς έγιναν όλα καινούργια. «Κτίση» στην Αγία Γραφή ονομάζεται όχι μόνο η παραγωγή από το μη ον στο είναι, αλλά και η μεταβολή αυτού που ήδη υπάρχει προς το καλύτερο. Ο Θεός έκτισε τον ουρανό, δηλαδή τον δημιούργησε από το μη ον. Κτίζει όμως και όταν τον πονηρό άνθρωπο τον κάνει καλό. Εδώ, το «κτίζειν» αποτελεί μεταβολή των πραγμάτων προς το καλύτερο. Και άκουσε τον Δαβίδ που λέει τα εξής: Επειδή, δηλαδή, αυτός και η καρδιά του είχαν κτιστεί, αλλά μολύνθηκε με τη μοιχεία και τον φόνο και οδηγούνταν προς τη φθορά, παρακαλεί τον Θεό και λέει: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός», όχι επειδή προηγουμένως δεν είχε καρδιά, ούτε μιλάει για την ουσία της καρδιάς, αλλά για την άριστη διαγωγή που την κοσμεί.

Και πάλι· προσευχόμενος ο προφήτης έλεγε: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθύ ανανέωσε στα έγκατά μου» και «με πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με», λέει, πράγμα που φανερώνει τον ίδιο σκοπό. Και όταν πάλι ρωτά: «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του;», προσθέτει ποιοι και τι λογής είναι αυτοί: «Αυτός που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά»· ώστε το Πνεύμα φανέρωσε ότι πρέπει να αποκοπεί εντελώς από εμάς, μέσω της δικής μας ενεργείας, η αμαρτία που διαπράττεται με έργα, με λόγια και με τη διάνοια, και να αγωνιζόμαστε προσευχόμενοι και, ελπίζοντας μέσω της πίστης, να φθάνουμε καθημερινά στην τέλεια καθαρότητα του Θεού.

Πρέπει λοιπόν να πάθουμε και εμείς όπως ο Χριστός, ώστε, αφού θυσιαστούμε ως προς τον χοϊκό άνθρωπο, να ζωοποιηθούμε ως προς τον επουράνιο. Διότι, εάν δεν φθαρεί φανερά το φρόνημα του χοϊκού ανθρώπου, δεν ανακαινίζεται ο κρυπτός άνθρωπος σύμφωνα με το πνευματικό φρόνημα, για το οποίο ο Απόστολος λέει: «να ανανεώνεστε στο πνεύμα του νου σας και να ντυθείτε τον καινό άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό», και πάλι: «όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται». Ποιος είναι ο εξωτερικός, παρά ίσως αυτός για τον οποίο ο Δαβίδ λέει: «αυτόν τον ταπεινώνει»; Ποιος είναι ο εσωτερικός, για τον οποίο ο ίδιος λέει: «αυτόν τον υψώνει»; Ομοίως και ο Απόστολος: «όταν ασθενώ» ως προς το φρόνημα της σάρκας, είμαι δυνατός ως προς «το φρόνημα του πνεύματος»· διότι η δύναμη του Κυρίου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια του χοϊκού ανθρώπου. Πρέπει όμως, όπως προείπα, από τώρα, όντας εμείς στη σάρκα, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αξιωθούμε την τέλεια ανάκληση του πνεύματος. Διότι, όταν προηγείται η κάθαρση, ακολουθεί και ο αγιασμός. Και σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαινίασε στα έγκατά μου» και τα εξής, και πάλι: «αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς».

Διότι όλα αυτά δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα, επειδή και πολλοί από τους κακοποιούς και από τους ίδιους τους φτωχούς, αν και υπέστησαν αυτά, παρέμειναν οι ίδιοι, χωρίς να ελαττώσουν καθόλου την κακία τους και χωρίς να γίνουν καλύτεροι από την πονηρία τους. Βέβαια, αυτά συμβάλλουν σε κάποιο βαθμό για μερικούς, και έλκουν το σώμα προς την ταπείνωση, ή μάλλον προς την αδυναμία και την ασθένεια· αλλά ο Θεός δεν ζητά μόνο αυτό, παρά επιποθεί πνεύμα συντετριμμένο και καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη, και το να μιλάει η καρδιά μας διαρκώς προς αυτόν με ταπεινωμένο φρόνημα: «Ποιος είμαι εγώ, Κύριέ μου Δέσποτα και Θεέ, ώστε κατήλθες και σαρκώθηκες και πέθανες για εμένα, για να με απαλλάξεις από τον θάνατο και τη φθορά και να με κάνεις κοινωνό και μέτοχο της δικής σου δόξας και θεότητας;» Διότι, όταν θα βρίσκεσαι σε αυτή την κατάσταση ως προς τις αόρατες κινήσεις της καρδιάς σου, αμέσως θα τον βρεις να σε αγκαλιάζει μυστικά, να σε καταφιλεί και να σου χαρίζει πνεύμα ευθές στα έγκατά σου, πνεύμα ελευθερίας και άφεσης των αμαρτιών σου, και όχι μόνο αυτό, αλλά και να σε στεφανώνει με τα χαρίσματά του και να σε αναδεικνύει ένδοξο μέσω της σοφίας και της γνώσης.

Εκείνος οικοδόμησε· εσύ όμως εγκαινίασε, για να εγκαινιαστεί και σε σένα πνεύμα ευθές στα έγκατά σου από τον Θεό, ο οποίος ανέστησε και ανακαίνισε την πεσμένη σκηνή και φύση μας. Είθε Εκείνος να χαρίζει στο δεξί σου χέρι δραστηριότητα σε όλα τα έργα, στρατιωτικά και πολιτικά, καθιστώντας σε ακριβέστατο μιμητή του κραταιού, αγίου και φιλόχριστου πατέρα σου και δεσπότη μας.