Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:3

Από όλα αυτά λοιπόν και από άλλα πολλά παραδείγματα που υπερβαίνουν κάθε αριθμό, μαθαίνουμε τη δύναμη των δακρύων και της μετάνοιας. Αρκεί μόνο ο τρόπος της να είναι αξιόλογος· ας προέρχεται από διάθεση που αποστρέφεται την αμαρτία, που τη μισεί και την κατακρίνει, και η οποία συνοδεύεται από δάκρυα, όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Κοπίασα από τον στεναγμό μου· κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Και έτσι, ο καθαρισμός των αμαρτημάτων θα συντελεστεί διά του αίματος του Χριστού, χάρη στο μέγεθος του ελέους Του και στο πλήθος των οικτιρμών του Θεού, ο οποίος είπε: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι», και τα εξής.

Ωδή τετάρτη. Ελήλυθας. Με ευσπλαχνία κάποτε, Σωτήρα, δεν καταδίκασες τη μοιχαλίδα που οδηγήθηκε σε εσένα. Παρομοίως, μόνε φιλάνθρωπε, μην καταδικάσεις την καρδιά μου που μοιχεύθηκε από τις προσβολές του εχθρού. Το μίασμα του φόνου και της μοιχείας ο Δαβίδ το απέπλυνε κραυγάζοντας: «Αμάρτησα, ελέησέ με, φιλάνθρωπε, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημα».

Και λίγο μετά: «Ελέησόν μας, Θεέ, κατά το μέγα έλεός σου και εξαπόστειλε σε εμάς και στα προκείμενα άγια δώρα αυτά το Πνεύμα σου το πανάγιο, το κύριο και ζωοποιό, το σύνθρονο με εσένα τον Θεό και Πατέρα και με τον μονογενή σου Υιό, αυτό που συμβασιλεύει, το ομοούσιο και συναΐδιο, αυτό που μίλησε μέσω του νόμου και των προφητών και στην καινή σου διαθήκη, αυτό που κατέβηκε με μορφή περιστεριού στον Κύριό μας Ιησού Χριστό στον Ιορδάνη ποταμό και παρέμεινε σε αυτόν, αυτό που κατέβηκε στους αγίους σου αποστόλους με μορφή πύρινων γλωσσών στο υπερώο της αγίας και ένδοξης Σιών την ημέρα της αγίας Πεντηκοστής, αυτό το πανάγιο Πνεύμα σου κατάπεμψε, Δέσποτα, σε εμάς και σε αυτά τα προκείμενα άγια δώρα, ώστε, αφού έλθει με την αγία και αγαθή και ένδοξη παρουσία του, να αγιάσει και να κάνει αυτόν μεν τον άρτο άγιο σώμα του Χριστού σου, και αυτό το ποτήριο τίμιο αίμα του Χριστού σου».

«Ένεκα της δόξας του ονόματός σου, Κύριε, λύτρωσέ μας, και συγχώρησε τις αμαρτίες μας ένεκα του ονόματός σου», Κύριε, ενθυμούμενος την απαρχή της φύσης μας, την οποία ο μονογενής σου Υιός έλαβε από εμάς από φιλανθρωπία και τη φέρει υπέρ ημών στους ουρανούς, προκειμένου να μας χαρίσει βέβαιη την ελπίδα της σωτηρίας· και για να μη γίνουμε χειρότεροι λόγω της απελπισίας, [εισάκουσέ μας] χάρη στο τίμιό του αίμα, το οποίο έχυσε για τη ζωή του κόσμου· χάρη στους αγίους του Αποστόλους και Μάρτυρες, οι οποίοι έχυσαν το ίδιο τους το αίμα υπέρ του ονόματός του· χάρη στους αγίους Προφήτες και Πατέρες και Πατριάρχες, οι οποίοι αγωνίστηκαν να γίνουν αρεστοί στο άγιό σου όνομα. Μην παραβλέψεις τη δέησή μας, Κύριε, ούτε να μας εγκαταλείψεις εντελώς. Διότι δεν έχουμε στηρίξει την πεποίθησή μας στις δικές μας δικαιοσύνες, αλλά στο δικό σου έλεος, μέσω του οποίου προστατεύεις το γένος μας. Ικετεύουμε και παρακαλούμε την αγαθότητά σου, να μη μας γίνει αιτία καταδίκης το μυστήριο που οικονόμησε για εμάς ο μονογενής σου Υιός προς σωτηρία· και «μην μας απορρίψεις» από «το πρόσωπό σου». Μην αποστραφείς την αναξιότητά μας, αλλά ελέησέ μας σύμφωνα με το μέγα σου έλεος, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου παράβλεψε τα αμαρτήματά μας, ώστε, αφού προσέλθουμε ακατάκριτοι ενώπιον της αγίας σου δόξας, να αξιωθούμε τη σκέπη του μονογενούς σου Υιού, και να μην αποδοκιμαστούμε εξαιτίας των αμαρτιών μας ως πονηροί δούλοι.

Ψαλμός 50ός. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν εισήλθε προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν, αφού εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ, τη σύζυγο του Ουρία. Δηλώνει ξεκάθαρα ότι, εξαιτίας της μοιχείας που διέπραξε με τη Βηρσαβεέ του Ουρία, συνέταξε αυτόν τον ψαλμό, αφού ελέγχθηκε από τον προφήτη Νάθαν και είπε το: «Αμάρτησα στον Κύριό μου». «Ελέησέ με, Θεέ, κατά το μέγα έλεός σου και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου».

Διότι όπου είναι μεγάλο το τραύμα, υπάρχει ανάγκη και για μεγάλη θεραπεία. Γι' αυτό και ο ίδιος, αναλόγως προς τη μεγάλη του αμαρτία, ζητά σύμφωνα με το μέγα έλεος του Θεού να «εξαλειφθεί η ανομία» και να αξιωθεί άφθονης άφεσης και κάθαρσης από τον ρύπο της αμαρτίας. Διότι δεν αγνοώ το μέγεθος της ανομίας μου, αλλά κατακρινόμενος από την ίδια μου τη συνείδηση, «η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός», αλησμόνητη. Διότι έτσι πρέπει να εννοηθεί το «διαπαντός» και όχι όπως ισχυρίζονται κάποιοι ότι τάχα αναφέρεται στον Σολομώντα, αποκαλώντας τον αμαρτία· διότι δεν είχε καν γεννηθεί όταν ο Δαβίδ τα είπε αυτά. «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν Σου έπραξα», αποδεικνυόμενος αγνώμων απέναντι στον ευεργέτη, «έτσι ώστε να δικαιωθείς στα λόγια Σου και να αναδειχθείς νικητής όταν θα κρίνεσαι», καθώς δεν βρίσκεται πλέον κανένας ανεύθυνος σφάλματος. «Ιδού γαρ, μέσα σε ανομίες συνελήφθην» εξαιτίας της παράβασης της πρώτης εντολής, έστω και αν ο γάμος είναι τίμιος σε σύγκριση με την παράνομη μοιχεία, «και μέσα σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου. Διότι, ιδού, αγάπησας την αλήθεια», το στήριγμα της δικαιοσύνης, «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Σου μου φανέρωσας», στολίζοντάς με με το προφητικό Σου χάρισμα.

Ερμηνεία. Όποιος εξεμέσει με οποιονδήποτε τρόπο, αφού μεταλάβει, λαμβάνει τον κανόνα να μη μεταλάβει για σαράντα ημέρες, λέγοντας κάθε ημέρα τον ν' ψαλμό, δηλαδή το «Ελέησόν με ο Θεός», και κάνοντας κάθε ημέρα πενήντα γονυκλισίες. Διότι, μολονότι αυτός που το έπαθε δεν έδωσε καμία αφορμή ο ίδιος, εντούτοις εξαιτίας άλλων αμαρτημάτων του παραχωρήθηκε από τον Θεό να πάθει αυτό.

Ερμηνεία. Όποιος κάνει εμετό, με οποιονδήποτε τρόπο, αφού μεταλάβει, λαμβάνει κανόνα σαράντα ημερών να μη μεταλάβει, σύμφωνα με τον παρόντα Κανόνα, λέγοντας καθημερινά τον ν' Ψαλμό, δηλαδή το «Ελέησόν με ο Θεός», και κάνοντας κάθε ημέρα πενήντα μετάνοιες.

Ποιο νόημα είναι συνεπές και αβλάσφημο να αναζητήσουμε και να κατανοήσουμε μέσα από τα δαυιτικά λόγια που λέγουν: «σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι»; Μια ιδιαίτερη επίλυση της απορίας, η οποία εναρμονίζει με τη δαυιτική σοφία αυτό που φαίνεται να αποτελεί παραφωνία των λέξεων και είναι μάλλον επιρρεπές σε ασυμφωνία, είναι η εξής: το «ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου» δεν αποτελεί απόδοση του «σε σένα μόνο αμάρτησα», αν και τοποθετήθηκε πιο κοντά σε αυτό, αλλά θα αποδιδόταν πιο ορθά και πιο σοφά εάν η αναφορά του συνδεόταν με το αρχικό προηγούμενο, ως εξής: «ελέησέ με ο Θεός κατά το μέγα έλεός σου και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου, ώστε να δικαιωθείς στους λόγους σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Τα δε άλλα, επέχοντας θέση ενδιάμεσου λόγου, δεν θα διακόψουν τον ειρμό ούτε του νοήματος ούτε της σύνταξης. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι λόγοι μέσω των οποίων ο Θεός δικαιώνεται ελεώντας; Ή το «λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, ώστε να δικαιωθείς», και το ότι «μήπως πραγματικά επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει αυτός από την πονηρή του οδό και να ζήσει;» και πάλι «δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, αλλά επιστρέψτε, και θα ζήσετε».